2. сатисуттаван̣н̣ана̄
368. дутийе сатоти ка̄йа̄дианупассана̄сатийа̄ саманна̄гато. сампаджа̄ноти чатусампаджан̃н̃апан̃н̃а̄йа саманна̄гато. абхикканте пат̣иккантети еттха абхиккантам̣ вуччати гаманам̣, пат̣иккантам̣ ниваттанам̣, тадубхайампи чатӯсу ирийа̄патхесу лаббхати. гамане та̄ва пурато ка̄йам̣ абхихаранто абхиккамати на̄ма, пат̣иниваттанто пат̣иккамати на̄ма. т̣ха̄непи т̣хитакова ка̄йам̣ пурато онаманто абхиккамати на̄ма, паччхато апана̄менто пат̣иккамати на̄ма. нисаджджа̄йапи нисиннакова а̄санасса пуримаан̇га̄бхимукхо сам̣саранто абхиккамати на̄ма, паччхимаан̇гаппадесам̣ пачча̄сам̣саранто пат̣иккамати на̄ма. нипаджджанепи есева найо.
сампаджа̄нака̄рӣ хотӣти сампаджан̃н̃ена саббакиччака̄рӣ, сампаджан̃н̃ассева ва̄ ка̄рӣ. со хи абхикканта̄дӣсу сампаджан̃н̃ам̣ каротева, на каттхачи сампаджан̃н̃авирахито хоти.
таттха са̄ттхакасампаджан̃н̃ам̣, саппа̄йасампаджан̃н̃ам̣, гочарасампаджан̃н̃ам̣, асаммохасампаджан̃н̃анти чатуббидхам̣ сампаджан̃н̃ам̣. таттха абхиккаманачитте уппанне читтавасенева агантва̄ ‘‘ким̣ ну ме еттха гатена аттхо аттхи, наттхӣ’’ти аттха̄наттхам̣ паригган̣хитва̄ аттхапаригган̣ханам̣ са̄ттхакасампаджан̃н̃ам̣. таттха ча аттхоти четийадассанабодхидассанасан̇гхадассанатхерадассанаасубхадассана̄дивасена дхаммато вад̣д̣хи. четийам̣ дисва̄пи хи буддха̄рамман̣ам̣, сан̇гхадассанена сан̇гха̄рамман̣ам̣ пӣтим̣ уппа̄детва̄ тадева кхайато саммасанто арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. маха̄виха̄расмин̃хи даккхин̣адва̄ре т̣хатва̄ маха̄четийам̣ олокента̄ тим̣сасахассабхиккхӯ арахаттам̣ па̄пун̣им̣су, татха̄ паччхимадва̄ре уттарадва̄ре па̄чӣнадва̄ре ча, татха̄ пан̃хаман̣д̣апат̣т̣ха̄не абхайава̄пипа̄л̣ийам̣, тхӯпа̄ра̄мадва̄ре нагарасса даккхин̣адва̄ре анура̄дхава̄пипа̄л̣ийам̣.
маха̄арийавам̣сабха̄н̣акаттхеро пана̄ха ‘‘ким̣ тумхе вадатха, маха̄четийасса саманта̄ куччхиведика̄йа хет̣т̣химабха̄гато пат̣т̣ха̄йа пан̃н̃а̄йанат̣т̣ха̄не йаттха йаттха две па̄да̄ сакка̄ хонти самам̣ патит̣т̣ха̄петум̣, таттха таттха екападуддха̄ре тим̣сатим̣са бхиккхусахасса̄ни арахаттам̣ па̄пун̣им̣сӯти сакка̄ вату’’нти. апаро пана маха̄тхеро а̄ха – ‘‘маха̄четийатале а̄кин̣н̣ава̄лика̄йа бахутара̄ бхиккхӯ арахаттам̣ патта̄’’ти. тхере дисва̄ тесам̣ ова̄де патит̣т̣ха̄йа асубхам̣ дисва̄ таттха пат̣хамам̣ джха̄нам̣ уппа̄детва̄ тадева кхайато саммасанто арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. тасма̄ етесам̣ дассанам̣ са̄ттхам̣. кечи пана – ‘‘а̄мисатопи вад̣д̣хи аттхойева, там̣ нисса̄йа брахмачарийа̄нуггаха̄йа пат̣ипаннатта̄’’ти ваданти.
тасмим̣ пана гамане саппа̄йа̄саппа̄йам̣ паригган̣хитва̄ саппа̄йапаригган̣ханам̣ саппа̄йасампаджан̃н̃ам̣. сеййатхидам̣? четийадассанам̣ та̄ва са̄ттхам̣. саче пана четийасса маха̄пӯджа̄йа дасадва̄дасайоджанантаре париса̄ саннипатанти, аттано вибхава̄нурӯпа̄ иттхийопи пуриса̄пи алан̇катапат̣ийатта̄ читтакаммарӯпака̄ни вийа сан̃чаранти. татра часса ит̣т̣хе а̄рамман̣е лобхо, анит̣т̣хе пат̣игхо, асамапеккхане мохо уппаджджати, ка̄йасам̣сагге ка̄йасам̣сагга̄паттим̣ а̄паджджати, джӣвитабрахмачарийа̄нам̣ ва̄ антара̄йо ча хоти. евам̣ там̣ т̣ха̄нам̣ асаппа̄йам̣ хоти, вуттаппака̄раантара̄йа̄бха̄ве саппа̄йам̣. сан̇гхадассанампи са̄ттхам̣. саче пана антога̄ме маха̄ман̣д̣апам̣ ка̄ретва̄ саббараттим̣ дхаммассаванам̣ ка̄рентесу мануссесу вуттаппака̄ренева джанасаннипа̄то чева антара̄йо ча хоти, евам̣ там̣ т̣ха̄нам̣ асаппа̄йам̣, антара̄йа̄бха̄ве саппа̄йам̣. маха̄парива̄ра̄нам̣ тхера̄нам̣ дассанепи есева найо.
асубхадассанампи са̄ттхам̣. тадаттхадӣпанаттхан̃ча идам̣ ваттху – еко кира дахарабхиккху са̄ман̣ерам̣ гахетва̄ дантакат̣т̣хаттха̄йа гато. са̄ман̣еро магга̄ оккамитва̄ пурато гаччханто асубхам̣ дисва̄ пат̣хамаджджха̄нам̣ ниббаттетва̄ тадева па̄дакам̣ катва̄ сан̇кха̄ре саммасанто тӣн̣и пхала̄ни саччхикатва̄ упаримаггаттха̄йа каммат̣т̣ха̄нам̣ париггахетва̄ ат̣т̣ха̄си. дахаро там̣ апассанто ‘‘са̄ман̣ера̄’’ти паккоси. со – ‘‘майа̄ паббаджитадивасато пат̣т̣ха̄йа бхиккхуна̄ саддхим̣ две катха̄ на̄ма на катхитапубба̄, ан̃н̃асмимпи дивасе упаривисесам̣ ниббаттесса̄мӣ’’ти чинтетва̄ ‘‘ким̣, бханте,’’ти пат̣ивачанам̣ ада̄си. ‘‘ехӣ’’ти вутте екавачаненева а̄гантва̄ – ‘‘бханте, имина̄ та̄ва маггена гантва̄ майа̄ т̣хитока̄се мухуттам̣ пураттха̄бхимукха̄ хутва̄ олокетха̄’’ти а̄ха. со татха̄ катва̄ тена паттависесамева па̄пун̣и. евам̣ екам̣ асубхам̣ двиннам̣ джана̄нам̣ аттха̄йа джа̄там̣. евам̣ са̄ттхампи панетам̣ пурисасса ма̄туга̄ма̄субхам̣ асаппа̄йам̣, ма̄туга̄масса ча пуриса̄субхам̣, сабха̄гамева саппа̄йанти евам̣ саппа̄йапаригган̣ханам̣ саппа̄йасампаджан̃н̃ам̣.
