12. саччасам̣йуттам̣

1. сама̄дхивагго

1. сама̄дхисуттаван̣н̣ана̄

1071. саччасам̣йуттасса пат̣хаме сама̄дхим̣, бхиккхавети те кира бхиккхӯ читтекаггата̄йа париха̄йанти, атха несам̣ саттха̄ – ‘‘евамете читтекаггатам̣ лабхитва̄, каммат̣т̣ха̄нам̣ вад̣д̣хетва̄, висесам̣ па̄пун̣иссантӣ’’ти имам̣ десанам̣ а̄рабхи. тасма̄тиха, бхиккхаве, ‘‘идам̣ дуккха’’нти його каран̣ӣйоти еттха йатха̄бхӯта̄дивасена ка̄ран̣аччхедо ведитаббо. идан̃хи вуттам̣ хоти – бхиккхаве, йасма̄ сама̄хито бхиккху чатта̄ри сачча̄ни йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти, тасма̄ тумхехи ча сама̄хитехи чатуннам̣ сачча̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄нанаттха̄йа ‘‘идам̣ дуккха’’нти його каран̣ӣйо. татха̄ йасма̄ чатта̄ри сачча̄ни татха̄гатассева па̄тубха̄ва̄ па̄кат̣а̄ни хонти, йасма̄ ча татха̄гатена сувибхатта̄ни, йасма̄ ча тесу апарима̄н̣а̄ ван̣н̣а̄ апарима̄н̣а̄ни падабйан̃джана̄ни, йасма̄ ча тесам̣ аппат̣ивиддхатта̄ ват̣т̣ам̣ вад̣д̣хати, тесам̣ пат̣ивиддхака̄лато пат̣т̣ха̄йа на вад̣д̣хати, тасма̄ ‘‘евам̣ но ват̣т̣ам̣ на вад̣д̣хиссатӣ’’ти тумхехи ‘‘идам̣ дуккха’’нти його каран̣ӣйо.

2. пат̣исалла̄насуттаван̣н̣ана̄

1072. дутийам̣ ка̄йавивекавикала̄нам̣ ка̄йавивекапат̣ила̄бхаттха̄йа вуттам̣.

3. пат̣хамакулапуттасутта̄диван̣н̣ана̄

1073-75. татийе абхисамайа̄йа̄ти абхисамайаттха̄йа. саман̣абра̄хман̣а̄ти четтха са̄сана̄вачара̄ адхиппета̄. татха̄ чатуттхапан̃чамесу, тена тена абхила̄пена буджджханака̄нам̣ пана аджджха̄сайенета̄ни вутта̄ни.

6. дутийасаман̣абра̄хман̣асуттаван̣н̣ана̄

1076. чхат̣т̣хе абхисамбуддхам̣ пака̄сесунти абхисамбуддхо аханти евам̣ атта̄нам̣ абхисамбуддхам̣ пака̄сайим̣су. имасмин̃хи сутте саббан̃н̃убуддха̄ ча саман̣агахан̣ена гахита̄.

10. тираччха̄накатха̄суттаван̣н̣ана̄

1080. дасаме анекавихитанти анекавидхам̣. тираччха̄накатханти аниййа̄никатта̄ саггамоккхамагга̄нам̣ тираччха̄набхӯтам̣ катхам̣. ра̄джакатхантиа̄дӣсу ра̄джа̄нам̣ а̄раббха ‘‘маха̄саммато мандха̄та̄ дхамма̄соко евам̣ маха̄нубха̄во’’тиа̄дина̄ найена паваттакатха̄ ра̄джакатха̄. еса найо чоракатха̄дӣсу. тесу ‘‘асуко ра̄джа̄ абхирӯпо дассанӣйо’’тиа̄дина̄ найена гехаситакатха̄ва тираччха̄накатха̄ хоти. ‘‘сопи на̄ма евам̣ маха̄нубха̄во кхайам̣ гато’’ти евам̣ паватта̄ пана каммат̣т̣ха̄набха̄ве тит̣т̣хати. чоресупи ‘‘мӯладево евам̣ маха̄нубха̄во мегхама̄ло евам̣ маха̄нубха̄во’’ти тесам̣ каммам̣ пат̣ичча ‘‘ахо сӯра̄’’ти гехаситакатха̄ва тираччха̄накатха̄. йуддхепи бха̄ратайуддха̄дӣсу ‘‘асукена асуко евам̣ ма̄рито евам̣ виддхо’’ти ка̄масса̄давасенева катха̄ тираччха̄накатха̄, ‘‘тепи на̄ма кхайам̣ гата̄’’ти евам̣ паватта̄ пана саббаттха каммат̣т̣ха̄намева хоти. апича анна̄дӣсу ‘‘евам̣ ван̣н̣авантам̣ гандхавантам̣ расавантам̣ пхассасампаннам̣ кха̄димха бхун̃джимха пивимха парибхун̃джимха̄’’ти ка̄масса̄давасена катхетум̣ на ват̣т̣ати. са̄ттхакам̣ пана катва̄ ‘‘пуббе евам̣ ван̣н̣а̄дисампаннам̣ аннам̣ па̄нам̣ ваттхам̣ сайанам̣ ма̄лам̣ гандхам̣ вилепанам̣ сӣлаванта̄нам̣ адамха, четийе пӯджам̣ акаримха̄’’ти катхетум̣ ват̣т̣ати.

