1. амбапа̄лисуттаван̣н̣ана̄
367. сатипат̣т̣ха̄насам̣йуттасса пат̣хаме амбапа̄ливанети амбапа̄лийа̄ на̄ма рӯпӯпаджӣвинийа̄ ропите амбаване. там̣ кира тасса̄ уййа̄нам̣ ахоси. са̄ саттху дхаммадесанам̣ сутва̄ пасанначитта̄ таттха виха̄рам̣ ка̄ретва̄ татха̄гатасса ниййа̄теси. там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. ека̄йанва̄йанти ека̄йано айам̣. таттха ека̄йаноти екамагго. маггасса хи –
‘‘магго пантхо патхо паджджо, ан̃джасам̣ ват̣ума̄йанам̣;
на̄ва̄ уттарасетӯ ча, кулло ча бхиси сан̇камо’’ти. (чӯл̣ани. па̄ра̄йанаттхутига̄тха̄ниддесо 101) –
бахӯни на̄ма̄ни. сва̄йам̣ идха айанана̄мена вутто. тасма̄ ека̄йанва̄йам̣, бхиккхаве, магготи еттха екамагго. айам̣, бхиккхаве, магго, на дведха̄патхабхӯтоти еваматтхо дат̣т̣хаббо. магготи кенат̣т̣хена магго? нибба̄нагаманат̣т̣хена, нибба̄наттхикехи магганӣйат̣т̣хена ча.
сатта̄нам̣ висуддхийа̄ти ра̄га̄дӣхи малехи абхиджджха̄висамалобха̄дӣхи ча упаккилесехи сам̣килит̣т̣хачитта̄нам̣ сатта̄нам̣ висуддхаттха̄йа. сокапаридева̄нам̣ саматиккама̄йа̄ти сокасса ча паридевасса ча саматиккама̄йа, паха̄на̄йа̄ти аттхо. дуккхадоманасса̄нам̣ аттхан̇гама̄йа̄ти ка̄йикадуккхасса ча четасикадоманассасса ча̄ти имесам̣ двиннам̣ аттхан̇гама̄йа, ниродха̄йа̄ти аттхо. н̃а̄йасса адхигама̄йа̄ти н̃а̄йо вуччати арийо ат̣т̣хан̇гико магго, тасса адхигама̄йа паттийа̄ти вуттам̣ хоти. айан̃хи пуббабха̄ге локийо сатипат̣т̣ха̄намагго бха̄вито локуттарамаггасса адхигама̄йа сам̣ваттати. тена̄ха ‘‘н̃а̄йасса адхигама̄йа̄’’ти. нибба̄насса саччхикирийа̄йа̄ти тан̣ха̄ва̄навирахитатта̄ нибба̄нанти ладдхана̄масса аматасса саччхикирийа̄йа, аттапаччаккха̄йа̄ти вуттам̣ хоти. айан̃хи магго бха̄вито анупуббена нибба̄насаччхикирийам̣ са̄дхети. тена̄ха ‘‘нибба̄насса саччхикирийа̄йа̄’’ти.
евам̣ бхагавата̄ саттахи падехи ека̄йанамаггасса ван̣н̣о бха̄сито, со касма̄ти че? бхиккхӯнам̣ усса̄хаджананаттхам̣. ван̣н̣абха̄санан̃хи сутва̄ те бхиккхӯ – ‘‘айам̣ кира магго хадайасанта̄пабхӯтам̣ сокам̣, ва̄ча̄виппала̄пабхӯтам̣ паридевам̣, ка̄йикааса̄табхӯтам̣ дуккхам̣, четасикааса̄табхӯтам̣ доманассанти чатта̄ро упаддаве харати. висуддхим̣, н̃а̄йам̣, нибба̄нанти тайо висесе а̄вахатӣ’’ти усса̄хаджа̄та̄ имам̣ десанам̣ уггахетаббам̣ парийа̄пун̣итаббам̣, дха̄ретаббам̣, иман̃ча маггам̣ бха̄ветаббам̣ ман̃н̃иссанти. ити тесам̣ бхиккхӯнам̣ усса̄хаджананаттхам̣ ван̣н̣ам̣ абха̄си камбалава̄н̣иджа̄дайо камбала̄дӣнам̣ ван̣н̣ам̣ вийа.