евам̣ париггахитаса̄ттхасаппа̄йасса пана ат̣т̣хатим̣сакаммат̣т̣ха̄несу аттано читтаручикам̣ каммат̣т̣ха̄насан̇кха̄там̣ гочарам̣ уггахетва̄ бхиккха̄ча̄рагочаре там̣ гахетва̄ва гаманам̣ гочарасампаджан̃н̃ам̣ на̄ма.
тасса̄вибха̄ваттхам̣ идам̣ чатуккам̣ ведитаббам̣ – идхекаччо бхиккху харати на пачча̄харати, екаччо пачча̄харати на харати, екаччо пана нева харати на пачча̄харати, екаччо харати ча пачча̄харати ча.
таттха йо бхиккху дивасам̣ чан̇камена нисаджджа̄йа ча а̄варан̣ӣйехи дхаммехи читтам̣ парисодхетва̄ татха̄ раттийа̄ пат̣хамам̣ йа̄мам̣ маджджхимайа̄ме сеййам̣ каппетва̄, паччхимайа̄мепи нисаджджа̄чан̇камехи вӣтина̄метва̄, пагева четийан̇ган̣абодхийан̇ган̣аваттам̣ катва̄ бодхируккхе удакам̣ а̄син̃читва̄ па̄нӣйам̣ парибходжанӣйам̣ паччупат̣т̣хапетва̄ а̄чарийупаджджха̄йаватта̄дӣни сама̄да̄йа ваттати. со сарӣрапарикаммам̣ катва̄ сена̄санам̣ пависитва̄ две тайо паллан̇ке усумам̣ га̄ха̄пенто каммат̣т̣ха̄намануйун̃джитва̄ бхиккха̄ча̄равела̄йа ут̣т̣хахитва̄ каммат̣т̣ха̄насӣсенева паттачӣварама̄да̄йа сена̄санато никкхамитва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манасикаронтова четийан̇ган̣ам̣ гантва̄ саче буддха̄нуссатикаммат̣т̣ха̄нам̣ хоти, там̣ ависсаджджетва̄ва четийан̇ган̣ам̣ пависати. ан̃н̃ам̣ че каммат̣т̣ха̄нам̣ хоти, сопа̄напа̄дамӯле т̣хатва̄ хаттхена гахитабхан̣д̣ам̣ вийа там̣ т̣хапетва̄ буддха̄рамман̣ам̣ пӣтим̣ гахетва̄ четийан̇ган̣ам̣ а̄руйха махантам̣ четийам̣ че, тиккхаттум̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ чатӯсу т̣ха̄несу вандитаббам̣, кхуддакам̣ че, татхева падаккхин̣ам̣ катва̄ ат̣т̣хасу т̣ха̄несу вандитаббам̣. четийам̣ вандитва̄ бодхийан̇ган̣ам̣ паттена̄пи буддхасса бхагавато саммукха̄ вийа нипаччака̄рам̣ дассетва̄ бодхи вандитабба̄. со евам̣ четийан̃ча бодхин̃ча вандитва̄ пат̣иса̄митат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ пат̣иса̄митабхан̣д̣акам̣ хаттхена ган̣ханто вийа никкхиттакаммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ га̄масамӣпе каммат̣т̣ха̄насӣсенева чӣварам̣ па̄рупитва̄ га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа пависати.
атха нам̣ манусса̄ дисва̄ ‘‘аййо но а̄гато’’ти паччуггантва̄ паттам̣ гахетва̄ а̄санаса̄ла̄йа ва̄ гехе ва̄ нисӣда̄петва̄ йа̄гум̣ датва̄ йа̄ва бхаттам̣ на нит̣т̣ха̄ти, та̄ва па̄де дховитва̄ маккхетва̄ пурато нисӣдитва̄ пан̃хам̣ ва̄ пуччханти, дхаммам̣ ва̄ сотука̄ма̄ хонти. сачепи на катха̄пенти, джанасан̇гахан̣аттхам̣ дхаммакатха̄ на̄ма ка̄табба̄йева̄ти ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ ваданти. дхаммакатха̄ хи каммат̣т̣ха̄навинимутта̄ на̄ма наттхи, тасма̄ каммат̣т̣ха̄насӣсенева дхаммам̣ катхетва̄ каммат̣т̣ха̄насӣсенева а̄ха̄рам̣ парибхун̃джитва̄ анумоданам̣ катва̄ ниваттийама̄нехипи мануссехи анугатова га̄мато никкхамитва̄ таттха те ниваттетва̄ маггам̣ пат̣ипаджджати.
атха нам̣ пуретарам̣ никкхамитва̄ бахига̄ме катабхаттакичча̄ са̄ман̣ерадахарабхиккхӯ дисва̄ паччуггантва̄ паттачӣварамасса ган̣ханти. пора̄н̣акабхиккхӯ кира на ‘‘амха̄кам̣ упаджджха̄йо а̄чарийо’’ти мукхам̣ олокетва̄ ваттам̣ каронти, сампаттапариччхеденева каронти. те там̣ пуччханти – ‘‘бханте, ете манусса̄ тумха̄кам̣ ким̣ хонти, ма̄типаккхато самбандха̄ питипаккхато’’ти? ким̣ дисва̄ пуччхатха̄ти? тумхесу етесам̣ пемам̣ бахума̄нанти. ‘‘а̄вусо, йам̣ ма̄та̄питӯхипи дуккаратарам̣, там̣ ете амха̄кам̣ каронти, паттачӣварампи но етесам̣ сантакамева, етесам̣ а̄нубха̄вена нева бхайе бхайам̣, на чха̄таке чха̄такам̣ джа̄на̄ма, едиса̄ на̄ма амха̄кам̣ упака̄рино наттхӣ’’ти тесам̣ гун̣е катхайанто гаччхати. айам̣ вуччати харати на пачча̄харатӣти.
йасса пана пагева вуттаппака̄рам̣ ваттапат̣ипаттим̣ каронтасса каммаджатеджо паджджалати, анупа̄дин̣н̣акам̣ мун̃читва̄ упа̄дин̣н̣акам̣ ган̣ха̄ти, сарӣрато седа̄ муччанти, каммат̣т̣ха̄навӣтхим̣ на̄рохати, со пагева паттачӣварама̄да̄йа вегаса̄ва четийам̣ вандитва̄ горӯпа̄нам̣ никкхаманавела̄йамева га̄мам̣ йа̄губхиккха̄йа пависитва̄ йа̄гум̣ лабхитва̄ а̄санаса̄лам̣ гантва̄ пивати. атхасса двиттиккхаттум̣ аджджхохаран̣аматтенева каммаджатеджо упа̄дин̣н̣акам̣ мун̃читва̄ анупа̄дин̣н̣акам̣ ган̣ха̄ти, гхат̣асатена нха̄то вийа теджодха̄тупарил̣а̄ханибба̄нам̣ патва̄ каммат̣т̣ха̄насӣсена йа̄гум̣ парибхун̃джитва̄ паттан̃ча мукхан̃ча дховитва̄ антара̄бхатте каммат̣т̣ха̄нам̣ манасикатва̄ авасесат̣т̣ха̄не пин̣д̣а̄йа чаритва̄ каммат̣т̣ха̄насӣсена а̄ха̄рам̣ парибхун̃джитва̄ тато пат̣т̣ха̄йа пон̇кха̄нупон̇кхам̣ упат̣т̣хахама̄нам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ва а̄гаччхати. айам̣ вуччати пачча̄харати на харатӣти. едиса̄ ча бхиккхӯ йа̄гум̣ пивитва̄ випассанам̣ а̄рабхитва̄ буддхаса̄сане арахаттам̣ патта̄ на̄ма ган̣анапатхам̣ вӣтиватта̄. сӣхал̣адӣпейева тесу тесу га̄месу а̄санаса̄ла̄йам̣ на там̣ а̄санаматтхи, йаттха йа̄гум̣ пивитва̄ арахаттам̣ патта̄ бхиккхӯ наттхӣти.