н̃а̄тикатха̄дӣсупи ‘‘амха̄кам̣ н̃а̄така̄ сӯра̄ саматтха̄’’ти ва̄, ‘‘пуббе майам̣ евам̣ вичитрехи йа̄нехи вичаримха̄’’ти ва̄ асса̄давасена ваттум̣ на ват̣т̣ати. са̄ттхакам̣ пана катва̄ ‘‘тепи но н̃а̄така̄ кхайам̣ гата̄’’ти ва̄, ‘‘пуббе майам̣ еварӯпа̄ упа̄хана̄ сан̇гхасса адамха̄’’ти ва̄ катхетабба̄. га̄макатха̄дӣсупи сунивит̣т̣хадуннивит̣т̣хасубхиккхадуббхиккха̄дивасена ва̄ ‘‘асукага̄мава̄сино сӯра̄ саматтха̄’’ти ва̄ евам̣ асса̄давасена ваттум̣ на ват̣т̣ати, са̄ттхакам̣ пана катва̄ ‘‘саддха̄ пасанна̄’’ти ва̄, ‘‘кхайам̣ гата̄’’ти ва̄ ваттум̣ ват̣т̣ати. нигаманагараджанападакатха̄супи есева найо.

иттхикатха̄пи ван̣н̣асан̣т̣ха̄на̄дӣни пат̣ичча асса̄давасена ваттум̣ на ват̣т̣ати, ‘‘саддха̄ пасанна̄ кхайам̣ гата̄’’ти евамева ват̣т̣ати. сӯракатха̄пи ‘‘нандимитто на̄ма йодхо сӯро ахосӣ’’ти асса̄давасена ваттум̣ на ват̣т̣ати, ‘‘саддхо пасанно ахоси, кхайам̣ гато’’ти евамева ват̣т̣ати. сура̄катха̄типи па̄т̣хо. са̄пи чеса̄ сура̄катха̄ ‘‘еварӯпа̄ на̄ма сура̄ пӣта̄ ратиджананӣ хотӣ’’ти асса̄давасенева на ват̣т̣ати, а̄дӣнававасена пана ‘‘умматтакасам̣ваттаника̄’’тиа̄дина̄ найена ват̣т̣ати. висикха̄катха̄пи ‘‘асукависикха̄ сунивит̣т̣ха̄ дуннивит̣т̣ха̄’’ти ва̄, ‘‘асукависикха̄йа ва̄сино сӯра̄ саматтха̄’’ти ва̄ асса̄давасенева ваттум̣ на ват̣т̣ати, ‘‘саддха̄ пасанна̄ кхайам̣ гата̄’’ти еччевам̣ ват̣т̣ати. кумбхат̣т̣ха̄накатха̄ти удакатиттхакатха̄ вуччати, кумбхада̄сикатха̄ ва̄. са̄пи ‘‘па̄са̄дика̄ наччитум̣ га̄йитум̣ чхека̄’’ти асса̄давасена на ват̣т̣ати, ‘‘саддха̄ пасанна̄’’тиа̄дина̄ найенева ват̣т̣ати.

пуббапетакатха̄ти атӣтан̃а̄тикатха̄. таттха ваттама̄нан̃а̄тикатха̄садисова виниччхайо. на̄наттакатха̄ти пуримапаччхимакатха̄хи вимутта̄ авасеса̄ на̄на̄сабха̄ва̄ нираттхакакатха̄. локаккха̄йика̄ти ‘‘айам̣ локо кена ниммито, асукена на̄ма ниммито, ка̄ко сето ат̣т̣хӣнам̣ сетатта̄, бала̄ка̄ ратта̄ лохитасса раттатта̄’’ти евама̄дика̄ лока̄йатавитан̣д̣асалла̄пакатха̄. самуддаккха̄йика̄ на̄ма ‘‘касма̄ самуддо са̄гаро, са̄гарадевена кханитатта̄ са̄гаро, кхато мети хаттхамудда̄йа ниведитатта̄ самуддо’’ти евама̄дика̄ нираттхакасамуддаккха̄йикакатха̄. ити бхаво ити абхавоти йам̣ ва̄ там̣ ва̄ нираттхакака̄ран̣ам̣ ватва̄ паваттитакатха̄ итибхава̄бхавакатха̄. еттха ча бхавоти сассатам̣, абхавоти уччхедам̣. бхавоти вуддхи, абхавоти ха̄ни. бхавоти ка̄масукхам̣, абхавоти аттакиламатхо. ити има̄йа чхаббидха̄йа итибхава̄бхавакатха̄йа саддхим̣ ба̄ттим̣са тираччха̄накатха̄ на̄ма хонти. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.

пат̣хамо вагго.

2. дхаммачаккаппаваттанавагго

1. дхаммачаккаппаваттанасуттаван̣н̣ана̄

1081. дутийасса пат̣хаме ба̄ра̄н̣асийанти евам̣на̄маке нагаре. исипатане мигада̄йети исӣнам̣ патануппатанавасена евам̣ладдхана̄ме мига̄нам̣ абхайада̄навасена диннатта̄ мигада̄йасан̇кха̄те а̄ра̄ме. еттха хи уппаннуппанна̄ саббан̃н̃уисайо патанти, дхаммачаккаппаваттанаттхам̣ нисӣдантӣти аттхо. нандамӯлакапаббха̄рато сатта̄хаччайена ниродхасама̄паттито вут̣т̣хита̄ анотаттадахе катамукхадхована̄дикичча̄ а̄ка̄сена а̄гантва̄ паччекабуддхаисайопеттха отаран̣авасена патанти, упосатхаттхан̃ча анупосатхаттхан̃ча саннипатанти, гандхама̄данам̣ пат̣игаччханта̄пи татова уппатантӣти имина̄ исӣнам̣ патануппатанавасена там̣ ‘‘исипатана’’нти вуччати.