йадиданти нипа̄то, йе имети айамасса аттхо. чатта̄роти ган̣анапариччхедо. тена ‘‘на тато хет̣т̣ха̄, на уддха’’нти сатипат̣т̣ха̄напариччхедам̣ дӣпети. сатипат̣т̣ха̄на̄ти тайо сатипат̣т̣ха̄на̄ сатигочаропи, тидха̄ пат̣ипаннесу са̄вакесу саттхуно пат̣игха̄нунайавӣтиваттата̄пи, сатипи. ‘‘чатуннам̣, бхиккхаве, сатипат̣т̣ха̄на̄нам̣ самудайан̃ча аттхан̇гаман̃ча десесса̄ми там̣ сун̣а̄тха. ко ча, бхиккхаве, ка̄йасса самудайо? а̄харасамудайа̄ ка̄йасамудайо’’тиа̄дӣсу (сам̣. ни. 5.408) хи сатигочаро сатипат̣т̣ха̄нанти вутто. татха̄ ‘‘ка̄йо упат̣т̣ха̄нам̣, но сати, сати упат̣т̣ха̄нан̃чева сати ча̄’’тиа̄дӣсупи (пат̣и. ма. 2.35). тасса аттхо – патит̣т̣ха̄ти асминти пат̣т̣ха̄нам̣. ка̄ патит̣т̣ха̄ти? сати. сатийа̄ пат̣т̣ха̄нам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣. падха̄нам̣ т̣ха̄нанти ва̄ пат̣т̣ха̄нам̣. сатийа̄ пат̣т̣ха̄нам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣ хаттхит̣т̣ха̄наассат̣т̣ха̄на̄дӣни вийа.
‘‘тайо сатипат̣т̣ха̄на̄, йадарийо севати, йадарийо севама̄но саттха̄ ган̣амануса̄ситумарахатӣ’’ти (ма. ни. 3.311) еттха тидха̄ пат̣ипаннесу са̄вакесу саттхуно пат̣игха̄нунайавӣтиваттата̄ сатипат̣т̣ха̄нанти вутта̄. тассаттхо – пат̣т̣хапетаббато пат̣т̣ха̄нам̣, паваттайитаббатоти аттхо. кена пат̣т̣хапетабботи? сатийа̄. сатийа̄ пат̣т̣ха̄нам̣ сатипат̣т̣ха̄нанти.
‘‘чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄на̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ сатта боджджхан̇ге парипӯрентӣ’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 3.147; сам̣. ни. 5.989) пана сатийева сатипат̣т̣ха̄нанти вутта̄. тассаттхо – патит̣т̣ха̄тӣти пат̣т̣ха̄нам̣, упат̣т̣ха̄ти оккандитва̄ паккхандитва̄ паваттатӣти аттхо. сатийева пат̣т̣ха̄нам̣ сатипат̣т̣ха̄нам̣. атха ва̄ саран̣ат̣т̣хена сати, упат̣т̣ха̄нат̣т̣хена пат̣т̣ха̄нам̣, ити сати ча са̄ пат̣т̣ха̄нан̃ча̄типи сатипат̣т̣ха̄нам̣. идамидха адхиппетам̣.
йади евам̣ касма̄ ‘‘сатипат̣т̣ха̄на̄’’ти бахувачанам̣ катанти? сатӣнам̣ бахутта̄. а̄рамман̣абхедена хи бахука̄ сатийо. атха ‘‘магго’’ти касма̄ екавачананти? магганат̣т̣хена екатта̄. чатассопи хи ета̄ сатийо магганат̣т̣хена екаттам̣ гаччханти. вутан̃хетам̣ ‘‘магготи кенат̣т̣хена магго? нибба̄намагганат̣т̣хена, нибба̄наттхикехи магганӣйат̣т̣хена ча̄’’ти. чатассопи чета̄ апарабха̄ге ка̄йа̄дӣсу а̄рамман̣есу киччам̣ са̄дхайама̄на̄ нибба̄нам̣ гаччханти, а̄дито пат̣т̣ха̄йа ча нибба̄наттхикехи маггийантӣти тасма̄ чатассопи еко магготи вутта̄. еван̃ча сати вачана̄нусандхина̄ са̄нусандхика̄ва десана̄ хоти.
катаме чатта̄роти катхетукамйата̄пуччха̄. ка̄йети рӯпака̄йе. ка̄йа̄нупассӣти ка̄йам̣ анупассанасӣло, ка̄йам̣ ва̄ анупассама̄но. айан̃хи бхиккху имам̣ ка̄йам̣ аничча̄нупассана̄дӣнам̣ саттаннам̣ анупассана̄нам̣ васена аниччато анупассати, но ниччато, дуккхато анупассати, но сукхато, анаттато анупассати, но аттато, ниббиндати, но нандати, вираджджати, но раджджати, ниродхети, но самудети, пат̣иниссаджджати, но а̄дийати. со там̣ аниччато анупассанто ниччасан̃н̃ам̣ паджахати, дуккхато анупассанто сукхасан̃н̃ам̣ паджахати, анаттато анупассанто аттасан̃н̃ам̣ паджахати, ниббинданто нандим̣ паджахати, вираджджанто ра̄гам̣ паджахати, ниродхенто самудайам̣ паджахати, пат̣иниссаджджанто а̄да̄нам̣ паджахатӣти ведитаббо.
