9. вӣн̣опамасуттаван̣н̣ана̄

246. наваме йасса кассачи, бхиккхаве, бхиккхусса ва̄ бхиккхунийа̄ ва̄ти идам̣ саттха̄ йатха̄ на̄ма маха̄кут̣умбико махантам̣ касикаммам̣ катва̄, ниппханнасассо гхарадва̄ре ман̣д̣апам̣ катва̄, убхатосан̇гхасса да̄нам̣ паваттеййа. кин̃ча̄пи тена убхатосан̇гхасса да̄нам̣ пат̣т̣хапитам̣, двӣсу пана париса̄су сантаппита̄су сесаджанампи сантаппетийева, евамева бхагава̄ самадхика̄ни чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни па̄рамийо пӯретва̄ бодхиман̣д̣е саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣ адхигантва̄ паваттитаварадхаммачакко джетаванамаха̄виха̄ре нисинно бхиккхупариса̄йа чева бхиккхунипариса̄йа ча маха̄дхаммайа̄гам̣ йаджанто вӣн̣опамасуттам̣ а̄рабхи. там̣ пенетам̣ кин̃ча̄пи две париса̄ сандха̄йа а̄раддхам̣, чатуннампи пана париса̄нам̣ ава̄ритам̣. тасма̄ саббехипи сотаббан̃чева саддха̄таббан̃ча, парийога̄хитва̄ часса аттхарасо виндитабботи.

таттха чхандотиа̄дӣсу чхандо на̄ма пуббуппаттика̄ дуббалатан̣ха̄, со ран̃джетум̣ на саккоти. апара̄парам̣ уппаджджама̄на̄ пана балаватан̣ха̄ ра̄го на̄ма, со ран̃джетум̣ саккоти. дан̣д̣а̄да̄на̄дӣни ка̄тум̣ асаматтхо пуббуппаттико дуббалакодхо досо на̄ма. та̄ни ка̄тум̣ саматтхо апара̄паруппаттико балавакодхо пат̣игхам̣ на̄ма. мохо пана моханасаммоханавасена уппаннам̣ ан̃н̃а̄н̣ам̣. еваметтха пан̃чахипи падехи тӣн̣и акусаламӯла̄ни гахита̄ни. тесу гахитесу саббепи таммӯлака̄ килеса̄ гахита̄ва хонти. ‘‘чхандо ра̄го’’ти ва̄ пададвайена ат̣т̣халобхасахагатачиттуппа̄да̄, ‘‘досо пат̣игха’’нти пададвайена две доманассасахагатачиттуппа̄да̄, мохападена лобхадосарахита̄ две уддхаччавичикиччха̄сахагатачиттуппа̄да̄ гахита̄ти. евам̣ саббепи два̄даса читтуппа̄да̄ дассита̄ва хонти.

сабхайоти килесачора̄нам̣ нива̄сат̣т̣ха̄натта̄ сабхайо. саппат̣ибхайоти вадхабандхана̄дӣнам̣ ка̄ран̣атта̄ саппат̣ибхайо. сакан̣т̣акоти ра̄га̄дӣхи кан̣т̣акехи сакан̣т̣ако. сагаханоти ра̄гагахана̄дӣхи сагахано. уммагготи девалокам̣ ва̄ мануссалокам̣ ва̄ нибба̄нам̣ ва̄ гаччхантасса амагго. куммагготи куччхитаджегуччхибхӯтат̣т̣ха̄нагаманаекападикамагго вийа апа̄йасампа̄пакатта̄ куммагго. духитикоти еттха ихитӣти ирийана̄, дуккха̄ ихити еттха̄ти, духитико. йасмин̃хи магге мӯлапхала̄дикха̄данӣйам̣ ва̄ са̄йанӣйам̣ ва̄ наттхи, тасмим̣ ирийана̄ дуккха̄ хоти, на сакка̄ там̣ пат̣ипаджджитва̄ иччхитат̣т̣ха̄нам̣ гантум̣. килесамаггампи пат̣ипаджджитва̄ на сакка̄ сампаттибхавам̣ гантунти килесамагго духитикоти вутто. двӣхитикотипи па̄т̣хо, есеваттхо. асаппурисасевитоти кока̄лика̄дӣхи асаппурисехи севито.

