намо тасса бхагавато арахато самма̄самбуддхасса
сам̣йуттаника̄йе
сал̣а̄йатанавагга-ат̣т̣хакатха̄
1. сал̣а̄йатанасам̣йуттам̣
1. аниччавагго
1. аджджхатта̄ниччасуттаван̣н̣ана̄
1. сал̣а̄йатанаваггасса пат̣хаме чаккхунти две чаккхӯни – н̃а̄н̣ачаккху чева мам̣сачаккху ча. таттха н̃а̄н̣ачаккху пан̃чавидхам̣ – буддхачаккху, дхаммачаккху, самантачаккху, диббачаккху, пан̃н̃а̄чаккхӯти. тесу буддхачаккху на̄ма а̄сайа̄нусайан̃а̄н̣ан̃чева индрийапаропарийаттан̃а̄н̣ан̃ча, йам̣ – ‘‘буддхачаккхуна̄ локам̣ волокенто’’ти (маха̄ва. 9; ма. ни. 1.283; 2.338) а̄гатам̣. дхаммачаккху на̄ма хет̣т̣хима̄ тайо магга̄ тӣн̣и ча пхала̄ни, йам̣ – ‘‘вираджам̣ вӣтамалам̣ дхаммачаккхум̣ удапа̄дӣ’’ти (маха̄ва. 16; ма. ни. 2.395) а̄гатам̣. самантачаккху на̄ма саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ам̣, йам̣ – ‘‘па̄са̄дама̄руйха самантачаккхӯ’’ти (маха̄ва. 8; ма. ни. 1.282; 2.338) а̄гатам̣. диббачаккху на̄ма а̄локапхаран̣ена уппаннам̣ н̃а̄н̣ам̣, йам̣ – ‘‘диббена чаккхуна̄ висуддхена̄’’ти (па̄ра̄. 13; ма. ни. 2.341) а̄гатам̣. пан̃н̃а̄чаккху на̄ма чатусаччапариччхедакан̃а̄н̣ам̣, йам̣ – ‘‘чаккхум̣ удапа̄дӣ’’ти (са. ни. 5.1081; маха̄ва. 15) а̄гатам̣.
мам̣сачаккхупи дувидхам̣ – сасамбха̄рачаккху, паса̄дачаккхӯти. тесу йва̄йам̣ аккхикӯпаке аккхипат̣алехи парива̄рито мам̣сапин̣д̣о, йаттха чатассо дха̄туйо ван̣н̣агандхарасоджа̄ самбхаво джӣвитам̣ бха̄во чаккхупаса̄до ка̄йапаса̄доти сан̇кхепато тераса самбха̄ра̄ хонти. виттха̄рато пана чатассо дха̄туйо ван̣н̣агандхарасоджа̄ самбхавоти име нава чатусамут̣т̣ха̄навасена чхаттим̣са, джӣвитам̣ бха̄во чаккхупаса̄до ка̄йапаса̄доти име каммасамут̣т̣ха̄на̄ та̄ва чатта̄роти чатта̄рӣса самбха̄ра̄ хонти. идам̣ сасамбха̄рачаккху на̄ма. йам̣ панеттха сетаман̣д̣алапариччхиннена кан̣хаман̣д̣алена парива̄рите дит̣т̣химан̣д̣але саннивит̣т̣хам̣ рӯпадассанасаматтхам̣ паса̄даматтам̣, идам̣ паса̄дачаккху на̄ма. тасса тато паресан̃ча сота̄дӣнам̣ виттха̄ракатха̄ висуддхимагге вутта̄ва.
таттха йадидам̣ паса̄дачаккху, там̣ гахетва̄ бхагава̄ – чаккхум̣, бхиккхаве, аниччантиа̄дима̄ха. таттха – ‘‘чатӯхи ка̄ран̣ехи аниччам̣ удайаббайавантата̄йа̄’’тиа̄дина̄ найена виттха̄ракатха̄ хет̣т̣ха̄ пака̄сита̄йева. сотампи паса̄дасотамева адхиппетам̣, татха̄ гха̄надживха̄ка̄йа̄. маноти тебхӯмакасаммасанача̄рачиттам̣. ити идам̣ суттам̣ чхасу аджджхаттика̄йатанесу тӣн̣и лаккхан̣а̄ни дассетва̄ катхите буджджханака̄нам̣ аджджха̄сайена вуттам̣.
2-3. аджджхаттадуккхасутта̄диван̣н̣ана̄
2-3. дутийам̣ две лаккхан̣а̄ни, татийам̣ екалаккхан̣ам̣ дассетва̄ катхите буджджханака̄нам̣ аджджха̄сайена вуттам̣. сеса̄ни пана техи саллаккхита̄ни ва̄ еттакенева ва̄ саллаккхессантӣти.