йо пана пама̄давиха̄рӣ хоти никкхиттадхуро, саббаватта̄ни бхиндитва̄ пан̃чавидхачетовинибандхабаддхачитто вихаранто ‘‘каммат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма аттхӣ’’типи сан̃н̃ам̣ акатва̄ га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа пависитва̄ анануломикена гихисам̣саггена сам̣сат̣т̣хо чаритва̄ ча бхун̃джитва̄ ча туччхо никкхамати. айам̣ вуччати нева харати на пачча̄харатӣти.
йо пана̄йам̣ харати ча пачча̄харати ча̄ти вутто, со гатапачча̄гатикаваттавасена ведитаббо. аттака̄ма̄ хи кулапутта̄ са̄сане паббаджитва̄ дасапи вӣсампи тим̣сампи чатта̄лӣсампи пан̃н̃а̄сампи сатампи екато васанта̄ катикаваттам̣ катва̄ вихаранти ‘‘а̄вусо, тумхе на ин̣ат̣т̣а̄, на бхайат̣т̣а̄, на джӣвика̄паката̄ паббаджита̄, дуккха̄ муччитука̄ма̄ панеттха паббаджита̄, тасма̄ гамане уппаннакилесам̣ гаманейева нигган̣хатха, т̣ха̄не, нисаджджа̄йа, сайане уппаннакилесам̣ сайанейева нигган̣хатха̄’’ти. те евам̣ катикаваттам̣ катва̄ бхиккха̄ча̄рам̣ гаччханта̄ ад̣д̣хаусабхаусабхаад̣д̣хага̄вутага̄вутантаресу па̄са̄н̣а̄ хонти, та̄йа сан̃н̃а̄йа каммат̣т̣ха̄нам̣ манасикаронта̄ва гаччханти. саче кассачи гамане килесо уппаджджати, таттхева нам̣ нигган̣ха̄ти. татха̄ асакконто тит̣т̣хати. атхасса паччхато а̄гаччхантопи тит̣т̣хати, со ‘‘айам̣ бхиккху туйхам̣ уппаннавитаккам̣ джа̄на̄ти, анануччхавикам̣ те ета’’нти атта̄нам̣ пат̣ичодетва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ таттхева арийабхӯмим̣ оккамати, татха̄ асакконто нисӣдатӣти со ева найо. арийабхӯмим̣ оккамитум̣ асакконтопи, там̣ килесам̣ виккхамбхетва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манасикаронтова гаччхати, на каммат̣т̣ха̄навиппайуттена читтена па̄дам̣ уддхарати. уддхарати че, пат̣иниваттитва̄ пуримападесам̣йева ети а̄линдакава̄сӣ маха̄пхуссадеваттхеро вийа.
со кира екӯнавӣсати васса̄ни гатапачча̄гатикаваттам̣ пӯренто ева виха̄си. манусса̄пи судам̣ антара̄магге касанта̄ ча вапанта̄ ча мадданта̄ ча камма̄ни ча каронта̄ тхерам̣ татха̄ гаччхантам̣ дисва̄ – ‘‘айам̣ тхеро пунаппунам̣ ниваттитва̄ гаччхати, ким̣ ну кхо маггамӯл̣хо, уда̄ху кин̃чи памут̣т̣хо’’ти самуллапанти. со там̣ ана̄дийитва̄ каммат̣т̣ха̄найуттачиттенева саман̣адхаммам̣ каронто вӣсативассаббхантаре арахаттам̣ па̄пун̣и. арахаттаппаттадивасе часса чан̇каманакот̣ийам̣ адхиваттха̄ девата̄ ан̇гулӣхи дӣпам̣ уджджа̄летва̄ ат̣т̣ха̄си. чатта̄ропи маха̄ра̄джа̄но сакко ча дева̄наминдо брахма̄ ча сахампати упат̣т̣ха̄нам̣ а̄гамам̣су. тан̃ча обха̄сам̣ дисва̄ ванава̄сӣмаха̄тиссаттхеро там̣ дутийадивасе пуччхи – ‘‘раттибха̄ге а̄йасмато сантике обха̄со ахоси, ким̣ со обха̄со’’ти? тхеро виккхепам̣ каронто ‘‘обха̄со на̄ма дӣпобха̄сопи хоти, ман̣иобха̄сопӣ’’ти евама̄дима̄ха. тато ‘‘пат̣иччха̄детха тумхе’’ти нибаддхо а̄ма̄ти пат̣иджа̄нитва̄ а̄рочеси.
ка̄л̣аваллиман̣д̣апава̄сӣмаха̄на̄гаттхеро вийа ча. сопи кира гатапачча̄гатикаваттам̣ пӯренто пат̣хамам̣ та̄ва ‘‘бхагавато маха̄падха̄нам̣ пӯджесса̄мӣ’’ти сатта васса̄ни т̣ха̄начан̇камамева адхит̣т̣ха̄си. пуна сол̣аса васса̄ни гатапачча̄гатикаваттам̣ пӯретва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. со каммат̣т̣ха̄найуттенева читтена па̄дам̣ уддхаранто виппайуттена уддхат̣е пат̣иниваттанто га̄масамӣпам̣ гантва̄ ‘‘га̄вӣ ну паббаджито нӯ’’ти а̄сан̇канӣйападесе т̣хатва̄ чӣварам̣ па̄рупитва̄ каччхакаракато удакена паттам̣ дховитва̄ удакаган̣д̣ӯсам̣ кароти. ким̣ ка̄ран̣а̄? ‘‘ма̄ ме бхиккхам̣ да̄тум̣ ва̄ вандитум̣ ва̄ а̄гате мануссе ‘дӣгха̄йука̄ хотха̄’ти вачанаматтена̄пи каммат̣т̣ха̄навиккхепо ахосӣ’’ти ‘‘аджджа, бханте, катимӣ’’ти дивасам̣ ва̄ бхиккхуган̣анам̣ ва̄ пан̃хам̣ ва̄ пуччхито пана удакам̣ гилитва̄ а̄рочети. саче диваса̄дипуччхака̄ на хонти, никкхаманавела̄йам̣ га̄мадва̄ре нит̣т̣хубхитва̄ йа̄ти.
каламбатиттхавиха̄ре вассӯпагата̄ пан̃н̃а̄са бхиккхӯ вийа ча. те кира а̄са̄л̣хипун̣н̣амийам̣ катикаваттам̣ акам̣су – ‘‘арахаттам̣ апатва̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на̄лаписса̄ма̄’’ти. га̄ман̃ча пин̣д̣а̄йа пависанта̄ удакаган̣д̣ӯсам̣ катва̄ пависим̣су. диваса̄дӣсу пуччхитесу вуттанайенева пат̣ипаджджим̣су. таттха манусса̄ нит̣т̣хубханам̣ дисва̄ джа̄ним̣су – ‘‘аджджеко а̄гато, аджджа две’’ти. еван̃ча чинтесум̣ – ‘‘ким̣ ну кхо ете амхехева саддхим̣ на саллапанти, уда̄ху ан̃н̃аман̃н̃ампи. йади ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на саллапанти, аддха̄ вива̄даджа̄та̄ бхависсанти. етха не ан̃н̃аман̃н̃ам̣ кхама̄песса̄ма̄’’ти саббе виха̄рам̣ гантва̄ пан̃н̃а̄са̄йа бхиккхӯсу двепи бхиккхӯ екока̄се на̄ддасам̣су. тато йо тесу чаккхума̄ пурисо, со а̄ха – ‘‘на бхо калахака̄рака̄нам̣ ока̄со ӣдисо хоти, сусаммат̣т̣хам̣ четийан̇ган̣ам̣ бодхийан̇ган̣ам̣, суниккхитта̄ саммаджджанийо, супат̣т̣хитам̣ па̄нӣйам̣ парибходжанӣйа’’нти. те татова ниватта̄. тепи бхиккхӯ антотема̄сейева арахаттам̣ патва̄ маха̄пава̄ран̣а̄йам̣ висуддхипава̄ран̣ам̣ пава̄ресум̣.