тато читтам̣ нива̄райети техи чаккхувин̃н̃еййехи рӯпехи там̣ чханда̄дивасена паваттачиттам̣ асубха̄ваджджана̄дӣхи упа̄йехи нива̄райе. чаккхудва̄расмин̃хи ит̣т̣ха̄рамман̣е ра̄ге уппанне асубхато а̄ваджджантасса читтам̣ ниваттати, анит̣т̣ха̄рамман̣е досе уппанне меттато а̄ваджджантасса читтам̣ ниваттати, маджджхатта̄рамман̣е мохе уппанне уддесапарипуччхам̣ гарува̄сам̣ а̄ваджджантасса читтам̣ ниваттати. евам̣ асакконтена пана саттхумахаттатам̣ дхаммасса сва̄ккха̄тата̄ сан̇гхасса суппат̣ипатти ча а̄ваджджитабба̄. саттхумахаттатам̣ паччавеккхатопи хи дхаммасса сва̄ккха̄татам̣ сан̇гхасса суппат̣ипаттим̣ паччавеккхатопи читтам̣ ниваттати. тена вуттам̣ ‘‘асубха̄ваджджана̄дӣхи упа̄йехи нива̄райе’’ти.

кит̣т̣ханти кит̣т̣хат̣т̣ха̄не уппаннасассам̣. сампаннанти парипун̣н̣ам̣ суниппханнам̣. кит̣т̣ха̄доти сассакха̄дако. евамева кхоти еттха сампаннакит̣т̣хам̣ вийа пан̃ча ка̄магун̣а̄ дат̣т̣хабба̄, кит̣т̣ха̄до гон̣о вийа кӯт̣ачиттам̣, кит̣т̣ха̄раккхасса пама̄дака̄ло вийа бхиккхуно чхасу два̄ресу сатим̣ паха̄йа вичаран̣ака̄ло, кит̣т̣ха̄раккхасса пама̄дама̄гамма гон̣ена гахитагаббхасса кит̣т̣хасса кха̄дитатта̄ сассаса̄мино сассапхала̄надхигамо вийа чхадва̄рараккхика̄йа сатийа̄ виппава̄сама̄гамма пан̃чака̄магун̣ам̣ асса̄дентена читтена кусалапаккхасса на̄ситатта̄ бхиккхуно са̄ман̃н̃апхала̄дхигама̄бха̄во ведитаббо.

упаригхат̣а̄йанти двиннам̣ син̇га̄нам̣ антаре. суниггахитам̣ нигган̣хеййа̄ти гхат̣а̄йам̣ патит̣т̣хите на̄са̄раджджуке сут̣т̣ху ниггахитам̣ катва̄ нигган̣хеййа. дан̣д̣ена̄ти муггарасадисена тхӯладан̣д̣акена. еван̃хи со бхиккхаве гон̣оти евам̣ со кит̣т̣ха̄раккхасса пама̄даманва̄йа йасмим̣ йасмим̣ кхан̣е кит̣т̣хам̣ отаритука̄мо хоти, тасмим̣ тасмим̣ кхан̣е евам̣ нигган̣хитва̄ та̄л̣етва̄ осаджджанена ниббисеванабха̄вам̣ упанӣто гон̣о.

евамева кхоти идха̄пи сампаннакит̣т̣хамива пан̃ча ка̄магун̣а̄ дат̣т̣хабба̄, кит̣т̣ха̄до вийа кӯт̣ачиттам̣, кит̣т̣ха̄раккхасса аппама̄до вийа имасса бхиккхуно чхасу два̄ресу сатийа̄ ависсаджджанам̣, дан̣д̣о вийа суттанто, гон̣асса кит̣т̣ха̄бхимукхака̄ле дан̣д̣ена та̄л̣анам̣ вийа читтасса бахиддха̄ путхутта̄рамман̣а̄бхимукхака̄ле анаматаггийадевадӯтаа̄диттаа̄сӣвисӯпамаана̄гатабхайа̄дӣсу там̣ там̣ суттам̣ а̄ваджджетва̄ читтуппа̄дасса путхутта̄рамман̣ато нива̄ретва̄ мӯлакаммат̣т̣ха̄не ота̄ран̣ам̣ ведитаббам̣. тена̄ху пора̄н̣а̄ –

‘‘субха̄ситам̣ сутва̄ мано пасӣдати,

дамети нам̣ пӣтисукхан̃ча виндати;

тадасса а̄рамман̣е тит̣т̣хате мано,

гон̣ова кит̣т̣ха̄дако дан̣д̣атаджджито’’ти.

