1. а̄ха̄расуттаван̣н̣ана̄

232. чхат̣т̣хаваггасса пат̣хаме айама̄ха̄ро ануппаннасса ва̄ сатисамбоджджхан̇гасса уппа̄да̄йа̄тиа̄дӣсу айам̣ пуриманайато висесо. на кевалан̃хи сатисамбоджджхан̇га̄дӣнам̣ ете вуттаппака̄ра̄ва уппа̄да̄йа, уппанна̄нам̣ ва̄ бха̄вана̄йа па̄рипӯрийа̄ паччайа̄ хонти, ан̃н̃епи пана евам̣ ведитабба̄. апарепи хи чатта̄ро дхамма̄ сатисамбоджджхан̇гасса уппа̄да̄йа сам̣ваттанти сатисампаджан̃н̃ам̣ мут̣т̣хассатипуггалапариваджджаната̄ упат̣т̣хитассатипуггаласеваната̄ тададхимуттата̄ти. абхикканта̄дӣсу хи саттасу т̣ха̄несу сатисампаджан̃н̃ена, бхаттаниккхиттака̄касадисе мут̣т̣хассатипуггале париваджджанена, тиссадаттаттхераабхайаттхера̄дисадисе упат̣т̣хитассатипуггале севанена, т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу сатисамут̣т̣ха̄панаттхам̣ ниннапон̣апаббха̄рачиттата̄йа ча сатисамбоджджхан̇го уппаджджати. евам̣ чатӯхи ка̄ран̣ехи уппаннасса панасса арахаттамаггена бха̄вана̄па̄рипӯрӣ хоти.

сатта дхамма̄ дхаммавичайасамбоджджхан̇гасса уппа̄да̄йа сам̣ваттанти – парипуччхаката̄ ваттхувисадакирийа̄ индрийасаматтапат̣ипа̄дана̄ дуппан̃н̃апуггалапариваджджана̄ пан̃н̃авантапуггаласевана̄ гамбхӣран̃а̄н̣ачарийапаччавеккхан̣а̄ тададхимуттата̄ти. таттха парипуччхаката̄ти кхандхадха̄туа̄йатанаиндрийабалабоджджхан̇гамагган̇гаджха̄нан̇гасаматхавипассана̄нам̣ аттхасаннисситапарипуччха̄бахулата̄.

ваттхувисадакирийа̄ти аджджхаттикаба̄хира̄нам̣ ваттхӯнам̣ висадабха̄вакаран̣ам̣. йада̄ хисса кесанакхалома̄ни дӣгха̄ни хонти, сарӣрам̣ ва̄ уссаннадосан̃чева седамаламаккхитан̃ча, тада̄ аджджхаттикаваттху ависадам̣ хоти апарисуддхам̣. йада̄ пана чӣварам̣ джин̣н̣ам̣ килит̣т̣хам̣ дуггандхам̣ хоти, сена̄санам̣ ва̄ укла̄пам̣, тада̄ ба̄хираваттху ависадам̣ хоти апарисуддхам̣. тасма̄ кеса̄дичхеданена уддхам̣виречанаадховиречана̄дӣхи сарӣрасаллахукабха̄вакаран̣ена уччха̄дананаха̄панена ча аджджхаттикаваттху висадам̣ ка̄таббам̣. сӯчикаммадхованараджанапарибхан̣д̣акаран̣а̄дӣхи ба̄хираваттху висадам̣ ка̄таббам̣. етасмин̃хи аджджхаттикаба̄хире ваттхумхи ависаде уппаннесу читтачетасикесу н̃а̄н̣ампи ависадам̣ апарисуддхам̣ хоти апарисуддха̄ни дӣпакапаллакават̣т̣итела̄ни нисса̄йа уппаннадӣпасикха̄йа обха̄со вийа. висаде пана аджджхаттикаба̄хире ваттхумхи уппаннесу читтачетасикесу н̃а̄н̣ампи висадам̣ хоти парисуддха̄ни дӣпакапаллакават̣т̣итела̄ни нисса̄йа уппаннадӣпасикха̄йа обха̄со вийа. тена вуттам̣ – ‘‘ваттхувисадакирийа̄ дхаммавичайасамбоджджхан̇гасса уппа̄да̄йа сам̣ваттатӣ’’ти.

индрийасаматтапат̣ипа̄дана̄ на̄ма саддха̄дӣнам̣ индрийа̄нам̣ самабха̄вакаран̣ам̣. саче хисса саддхиндрийам̣ балавам̣ хоти, итара̄ни манда̄ни, тато вӣрийиндрийам̣ паггахакиччам̣, сатиндрийам̣ упат̣т̣ха̄накиччам̣, сама̄дхиндрийам̣ авиккхепакиччам̣, пан̃н̃индрийам̣ дассанакиччам̣ ка̄тум̣ на саккоти. тасма̄ там̣ дхаммасабха̄вапаччавеккхан̣ена ва̄, йатха̄ ва̄ манасикарото балавам̣ джа̄там̣, татха̄ аманасикаран̣ена ха̄петаббам̣. ваккалиттхераваттху четтха нидассанам̣. саче пана вӣрийиндрийам̣ балавам̣ хоти, атха нева саддхиндрийам̣ адхимоккхакиччам̣ ка̄тум̣ саккоти, на итара̄ни итаракиччабхедам̣. тасма̄ там̣ пассаддха̄дибха̄вана̄йа ха̄петаббам̣. таттха̄пи сон̣аттхерасса ваттху дассетаббам̣. евам̣ сесесупи екасса балавабха̄ве сати итаресам̣ аттано киччесу асаматтхата̄ ведитабба̄.