а̄мантесӣти дӣпан̇карапа̄дамӯле ката̄бхинӣха̄рато пат̣т̣ха̄йа па̄рамийо пӯренто анупуббена паччхимабхаве ката̄бхиниккхамано анупуббена бодхиман̣д̣ам̣ патва̄ таттха апара̄джитапаллан̇ке нисинно ма̄рабалам̣ бхиндитва̄ пат̣хамайа̄ме пуббенива̄сам̣ ануссаритва̄ маджджхимайа̄ме диббачаккхум̣ висодхетва̄ паччхимайа̄ма̄васа̄не дасасахассилокадха̄тум̣ унна̄денто саббан̃н̃утам̣ патва̄ сатта сатта̄ха̄ни бодхиман̣д̣е вӣтина̄метва̄ маха̄брахмуна̄ а̄йа̄читадхаммадесано буддхачаккхуна̄ локам̣ волокетва̄ лока̄нуггахена ба̄ра̄н̣асим̣ гантва̄ пан̃чаваггийе сан̃н̃а̄петва̄ дхаммачаккам̣ паваттетука̄мо а̄мантеси.

двеме, бхиккхаве, анта̄ти две име, бхиккхаве, кот̣т̣ха̄са̄. имасса пана падасса саха самуда̄ха̄рена самуда̄ха̄раниггхосо хет̣т̣ха̄ авӣчим̣ упари бхаваггам̣ патва̄ дасасахассилокадха̄тум̣ паттхаритва̄ ат̣т̣ха̄си. тасмим̣йева самайе ат̣т̣ха̄расакот̣исан̇кха̄ брахма̄но сама̄гаччхим̣су, паччхимадиса̄йа сӯрийо аттхамети, па̄чӣнадиса̄йа а̄са̄л̣ханаккхаттена йутто пун̣н̣ачандо уггаччхати. тасмим̣ самайе бхагава̄ имам̣ дхаммачаккаппаваттанасуттам̣ а̄рабханто ‘‘двеме, бхиккхаве, анта̄’’тиа̄дима̄ха.

таттха паббаджитена̄ти гихисам̣йоджанам̣ чхиндитва̄ паббаджджупагатена. на севитабба̄ти на вал̣ан̃джетабба̄. йо ча̄йам̣ ка̄месу ка̄масукхаллика̄нуйоготи йо ча айам̣ ваттхука̄месу килесака̄масукхасса ануйого. хӣноти ла̄мако. гаммоти га̄мава̄сӣнам̣ сантако. потхуджджаникоти андхаба̄ладжанена а̄чин̣н̣о. анарийоти на арийо на висуддхо на уттамо на ва̄ арийа̄нам̣ сантако. анаттхасам̣хитоти на аттхасам̣хито, хитасукха̄вахака̄ран̣ам̣ анисситоти аттхо. аттакиламатха̄нуйоготи аттано киламатхасса ануйого, аттано дуккхакаран̣анти аттхо. дуккхоти кан̣т̣ака̄пассайасеййа̄дӣхи аттама̄ран̣ехи дуккха̄вахо.

пан̃н̃а̄чаккхум̣ каротӣти чаккхукаран̣ӣ. дутийападам̣ тассева вевачанам̣. упасама̄йа̄ти килесӯпасаматтха̄йа. абхин̃н̃а̄йа̄ти чатуннам̣ сачча̄нам̣ абхиджа̄нанаттха̄йа. самбодха̄йа̄ти тесам̣йева самбуджджханаттха̄йа. нибба̄на̄йа̄ти нибба̄насаччхикирийа̄йа. сесаметтха йам̣ ваттаббам̣ сийа̄, там̣ хет̣т̣ха̄ таттха таттха вуттамева. саччакатха̄пи сабба̄ка̄ренева висуддхимагге (висуддхи. 2.529) виттха̄рита̄.

типариват̣т̣анти саччан̃а̄н̣акиччан̃а̄н̣акатан̃а̄н̣асан̇кха̄та̄нам̣ тин̣н̣ам̣ париват̣т̣а̄нам̣ васена типариват̣т̣ам̣. еттха хи ‘‘идам̣ дуккхам̣ арийасаччам̣, идам̣ дуккхасамудайа’’нти евам̣ чатӯсу саччесу йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣ам̣ саччан̃а̄н̣ам̣ на̄ма. тесуйева ‘‘парин̃н̃еййам̣ паха̄табба’’нти евам̣ каттаббакиччаджа̄нанан̃а̄н̣ам̣ киччан̃а̄н̣ам̣ на̄ма. ‘‘парин̃н̃а̄там̣ пахӣна’’нти евам̣ тасса тасса киччасса катабха̄ваджа̄нанан̃а̄н̣ам̣ катан̃а̄н̣ам̣ на̄ма. два̄даса̄ка̄ранти тесам̣йева екекасмим̣ сачче тин̣н̣ам̣ тин̣н̣ам̣ а̄ка̄ра̄нам̣ васена два̄даса̄ка̄рам̣. н̃а̄н̣адассананти етесам̣ типариват̣т̣а̄нам̣ два̄дасаннам̣ а̄ка̄ра̄нам̣ васена уппаннан̃а̄н̣асан̇кха̄там̣ дассанам̣. дхаммачаккхунти ан̃н̃аттха тайо магга̄ тӣн̣и ча пхала̄ни дхаммачаккху на̄ма хонти, идха пат̣хамамаггова.