евам̣ ка̄л̣аваллиман̣д̣апава̄сӣ маха̄на̄гаттхеро вийа, каламбатиттхавиха̄ре вассӯпагата̄ бхиккхӯ вийа ча каммат̣т̣ха̄найуттенева читтена па̄дам̣ уддхаранто га̄масамӣпам̣ гантва̄ удакаган̣д̣ӯсам̣ катва̄ вӣтхийо саллаккхетва̄ йаттха сура̄сон̣д̣адхутта̄дайо калахака̄рака̄ чан̣д̣ахаттхиасса̄дайо ва̄ наттхи, там̣ вӣтхим̣ пат̣ипаджджати. таттха ча пин̣д̣а̄йа чарама̄но на туритатурито вийа джавена гаччхати. на хи джавена пин̣д̣апа̄тикадхутан̇гам̣ на̄ма кин̃чи аттхи. висамабхӯмибха̄гапаттам̣ пана удакасакат̣ам̣ вийа ниччало хутва̄ гаччхати. анугхарам̣ павит̣т̣хо ча да̄тука̄мам̣ ва̄ ада̄тука̄мам̣ ва̄ саллаккхетум̣ таданурӯпам̣ ка̄лам̣ а̄гаменто бхиккхам̣ гахетва̄ антога̄ме ва̄ бахига̄ме ва̄ виха̄рамева ва̄ а̄гантва̄ йатха̄пха̄суке патирӯпе ока̄се нисӣдитва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ манасикаронто а̄ха̄ре пат̣икӯласан̃н̃ам̣ упат̣т̣хапетва̄ аккхаббхан̃джанаван̣алепанапуттамам̣сӯпама̄васена паччавеккханто ат̣т̣хан̇гасаманна̄гатам̣ а̄ха̄рам̣ а̄ха̄рети, нева дава̄йа на мада̄йа на ман̣д̣ана̄йа на вибхӯсана̄йа…пе… бхутта̄вӣ ча удакакиччам̣ катва̄ мухуттам̣ бхаттакиламатхам̣ пат̣ипассамбхетва̄ йатха̄ пуребхаттам̣, евам̣ паччха̄бхаттам̣ пуримайа̄мам̣ паччхимайа̄ман̃ча каммат̣т̣ха̄намева манасикароти. айам̣ вуччати харати ча пачча̄харати ча̄ти.
имам̣ пана харан̣апачча̄харан̣асан̇кха̄там̣ гатапачча̄гатикаваттам̣ пӯренто йади упаниссайасампанно хоти, пат̣хамавайе ева арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти. но че пат̣хамавайе па̄пун̣а̄ти, атха маджджхимавайе па̄пун̣а̄ти. но че маджджхимавайе па̄пун̣а̄ти, атха паччхимавайе па̄пун̣а̄ти, но че паччхимавайе па̄пун̣а̄ти, атха маран̣асамайе. но че маран̣асамайе па̄пун̣а̄ти, атха девапутто хутва̄. но че девапутто хутва̄ па̄пун̣а̄ти, ануппанне буддхе ниббатто паччекабодхим̣ саччхикароти. но че паччекабодхим̣ саччхикароти, атха буддха̄нам̣ саммукхӣбха̄ве кхиппа̄бхин̃н̃о ва̄ хоти, сеййатха̄пи тхеро ба̄хийо да̄ручӣрийо маха̄пан̃н̃о ва̄, сеййатха̄пи тхеро са̄рипутто, махиддхико ва̄, сеййатха̄пи тхеро маха̄моггалла̄но, дхутава̄до ва̄, сеййатха̄пи тхеро маха̄кассапо, диббачаккхуко ва̄, сеййатха̄пи тхеро ануруддхо, винайадхаро ва̄, сеййатха̄пи тхеро упа̄ли, дхаммакатхико ва̄, сеййатха̄пи тхеро пун̣н̣о манта̄н̣ипутто, а̄ран̃н̃ико ва̄, сеййатха̄пи тхеро ревато, бахуссуто ва̄, сеййатха̄пи тхеро а̄нандо, сиккха̄ка̄мо ва̄, сеййатха̄пи тхеро ра̄хуло буддхапуттоти. ити имасмим̣ чатукке йва̄йам̣ харати пачча̄харати ча, тасса гочарасампаджан̃н̃ам̣ сикха̄паттам̣ хоти.
абхиккама̄дӣсу пана асаммуйханам̣ асаммохасампаджан̃н̃ам̣. там̣ евам̣ ведитаббам̣ – идха бхиккху абхиккаманто ва̄ пат̣иккаманто ва̄ йатха̄ андхапутхуджджана̄ абхиккама̄дӣсу – ‘‘атта̄ абхиккамати, аттана̄ абхиккамо ниббаттито’’ти ва̄ ‘‘ахам̣ абхиккама̄ми, майа̄ абхиккамо ниббаттито’’ти ва̄ саммуйханти, татха̄ асаммуйханто абхиккама̄мӣти читте уппаджджама̄не тенева читтена саддхим̣ читтасамут̣т̣ха̄на̄ ва̄йодха̄ту вин̃н̃аттим̣ джанайама̄на̄ уппаджджати, ити читтакирийава̄йодха̄тувиппха̄равасена айам̣ ка̄йасаммато ат̣т̣хисан̇гха̄т̣о абхиккамати. тассевам̣ абхиккамато екекапа̄дуддхаран̣е патхавӣдха̄ту а̄подха̄тӯти две дха̄туйо оматта̄ хонти манда̄, итара̄ две адхиматта̄ хонти балаватийо, татха̄ атихаран̣авӣтихаран̣есу, воссаджджане теджодха̄ту ва̄йодха̄тӯти две дха̄туйо оматта̄ хонти манда̄, итара̄ две адхиматта̄ хонти балаватийо, татха̄ санниккхепанасаннирумбханесу.
таттха уддхаран̣е паватта̄ рӯпа̄рӯпадхамма̄ атихаран̣ам̣ на па̄пун̣анти, татха̄ атихаран̣е паватта̄ вӣтихаран̣ам̣, вӣтихаран̣е паватта̄ воссаджджанам̣, воссаджджане паватта̄ санниккхепанам̣, санниккхепане паватта̄ саннирумбханам̣ на па̄пун̣анти, таттха таттхева паббапаббам̣ сандхисандхи одхиодхи хутва̄ таттакапа̄ле паккхиттатила̄ни вийа тат̣атат̣а̄йанта̄ бхиджджанти. таттха ко еко абхиккамати, касса ва̄ екасса абхиккаманам̣? параматтхато хи дха̄тӯнам̣йева гаманам̣, дха̄тӯнам̣ т̣ха̄нам̣, дха̄тӯнам̣ нисаджджа̄, дха̄тӯнам̣ сайанам̣. тасмим̣ тасмин̃хи кот̣т̣ха̄се саддхим̣ рӯпена –
‘‘ан̃н̃ам̣ уппаджджате читтам̣, ан̃н̃ам̣ читтам̣ нируджджхати;
авӣчиманусамбандхо, надӣсотова ваттатӣ’’ти. –
евам̣ абхиккама̄дӣсу асаммуйханам̣ асаммохасампаджан̃н̃ам̣ на̄ма̄ти.
нит̣т̣хито ‘‘абхикканте пат̣икканте сампаджа̄нака̄рӣ хотӣ’’типадасса аттхо.