висесато панеттха саддха̄пан̃н̃а̄нам̣ сама̄дхивӣрийа̄нан̃ча саматам̣ пасам̣санти. балавасаддхо хи мандапан̃н̃о мудхаппасанно хоти, аваттхусмим̣ пасӣдати. балавапан̃н̃о пана мандасаддхо кера̄т̣икапаккхам̣ бхаджати, бхесаджджасамут̣т̣хито вийа рого атекиччхо хоти. читтуппа̄даматтенева кусалам̣ хотӣти атидха̄витва̄ да̄на̄дӣни акаронто нирайе уппаджджати. убхиннам̣ самата̄йа ваттхусмим̣йева пасӣдати. балавасама̄дхим̣ пана мандавӣрийам̣ сама̄дхисса косаджджапаккхатта̄ косаджджам̣ абхибхавати. балававӣрийам̣ мандасама̄дхим̣ вӣрийасса уддхаччапаккхатта̄ уддхаччам̣ абхибхавати. сама̄дхи пана вӣрийена сам̣йоджито косадждже патитум̣ на лабхати, вӣрийам̣ сама̄дхина̄ сам̣йоджитам̣ уддхачче патитум̣ на лабхати. тасма̄ тадубхайам̣ самам̣ ка̄таббам̣. убхайасамата̄йа хи аппана̄ хоти.

апи ча сама̄дхикаммикасса балаватӣпи саддха̄ ват̣т̣ати. евам̣ саддаханто окаппенто аппанам̣ па̄пун̣иссати. сама̄дхипан̃н̃а̄су пана сама̄дхикаммикасса екаггата̄ балаватӣ ват̣т̣ати. еван̃хи со аппанам̣ па̄пун̣а̄ти. випассана̄каммикасса пан̃н̃а̄ балаватӣ ват̣т̣ати. еван̃хи со лаккхан̣апат̣иведхам̣ па̄пун̣а̄ти. убхиннам̣ пана самата̄йапи аппана̄ хотийева. сати пана саббаттха балаватӣ ват̣т̣ати. сати хи читтам̣ уддхаччапаккхика̄нам̣ саддха̄вӣрийапан̃н̃а̄нам̣ васена уддхаччапа̄тато, косаджджапаккхикена ча сама̄дхина̄ косаджджапа̄тато раккхати. тасма̄ са̄ лон̣адхӯпанам̣ вийа саббабйан̃джанесу, саббакаммикаамаччо вийа ча саббара̄джакиччесу саббаттха иччхитабба̄. тена̄ха ‘‘сати ча пана саббаттхика̄ вутта̄ бхагавата̄. ким̣ ка̄ран̣а̄? читтан̃хи сатипат̣исаран̣ам̣, а̄раккхапаччупат̣т̣ха̄на̄ ча сати, на вина̄ сатийа̄ читтасса паггаханиггахо хотӣ’’ти.

дуппан̃н̃апуггалапариваджджана̄ на̄ма кхандха̄дибхеде анога̄л̣хапан̃н̃а̄нам̣ думмедхапуггала̄нам̣ а̄рака̄ париваджджанам̣. пан̃н̃авантапуггаласевана̄ на̄ма самапан̃н̃а̄салаккхан̣апаригга̄хика̄йа удайаббайапан̃н̃а̄йа саманна̄гатапуггаласевана̄. гамбхӣран̃а̄н̣ачарийапаччавеккхан̣а̄ на̄ма гамбхӣресу кхандха̄дӣсу паватта̄йа гамбхӣрапан̃н̃а̄йа пабхедапаччавеккхан̣а̄. тададхимуттата̄ на̄ма т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу дхаммавичайасамбоджджхан̇гасамут̣т̣ха̄панаттхам̣ ниннапон̣апаббха̄рачиттата̄. евам̣ уппаннасса панасса арахаттамаггена бха̄вана̄па̄рипӯрӣ хоти.

ека̄даса дхамма̄ вӣрийасамбоджджхан̇гасса уппа̄да̄йа сам̣ваттанти – апа̄йабхайапаччавеккхан̣ата̄, а̄нисам̣садасса̄вита̄, гаманавӣтхипаччавеккхан̣ата̄, пин̣д̣апа̄та̄пача̄йаната̄, да̄йаджджамахаттапаччавеккхан̣ата̄, саттхумахаттапаччавеккхан̣ата̄, джа̄тимахаттапаччавеккхан̣ата̄, сабрахмача̄римахаттапаччавеккхан̣ата̄, кусӣтапуггалапариваджджаната̄, а̄раддхавӣрийапуггаласеваната̄, тададхимуттата̄ти.

таттха ‘‘нирайесу пан̃чавидхабандханакаммака̄ран̣ато пат̣т̣ха̄йа маха̄дуккхам̣ анубхаванака̄лепи, тираччха̄найонийам̣ джа̄лакхипанакумӣна̄дӣхи гахитака̄лепи, па̄джанакан̣т̣ака̄диппаха̄ратуннасса пана сакат̣авахана̄дика̄лепи, петтивисайе анека̄нипи вассасахасса̄ни екам̣ буддхантарампи кхуппипа̄са̄хи а̄турӣбхӯтака̄лепи, ка̄лакан̃чикаасуресу сат̣т̣хихаттхаасӣтихаттхаппама̄н̣ена ат̣т̣хичаммаматтенева аттабха̄вена ва̄та̄тапа̄дидуккха̄нубхаванака̄лепи на сакка̄ вӣрийасамбоджджхан̇гам̣ уппа̄детум̣. айамева те бхиккху ка̄ло’’ти евам̣ апа̄йабхайам̣ паччавеккхантасса̄пи вӣрийасамбоджджхан̇го уппаджджати.

