1. сама̄дхивагго
1. сама̄дхисуттаван̣н̣ана̄
1071. саччасам̣йуттасса пат̣хаме сама̄дхим̣, бхиккхавети те кира бхиккхӯ читтекаггата̄йа париха̄йанти, атха несам̣ саттха̄ – ‘‘евамете читтекаггатам̣ лабхитва̄, каммат̣т̣ха̄нам̣ вад̣д̣хетва̄, висесам̣ па̄пун̣иссантӣ’’ти имам̣ десанам̣ а̄рабхи. тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘‘идам̣ дуккха’’нти його каран̣ӣйоти еттха йатха̄бхӯта̄дивасена ка̄ран̣аччхедо ведитаббо. идан̃хи вуттам̣ хоти – бхиккхаве, йасма̄ сама̄хито бхиккху чатта̄ри сачча̄ни йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, тасма̄ тумхехи ча сама̄хитехи чатуннам̣ сачча̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нанаттха̄йа ‘‘идам̣ дуккха’’нти його каран̣ӣйо. татха̄ йасма̄ чатта̄ри сачча̄ни татха̄гатассева па̄тубха̄ва̄ па̄кат̣а̄ни хонти, йасма̄ ча татха̄гатена сувибхатта̄ни, йасма̄ ча тесу апарима̄н̣а̄ ван̣н̣а̄ апарима̄н̣а̄ни падабйан̃джана̄ни, йасма̄ ча тесам̣ аппат̣ивиддхатта̄ ват̣т̣ам̣ вад̣д̣хати, тесам̣ пат̣ивиддхака̄лато пат̣т̣ха̄йа на вад̣д̣хати, тасма̄ ‘‘евам̣ но ват̣т̣ам̣ на вад̣д̣хиссатӣ’’ти тумхехи ‘‘идам̣ дуккха’’нти його каран̣ӣйо.
2. пат̣исалла̄насуттаван̣н̣ана̄
1072. дутийам̣ ка̄йавивекавикала̄нам̣ ка̄йавивекапат̣ила̄бхаттха̄йа вуттам̣.
3. пат̣хамакулапуттасутта̄диван̣н̣ана̄
1073-75. татийе абхисамайа̄йа̄ти абхисамайаттха̄йа. саман̣абра̄хман̣а̄ти четтха са̄сана̄вачара̄ адхиппета̄. татха̄ чатуттхапан̃чамесу, тена тена абхила̄пена буджджханака̄нам̣ пана аджджха̄сайенета̄ни вутта̄ни.
6. дутийасаман̣абра̄хман̣асуттаван̣н̣ана̄
1076. чхат̣т̣хе абхисамбуддхам̣ пака̄сесунти абхисамбуддхо аханти евам̣ атта̄нам̣ абхисамбуддхам̣ пака̄сайим̣су. имасмин̃хи сутте саббан̃н̃убуддха̄ ча саман̣агахан̣ена гахита̄.
10. тираччха̄накатха̄суттаван̣н̣ана̄
1080. дасаме анекавихитанти анекавидхам̣. тираччха̄накатханти аниййа̄никатта̄ саггамоккхамагга̄нам̣ тираччха̄набхӯтам̣ катхам̣. ра̄джакатхантиа̄дӣсу ра̄джа̄нам̣ а̄раббха ‘‘маха̄саммато мандха̄та̄ дхамма̄соко евам̣ маха̄нубха̄во’’тиа̄дина̄ найена паваттакатха̄ ра̄джакатха̄. еса найо чоракатха̄дӣсу. тесу ‘‘асуко ра̄джа̄ абхирӯпо дассанӣйо’’тиа̄дина̄ найена гехаситакатха̄ва тираччха̄накатха̄ хоти. ‘‘сопи на̄ма евам̣ маха̄нубха̄во кхайам̣ гато’’ти евам̣ паватта̄ пана каммат̣т̣ха̄набха̄ве тит̣т̣хати. чоресупи ‘‘мӯладево евам̣ маха̄нубха̄во мегхама̄ло евам̣ маха̄нубха̄во’’ти тесам̣ каммам̣ пат̣ичча ‘‘ахо сӯра̄’’ти гехаситакатха̄ва тираччха̄накатха̄. йуддхепи бха̄ратайуддха̄дӣсу ‘‘асукена асуко евам̣ ма̄рито евам̣ виддхо’’ти ка̄масса̄давасенева катха̄ тираччха̄накатха̄, ‘‘тепи на̄ма кхайам̣ гата̄’’ти евам̣ паватта̄ пана саббаттха каммат̣т̣ха̄намева хоти. апича анна̄дӣсу ‘‘евам̣ ван̣н̣авантам̣ гандхавантам̣ расавантам̣ пхассасампаннам̣ кха̄димха бхун̃джимха пивимха парибхун̃джимха̄’’ти ка̄масса̄давасена катхетум̣ на ват̣т̣ати. са̄ттхакам̣ пана катва̄ ‘‘пуббе евам̣ ван̣н̣а̄дисампаннам̣ аннам̣ па̄нам̣ ваттхам̣ сайанам̣ ма̄лам̣ гандхам̣ вилепанам̣ сӣлаванта̄нам̣ адамха, четийе пӯджам̣ акаримха̄’’ти катхетум̣ ват̣т̣ати.