а̄локите вилокитети еттха пана а̄локитам̣ на̄ма пурато пеккханам̣, вилокитам̣ на̄ма анудиса̄пеккханам̣. ан̃н̃а̄нипи хет̣т̣ха̄ упари паччхато анупеккханавасена олокитауллокита̄палокита̄ни на̄ма хонти. та̄ни идха на гахита̄ни, са̄руппавасена пана има̄нева две гахита̄ни. имина̄ ва̄ мукхена сабба̄нипи та̄ни гахита̄нева̄ти.
таттха ‘‘а̄локесса̄мӣ’’ти читте уппанне читтавасенева анолокетва̄ аттхапаригган̣ханам̣ са̄ттхакасампаджан̃н̃ам̣. там̣ а̄йасмантам̣ нандам̣ ка̄йасаккхим̣ катва̄ ведитаббам̣. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ –
‘‘саче, бхиккхаве, нандасса пураттхима̄ диса̄ а̄локетабба̄ хоти, саббам̣ четаса̄ саманна̄харитва̄ нандо пураттхимам̣ дисам̣ а̄локети ‘евам̣ ме пураттхимам̣ дисам̣ а̄локайато на̄бхиджджха̄доманасса̄ па̄пака̄ акусала̄ дхамма̄ анва̄сависсантӣ’ти. итиха таттха сампаджа̄но хоти. саче, бхиккхаве, нандасса паччхима̄ диса̄, уттара̄ диса̄, даккхин̣а̄ диса̄, уддхам̣, адхо, анудиса̄ а̄локетабба̄ хоти, саббам̣ четаса̄ саманна̄харитва̄ нандо анудисам̣ а̄локети ‘евам̣ ме анудисам̣ а̄локайато’…пе… сампаджа̄но хотӣ’’ти (а. ни. 8.9).
апича идха̄пи пуббе вуттачетийадассана̄дивасенева са̄ттхаката̄ ча саппа̄йата̄ ча ведитабба̄. каммат̣т̣ха̄насса пана авиджаханамева гочарасампаджан̃н̃ам̣, тасма̄ кхандхадха̄туа̄йатанакаммат̣т̣ха̄никехи аттано камат̣т̣ха̄навасенева касин̣а̄дикаммат̣т̣ха̄никехи ва̄ пана каммат̣т̣ха̄насӣсенева а̄локанавилоканам̣ ка̄таббам̣.
‘‘аббхантаре атта̄ на̄ма а̄локета̄ ва̄ вилокета̄ ва̄ наттхи, ‘а̄локесса̄мӣ’ти пана читте уппаджджама̄не тенева читтена саддхим̣ читтасамут̣т̣ха̄на̄ ва̄йодха̄ту вин̃н̃аттим̣ джанайама̄на̄ уппаджджати. ити читтакирийава̄йодха̄тувиппха̄равасена хет̣т̣химам̣ аккхидалам̣ адхо сӣдати, упаримам̣ уддхам̣ лан̇гхети, кочи йантакена виваранто на̄ма наттхи, тато чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ дассанакиччам̣ са̄дхентам̣ уппаджджатӣ’’ти евам̣ паджа̄нанам̣ панеттха асаммохасампаджан̃н̃ам̣ на̄ма.
апича мӯлапарин̃н̃а̄а̄гантуката̄вака̄ликабха̄вавасенапеттха асаммохасампаджан̃н̃ам̣ ведитаббам̣. мӯлапарин̃н̃а̄васена та̄ва –
‘‘бхаван̇га̄ваджджанан̃чева, дассанам̣ сампат̣иччханам̣;
сантӣран̣ам̣ вот̣т̣хаббанам̣, джаванам̣ бхавати саттамам̣’’.
таттха бхаван̇гам̣ упапаттибхавасса ан̇гакиччам̣ са̄дхайама̄нам̣ паваттати, там̣ а̄ват̣т̣етва̄ кирийаманодха̄ту а̄ваджджанакиччам̣ са̄дхайама̄на̄, танниродха̄ чаккхувин̃н̃а̄н̣ам̣ дассанакиччам̣ са̄дхайама̄нам̣, танниродха̄ випа̄каманодха̄ту сампат̣иччханакиччам̣ са̄дхайама̄на̄, танниродха̄ випа̄камановин̃н̃а̄н̣адха̄ту сантӣран̣акиччам̣ са̄дхайама̄на̄, танниродха̄ кирийамановин̃н̃а̄н̣адха̄ту вот̣т̣хаббанакиччам̣ са̄дхайама̄на̄, танниродха̄ саттаккхаттум̣ джаванам̣ джавати. таттха пат̣хамаджаванепи ‘‘айам̣ иттхӣ, айам̣ пурисо’’ти раджджанадуссанамуйханавасена а̄локитавилокитам̣ на хоти, дутийаджаванепи…пе… саттамаджаванепи. етесу пана йуддхаман̣д̣але йодхесу вийа хет̣т̣хупарийавасена бхиджджитва̄ патитесу ‘‘айам̣ иттхӣ, айам̣ пурисо’’ти раджджана̄дивасена а̄локитавилокитам̣ хоти. евам̣ та̄веттха мӯлапарин̃н̃а̄васена асаммохасампаджан̃н̃ам̣ ведитаббам̣.
чаккхудва̄ре пана рӯпе а̄па̄тхама̄гате бхаван̇гачаланато уддхам̣ сакакиччаниппха̄данавасена а̄ваджджана̄дӣсу уппаджджитва̄ нируддхесу аваса̄не джаванам̣ уппаджджати, там̣ пуббе уппанна̄нам̣ а̄ваджджана̄дӣнам̣ гехабхӯте чаккхудва̄ре а̄гантукапурисо вийа хоти. тасса йатха̄ парагехе кин̃чи йа̄читум̣ павит̣т̣хасса а̄гантукапурисасса гехаса̄микесу тун̣хӣма̄синесу а̄н̣а̄каран̣ам̣ на йуттам̣, евам̣ а̄ваджджана̄дӣнам̣ гехабхӯте чаккхудва̄ре а̄ваджджана̄дӣсупи араджджантесу адуссантесу амуйхантесу ча раджджанадуссанамуйханам̣ айуттанти евам̣ а̄гантукабха̄вавасена асаммохасампаджан̃н̃ам̣ ведитаббам̣.
йа̄ни панета̄ни чаккхудва̄ре вот̣т̣хаббанапарийоса̄на̄ни читта̄ни уппаджджанти, та̄ни саддхим̣ сампайуттадхаммехи таттха таттхева бхиджджанти, ан̃н̃аман̃н̃ам̣ на пассанти, иттара̄ни та̄вака̄лика̄ни хонти. таттха йатха̄ екасмим̣ гхаре саббесу ма̄нусакесу матесу авасесасса екасса тан̇кхан̣ам̣йева маран̣адхаммасса на йутта̄ наччагӣта̄дӣсу абхирати на̄ма, евамева екадва̄ре сасампайуттесу а̄ваджджана̄дӣсу таттха таттхева матесу авасесасса тан̇кхан̣ам̣йева маран̣адхаммасса джаванасса̄пи раджджанадуссанамуйханавасена абхирати на̄ма на йутта̄ти евам̣ та̄вака̄ликабха̄вавасена асаммохасампаджан̃н̃ам̣ ведитаббам̣.