‘‘на сакка̄ кусӣтена навалокуттарадхаммам̣ ладдхум̣, а̄раддхавӣрийенева сакка̄ айама̄нисам̣со вӣрийасса̄’’ти евам̣ а̄нисам̣садасса̄винопи уппаджджати. ‘‘саббабуддха-паччекабуддха-маха̄са̄вакехева гатамагго те гантаббо. со ча на сакка̄ кусӣтена ганту’’нти евам̣ гаманавӣтхим̣ паччавеккхантасса̄пи уппаджджати.

‘‘йе там̣ пин̣д̣апа̄та̄дӣхи упат̣т̣хаханти, име те манусса̄ нева н̃а̄така̄, на да̄сакаммакара̄, на̄пи ‘там̣ нисса̄йа джӣвисса̄ма̄’ти те пан̣ӣта̄ни пин̣д̣апа̄та̄дӣни денти. атха кхо аттано ка̄ра̄нам̣ махаппхалатам̣ пачча̄сӣсама̄на̄ денти. саттха̄ра̄пи ‘‘айам̣ име паччайе парибхун̃джитва̄ ка̄йадал̣хибахуло сукхам̣ вихариссатӣ’’ти на евам̣ сампассата̄ туйхам̣ паччайа̄ анун̃н̃а̄та̄, атха кхо ‘‘айам̣ име парибхун̃джама̄нова саман̣адхаммам̣ катва̄ ват̣т̣адуккхато муччиссатӣ’ти те паччайа̄ анун̃н̃а̄та̄, со да̄ни твам̣ кусӣто вихаранто на там̣ пин̣д̣ам̣ апача̄йиссаси, а̄раддхавӣрийассева хи пин̣д̣апа̄та̄пача̄йанам̣ на̄ма хотӣ’’ти евам̣ пин̣д̣апа̄та̄пача̄йанам̣ паччавеккхантасса̄пи уппаджджати маха̄миттаттхерасса вийа.

тхеро кира кассакален̣е на̄ма пат̣ивасати. тассева гочарага̄ме ека̄ маха̄упа̄сика̄ тхерам̣ путтам̣ катва̄ пат̣иджаггати. са̄ екадивасам̣ аран̃н̃ам̣ гаччхантӣ дхӣтарам̣ а̄ха – ‘‘амма, асукасмим̣ т̣ха̄не пура̄н̣атан̣д̣ула̄, асукасмим̣ кхӣрам̣, асукасмим̣ саппи, асукасмим̣ пха̄н̣итам̣, тава бха̄тикасса аййамиттасса а̄гатака̄ле бхаттам̣ пачитва̄ кхӣрасаппипха̄н̣итехи саддхим̣ дехи, тван̃ча бхун̃джеййа̄си, ахам̣ пана хиййо паккам̣ па̄рива̄сикабхаттам̣ кан̃джийена бхутта̄мхӣ’’ти. ‘‘дива̄ ким̣ бхун̃джиссаси, амма̄’’ти? ‘‘са̄капан̣н̣ам̣ паккхипитва̄ кан̣атан̣д̣улехи амбилайа̄гум̣ пачитва̄ т̣хапехи, амма̄’’ти.

тхеро чӣварам̣ па̄рупитва̄ паттам̣ нӣхарантова там̣ саддам̣ сутва̄ атта̄нам̣ овади ‘‘маха̄упа̄сика̄ кира кан̃джийена па̄рива̄сикабхаттам̣ бхун̃джитва̄ дива̄пи кан̣апан̣н̣амбилайа̄гум̣ бхун̃джиссати, туйхам̣ аттха̄йа пана пура̄н̣атан̣д̣ула̄дӣни а̄чиккхати, там̣ нисса̄йа кхо панеса̄ нева кхеттам̣ на ваттхум̣ на бхаттам̣ на ваттхам̣ пачча̄сӣсати, тиссо пана сампаттийо паттхайама̄на̄ дети, твам̣ етисса̄ та̄ сампаттийо да̄тум̣ саккхиссаси, на саккхиссасӣти, айам̣ кхо пана пин̣д̣апа̄то тайа̄ сара̄гена садосена самохена на сакка̄ ган̣хиту’’нти паттам̣ тхавика̄йа паккхипитва̄ ган̣т̣хикам̣ мун̃читва̄ ниваттитва̄ кассакален̣амева гантва̄ паттам̣ хет̣т̣ха̄ман̃че, чӣварам̣ чӣваравам̣се т̣хапетва̄ ‘‘арахаттам̣ апа̄пун̣итва̄ на никкхамисса̄мӣ’’ти вӣрийам̣ адхит̣т̣хахитва̄ нисӣди. дӣгхараттам̣ аппаматто хутва̄ нивуттхабхиккху випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ пуребхаттамева арахаттам̣ патва̄ викасама̄намива падумам̣ маха̄кхӣн̣а̄саво ситам̣ каронтова никкхами. лен̣адва̄ре руккхамхи адхиваттха̄ девата̄ –