вихаратӣти ирӣйати. а̄та̄пӣти тӣсу бхавесу килесе а̄тапатӣти а̄та̄по, вӣрийассетам̣ на̄мам̣. а̄та̄по асса аттхӣти а̄та̄пӣ. сампаджа̄ноти сампаджан̃н̃асан̇кха̄тена н̃а̄н̣ена саманна̄гато. сатима̄ти ка̄йапаригга̄хика̄йа сатийа̄ саманна̄гато. айам̣ пана йасма̄ сатийа̄ а̄рамман̣ам̣ париггахетва̄ пан̃н̃а̄йа анупассати. на хи сативирахитасса анупассана̄ на̄ма аттхи, тенева̄ха ‘‘сатин̃ча кхва̄хам̣, бхиккхаве, саббаттхикам̣ вада̄мӣ’’ти (сам̣. ни. 5.234). тасма̄ еттха ‘‘ка̄йе ка̄йа̄нупассӣ вихаратӣ’’ти етта̄вата̄ ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нам̣ вуттам̣ хоти. атха ва̄ йасма̄ ана̄та̄пино антосан̇кхепо антара̄йакаро хоти, асампаджа̄но упа̄йапариггахе анупа̄йапариваджджане ча саммуйхати, мут̣т̣хассати упа̄йа̄паричча̄ге анупа̄йа̄париггахе ча асаматтхо хоти, тенасса там̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ на сампаджджати. тасма̄ йесам̣ дхамма̄нам̣ а̄нубха̄вена там̣ сампаджджати, тесам̣ дассанаттхам̣ ‘‘а̄та̄пӣ сампаджа̄но сатима̄’’ти идам̣ вуттанти ведитаббам̣.
ити ка̄йа̄нупассана̄сатипат̣т̣ха̄нам̣ сампайоган̇ган̃джасса дассетва̄ ида̄ни паха̄нан̇гам̣ дассетум̣ винеййа локе абхиджджха̄доманассанти вуттам̣. таттха винеййа̄ти тадан̇гавинайена ва̄ виккхамбханавинайена ва̄ винайитва̄. локети тасмим̣йева ка̄йе. ка̄йо хи идха луджджанапалуджджанат̣т̣хена локоти адхиппето. йасма̄ панасса на ка̄йаматтейева абхиджджха̄доманассам̣ пахӣйати, ведана̄дӣсупи пахӣйати ева. тасма̄ ‘‘пан̃чапи упа̄да̄наккхандха̄ локо’’ти вибхан̇ге (вибха. 362) вуттам̣. локасан̇кха̄татта̄ ва̄ тесам̣ дхамма̄нам̣ аттхуддха̄ранайенетам̣ вуттам̣. йам̣ пана̄ха ‘‘таттха катамо локо, свева ка̄йо локо’’ти, айамеветтха аттхо. тасмим̣ локе абхиджджха̄доманассам̣ винеййа̄ти евам̣ самбандхо дат̣т̣хаббо.
ведана̄сӯти еттха тиссо ведана̄, та̄ ча локийа̄ ева, читтампи локийам̣, татха̄ дхамма̄. йатха̄ пана ведана̄ анупасситабба̄, татха̄ анупассанто еса ведана̄нупассӣти ведитаббо. еса найо читтадхаммесу. катхан̃ча ведана̄ анупасситабба̄ти? сукха̄ та̄ва ведана̄ дуккхато, дуккха̄ саллато, адуккхамасукха̄ аниччато. йатха̄ха –
‘‘йо сукхам̣ дуккхато адда, дуккхамаддаккхи саллато;
адуккхамасукхам̣ сантам̣, аддаккхи нам̣ аниччато;
са ве саммаддасо бхиккху, упасанто чариссатӣ’’ти.
сабба̄ ева чета̄ дуккха̄типи анупасситабба̄. вуттан̃хетам̣ ‘‘йам̣кин̃чи ведайитам̣, саббам̣ там̣ дуккхасминти вада̄мӣ’’ти (сам̣. ни. 4.259). сукхадуккхатопи ча анупасситабба̄, йатха̄ха – ‘‘сукха̄ кхо, а̄вусо виса̄кха, ведана̄ т̣хитисукха̄ випарин̣а̄мадуккха̄’’ти (ма. ни. 1.465) саббам̣ виттха̄ретаббам̣. апича аничча̄дисаттаанупассана̄васенапи анупасситабба̄.
читтадхаммесупи читтам̣ та̄ва а̄рамман̣а̄дхипатисахаджа̄табхӯмикаммавипа̄какирийа̄дина̄наттабхеда̄нам̣ аничча̄дианупассана̄нам̣ сара̄га̄дӣнан̃ча бхеда̄нам̣ васена анупасситаббам̣. дхамма̄ салаккхан̣аса̄ман̃н̃алаккхан̣а̄нам̣ сун̃н̃атадхаммасса аничча̄дисаттаанупассана̄нам̣ ‘‘сантам̣ ва̄ аджджхаттам̣ ка̄маччханда’’нтиа̄дӣнан̃ча пабхеда̄нам̣ васена анупасситабба̄. сесам̣ вуттанайамева. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро пана дӣгхамаджджхимат̣т̣хакатха̄су (дӣ. ни. ат̣т̣ха. 2.373 а̄дайо; ма. ни. ат̣т̣ха. 1.105 а̄дайо) сатипат̣т̣ха̄наван̣н̣ана̄йам̣ вуттанайенева ведитаббо.