4-6. ба̄хира̄ниччасутта̄диван̣н̣ана̄
4-6. чатуттхе рӯпагандхарасапхот̣т̣хабба̄ чатусамут̣т̣ха̄на̄, саддо двисамут̣т̣ха̄но, дхамма̄ти тебхӯмакадхамма̄рамман̣ам̣. идампи ба̄хиресу чхасу а̄йатанесу тилаккхан̣ам̣ дассетва̄ катхите буджджханака̄нам̣ васена вуттам̣. пан̃чаме чхат̣т̣хе ча дутийататийесу вуттасадисова найо.
7-12. аджджхатта̄ничча̄тӣта̄на̄гатасутта̄диван̣н̣ана̄
7-12. саттама̄дӣни атӣта̄на̄гатесу чаккха̄дӣсу аниччалаккхан̣а̄дӣни саллаккхетва̄ паччуппаннесу балавага̄хена киламанта̄нам̣ васена вутта̄ни. сесам̣ саббаттха хет̣т̣ха̄ вуттанайамева̄ти.
аниччавагго пат̣хамо.
2. йамакавагго
1-4. пат̣хамапуббесамбодхасутта̄диван̣н̣ана̄
13-16. йамакаваггасса пат̣хамадутийесу аджджхаттика̄нанти аджджхаттаджджхаттавасена аджджхаттика̄нам̣. со пана несам̣ аджджхаттикабха̄во чхандара̄гасса адхиматтабалавата̄йа ведитаббо. манусса̄нан̃хи антогхарам̣ вийа чха аджджхаттика̄йатана̄ни, гхарӯпача̄рам̣ вийа чха ба̄хира̄йатана̄ни. йатха̄ несам̣ путтада̄радханадхан̃н̃апун̣н̣е антогхаре чхандара̄го адхиматтабалава̄ хоти, таттха кассачи пависитум̣ на денти, аппаматтена бха̄джанасаддаматтена̄пи ‘‘ким̣ ета’’нти? ватта̄ро бхаванти. евамевам̣ чхасу аджджхаттикесу а̄йатанесу адхиматтабалавачхандара̄готи. ити има̄йа чхандара̄габалавата̄йа та̄ни ‘‘аджджхаттика̄нӣ’’ти вутта̄ни. гхарӯпача̄ре пана но татха̄ балава̄ хоти, таттха чаранте мануссепи чатуппада̄нипи на сахаса̄ нива̄ренти. кин̃ча̄пи на нива̄ренти, аниччханта̄ пана пасупаччхиматтампи гахитум̣ на денти. ити несам̣ таттха на адхиматтабалавачхандара̄го хоти. рӯпа̄дӣсупи татхева на адхиматтабалавачхандара̄го, тасма̄ та̄ни ‘‘ба̄хира̄нӣ’’ти вутта̄ни. виттха̄рато пана аджджхаттикаба̄хиракатха̄ висуддхимагге вутта̄ва. сесам̣ двӣсупи суттесу хет̣т̣ха̄ вуттанайамева. татха̄ татийачатуттхесу.
5-6. пат̣хаманочеасса̄дасутта̄диван̣н̣ана̄
17-18. пан̃чаме ниссат̣а̄ти никкханта̄. висан̃н̃утта̄ти носам̣йутта̄. виппамутта̄ти но адхимутта̄ вимарийа̄дӣкатена четаса̄ти ниммарийа̄дӣкатена четаса̄. йан̃хи килесаджа̄там̣ ва̄ ват̣т̣ам̣ ва̄ аппахӣнам̣ хоти, тена секха̄нам̣ читтам̣ самарийа̄дӣкатам̣ на̄ма. йам̣ пахӣнам̣, тена вимарийа̄дӣкатам̣. идха пана саббасо килеса̄нан̃чева ват̣т̣асса ча пахӣнатта̄ вимарийа̄дӣкатена килесават̣т̣амарийа̄дам̣ атиккантена читтена вихарим̣сӯти аттхо. чхат̣т̣хепи есева найо. чхасупи панетесу суттесу чатусаччамева катхитанти ведитаббам̣.
7-10. пат̣хама̄бхинандасутта̄диван̣н̣ана̄
19-22. саттама̄дӣсу чатӯсу ват̣т̣авиват̣т̣амева катхитам̣. анупуббакатха̄ пана несам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайенева ведитабба̄ти.
йамакавагго дутийо.