‘‘намо те пуриса̄джан̃н̃а, намо те пурисуттама;

йасса те а̄сава̄ кхӣн̣а̄, даккхин̣еййоси ма̄риса̄’’ти. –

уда̄нам̣ уда̄нетва̄ ‘‘бханте, пин̣д̣а̄йа павит̣т̣ха̄нам̣ тумха̄диса̄нам̣ араханта̄нам̣ бхиккхам̣ датва̄ махаллакиттхийо дуккха̄ муччиссантӣ’’ти а̄ха. тхеро ут̣т̣хахитва̄ два̄рам̣ виваритва̄ ка̄лам̣ олокенто ‘‘па̄тойева̄’’ти н̃атва̄ паттачӣварам̣ а̄да̄йа га̄мам̣ па̄виси.

да̄рика̄пи бхаттам̣ сампа̄детва̄ ‘‘ида̄ни ме бха̄та̄ а̄гамиссати, ида̄ни а̄гамиссатӣ’’ти два̄рам̣ олокайама̄на̄ нисӣди. са̄ тхере гхарадва̄рам̣ сампатте паттам̣ гахетва̄ саппипха̄н̣итайоджитасса кхӣрапин̣д̣апа̄тасса пӯретва̄ хаттхе т̣хапеси. тхеро ‘‘сукхам̣ хотӯ’’ти анумоданам̣ катва̄ пакка̄ми. са̄пи там̣ олокайама̄на̄ва ат̣т̣ха̄си. тхерасса хи тада̄ ативийа парисуддхо чхавиван̣н̣о ахоси, виппасанна̄ни индрийа̄ни, мукхам̣ бандхана̄ муттата̄лапаккам̣ вийа ативийа вирочиттха.

маха̄упа̄сика̄ аран̃н̃ато а̄гантва̄ ‘‘ким̣, амма, бха̄тико те а̄гато’’ти пуччхи. са̄ саббам̣ там̣ паваттим̣ а̄рочеси. упа̄сика̄ ‘‘аджджа ме путтасса паббаджитакиччам̣ маттхакам̣ патта’’нти н̃атва̄ ‘‘абхирамати те, амма, бха̄та̄ буддхаса̄сане, на уккан̣т̣хатӣ’’ти а̄ха.

‘‘махантам̣ кхо панетам̣ саттхуда̄йаджджам̣, йадидам̣ сатта арийадхана̄ни на̄ма, там̣ на сакка̄ кусӣтена гахетум̣. йатха̄ хи виппат̣ипаннам̣ путтам̣ ма̄та̄питаро ‘айам̣ амха̄кам̣ апутто’ти париба̄хирам̣ каронти, со тесам̣ аччайена да̄йаджджам̣ на лабхати, евам̣ кусӣтопи идам̣ арийадханада̄йаджджам̣ на лабхати, а̄раддхавӣрийова лабхатӣ’’ти да̄йаджджамахаттам̣ паччавеккхатопи уппаджджати.

‘‘маха̄ кхо пана те саттха̄, саттхуно хи те ма̄тукуччхисмим̣ пат̣исандхиггахан̣ака̄лепи абхиниккхаманепи абхисамбодхийампи дхаммачаккаппаваттана-йамакапа̄т̣иха̄рийа-деворохана-а̄йусан̇кха̄равоссаджджанесупи паринибба̄нака̄лепи дасасахассилокадха̄ту акампиттха. йуттам̣ ну кхо те еварӯпасса саттху са̄сане паббаджитва̄ кусӣтена бхавиту’’нти евам̣ саттхумахаттам̣ паччавеккхатопи уппаджджати.

‘‘джа̄тийа̄пи твам̣ ида̄ни на ла̄макаджа̄тико, асамбхинна̄йа маха̄самматапавен̣ийа̄ а̄гатаукка̄кара̄джавам̣се джа̄тоси, суддходанамаха̄ра̄джасса ча маха̄ма̄йа̄девийа̄ ча натта̄, ра̄хулабхаддасса канит̣т̣хо, тайа̄ на̄ма еварӯпена джинапуттена хутва̄ на йуттам̣ кусӣтена вихариту’’нти евам̣ джа̄тимахаттам̣ паччавеккхатопи уппаджджати.

‘‘са̄рипуттамоггалла̄на̄ чева асӣти маха̄са̄вака̄ ча вӣрийенева локуттарадхаммам̣ пат̣ивиджджхим̣су. твам̣ пана етесам̣ сабрахмача̄рӣнам̣ маггам̣ пат̣ипаджджаси, на пат̣ипаджджасӣ’’ти евам̣ сабрахмача̄римахаттам̣ паччавеккхатопи уппаджджати.

куччхим̣ пӯретва̄ т̣хитааджагарасадисе виссат̣т̣хака̄йикачетасикавӣрийе кусӣтапуггале париваджджентасса̄пи, а̄раддхавӣрийе пахитатте пуггале севантасса̄пи т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу вӣрийуппа̄данаттхам̣ ниннапон̣апаббха̄рачиттасса̄пи уппаджджати. евам̣ уппаннасса панасса арахаттамаггена бха̄вана̄па̄рипӯрӣ хоти.