апича кхандха̄йатанадха̄тупаччайапаччавеккхан̣авасенапетам̣ ведитаббам̣. еттха хи чаккху чева рӯпа̄ ча рӯпаккхандхо, дассанам̣ вин̃н̃а̄н̣аккхандхо, там̣сампайутта̄ ведана̄ ведана̄ккхандхо, сан̃н̃а̄ сан̃н̃а̄ккхандхо, пхасса̄дика̄ сан̇кха̄ра̄ сан̇кха̄раккхандхо, еваметесам̣ пан̃чаннам̣ кхандха̄нам̣ самава̄йе а̄локанавилоканам̣ пан̃н̃а̄йати. таттха ко еко а̄локети, ко вилокети? татха̄ чаккху чаккха̄йатанам̣, рӯпам̣ рӯпа̄йатанам̣, дассанам̣ мана̄йатанам̣, ведана̄дайо сампайуттадхамма̄ дхамма̄йатанам̣, еваметесам̣ чатуннам̣ а̄йатана̄нам̣ самава̄йе а̄локанавилоканам̣ пан̃н̃а̄йати. таттха ко еко а̄локети, ко вилокети? татха̄ чаккху чаккхудха̄ту, рӯпам̣ рӯпадха̄ту, дассанам̣ чаккхувин̃н̃а̄н̣адха̄ту, там̣сампайутта̄ ведана̄дайо дхамма̄ дхаммадха̄ту, еваметесам̣ чатуннам̣ дха̄тӯнам̣ самава̄йе а̄локанавилоканам̣ пан̃н̃а̄йати. таттха ко еко а̄локети, ко вилокети? татха̄ чаккху ниссайапаччайо, рӯпам̣ а̄рамман̣апаччайо, а̄ваджджанам̣ анантарасаманантарӯпаниссайанаттхивигатапаччайо, а̄локо упаниссайапаччайо, ведана̄дайо сахаджа̄тапаччайо. еваметесам̣ паччайа̄нам̣ самава̄йе а̄локанавилоканам̣ пан̃н̃а̄йати. таттха ко еко а̄локети, ко вилокетӣти еваметтха кхандха̄йатанадха̄тупаччайапаччавеккхан̣авасенапи асаммохасампаджан̃н̃ам̣ ведитаббам̣.
самин̃джите паса̄ритети пабба̄нам̣ самин̃джанапаса̄ран̣е. таттха читтавасенева самин̃джанапаса̄ран̣ам̣ акатва̄ хаттхапа̄да̄нам̣ самин̃джанапаса̄ран̣апаччайа̄ аттха̄наттхам̣ паригган̣хитва̄ аттхапаригган̣ханам̣ са̄ттхакасампаджан̃н̃ам̣. таттха хаттхапа̄де атичирам̣ самин̃джитва̄ ва̄ паса̄ретва̄ ва̄ т̣хитасса кхан̣е кхан̣е ведана̄ уппаджджанти, читтам̣ екаггам̣ на лабхати, каммат̣т̣ха̄нам̣ парипатати, висесам̣ на̄дхигаччхати. ка̄ле самин̃джантасса ка̄ле паса̄рентасса пана та̄ ведана̄ нуппаджджанти, читтам̣ екаггам̣ хоти, каммат̣т̣ха̄нам̣ пха̄тим̣ гаччхати, висесамадхигаччхатӣти евам̣ аттха̄наттхапаригган̣ханам̣ ведитаббам̣.
аттхе пана сатипи саппа̄йа̄саппа̄йам̣ паригган̣хитва̄ саппа̄йапаригган̣ханам̣ саппа̄йасампаджан̃н̃ам̣. татра̄йам̣ найо – маха̄четийан̇ган̣е кира дахарабхиккхӯ саджджха̄йам̣ ган̣ханти. тесам̣ пит̣т̣хипассе дахарабхиккхунийо дхаммам̣ сун̣анти. таттхеко дахаро хаттхам̣ паса̄ренто ка̄йасам̣саггам̣ патва̄ тенева ка̄ран̣ена гихӣ джа̄то. апаро бхиккху па̄дам̣ паса̄ренто аггимхи паса̄реси, ат̣т̣хим̣ а̄хачча па̄до джха̄йи. апаро ваммике паса̄реси, со а̄сӣвисена дат̣т̣хо. апаро чӣваракут̣идан̣д̣аке паса̄реси, там̣ ман̣исаппо д̣ам̣си. тасма̄ еварӯпе асаппа̄йе апаса̄ретва̄ саппа̄йе паса̄ретаббам̣. идаметтха саппа̄йасампаджан̃н̃ам̣.
гочарасампаджан̃н̃ам̣ пана маха̄тхераваттхуна̄ дӣпетаббам̣ – маха̄тхеро кира дива̄т̣т̣ха̄не нисинно антева̄сикехи саддхим̣ катхайама̄но сахаса̄ хаттхам̣ самин̃джитва̄ пуна йатха̄т̣ха̄не т̣хапетва̄ сан̣икам̣ самин̃джеси. там̣ антева̄сика̄ пуччхим̣су – ‘‘касма̄, бханте, сахаса̄ хаттхам̣ самин̃джитва̄ пуна йатха̄т̣ха̄не т̣хапетва̄ сан̣икам̣ самин̃джиттха̄’’ти. йато пат̣т̣ха̄йа̄хам̣, а̄вусо, каммат̣т̣ха̄нам̣ манасика̄тум̣ а̄раддхо, на ме каммат̣т̣ха̄нам̣ мун̃читва̄ хаттхо самин̃джитапуббо, ида̄ни пана тумхехи саддхим̣ катхайама̄нена каммат̣т̣ха̄нам̣ мун̃читва̄ самин̃джито, тасма̄ пуна йатха̄т̣ха̄не т̣хапетва̄ самин̃джесинти. са̄дху, бханте, бхиккхуна̄ на̄ма еварӯпена бхавитаббанти. еваметтха̄пи каммат̣т̣ха̄на̄виджаханамева гочарасампаджан̃н̃анти ведитаббам̣.
аббхантаре атта̄ на̄ма кочи самин̃джанто ва̄ паса̄ренто ва̄ наттхи, вуттаппака̄рачиттакирийава̄йодха̄тувиппха̄рена пана сутта̄кад̣д̣ханавасена да̄руйантасса хаттхапа̄далал̣анам̣ вийа самин̃джанапаса̄ран̣ам̣ хотӣти париджа̄нанам̣ панеттха асаммохасампаджан̃н̃анти ведитаббам̣.
сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣ети еттха сан̇гха̄т̣ичӣвара̄нам̣ нива̄санапа̄рупанавасена, паттасса бхиккха̄пат̣иггахан̣а̄дивасена парибхого дха̄ран̣ам̣ на̄ма. таттха сан̇гха̄т̣ичӣварадха̄ран̣е та̄ва нива̄сетва̄ па̄рупитва̄ ча пин̣д̣а̄йа чарато а̄мисала̄бхо, ‘‘сӣтасса пат̣игха̄та̄йа̄’’тиа̄дина̄ найена бхагавата̄ вуттаппака̄ройева ча аттхо аттхо на̄ма. тасса васена са̄ттхакасампаджан̃н̃ам̣ ведитаббам̣.
ун̣хапакатикасса пана дуббаласса ча чӣварам̣ сукхумам̣ саппа̄йам̣, сӣта̄лукасса гханам̣ дупат̣т̣ам̣. випарӣтам̣ асаппа̄йам̣. йасса кассачи джин̣н̣ам̣ асаппа̄йамева. аггал̣а̄дида̄нена хисса там̣ палибодхакарам̣ хоти. татха̄ пат̣т̣ун̣н̣адукӯла̄дибхедам̣ лобханӣйачӣварам̣. та̄дисан̃хи аран̃н̃е екакасса нива̄сантара̄йакарам̣, джӣвитантара̄йакаран̃ча̄пи хоти. ниппарийа̄йена пана йам̣ нимиттакамма̄димиччха̄джӣвавасена уппаннам̣, йан̃часса севама̄насса акусала̄ дхамма̄ абхивад̣д̣ханти, кусала̄ дхамма̄ париха̄йанти, там̣ асаппа̄йам̣. випарӣтам̣ саппа̄йам̣, тасса васенеттха саппа̄йасампаджан̃н̃ам̣, каммат̣т̣ха̄на̄виджаханавасенева ча гочарасампаджан̃н̃ам̣ ведитаббам̣.