удуджитанти таджджитам̣. судуджитанти сутаджджитам̣, суджитантипи аттхо. уду, судӯти идам̣ пана нипа̄таматтамева. аджджхаттанти гочараджджхаттам̣. сантит̣т̣хатӣтиа̄дӣсу пат̣хамаджджха̄навасена сантит̣т̣хати, дутийаджджха̄навасена саннисӣдати, татийаджджха̄навасена екоди хоти, чатуттхаджджха̄навасена сама̄дхийати. саббампи ва̄ етам̣ пат̣хамаджджха̄навасена ведитаббам̣. етта̄вата̄ хи самма̄самбуддхена саматха̄нураккхан̣аиндрийасам̣варасӣлам̣ на̄ма катхитам̣.

ран̃н̃о ва̄ти кассачидева паччантаран̃н̃о ва̄. саддам̣ сун̣еййа̄ти паччӯсака̄ле пабуддхо кусалена вӣн̣а̄ва̄дакена ва̄дийама̄на̄йа мадхурасаддам̣ сун̣еййа. раджанӣйотиа̄дӣсу читтам̣ ран̃джетӣти раджанӣйо. ка̄метаббата̄йа каманӣйо. читтам̣ мадайатӣти маданӣйо. читтам̣ муччхитам̣ вийа каран̣ато муччхийатӣти муччханӣйо. а̄бандхитва̄ вийа гахан̣ато бандхатӣти бандханӣйо. алам̣ ме, бхоти вӣн̣а̄йа сан̣т̣ха̄нам̣ дисва̄ там̣ аниччханто евама̄ха. упадха̄ран̣ети вет̣т̣хаке. кон̣анти чатурассам̣ са̄радан̣д̣акам̣.

со там̣ вӣн̣анти со ра̄джа̄ ‘‘а̄харатха нам̣ вӣн̣ам̣, ахамасса̄ саддам̣ пасисса̄мӣ’’ти там̣ вӣн̣ам̣ гахетва̄. дасадха̄ ва̄тиа̄дӣсу пат̣хамам̣ та̄ва дасадха̄ пха̄леййа, атхасса̄ саддам̣ апассанто сатадха̄ пха̄леййа, татха̄пи апассанто сакаликам̣ сакаликам̣ кареййа, татха̄пи апассанто ‘‘сакалика̄ джха̄йиссанти, саддо пана никкхамитва̄ пала̄йиссати, тада̄ нам̣ пассисса̄мӣ’’ти аггина̄ д̣ахеййа. татха̄пи апассанто ‘‘саллахука̄ни масичун̣н̣а̄ни ва̄тена бхассиссанти, саддо са̄радхан̃н̃ам̣ вийа па̄дамӯле патиссати, тада̄ нам̣ пассисса̄мӣ’’ти маха̄ва̄те ва̄ опхунеййа. татха̄пи апассанто ‘‘масичун̣н̣а̄ни йатходакам̣ гамиссанти, саддо пана па̄рам̣ гаччханто пурисо вийа никкхамитва̄ тариссати, тада̄ нам̣ пассисса̄мӣ’’ти надийа̄ ва̄ сӣгхасота̄йа пава̄хеййа.