н̃а̄тикатха̄дӣсупи ‘‘амха̄кам̣ н̃а̄така̄ сӯра̄ саматтха̄’’ти ва̄, ‘‘пуббе майам̣ евам̣ вичитрехи йа̄нехи вичаримха̄’’ти ва̄ асса̄давасена ваттум̣ на ват̣т̣ати. са̄ттхакам̣ пана катва̄ ‘‘тепи но н̃а̄така̄ кхайам̣ гата̄’’ти ва̄, ‘‘пуббе майам̣ еварӯпа̄ упа̄хана̄ сан̇гхасса адамха̄’’ти ва̄ катхетабба̄. га̄макатха̄дӣсупи сунивит̣т̣хадуннивит̣т̣хасубхиккхадуббхиккха̄дивасена ва̄ ‘‘асукага̄мава̄сино сӯра̄ саматтха̄’’ти ва̄ евам̣ асса̄давасена ваттум̣ на ват̣т̣ати, са̄ттхакам̣ пана катва̄ ‘‘саддха̄ пасанна̄’’ти ва̄, ‘‘кхайам̣ гата̄’’ти ва̄ ваттум̣ ват̣т̣ати. нигаманагараджанападакатха̄супи есева найо.
иттхикатха̄пи ван̣н̣асан̣т̣ха̄на̄дӣни пат̣ичча асса̄давасена ваттум̣ на ват̣т̣ати, ‘‘саддха̄ пасанна̄ кхайам̣ гата̄’’ти евамева ват̣т̣ати. сӯракатха̄пи ‘‘нандимитто на̄ма йодхо сӯро ахосӣ’’ти асса̄давасена ваттум̣ на ват̣т̣ати, ‘‘саддхо пасанно ахоси, кхайам̣ гато’’ти евамева ват̣т̣ати. сура̄катха̄типи па̄т̣хо. са̄пи чеса̄ сура̄катха̄ ‘‘еварӯпа̄ на̄ма сура̄ пӣта̄ ратиджананӣ хотӣ’’ти асса̄давасенева на ват̣т̣ати, а̄дӣнававасена пана ‘‘умматтакасам̣ваттаника̄’’тиа̄дина̄ найена ват̣т̣ати. висикха̄катха̄пи ‘‘асукависикха̄ сунивит̣т̣ха̄ дуннивит̣т̣ха̄’’ти ва̄, ‘‘асукависикха̄йа ва̄сино сӯра̄ саматтха̄’’ти ва̄ асса̄давасенева ваттум̣ на ват̣т̣ати, ‘‘саддха̄ пасанна̄ кхайам̣ гата̄’’ти еччевам̣ ват̣т̣ати. кумбхат̣т̣ха̄накатха̄ти удакатиттхакатха̄ вуччати, кумбхада̄сикатха̄ ва̄. са̄пи ‘‘па̄са̄дика̄ наччитум̣ га̄йитум̣ чхека̄’’ти асса̄давасена на ват̣т̣ати, ‘‘саддха̄ пасанна̄’’тиа̄дина̄ найенева ват̣т̣ати.
пуббапетакатха̄ти атӣтан̃а̄тикатха̄. таттха ваттама̄нан̃а̄тикатха̄садисова виниччхайо. на̄наттакатха̄ти пуримапаччхимакатха̄хи вимутта̄ авасеса̄ на̄на̄сабха̄ва̄ нираттхакакатха̄. локаккха̄йика̄ти ‘‘айам̣ локо кена ниммито, асукена на̄ма ниммито, ка̄ко сето ат̣т̣хӣнам̣ сетатта̄, бала̄ка̄ ратта̄ лохитасса раттатта̄’’ти евама̄дика̄ лока̄йатавитан̣д̣асалла̄пакатха̄. самуддаккха̄йика̄ на̄ма ‘‘касма̄ самуддо са̄гаро, са̄гарадевена кханитатта̄ са̄гаро, кхато мети хаттхамудда̄йа ниведитатта̄ самуддо’’ти евама̄дика̄ нираттхакасамуддаккха̄йикакатха̄. ити бхаво ити абхавоти йам̣ ва̄ там̣ ва̄ нираттхакака̄ран̣ам̣ ватва̄ паваттитакатха̄ итибхава̄бхавакатха̄. еттха ча бхавоти сассатам̣, абхавоти уччхедам̣. бхавоти вуддхи, абхавоти ха̄ни. бхавоти ка̄масукхам̣, абхавоти аттакиламатхо. ити има̄йа чхаббидха̄йа итибхава̄бхавакатха̄йа саддхим̣ ба̄ттим̣са тираччха̄накатха̄ на̄ма хонти. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.
пат̣хамо вагго.