аббхантаре атта̄ на̄ма кочи чӣварам̣ па̄рупанто наттхи, вуттаппака̄рачиттакирийава̄йодха̄тувиппха̄ренева пана чӣварапа̄рупанам̣ хоти. таттха чӣварампи ачетанам̣, ка̄йопи ачетано. чӣварам̣ на джа̄на̄ти ‘‘майа̄ ка̄йо па̄рупито’’ти. ка̄йопи на джа̄на̄ти ‘‘ахам̣ чӣварена па̄рупито’’ти. дха̄туйова дха̄тусамӯхам̣ пат̣иччха̄денти пат̣апилотика̄йа поттхакарӯпапат̣иччха̄дане вийа. тасма̄ нева сундарам̣ чӣварам̣ лабхитва̄ соманассам̣ ка̄таббам̣, на асундарам̣ лабхитва̄ доманассам̣. на̄гаваммикачетийаруккха̄дӣсу хи кечи ма̄ла̄гандхадхӯмаваттха̄дӣхи сакка̄рам̣ каронти, кечи гӯтхамуттакаддамадан̣д̣асаттхапаха̄ра̄дӣхи асакка̄рам̣. на техи на̄гаваммикаруккха̄дайо соманассам̣ ва̄ каронти доманассам̣ ва̄. евамевам̣ нева сундарам̣ чӣварам̣ лабхитва̄ соманассам̣ ка̄таббам̣, на асундарам̣ лабхитва̄ доманассанти евам̣ паваттапат̣исан̇кха̄навасенеттха асаммохасампаджан̃н̃ам̣ ведитаббам̣.
паттадха̄ран̣епи паттам̣ сахаса̄ва аггахетва̄ – ‘‘имам̣ гахетва̄ пин̣д̣а̄йа чарама̄но бхиккхам̣ лабхисса̄мӣ’’ти евам̣ паттаггахан̣апаччайа̄ пат̣илабхитаббааттхавасена са̄ттхакасампаджан̃н̃ам̣ ведитаббам̣. кисадуббаласарӣрасса пана гарупатто асаппа̄йо. йасса кассачи чатупан̃чаган̣т̣хика̄хато дуббисодханӣйо асаппа̄йова. дуддхотапатто хи на ват̣т̣ати, там̣ дховантассева часса палибодхо хоти. ман̣иван̣н̣апатто пана лобханӣйо чӣваре вуттанайенева асаппа̄йо. нимиттакамма̄дивасена ладдхо, пана йан̃часса севама̄насса акусала̄ дхамма̄ абхивад̣д̣ханти, кусала̄ дхамма̄ париха̄йанти, айам̣ екантаасаппа̄йова. випарӣто саппа̄йо. тасса васенеттха саппа̄йасампаджан̃н̃ам̣, каммат̣т̣ха̄на̄виджаханавасенева ча гочарасампаджан̃н̃ам̣ ведитаббам̣.
аббхантаре атта̄ на̄ма кочи паттам̣ ган̣ханто наттхи, вуттаппака̄рачиттакирийава̄йодха̄тувиппха̄ренева паттаггахан̣ам̣ на̄ма хоти. таттха паттопи ачетано, хаттха̄пи ачетана̄. патто на джа̄на̄ти ‘‘ахам̣ хаттхехи гахито’’ти. хаттха̄пи на джа̄нанти ‘‘патто амхехи гахито’’ти. дха̄туйова дха̄тусамӯхам̣ ган̣ханти, сан̣д̣а̄сена аггиван̣н̣апаттаггахан̣е вийа̄ти евам̣ паваттапат̣исан̇кха̄навасенеттха асаммохасампаджан̃н̃ам̣ ведитаббам̣.
апича йатха̄ чхиннахаттхапа̄де ван̣амукхехи паггхаритапуббалохитакимикуле нӣламаккхикасампарикин̣н̣е ана̄тхаса̄ла̄йа ана̄тхамануссе дисва̄ дайа̄лука̄ пуриса̄ тесам̣ ван̣апат̣т̣ачол̣ака̄ни чева капа̄ла̄дӣхи бхесаджджа̄ни ча упана̄менти. таттха чол̣ака̄нипи кесан̃чи сан̣ха̄ни, кесан̃чи тхӯла̄ни па̄пун̣анти, бхесаджджакапа̄ла̄нипи кесан̃чи сусан̣т̣ха̄на̄ни, кесан̃чи дуссан̣т̣ха̄на̄ни па̄пун̣анти, на те таттха сумана̄ ва̄ думмана̄ ва̄ хонти. ван̣апат̣иччха̄данаматтенева хи чол̣акена бхесаджджапат̣иггахаматтенева ча капа̄лакена тесам̣ аттхо. евамева йо бхиккху ван̣ачол̣акам̣ вийа чӣварам̣, бхесаджджакапа̄лакам̣ вийа ча паттам̣, капа̄ле бхесаджджамива ча патте ладдхабхиккхам̣ саллаккхети. айам̣ сан̇гха̄т̣ипаттачӣварадха̄ран̣е асаммохасампаджан̃н̃ена уттамасампаджа̄нака̄рӣти ведитаббо.
асита̄дӣсу аситети пин̣д̣апа̄табходжане. пӣтети йа̄гуа̄дипа̄не. кха̄йитети пит̣т̣хакхаджджака̄дикха̄дане. са̄йитети мадхупха̄н̣ита̄диса̄йане. таттха ‘‘нева дава̄йа̄’’тиа̄дина̄ найена вутто ат̣т̣хавидхопи аттхо аттхо на̄ма, тасса васена са̄ттхакасампаджан̃н̃ам̣ ведитаббам̣.
лӯкхапан̣ӣтатиттамадхура̄дӣсу пана йена бходжанена йасса апха̄су хоти, там̣ тасса асаппа̄йам̣. йам̣ пана нимиттакамма̄дивасена пат̣иладдхам̣, йан̃часса бхун̃джато акусала̄ дхамма̄ абхивад̣д̣ханти, кусала̄ дхамма̄ париха̄йанти, там̣ екантаасаппа̄йамева. випарӣтам̣ саппа̄йам̣. тасса васенеттха саппа̄йасампаджан̃н̃ам̣, каммат̣т̣ха̄на̄виджаханавасенева ча гочарасампаджан̃н̃ам̣ ведитаббам̣.
аббхантаре атта̄ на̄ма кочи бхун̃джако наттхи, вуттаппака̄рачиттакирийава̄йодха̄тувиппха̄ренева паттапат̣иггахан̣ам̣ на̄ма хоти, читтакирийава̄йодха̄тувиппха̄ренева хаттхасса патте ота̄ран̣ам̣ на̄ма хоти, читтакирийава̄йодха̄тувиппха̄ренева а̄лопакаран̣ам̣ а̄лопуддхаран̣ам̣ мукхавиваран̣ан̃ча хоти. на кочи кун̃чика̄йа на йантакена ханукат̣т̣хӣни виварати, читтакирийава̄йодха̄тувиппха̄ренева а̄лопасса мукхе т̣хапанам̣ упариданта̄нам̣ мусалакиччаса̄дханам̣ хет̣т̣ха̄данта̄нам̣ удуккхалакиччаса̄дханам̣ дживха̄йа хаттхакиччаса̄дханан̃ча хоти. ити нам̣ таттха аггадживха̄йа танукакхел̣о, мӯладживха̄йа бахалакхел̣о маккхети. там̣ хет̣т̣ха̄дантаудуккхале дживха̄хаттхапариваттитам̣ кхел̣аудакатемитам̣ упаридантамусаласан̃чун̣н̣итам̣ кочи кат̣аччхуна̄ ва̄ даббийа̄ ва̄ анто павесенто на̄ма наттхи, ва̄йодха̄туйа̄ва пависати. павит̣т̣хам̣ павит̣т̣хам̣ кочи пала̄ласантхарам̣ катва̄ дха̄ренто на̄ма наттхи, ва̄йодха̄тувасенева тит̣т̣хати. т̣хитам̣ т̣хитам̣ кочи уддханам̣ катва̄ аггим̣ джа̄летва̄ пачанто на̄ма наттхи, теджодха̄туйа̄ва паччати. паккам̣ паккам̣ кочи дан̣д̣акена ва̄ йат̣т̣хийа̄ ва̄ бахи нӣхарако на̄ма наттхи, ва̄йодха̄туйева нӣхарати. ити ва̄йодха̄ту атихарати ча вӣтихарати ча дха̄рети ча париваттети ча сан̃чун̣н̣ети ча висосети ча нӣхарати ча; патхавӣдха̄ту дха̄рети ча париваттети ча сан̃чун̣н̣ети ча висосети ча; а̄подха̄ту синехети ча аллаттан̃ча анупа̄лети; теджодха̄ту антопавит̣т̣хам̣ парипа̄чети; а̄ка̄садха̄ту ан̃джасо хоти; вин̃н̃а̄н̣адха̄ту таттха таттха самма̄пайогаманва̄йа а̄бхуджатӣти евам̣ паваттапат̣исан̇кха̄навасенеттха асаммохасампаджан̃н̃ам̣ ведитаббам̣.