ека̄даса дхамма̄ пӣтисамбоджджхан̇гасса уппа̄да̄йа сам̣ваттанти – буддха̄нуссати дхаммо, сан̇гхо, сӣлам̣, ча̄го, девата̄нуссати, упасама̄нуссати, лӯкхапуггалапариваджджаната̄, синиддхапуггаласеваната̄, паса̄данӣйасуттантапаччавеккхан̣ата̄, тададхимуттата̄ти.

буддхагун̣е ануссарантасса̄пи хи йа̄ва упача̄ра̄ сакаласарӣрам̣ пхарама̄но пӣтисамбоджджхан̇го уппаджджати, дхаммасан̇гхагун̣е ануссарантасса̄пи, дӣгхараттам̣ акхан̣д̣ам̣ катва̄ раккхитам̣ чатупа̄рисуддхисӣлам̣ паччавеккхантасса̄пи, гихино дасасӣлапан̃часӣла̄ни паччавеккхантасса̄пи, дуббхиккхабхайа̄дӣсу пан̣ӣтам̣ бходжанам̣ сабрахмача̄рӣнам̣ датва̄ ‘‘евам̣ на̄ма адамха̄’’ти ча̄гам̣ паччавеккхантасса̄пи, гихинопи еварӯпе ка̄ле сӣлаванта̄нам̣ диннада̄нам̣ паччавеккхантасса̄пи, йехи гун̣ехи саманна̄гата̄ деваттам̣ патта̄, татха̄рӯпа̄нам̣ аттани аттхитам̣ паччавеккхантасса̄пи, сама̄паттийа̄ виккхамбхита̄ килеса̄ сат̣т̣хипи саттатипи васса̄ни на самуда̄чарантӣти паччавеккхантасса̄пи, четийадассанабодхидассанатхерадассанесу асаккаччакирийа̄йа сам̣сӯчиталӯкхабха̄ве буддха̄дӣсу паса̄дасинеха̄бха̄вена гадрабхапит̣т̣хараджасадисе лӯкхапуггале париваджджентасса̄пи, буддха̄дӣсу паса̄дабахуле мудучитте синиддхапуггале севантасса̄пи, ратанаттайагун̣апаридӣпаке паса̄данӣйе суттанте паччавеккхантасса̄пи, т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу пӣтиуппа̄данаттхам̣ ниннапон̣апаббха̄рачиттасса̄пи уппаджджати. евам̣ уппаннасса панасса арахаттамаггена бха̄вана̄па̄рипӯрӣ хоти.

сатта дхамма̄ пассаддхисамбоджджхан̇гасса уппа̄да̄йа сам̣ваттанти – пан̣ӣтабходжанасеваната̄, утусукхасеваната̄, ирийа̄патхасукхасеваната̄, маджджхаттапайогата̄, са̄раддхака̄йапуггалапариваджджаната̄, пассаддхака̄йа-пуггаласеваната̄, тададхимуттата̄ти.

пан̣ӣтан̃хи синиддхам̣ бходжанам̣ бхун̃джантасса̄пи, сӣтун̣хесу утӯсу т̣ха̄на̄дӣсу ча ирийа̄патхесу саппа̄йам̣ утун̃ча ирийа̄патхан̃ча севантасса̄пи пассаддхи уппаджджати. йо пана маха̄пурисаджа̄тико саббаутуирийа̄патхаккхамова хоти, на там̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣. йасса сабха̄гависабха̄гата̄ аттхи, тассева висабха̄ге утуирийа̄патхе ваджджетва̄ сабха̄ге севантасса уппаджджати. маджджхаттапайого вуччати аттано ча парасса ча каммассакатапаччавеккхан̣а̄. имина̄ маджджхаттапайогена уппаджджати. йо лед̣д̣удан̣д̣а̄дӣхи парам̣ вихет̣хайама̄нова вичарати, еварӯпам̣ са̄раддхака̄йапуггалам̣ париваджджентасса̄пи, сам̣йатапа̄дапа̄н̣им̣ пассаддхака̄йам̣ пуггалам̣ севантасса̄пи, т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу пассаддхиуппа̄данаттха̄йа ниннапон̣апаббха̄рачиттасса̄пи уппаджджати. евам̣ уппаннасса панасса арахаттамаггена бха̄вана̄па̄рипӯрӣ хоти.

даса дхамма̄ сама̄дхисамбоджджхан̇гасса уппа̄да̄йа сам̣ваттанти – ваттхувисадакирийата̄, индрийасаматтапат̣ипа̄даната̄, нимиттакусалата̄, самайе читтасса пагган̣ханата̄, самайе читтасса нигган̣ханата̄, самайе сампахам̣саната̄, самайе аджджхупеккханата̄, асама̄хитапуггалапариваджджаната̄, сама̄хитапуггаласеваната̄, тададхимуттата̄ти. таттха ваттхувисадакирийата̄ ча индрийасаматтапат̣ипа̄даната̄ ча вуттанайенева ведитабба̄.