дхаммачаккети пат̣иведхан̃а̄н̣е чева десана̄н̃а̄н̣е ча. бодхипаллан̇ке нисиннасса хи чатӯсу саччесу уппаннам̣ два̄даса̄ка̄рам̣ пат̣иведхан̃а̄н̣ампи, исипатане нисиннасса два̄даса̄ка̄ра̄йа саччадесана̄йа паваттитам̣ десана̄н̃а̄н̣ампи дхаммачаккам̣ на̄ма. убхайампи хетам̣ дасабаласса уре паваттан̃а̄н̣амева. има̄йа десана̄йа пака̄сентена бхагавата̄ дхаммачаккам̣ паваттитам̣ на̄ма. там̣ панетам̣ дхаммачаккам̣ йа̄ва ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃аттхеро ат̣т̣ха̄расахи брахмакот̣ӣхи саддхим̣ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄ти, та̄ва нам̣ бхагава̄ паваттети на̄ма, патит̣т̣хите ча паваттитам̣ на̄ма. там̣ сандха̄йа паваттите ча пана бхагавата̄ дхаммачакке бхумма̄ дева̄ саддаманусса̄весунтиа̄ди вуттам̣.

таттха бхумма̄ти бхӯмат̣т̣хакадевата̄. саддаманусса̄весунти екаппаха̄ренева са̄дхука̄рам̣ датва̄ – ‘‘етам̣ бхагавата̄’’тиа̄дӣни ваданта̄ ануса̄вайим̣су. обха̄соти саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣обха̄со. со хи тада̄ дева̄нам̣ дева̄нубха̄вам̣ атиккамитва̄ вирочиттха. ан̃н̃а̄си вата, бхо, кон̣д̣ан̃н̃оти имассапи уда̄насса уда̄ха̄раниггхосо дасасахассилокадха̄тум̣ пхаритва̄ ат̣т̣ха̄си.

9. сан̇ка̄санасуттаван̣н̣ана̄

1089. наваме апарима̄н̣а̄ ван̣н̣а̄ти аппама̄н̣а̄ни аккхара̄ни. бйан̃джана̄ти тесам̣йева вевачанам̣, ван̣н̣а̄нам̣ ва̄ екадеса̄ йадидам̣ бйан̃джана̄ на̄ма. сан̇ка̄сана̄ти вибхаттийо. екамекасмин̃хи сачче сабба̄ка̄рена виттха̄рийама̄не ван̣н̣а̄дӣнам̣ анто на̄ма наттхи. тасма̄ евама̄ха.

10. татхасуттаван̣н̣ана̄

1090. дасаме сабха̄ва̄виджаханат̣т̣хена татхам̣. дуккхан̃хи дуккхамева вуттам̣. сабха̄васса амогхата̄йа авитатхам̣. на хи дуккхам̣ адуккхам̣ на̄ма хоти. ан̃н̃абха̄ва̄нупагамена анан̃н̃атхам̣. на хи дуккхам̣ самудайа̄дибха̄вам̣ упагаччхати. самудайа̄дӣсупи есева найоти.

дхаммачаккаппаваттанавагго дутийо.

3. кот̣ига̄мавагго

1. кот̣ига̄масуттаван̣н̣ана̄

1091. татийасса пат̣хаме ананубодха̄ти ананубуджджханена. аппат̣иведха̄ти аппат̣ивиджджханена.

2. дутийакот̣ига̄масуттаван̣н̣ана̄

1092. дутийе четовимутти пан̃н̃а̄вимуттӣти пхаласама̄паттипхалапан̃н̃а̄нам̣ на̄мам̣.

7. татхасуттаван̣н̣ана̄

1097. саттаме тасма̄ арийасачча̄нӣти йасма̄ татха̄ни авитатха̄ни анан̃н̃атха̄ни, тасма̄ арийа̄нам̣ сачча̄нӣти вуччанти. на хи витатха̄ни арийа̄ арийасаччато пат̣ивиджджханти.

8. локасуттаван̣н̣ана̄

1098. ат̣т̣хаме татха̄гато арийо, тасма̄ ‘‘арийасачча̄нӣ’’ти йасма̄ арийена татха̄гатена пат̣ивиддхатта̄ деситатта̄ ча та̄ни арийасантака̄ни хонти, тасма̄ арийасса саччатта̄ арийасачча̄нӣти аттхо.

10. гавампатисуттаван̣н̣ана̄

1100. дасаме сахан̃чаникети сахан̃чанийанагаре. йо, бхиккхаве, дуккхам̣ пассати, дуккхасамудайампи со пассатӣтиа̄ди екапат̣иведхавасена вуттам̣, имасмин̃хи сутте екапат̣иведхова катхито.

кот̣ига̄мавагго татийо.

4. сӣсапа̄ванавагго

1. сӣсапа̄ванасуттаван̣н̣ана̄

1101. чатуттхасса пат̣хаме йадидам̣ упарӣти йа̄ни има̄ни упари. сӣсапа̄ванети сӣсапа̄руккхе.

2. кхадирапаттасуттаван̣н̣ана̄

1102. дутийе анабхисамечча̄ти н̃а̄н̣ена анабхисама̄гантва̄, аппат̣ивиджджхитва̄ти аттхо.

3. дан̣д̣асуттаван̣н̣ана̄

1103. татийе асма̄ лока̄ парам̣ локанти имамха̄ мануссалока̄ парам̣ нирайампи, тираччха̄найонимпи, петтивисайампи, мануссалокампи, девалокампи, гаччханти, пунаппунам̣ ват̣т̣асмим̣йева ниббаттантӣти аттхо.

5. саттисатасуттаван̣н̣ана̄

1105. пан̃чаме еван̃четам̣, бхиккхаве, асса̄ти, бхиккхаве, евам̣ че етам̣ бхавеййа, нирантарам̣ саттисатехи хан̃н̃ама̄насса дуккхадоманассехи сахевеса сачча̄бхисамайо бхавеййа чети аттхо.