апича гаманато, парийесанато, парибхогато, а̄сайато, нидха̄нато, апарипаккато, парипаккато, пхалато, ниссандато, саммаккханатоти евам̣ дасавидхам̣ пат̣икӯлабха̄вам̣ паччавеккхан̣атопеттха асаммохасампаджан̃н̃ам̣ ведитаббам̣. виттха̄ракатха̄ панеттха висуддхимагге (висуддхи. 1.294 а̄дайо) а̄ха̄рапат̣икӯласан̃н̃а̄ниддесато гахетабба̄.
учча̄рапасса̄вакаммети учча̄расса ча пасса̄васса ча каран̣е. таттха паттака̄ле учча̄рапасса̄вам̣ акаронтасса сакаласарӣрато седа̄ муччанти, аккхӣни бхаманти, читтам̣ на екаггам̣ хоти, ан̃н̃е ча рога̄ уппаджджанти. каронтасса пана саббам̣ там̣ на хотӣти айаметтха аттхо. тасса васена са̄ттхакасампаджан̃н̃ам̣ ведитаббам̣. ат̣т̣ха̄не учча̄рапасса̄вам̣ каронтасса пана а̄патти хоти, айасо вад̣д̣хати, джӣвитантара̄йопи хоти. патирӯпе т̣ха̄не каронтасса саббам̣ там̣ на хотӣти идаметтха саппа̄йам̣. тасса васена саппа̄йасампаджан̃н̃ам̣, каммат̣т̣ха̄на̄виджаханавасена ча гочарасампаджан̃н̃ам̣ ведитаббам̣.
аббхантаре атта̄ на̄ма кочи учча̄рапасса̄вакаммам̣ каронто наттхи, читтакирийава̄йодха̄тувиппха̄ренева пана учча̄рапасса̄вакаммам̣ хоти. йатха̄ пана пакке ган̣д̣е ган̣д̣абхедена пуббалохитам̣ ака̄мата̄йа никкхамати, йатха̄ ча атибхарита̄ удакабха̄джана̄ удакам̣ ака̄мата̄йа никкхамати, евам̣ пакка̄сайамуттаваттхӣсу санничита̄ учча̄рапасса̄ва̄ ва̄йувегасамуппӣл̣ита̄ ака̄мата̄йапи никкхаманти. со пана̄йам̣ евам̣ никкхаманто учча̄рапасса̄во нева тасса бхиккхуно аттано хоти на парасса, кевалам̣ сарӣраниссандова хоти. йатха̄ ким̣? йатха̄ удакатумбато пура̄н̣аудакам̣ чхад̣д̣ентасса нева там̣ аттано хоти на паресам̣, кевалам̣ пат̣иджагганаматтамева хоти. евам̣ паваттапат̣исан̇кха̄навасенеттха асаммохасампаджан̃н̃ам̣ ведитаббам̣.
гата̄дӣсу гатети гамане. т̣хитети т̣ха̄не. нисиннети нисаджджа̄йа. суттети сайане. джа̄гарите ти джа̄гаран̣е. бха̄ситети катхане. тун̣хӣбха̄вети акатхане. еттха ча йо чирам̣ гантва̄ ва̄ чан̇камитва̄ ва̄ апарабха̄ге т̣хито ити пат̣исан̃чиккхати ‘‘чан̇каманака̄ле паватта̄ рӯпа̄рӯпадхамма̄ еттхева нируддха̄’’ти, айам̣ гате сампаджа̄нака̄рӣ на̄ма.
йо саджджха̄йам̣ ва̄ каронто пан̃хам̣ ва̄ виссадждженто каммат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ манасикаронто чирам̣ т̣хатва̄ апарабха̄ге нисинно ити пат̣исан̃чиккхати ‘‘т̣хитака̄ле паватта̄ рӯпа̄рӯпадхамма̄ еттхева нируддха̄’’ти, айам̣ т̣хите сампаджа̄нака̄рӣ на̄ма.
йо саджджха̄йа̄дикаран̣авасенева чирам̣ нисӣдитва̄ апарабха̄ге нипанно ити пат̣исан̃чиккхати – ‘‘нисиннака̄ле паватта̄ рӯпа̄рӯпадхамма̄ еттхева нируддха̄’’ти, айам̣ нисинне сампаджа̄нака̄рӣ на̄ма.
йо пана нипаннакова саджджха̄йам̣ каронто каммат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ манасикаронто ниддам̣ оккамитва̄ апарабха̄ге ут̣т̣ха̄йа ити пат̣исан̃чиккхати – ‘‘сайанака̄ле паватта̄ рӯпа̄рӯпадхамма̄ еттхева нируддха̄’’ти, айам̣ сутте ча джа̄гарите ча сампаджа̄нака̄рӣ на̄ма. кирийамайачитта̄нан̃хи аппаваттам̣ суттам̣ на̄ма, паваттам̣ джа̄гаритам̣ на̄ма̄ти.
йо пана бха̄сама̄но – ‘‘айам̣ саддо на̄ма от̣т̣хе ча пат̣ичча данте ча дживхан̃ча та̄лун̃ча пат̣ичча читтасса ча таданурӯпам̣ пайогам̣ пат̣ичча джа̄йатӣ’’ти сато сампаджа̄но бха̄сати, чирам̣ ва̄ пана ка̄лам̣ саджджха̄йам̣ катва̄ дхаммам̣ ва̄ катхетва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ париваттетва̄ пан̃хам̣ ва̄ виссаджджетва̄ апарабха̄ге тун̣хӣбхӯто ити пат̣исан̃чиккхати ‘‘бха̄ситака̄ле уппанна̄ рӯпа̄рӯпадхамма̄ еттхева нируддха̄’’ти айам̣ бха̄сите сампаджа̄нака̄рӣ на̄ма.
йо тун̣хӣбхӯто чирам̣ дхаммам̣ ва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ манасикатва̄ апарабха̄ге ити пат̣исан̃чиккхати – ‘‘тун̣хӣбхӯтака̄ле паватта̄ рӯпа̄рӯпадхамма̄ еттхева нируддха̄’’ти. упа̄да̄рӯпапаваттийа̄ сати бха̄сати на̄ма, асати тун̣хӣ бхавати на̄ма̄ти, айам̣ тун̣хӣбха̄ве сампаджа̄нака̄рӣ на̄ма̄ти. еваметтха асаммохасампаджан̃н̃ам̣ тасса васена сампаджа̄нака̄рита̄ ведитабба̄. имасмим̣ сутте сатипат̣т̣ха̄намиссакасампаджан̃н̃ам̣ пуббабха̄гам̣ катхитам̣.