нимиттакусалата̄ на̄ма касин̣анимиттасса уггахан̣акусалата̄. самайе читтасса пагган̣ханата̄ти йасмим̣ самайе атиситхилавӣрийата̄дӣхи лӣнам̣ читтам̣ хоти, тасмим̣ самайе дхаммавичайавӣрийапӣтисамбоджджхан̇гасамут̣т̣ха̄панена тасса пагган̣ханам̣. самайе читтасса нигган̣ханата̄ти йасмим̣ самайе ачча̄раддхавӣрийата̄дӣхи уддхатам̣ читтам̣ хоти, тасмим̣ самайе пассаддхисама̄дхиупеккха̄самбоджджхан̇гасамут̣т̣ха̄панена тасса нигган̣ханам̣. самайе сампахам̣саната̄ти йасмим̣ самайе читтам̣ пан̃н̃а̄пайогамандата̄йа ва̄ упасамасукха̄нам̣ вигамена ва̄ нирасса̄дам̣ хоти, тасмим̣ самайе ат̣т̣хасам̣вегаваттхупаччавеккхан̣ена сам̣веджети. ат̣т̣ха сам̣вегаваттхӯни на̄ма джа̄тиджара̄бйа̄дхимаран̣а̄ни чатта̄ри, апа̄йадуккхам̣ пан̃чамам̣, атӣте ват̣т̣амӯлакам̣ дуккхам̣, ана̄гате ват̣т̣амӯлакам̣ дуккхам̣, паччуппанне а̄ха̄рапарийет̣т̣химӯлакам̣ дуккханти. ратанаттайагун̣а̄нуссаран̣ена ча паса̄дам̣ джанети, айам̣ вуччати ‘‘самайе сампахам̣саната̄’’ти.

самайе аджджхупеккханата̄ на̄ма йасмим̣ самайе самма̄пат̣ипаттим̣ а̄гамма алӣнам̣ ануддхатам̣ анирасса̄дам̣ а̄рамман̣е самаппаваттам̣ саматхавӣтхипат̣ипаннам̣ читтам̣ хоти, тада̄сса паггаханиггахасампахам̣санесу на бйа̄па̄рам̣ а̄паджджати са̄ратхи вийа самаппаваттесу ассесу. айам̣ вуччати ‘‘самайе аджджхупеккханата̄’’ти. асама̄хитапуггалапариваджджаната̄ на̄ма упача̄рам̣ ва̄ аппанам̣ ва̄ аппатта̄нам̣ виккхиттачитта̄нам̣ пуггала̄нам̣ а̄рака̄ париваджджанам̣. сама̄хитапуггаласеваната̄ на̄ма упача̄рена ва̄ аппана̄йа ва̄ сама̄хитачитта̄нам̣ севана̄ бхаджана̄ пайирупа̄сана̄. тададхимуттата̄ на̄ма т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу сама̄дхиуппа̄данаттхамева ниннапон̣апаббха̄рачиттата̄. еван̃хи пат̣ипаджджато еса уппаджджати. евам̣ уппаннасса панасса арахаттамаггена бха̄вана̄па̄рипӯрӣ хоти.

пан̃ча дхамма̄ упеккха̄самбоджджхан̇гасса уппа̄да̄йа сам̣ваттанти – саттамаджджхаттата̄, сан̇кха̄рамаджджхаттата̄, саттасан̇кха̄ракела̄йанапуггалапариваджджаната̄, саттасан̇кха̄рамаджджхаттапуггаласеваната̄, тададхимуттата̄ти. таттха двӣха̄ка̄рехи саттамаджджхаттатам̣ самут̣т̣ха̄пети – ‘‘твам̣ аттанова каммена а̄гантва̄ аттанова каммена гамиссаси, есопи аттано каммена а̄гантва̄ аттанова каммена гамиссати, твам̣ кам̣ кела̄йасӣ’’ти евам̣ каммассакатапаччавеккхан̣ена ча – ‘‘параматтхато саттойева наттхи, со твам̣ кам̣ кела̄йасӣ’’ти евам̣ ниссаттапаччавеккхан̣ена ча. двӣхева̄ка̄рехи сан̇кха̄рамаджджхаттатам̣ самут̣т̣ха̄пети – ‘‘идам̣ чӣварам̣ анупуббена ван̣н̣авика̄ратан̃чева джин̣н̣абха̄ван̃ча упагантва̄ па̄дапун̃чханачол̣акам̣ хутва̄ йат̣т̣хикот̣ийа̄ чхад̣д̣анӣйам̣ бхависсати, саче панасса са̄мико бхавеййа, на̄йам̣ евам̣ винасситум̣ дадеййа̄’’ти евам̣ асса̄микабха̄вапаччавеккхан̣ена ча, ‘‘анаддханийам̣ идам̣ та̄вака̄лика’’нти евам̣ та̄вака̄ликабха̄вапаччавеккхан̣ена ча. йатха̄ ча чӣваре, евам̣ патта̄дӣсупи йоджана̄ ка̄табба̄.