9. индакхӣласуттаван̣н̣ана̄

1109. наваме мукхам̣ олокентӣти аджджха̄сайам̣ олокенти. аджджха̄сайо идха мукханти адхиппето.

10. ва̄даттхикасуттаван̣н̣ана̄

1110. дасаме сила̄йӯпоти сила̄тхамбхо. сол̣асакуккукоти сол̣асахаттхо. сол̣асакуккӯтипи па̄т̣хо. хет̣т̣ха̄ неман̇гама̄ти хет̣т̣ха̄ а̄ва̄т̣ам̣ павит̣т̣ха̄. ат̣т̣ха кукку упаринемасса̄ти ат̣т̣ха хаттха̄ а̄ва̄т̣асса упари уггантва̄ т̣хита̄ бхавеййум̣. бхуса̄ти балаватӣ. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.

сӣсапа̄ванавагго чатуттхо.

5. папа̄тавагго

1. локачинта̄суттаван̣н̣ана̄

1111. пан̃чамасса пат̣хаме сума̄гадха̄йа поккхаран̣ийа̄ти евам̣на̄мика̄йа поккхаран̣ийа̄. локачинтам̣ чинтентоти, ‘‘кена ну кхо чандимасӯрийа̄ ката̄, кена маха̄патхавӣ, кена маха̄самуддо, кена сатта̄ уппа̄дита̄, кена паббата̄, кена амбата̄лана̄л̣икера̄дайо’’ти еварӯпам̣ локачинтам̣ чинтенто нисӣди.

вичетоти вигатачитто виккхиттачитто ва̄. бхӯтам̣йева аддаса̄ти те кира асура̄ самбарима̄йам̣ сампариваттетва̄ йатха̄ не со пурисо хаттхиасса̄дӣсу а̄руханте уккхипитва̄, бхисамул̣а̄лаччхиддехи пависанте пассати, евам̣ адхит̣т̣хахим̣су. там̣ сандха̄йа саттха̄ ‘‘бхӯтам̣йева аддаса̄’’ти а̄ха. дева̄нам̣йева мохайама̄на̄ти дева̄нам̣ читтам̣ мохайанта̄. тасма̄ти йасма̄ локачинтам̣ чинтенто умматтакопи хоти, тасма̄.

2-3. папа̄тасутта̄диван̣н̣ана̄

1112-13. дутийе пат̣ибха̄накӯт̣оти еко маханто паббатасадисо марийа̄дапа̄са̄н̣о. татийе анит̣т̣харӯпанти анит̣т̣хасабха̄вам̣.

4. кӯт̣а̄га̄расуттаван̣н̣ана̄

1114. чатуттхе хет̣т̣химам̣ гхарам̣ акаритва̄ти тхамбхабхиттипа̄дусса̄пана̄дина̄ гхарасса хет̣т̣химабха̄гам̣ акатва̄.

5. ва̄ласуттаван̣н̣ана̄

1115. пан̃чаме сантха̄га̄рети сиппугган̣ханаса̄ла̄йам̣. упа̄санам̣ каронтети кан̣д̣акхипанасиппам̣ каронте. асанам̣ атипа̄тентети кан̣д̣ам̣ атиккаменте. пон̇кха̄нупон̇кханти екам̣ кан̣д̣ам̣ кхипитва̄ йатха̄ асса сарасса пон̇кхам̣ виджджхати, апарам̣ анупон̇кхам̣ на̄ма дутийасса пон̇кхам̣, пуна апарам̣ тасса пон̇кханти евам̣ атипа̄тенте аддаса. йатра хи на̄ма̄ти йе на̄ма. дурабхисамбхаватаранти дуккаратарам̣. саттадха̄ бхиннасса ва̄ласса кот̣ийа̄ кот̣им̣ пат̣ивиджджхеййа̄ти екам̣ ва̄лам̣ саттадха̄ бхиндитва̄, тасса екам̣ бхедам̣ гахетва̄, ва̄тин̇ган̣амаджджхе бандхитва̄, апарам̣ бхедам̣ кан̣д̣асса аггакот̣ийам̣ бандхитва̄, усабхаматте т̣хито кан̣д̣абаддха̄йа кот̣ийа̄ там̣ ва̄тин̇ган̣абаддхакот̣им̣ пат̣ивиджджхеййа̄ти аттхо. тасма̄ти йасма̄ евам̣ дуппат̣ивиджджха̄ни чатта̄ри сачча̄ни, тасма̄.

7. пат̣хамачхиггал̣айугасуттаван̣н̣ана̄

1117. саттаме ан̃н̃аман̃н̃акха̄дика̄ти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ кха̄данам̣. дуббалакха̄дика̄ти балавантехи маччха̄дӣхи дуббала̄нам̣ маччха̄дӣнам̣ кха̄данам̣.

8. дутийачхиггал̣айугасуттаван̣н̣ана̄

1118. ат̣т̣хаме маха̄патхавӣти чаккава̄л̣агаббхантара̄ маха̄патхавӣ. адхиччамидам̣, бхантети идам̣ адхиччуппаттикам̣ саче там̣ йугам̣ на пӯти бхавеййа, самудде удакам̣ на суссеййа, со ча каччхапо на мареййа, апи на̄ма йадиччха̄васена сийа̄ти аттхо.