евам̣ вадеййа̄ти саббехипимехи упа̄йехи апассанто те мануссе евам̣ вадеййа. асатӣ кира̄йанти асатӣ кира айам̣ вӣн̣а̄, ла̄мика̄ти аттхо. асатӣти ла̄мака̄дхивачанаметам̣. йатха̄ха –

‘‘аса̄ локиттхийо на̄ма, вела̄ та̄сам̣ на виджджати;

са̄ратта̄ ча пагаббха̄ ча, сикхӣ саббагхасо йатха̄’’ти. (джа̄. 1.1.61);

йатхевам̣ йам̣кин̃чи вӣн̣а̄ на̄ма̄ти на кевалан̃ча вӣн̣а̄йева ла̄мика̄, йатхева пана айам̣ вӣн̣а̄ на̄ма, евам̣ йам̣кин̃чи ан̃н̃ампи тантибаддхам̣, саббам̣ там̣ ла̄макамева̄ти аттхо. евамева кхоти еттха вӣн̣а̄ вийа пан̃чаккхандха̄ дат̣т̣хабба̄, ра̄джа̄ вийа йога̄вачаро. йатха̄ со ра̄джа̄ там̣ вӣн̣ам̣ дасадха̄ пха̄ланато пат̣т̣ха̄йа вичинанто саддам̣ адисва̄ вӣн̣а̄йа анаттхико хоти, евам̣ йога̄вачаро пан̃чаккхандхе саммасанто аханти ва̄ маманти ва̄ гахетаббам̣ апассанто кхандхехи анаттхико хоти. тенасса там̣ кхандхасаммасанам̣ дассенто рӯпам̣ саманвесати йа̄вата̄ рӯпасса гатӣтиа̄дима̄ха.

таттха саманвесатӣти парийесати. йа̄вата̄ рӯпасса гатӣти йаттака̄ рӯпасса гати. таттха гатӣти гатигати, сан̃джа̄тигати, салаккхан̣агати, вибхавагати, бхедагатӣти пан̃чавидха̄ хонти. таттха идам̣ рӯпам̣ на̄ма хет̣т̣ха̄ авӣчипарийантам̣ катва̄ упари аканит̣т̣хабрахмалокам̣ анто катва̄ еттхантаре сам̣сарати ваттати, айамасса гатигати на̄ма.

айам̣ пана ка̄йо нева падумагаббхе, на пун̣д̣арӣканӣлуппала̄дӣсу сан̃джа̄йати, а̄ма̄сайапакка̄сайа̄нам̣ пана антаре бахаландхака̄ре дуггандхапаванавичарите парамаджегуччхе ока̄се пӯтимаччха̄дӣсу кими вийа сан̃джа̄йати, айам̣ рӯпасса сан̃джа̄тигати на̄ма.

дувидхам̣ пана рӯпасса лаккхан̣ам̣, ‘‘руппатӣти кхо, бхиккхаве, тасма̄ рӯпа’’нти (сам̣. ни. 3.79) евам̣ вутта руппанасан̇кха̄там̣ паччатталаккхан̣ан̃ча аничча̄дибхедам̣ са̄ман̃н̃алаккхан̣ан̃ча, айамасса салаккхан̣агати на̄ма.

‘‘гати мига̄нам̣ паванам̣, а̄ка̄со паккхинам̣ гати;

вибхаво гати дхамма̄нам̣, нибба̄нам̣ арахато гатӣ’’ти. (пари. 339) –

евам̣ вутто рӯпасса абха̄во вибхавагати на̄ма. йо панасса бхедо, айам̣ бхедагати на̄ма. ведана̄дӣсупи есева найо. кевалан̃хеттха упари йа̄ва бхавагга̄ тесам̣ сан̃джа̄тигати, салаккхан̣агатийан̃ча ведайитасан̃джа̄нанаабхисан̇кхаран̣авиджа̄нанавасена паччатталаккхан̣ам̣ ведитаббам̣.

тампи тасса на хотӣти йадетам̣ рӯпа̄дӣсу аханти ва̄ маманти ва̄ асмӣти ва̄ евам̣ ниддит̣т̣хам̣ дит̣т̣хитан̣ха̄ма̄нагга̄хаттайам̣, тампи тасса кхӣн̣а̄савасса на хотӣти йатха̄нусандхина̄ва сутта̄гатам̣. тена вуттам̣ маха̄ат̣т̣хакатха̄йам̣ –

‘‘а̄димхи сӣлам̣ катхитам̣, маджджхе сама̄дхибха̄вана̄;

парийоса̄не ча нибба̄нам̣, еса̄ вӣн̣опама̄ катха̄’’ти.