саттасан̇кха̄ракела̄йанапуггалапариваджджаната̄ти еттха йо пуггало гихи ва̄ аттано путтадхӣта̄дике, паббаджито ва̄ аттано антева̄сикасама̄нупаджджха̄йака̄дике мама̄йати, сахаттха̄ва несам̣ кесаччхедана-сӯчикамма-чӣварадхована-раджана-паттапачана̄дӣни кароти, мухуттампи апассанто ‘‘асуко са̄ман̣еро кухим̣, асуко дахаро кухи’’нти бхантамиго вийа ито чито ча а̄локети, ан̃н̃ена кесаччхедана̄дӣнам̣ аттха̄йа ‘‘мухуттам̣ та̄ва асукам̣ песетха̄’’ти йа̄чийама̄нопи ‘‘амхепи там̣ аттано каммам̣ на ка̄рема, тумхе нам̣ гахетва̄ киламессатха̄’’ти на дети, айам̣ саттакела̄йано на̄ма. йо пана чӣварапаттатха̄лакакаттарайат̣т̣хиа̄дӣни мама̄йати, ан̃н̃асса хаттхена пара̄маситумпи на дети, та̄вака̄ликам̣ йа̄читопи ‘‘майампи имам̣ дхана̄йанта̄ на парибхун̃джа̄ма, тумха̄кам̣ ким̣ дасса̄ма̄’’ти вадати, айам̣ сан̇кха̄ракела̄йано на̄ма. йо пана тесу двӣсупи ваттхӯсу маджджхатто уда̄сино, айам̣ саттасан̇кха̄рамаджджхатто на̄ма. ити айам̣ упеккха̄самбоджджхан̇го еварӯпам̣ саттасан̇кха̄ракела̄йанапуггалам̣ а̄рака̄ париваджджентасса̄пи, саттасан̇кха̄рамаджджхаттапуггалам̣ севантасса̄пи, т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу тадуппа̄данаттхам̣ ниннапон̣апаббха̄рачиттасса̄пи уппаджджати. евам̣ уппаннасса панасса арахаттамаггена бха̄вана̄па̄рипӯрӣ хоти.

асубханимиттанти уддхума̄така̄дибхеда̄ даса асубха̄рамман̣а̄ дхамма̄. йонисоманасика̄рабахулӣка̄роти еттха пана йонисоманасика̄ро на̄ма упа̄йаманасика̄ро, патхаманасика̄ро, уппа̄дакаманасика̄ро. апича чха дхамма̄ ка̄маччхандасса паха̄на̄йа сам̣ваттанти – асубханимиттасса уггахо, асубхабха̄вана̄нуйого, индрийесу гуттадва̄рата̄, бходжане маттан̃н̃ута̄, калйа̄н̣амиттата̄, саппа̄йакатха̄ти.

дасавидхан̃хи асубханимиттам̣ угган̣хантасса̄пи ка̄маччхандо пахӣйати, бха̄вентасса̄пи, индрийесу гуттадва̄расса̄пи, чатуннам̣ пан̃чаннам̣ а̄лопа̄нам̣ ока̄се сати удакам̣ пивитва̄ йа̄панасӣлата̄йа бходжане маттан̃н̃унопи. тенетам̣ вуттам̣ –

‘‘чатта̄ро пан̃ча а̄лопе, абхутва̄ удакам̣ пиве;

алам̣ пха̄сувиха̄ра̄йа, пахитаттасса бхиккхуно’’ти. (тхерага̄. 983);

асубхакаммикатиссаттхерасадисе асубхабха̄вана̄рате калйа̄н̣амитте севантасса̄пи ка̄маччхандо пахӣйати, т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу дасаасубханимитта̄йа-саппа̄йакатха̄йапи пахӣйати. тена вуттам̣ ‘‘чха дхамма̄ ка̄маччхандасса паха̄на̄йа сам̣ваттантӣ’’ти. имехи пана чхахи дхаммехи пахӣнасса ка̄маччхандасса арахаттамаггена а̄йатим̣ ануппа̄до хоти.

метта̄ четовимуттӣти еттха метта̄ти вутте аппана̄пи упача̄ропи ват̣т̣ати, четовимуттӣти аппана̄йева. йонисоманасика̄ро вутталаккхан̣ова. апича чха дхамма̄ бйа̄па̄дасса паха̄на̄йа сам̣ваттанти – метта̄нимиттасса уггахо, метта̄бха̄вана̄нуйого, каммассаката̄паччавеккхан̣ата̄, пат̣исан̇кха̄набахулата̄, калйа̄н̣амиттата̄, саппа̄йакатха̄ти.

одиссакаанодиссакадиса̄пхаран̣а̄нан̃хи ан̃н̃атаравасена меттам̣ угган̣хантасса̄пи бйа̄па̄до пахӣйати, татха̄ одхисоанодхисодиса̄пхаран̣авасена меттам̣ бха̄вентасса̄пи. ‘‘твам̣ етасса куддхо ким̣ кариссаси? кимасса сӣла̄дӣни на̄сетум̣ саккхиссаси? нану твам̣ аттано каммена а̄гантва̄ аттано камменева гамиссаси? парасса куджджханам̣ на̄ма вӣтаччикан̇га̄рататтаайасала̄кагӯтха̄дӣни гахетва̄ парам̣ пахаритука̄мата̄садисам̣ хоти. есопи тава куддхо ким̣ кариссати? ким̣ те сӣла̄дӣни вина̄сетум̣ саккхиссати? еса аттано каммена а̄гантва̄ аттано камменева гамиссати? аппат̣иччхитапахен̣акам̣ вийа пат̣ива̄там̣ кхиттараджомут̣т̣хи вийа ча етассевеса кодхо маттхаке патиссатӣ’’ти евам̣ аттано ча парасса ча каммассакатам̣ паччавеккхатопи, убхайакаммассакатам̣ паччавеккхитва̄ пат̣исан̇кха̄не т̣хитасса̄пи, ассагуттаттхерасадисе метта̄бха̄вана̄рате калйа̄н̣амитте севантасса̄пи бйа̄па̄до пахӣйати, т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу метта̄нисситасаппа̄йакатха̄йапи пахӣйати. тена вуттам̣ ‘‘чха дхамма̄ бйа̄па̄дасса паха̄на̄йа сам̣ваттантӣ’’ти. имехи пана чхахи дхаммехи пахӣнасса бйа̄па̄дасса ана̄га̄мимаггена а̄йатим̣ ануппа̄до хоти.