евам̣ адхиччамидам̣, бхиккхавети еттха маха̄сӣваттхеро чатта̄ри йуга̄ни дассети – пураттхимачаккава̄л̣амукхават̣т̣ийам̣ т̣хитена пурисена паккхиттайугасса хи чхиггал̣ена тасса андхакаччхапасса гӣва̄йа павесанам̣ вийа мануссапат̣ила̄бхо адхиччапат̣ила̄бхӣ. даккхин̣ачаккава̄л̣амукхават̣т̣ийам̣ т̣хитена паккхиттасса пана париббхамантасса пуримайугам̣ патва̄ чхиггал̣ена чхиггал̣упари а̄рул̣хасса чхиггал̣ена гӣваппавесанам̣ вийа татха̄гатуппа̄до адхиччатарасамбхаво. паччхимачаккава̄л̣амукхават̣т̣ийам̣ т̣хитена паккхиттасса пана париббхамантасса пуримайугадвайам̣ патва̄ чхиггал̣ена чхиггал̣упари а̄рул̣хасса чхиггал̣ена гӣваппавесанам̣ вийа татха̄гатаппаведитасса дхаммавинайасса дӣпанам̣ адхиччатарасамбхавам̣. уттарачаккава̄л̣амукхават̣т̣ийам̣ т̣хитена паккхиттасса пана париббхамантасса пуримайугаттайам̣ патва̄ чхиггал̣ена чхиггал̣упари а̄рул̣хасса чхиггал̣ена гӣваппавесанам̣ вийа чатусаччапат̣иведхо ативийа адхиччатарасамбхаво ведитаббо. навама̄дӣни абхисамайасам̣йутте вуттанайа̄нева̄ти.

папа̄тавагго пан̃чамо.

6. абхисамайаваггаван̣н̣ана̄

1121. абхисамайавагго нида̄навагге абхисамайасам̣йутте виттха̄ритова.

7. пат̣хамаа̄макадхан̃н̃апеййа̄лавагго

3. пан̃н̃а̄суттаван̣н̣ана̄

1133. а̄макадхан̃н̃апеййа̄ле арийена пан̃н̃а̄чаккхуна̄ти випассанам̣ а̄дим̣ катва̄ локийалокуттарена н̃а̄н̣ачаккхуна̄.

4. сура̄мерайасуттаван̣н̣ана̄

1134. сура̄мерайамаджджаппама̄дат̣т̣ха̄на̄ пат̣ивирата̄ти еттха сура̄ на̄ма пит̣т̣хасура̄, оданасура̄, пӯвасура̄, кин̣н̣апаккхитта̄, самбха̄расам̣йутта̄ти пан̃чавидха̄. мерайам̣ на̄ма пуппха̄саво, пхала̄савоти, евам̣ вутто йо кочи а̄саво. маджджанти тадева убхайам̣, йам̣ ва̄ панан̃н̃ампи сура̄сававинимуттам̣ маданӣйам̣. йа̄йа четана̄йа там̣ пиванти, са̄ пама̄дасса ка̄ран̣атта̄ пама̄дат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма, тато пат̣ивирата̄ти аттхо.

6-7. маттеййасутта̄диван̣н̣ана̄

1136-37. маттеййа̄ти ма̄тухита̄, ма̄тари самма̄пат̣ипанна̄ти аттхо. петтеййа̄дӣсу питухита̄ петтеййа̄.

8-9. са̄ман̃н̃асутта̄диван̣н̣ана̄

1138-39. саман̣а̄нам̣ хита̄ са̄ман̃н̃а̄. бра̄хман̣а̄нам̣ хита̄ брахман̃н̃а̄. тесу тесу самма̄ пат̣ипанна̄нам̣йеветам̣ адхивачанам̣.

10. пача̄йикасуттаван̣н̣ана̄

1140. куле джет̣т̣ха̄пача̄йиноти куле джет̣т̣ха̄нам̣ апача̄йино, нӣчавуттиноти аттхо.

8. дутийаа̄макадхан̃н̃апеййа̄лавагго

8. бӣджага̄масуттаван̣н̣ана̄

1148. бӣджага̄мабхӯтага̄масама̄рамбха̄ти мӯлабӣджам̣, кхандхабӣджам̣, пхал̣убӣджам̣, аггабӣджам̣, бӣджабӣджанти пан̃чавидхасса бӣджага̄масса чева йасса кассачи нӣлатин̣аруккха̄дикасса бхӯтага̄масса ча сама̄рамбха̄, чхеданапачана̄дибха̄вена викопана̄ пат̣ивирата̄ти аттхо.

9. вика̄лабходжанасуттаван̣н̣ана̄

1149. вика̄лабходжана̄ти ка̄ла̄тиккантабходжана̄, маджджханхика̄тиккамато пат̣т̣ха̄йа йа̄вака̄ликапарибхога̄ти аттхо.

10. гандхавилепанасуттаван̣н̣ана̄

1150. ма̄ла̄дӣсу ма̄ла̄ти йам̣ кин̃чи пуппхам̣. гандханти йам̣ кин̃чи гандхаджа̄там̣. вилепананти чхавира̄гакаран̣ам̣. таттха пил̣андханта̄ дха̄ренти на̄ма, ӯнат̣т̣ха̄нам̣ пӯрента̄ ман̣д̣енти на̄ма, гандхавасена чхавира̄гавасена ча са̄дийанта̄ вибхӯсенти на̄ма. т̣ха̄нам̣ вуччати ка̄ран̣ам̣. тасма̄ йа̄йа дуссӣлйачетана̄йа та̄ни ма̄ла̄дха̄ран̣а̄дӣни маха̄джано кароти, тато пат̣ивирата̄ти аттхо.