аттхи бхиккхаве аратӣтиа̄ди вуттаттхамева. апи ча чха дхамма̄ тхинамиддхасса паха̄на̄йа сам̣ваттанти – атибходжане нимиттагга̄хо, ирийа̄патхасампариваттаната̄, а̄локасан̃н̃а̄манасика̄ро, аббхока̄сава̄со, калйа̄н̣амиттата̄, саппа̄йакатха̄ти.

а̄харахаттхакам̣, бхуттавамитакам̣, татрават̣т̣акам̣, алам̣са̄т̣акам̣, ка̄кама̄сакабходжанам̣ бхун̃джитва̄ раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄не нисиннасса хи саман̣адхаммам̣ карото тхинамиддхам̣ маха̄хаттхӣ вийа оттхарантам̣ а̄гаччхати, чатупан̃чаа̄лопаока̄сам̣ пана т̣хапетва̄ па̄нӣйам̣ пивитва̄ йа̄панасӣласса бхиккхуно там̣ на хотӣти евам̣ атибходжане нимиттам̣ ган̣хантассапи тхинамиддхам̣ пахӣйати. йасмим̣ ирийа̄патхе тхинамиддхам̣ оккамати, тато ан̃н̃ам̣ париваттентасса̄пи, раттим̣ чанда̄локадӣпа̄локаукка̄локе дива̄ сӯрийа̄локам̣ манасикаронтасса̄пи, аббхока̄се васантасса̄пи, маха̄кассапаттхерасадисе пахӣнатхинамиддхе калйа̄н̣амитте севантасса̄пи тхинамиддхам̣ пахӣйати, т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу дхутан̇ганисситасаппа̄йакатха̄йапи пахӣйати. тена вуттам̣ ‘‘чха дхамма̄ тхинамиддхасса паха̄на̄йа сам̣ваттантӣ’’ти. имехи пана чхахи дхаммехи пахӣнасса тхинамиддхасса арахаттамаггена а̄йатим̣ ануппа̄до хоти.

аттхи бхиккхаве четасо вӯпасамотиа̄дӣни вуттаттха̄нева. апича чха дхамма̄ уддхаччакуккуччасса паха̄на̄йа сам̣ваттанти – бахуссутата̄, парипуччхаката̄, винайе пакатан̃н̃ута̄, вуддхасевитата̄, калйа̄н̣амиттата̄, саппа̄йакатха̄ти.

ба̄хусачченапи хи екам̣ ва̄ две ва̄ тайо ва̄ чатта̄ро ва̄ пан̃ча ва̄ ника̄йе па̄л̣ивасена ча аттхавасена ча угган̣хантасса̄пи уддхаччакуккуччам̣ пахӣйати, каппийа̄каппийапарипуччха̄бахуласса̄пи, винайапан̃н̃аттийам̣ чин̣н̣авасӣбха̄вата̄йа пакатан̃н̃унопи, вуддхе махаллакаттхере упасан̇камантасса̄пи, упа̄литтхерасадисе винайадхаре калйа̄н̣амитте севантасса̄пи, уддхаччакуккуччам̣ пахӣйати, т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу каппийа̄каппийанисситасаппа̄йакатха̄йапи пахӣйати. тена вуттам̣ ‘‘чха дхамма̄ уддхаччакуккуччасса паха̄на̄йа сам̣ваттантӣ’’ти. имехи пана чхахи дхаммехи пахӣне уддхаччакуккучче уддхаччасса арахаттамаггена, куккуччасса ана̄га̄мимаггена а̄йатим̣ ануппа̄до хотӣти.

кусала̄кусала̄ дхамма̄тиа̄дӣнипи вуттаттха̄нева. апича чха дхамма̄ вичикиччха̄йа паха̄на̄йа сам̣ваттанти – бахуссутата̄, парипуччхаката̄, винайе пакатан̃н̃ута̄, адхимоккхабахулата̄, калйа̄н̣амиттата̄, саппа̄йакатха̄ти.

ба̄хусачченапи хи екам̣ ва̄…пе… пан̃ча ва̄ ника̄йе па̄л̣ивасена ча аттхавасена ча угган̣хантасса̄пи вичикиччха̄ пахӣйати, тӣн̣и ратана̄ни а̄раббха парипуччха̄бахуласса̄пи, винайе чин̣н̣авасӣбха̄васса̄пи, тӣсу ратанесу окаппанийасаддха̄сан̇кха̄таадхимоккхабахуласса̄пи, саддха̄дхимутте ваккалиттхерасадисе калйа̄н̣амитте севантасса̄пи вичикиччха̄ пахӣйати, т̣ха̄нанисаджджа̄дӣсу тин̣н̣ам̣ ратана̄нам̣ гун̣анисситасаппа̄йакатха̄йапи пахӣйати. тена вуттам̣ ‘‘чха дхамма̄ вичикиччха̄йа паха̄на̄йа сам̣ваттантӣ’’ти. имехи пана чхахи дхаммехи пахӣна̄йа вичикиччха̄йа сота̄паттимаггена а̄йатим̣ ануппа̄до хоти. ити бхагава̄ имасмим̣ сутте десанам̣ тӣхи бхавехи ниваттетва̄ арахаттена кӯт̣ам̣ ган̣хи. десана̄парийоса̄не пан̃часата̄ бхиккхӯ арахаттам̣ па̄пун̣им̣су.