9. татийаа̄макадхан̃н̃апеййа̄лавагго

1. наччагӣтасуттаван̣н̣ана̄

1151. са̄санасса анануломатта̄ висӯкам̣ пат̣а̄н̣ӣбхӯтам̣ дассананти висӯкадассанам̣. аттана̄ наччананачча̄пана̄дивасена начча̄ ча гӣта̄ ча ва̄дита̄ ча антамасо майӯраначча̄дивасена̄пи паватта̄нам̣ начча̄дӣнам̣ висӯкабхӯта̄ дассана̄ ча̄ти наччагӣтава̄дитависӯкадассана̄. начча̄дӣни хи аттана̄ пайоджетум̣ ва̄ парехи пайоджа̄петум̣ ва̄ пайутта̄ни пасситум̣ ва̄ нева бхиккхӯнам̣, на бхиккхунӣнам̣ ват̣т̣анти.

2. учча̄сайанасуттаван̣н̣ана̄

1152. учча̄сайанам̣ вуччати пама̄н̣а̄тиккантам̣. маха̄сайанам̣ акаппийаттхаран̣ам̣, тато пат̣ивирата̄ти аттхо.

3. джа̄тарӯпасуттаван̣н̣ана̄

1153. джа̄тарӯпанти суван̣н̣ам̣. раджатанти каха̄пан̣о – лохама̄сако, джатума̄сако, да̄рума̄сакоти йе воха̄рам̣ гаччханти, тасса убхайасса̄пи пат̣иггахан̣а̄ пат̣ивирата̄. нева нам̣ угган̣ханти на угган̣ха̄пенти, на упаниккхиттам̣ са̄дийантӣти аттхо.

4. а̄макадхан̃н̃асуттаван̣н̣ана̄

1154. а̄макадхан̃н̃апат̣иггахан̣а̄ти са̄ли-вӣхи-йава-годхума-кан̇гу-варака-кудрӯсакасан̇кха̄тасса саттавидхасса̄пи а̄макадхан̃н̃асса пат̣иггахан̣а̄. на кевалан̃ча етесам̣ пат̣иггахан̣амева, а̄масанампи бхиккхӯнам̣ на ват̣т̣атийева.

5. а̄макамам̣сасуттаван̣н̣ана̄

1155. а̄макамам̣сапат̣иггахан̣а̄ти еттха ан̃н̃атра уддисса анун̃н̃а̄та̄ а̄макамам̣самаччха̄нам̣ пат̣иггахан̣амева бхиккхӯнам̣ на ват̣т̣ати, но а̄масанам̣.

6. кума̄рикасуттаван̣н̣ана̄

1156. иттхикума̄рикапат̣иггахан̣а̄ти еттха иттхӣти пурисантарагата̄, итара̄ кума̄рика̄ на̄ма. та̄сам̣ пат̣иггахан̣ампи а̄масанампи акаппийамева.

7. да̄сида̄сасуттаван̣н̣ана̄

1157. да̄сида̄сапат̣иггахан̣а̄ти еттха да̄сида̄савасенева тесам̣ пат̣иггахан̣ам̣ на ват̣т̣ати, ‘‘каппийака̄ракам̣ дамми, а̄ра̄микам̣ даммӣ’’ти евам̣ вутте пана ват̣т̣ати.

10. чатуттхаа̄макадхан̃н̃апеййа̄лавагго

1. кхеттаваттхусуттаван̣н̣ана̄

1161. аджел̣ака̄дӣсу кхеттаваттхупарийоса̄несу каппийа̄каппийанайо винайавасена упапариккхитаббо. таттха кхеттам̣ на̄ма йасмим̣ пуббан̣н̣ам̣ рухати. ваттху на̄ма йасмим̣ апаран̣н̣ам̣ рухати. йаттха ва̄ убхайам̣ рухати, там̣ кхеттам̣. тадаттха̄йа акатабхӯмибха̄го ваттху. кхеттаваттхусӣсена четтха ва̄питал̣а̄ка̄дӣнипи сан̇гахита̄нева.

2-3. кайавиккайасутта̄диван̣н̣ана̄

1162-63. кайавиккайа̄ти кайа̄ ча виккайа̄ ча. дӯтеййам̣ вуччати дӯтакаммам̣, гихӣнам̣ пан̣н̣ам̣ ва̄ са̄санам̣ ва̄ гахетва̄ таттха таттха гаманам̣. пахин̣агаманам̣ вуччати гхара̄ гхарам̣ песитасса кхуддакагаманам̣. ануйого на̄ма тадубхайакаран̣ам̣. тасма̄ дӯтеййапахин̣агамана̄нуйога̄ти еваметтха аттхо ведитаббо.

4. тула̄кӯт̣асуттаван̣н̣ана̄

1164. тула̄кӯт̣а̄дӣсу кӯт̣анти ван̃чанам̣. таттха тула̄кӯт̣ам̣ та̄ва рӯпакӯт̣ам̣, ан̇гакӯт̣ам̣, гахан̣акӯт̣ам̣, пат̣иччханнакӯт̣анти чатуббидхам̣ хоти. таттха рӯпакӯт̣ам̣ на̄ма две тула̄ самарӯпа̄ катва̄ ган̣ханто махатийа̄ ган̣ха̄ти, даданто кхуддика̄йа дети. ан̇гакӯт̣ам̣ на̄ма ган̣ханто паччха̄бха̄ге хаттхена тулам̣ аккамати, даданто пуббабха̄ге. гахан̣акӯт̣ам̣ на̄ма ган̣ханто мӯле раджджум̣ ган̣ха̄ти, даданто агге. пат̣иччханнакӯт̣ам̣ на̄ма тулам̣ сусирам̣ катва̄ анто айачун̣н̣ам̣ паккхипитва̄ ган̣ханто там̣ паччха̄бха̄ге кароти, даданто аггабха̄ге.

кам̣со вуччати суван̣н̣апа̄ти, та̄йа ван̃чанам̣ кам̣сакӯт̣ам̣. катхам̣? екам̣ суван̣н̣апа̄тим̣ катва̄ ан̃н̃а̄ две тиссо лохапа̄тийо суван̣н̣аван̣н̣а̄ каронти. тато джанападам̣ гантва̄, кин̃чидева ад̣д̣хакулам̣ пависитва̄, ‘‘суван̣н̣абха̄джана̄ни кин̣атха̄’’ти ватва̄, аггхе пуччхите самаггхатарам̣ да̄тука̄ма̄ хонти, тато техи ‘‘катхам̣ имесам̣ суван̣н̣абха̄во джа̄нитаббо’’ти вутте ‘‘вӣмам̣ситва̄ ган̣хатха̄’’ти суван̣н̣апа̄тим̣ па̄са̄н̣е гхам̣ситва̄ саббапа̄тийо датва̄ гаччханти.

ма̄накӯт̣ам̣ хадайабхеда-сикха̄бхеда-раджджубхедавасена тивидхам̣ хоти. таттха хадайабхедо саппитела̄диминанака̄ле лаббхати. та̄ни хи ган̣ханто хет̣т̣ха̄чхиддена ма̄нена ‘‘сан̣икам̣ а̄син̃ча̄’’ти ватва̄ антобха̄джане бахум̣ паггхара̄петва̄ ган̣ха̄ти, даданто чхиддам̣ пидха̄йа сӣгхам̣ пӯретва̄ дети. сикха̄бхедо тилатан̣д̣ула̄диминанака̄ле лаббхати. та̄ни хи ган̣ханто сан̣икам̣ сикхам̣ усса̄петва̄ ган̣ха̄ти, даданто вегена сикхам̣ бхинданто дети. раджджубхедо кхеттаваттхуминанака̄ле лаббхати. лан̃джам̣ алабханта̄ хи кхеттам̣ амахантам̣ махантам̣ катва̄ минанти.

5. уккот̣анасуттаван̣н̣ана̄

1165. уккот̣ана̄дӣсу уккот̣ананти са̄мике асса̄мике ка̄тум̣ лан̃джаггахан̣ам̣. ван̃чананти техи техи упа̄йехи паресам̣ ван̃чанам̣. татридамекам̣ваттху – еко кира луддако миган̃ча мигапотакан̃ча гахетва̄ а̄гаччхати. тамеко дхутто ‘‘ким̣, бхо, миго аггхати, ким̣ мигапотако’’ти?, а̄ха. ‘‘миго две каха̄пан̣е, мигапотако ека’’нти ча вутте каха̄пан̣ам̣ датва̄, мигапотакам̣ гахетва̄ тхокам̣ гантва̄ ниватто ‘‘на ме, бхо, мигапотакена аттхо, мигам̣ ме дехӣ’’ти а̄ха. тена хи две каха̄пан̣е дехӣти. нану, бхо, майа̄ пат̣хамам̣ еко каха̄пан̣о динноти. а̄ма динноти. имампи мигапотакам̣ ган̣ха, евам̣ со ча каха̄пан̣о, айан̃ча каха̄пан̣аггханако мигапотакоти две каха̄пан̣а̄ бхависсантӣти. со ‘‘ка̄ран̣ам̣ вадатӣ’’ти саллаккхетва̄ мигапотакам̣ гахетва̄ мигам̣ ада̄сӣти.

никатӣти йогавасена ва̄ ма̄йа̄васена ва̄ апа̄ман̇гам̣ па̄ман̇ганти аман̣им̣ ман̣инти, асуван̣н̣ам̣ суван̣н̣анти катва̄ патирӯпакена ван̃чанам̣. са̄чийоготи кут̣илайого. етесам̣йева уккот̣ана̄дӣнаметам̣ на̄мам̣. тасма̄ уккот̣анаса̄чийога̄ ван̃чанаса̄чийога̄ никатиса̄чийога̄ти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. кечи ан̃н̃ам̣ дассетва̄ ан̃н̃асса париваттанам̣ са̄чийоготи ваданти. там̣ пана ван̃чаненева сан̇гахитам̣.

6-11. чхеданасутта̄диван̣н̣ана̄

1166-71. чхедана̄дӣсу чхедананти хаттхаччхедана̄ди. вадхоти маран̣ам̣. бандхоти раджджубандхана̄дӣхи бандханам̣. випара̄мосоти химавипара̄мосо, гумбавипара̄мосоти дувидхо. йам̣ химапа̄тасамайе химена пат̣иччханна̄ хутва̄ маггапат̣ипаннам̣ джанам̣ мусанти, айам̣ химавипара̄мосо. йам̣ гумба̄дипат̣иччханна̄ мусанти, айам̣ гумбавипара̄мосо.

а̄лопо вуччати га̄манигама̄дӣнам̣ вилопакаран̣ам̣. сахаса̄ка̄роти са̄хасакирийа̄, гехам̣ пависитва̄, манусса̄нам̣ уре саттхам̣ т̣хапетва̄, иччхитабхан̣д̣аггахан̣ам̣. еваметасма̄ чхеданавадхабандханавипара̄мосаа̄лопасахаса̄ка̄ра̄ пат̣ивирата̄. сесам̣ саббаттха утта̄наттхамева̄ти.

а̄макадхан̃н̃апеййа̄лаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

ити са̄раттхаппака̄синийа̄ сам̣йуттаника̄йа-ат̣т̣хакатха̄йа

маха̄ваггаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.