3. саббавагго
1. саббасуттаван̣н̣ана̄
23. саббаваггасса пат̣хаме саббам̣ во, бхиккхавети саббам̣ на̄ма чатуббидхам̣ – саббасаббам̣, а̄йатанасаббам̣, сакка̄йасаббам̣, падесасаббанти. таттха –
‘‘на тасса аддит̣т̣хамидхааттхи кин̃чи,
атхо авин̃н̃а̄тамаджа̄нитаббам̣;
саббам̣ абхин̃н̃а̄си йадаттхи неййам̣,
татха̄гато тена самантачаккхӯ’’ти. (маха̄ни. 156; чӯл̣ани. дхотакама̄н̣авапуччха̄ниддесо 32; пат̣и. ма. 1.121) –
идам̣ саббасаббам̣ на̄ма. ‘‘саббам̣ во, бхиккхаве, десесса̄ми, там̣ сун̣а̄тха̄’’ти (сам̣. ни. 4.24) идам̣ а̄йатанасаббам̣ на̄ма. ‘‘саббадхаммамӯлапарийа̄йам̣ во, бхиккхаве, десесса̄мӣ’’ти (ма. ни. 1.1) идам̣ сакка̄йасаббам̣ на̄ма. ‘‘саббадхаммесу ва̄ пана пат̣хамасаманна̄ха̄ро уппаджджати читтам̣ мано ма̄насам̣…пе… таджджа̄манодха̄тӯ’’ти идам̣ падесасаббам̣ на̄ма. ити пан̃ча̄рамман̣аматтам̣ падесасаббам̣. тебхӯмакадхамма̄ сакка̄йасаббам̣. чатубхӯмакадхамма̄ а̄йатанасаббам̣. йам̣кин̃чи неййам̣ саббасаббам̣. падесасаббам̣ сакка̄йасаббам̣ на па̄пун̣а̄ти, сакка̄йасаббам̣ а̄йатанасаббам̣ на па̄пун̣а̄ти, а̄йатанасаббам̣ саббасаббам̣ на па̄пун̣а̄ти. касма̄? саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣асса айам̣ на̄ма дхаммо а̄рамман̣ам̣ на хотӣти наттхита̄йа. имасмим̣ пана сутте а̄йатанасаббам̣ адхиппетам̣.
паччаккха̄йа̄ти пат̣иккхипитва̄. ва̄ча̄ваттхукамевасса̄ти, ва̄ча̄йа ваттаббаваттхуматтакамева бхавеййа. има̄ни пана два̄даса̄йатана̄ни атиккамитва̄ айам̣ на̄ма ан̃н̃о сабха̄вадхаммо аттхӣти дассетум̣ на саккун̣еййа. пут̣т̣хо ча на сампа̄йеййа̄ти, ‘‘катамам̣ ан̃н̃ам̣ саббам̣ на̄ма̄’’ти? пуччхито, ‘‘идам̣ на̄ма̄’’ти вачанена сампа̄детум̣ на саккун̣еййа. вигха̄там̣ а̄паджджеййа̄ти дуккхам̣ а̄паджджеййа. йатха̄ там̣, бхиккхаве, ависайасминти еттха танти нипа̄таматтам̣. йатха̄ти ка̄ран̣авачанам̣, йасма̄ ависайе пут̣т̣хоти аттхо. ависайасмин̃хи сатта̄нам̣ вигха̄това хоти, кӯт̣а̄га̄раматтам̣ силам̣ сӣсена уккхипитва̄ гамбхӣре удаке таран̣ам̣ ависайо, татха̄ чандимасӯрийа̄нам̣ а̄кад̣д̣хитва̄ па̄танам̣, тасмим̣ ависайе ва̄йаманто вигха̄тамева а̄паджджати, евам̣ имасмимпи ависайе вигха̄тамева а̄паджджеййа̄ти адхиппа̄йо.
2. паха̄насуттаван̣н̣ана̄
24. дутийе саббаппаха̄на̄йа̄ти саббасса паха̄на̄йа. чаккхусампхассапаччайа̄ уппаджджати ведайитанти чаккхусампхассам̣ мӯлапаччайам̣ катва̄ уппанна̄ сампат̣иччханасантӣран̣авот̣т̣хаббанаджаванаведана̄. чаккхувин̃н̃а̄н̣асампайутта̄йа пана ваттаббамева наттхи. сотадва̄ра̄диведана̄паччайа̄дӣсупи есева найо. еттха пана маноти бхаван̇гачиттам̣. дхамма̄ти а̄рамман̣ам̣. мановин̃н̃а̄н̣анти саха̄ваджджанакаджаванам̣. маносампхассоти бхаван̇гасахаджа̄то сампхассо. ведайитанти саха̄ваджджанаведана̄йа джаванаведана̄. бхаван̇гасампайутта̄йа пана ваттаббамева наттхи. а̄ваджджанам̣ бхаван̇гато амочетва̄ маноти саха̄ваджджанена бхаван̇гам̣ дат̣т̣хаббам̣. дхамма̄ти а̄рамман̣ам̣. мановин̃н̃а̄н̣анти джаванавин̃н̃а̄н̣ам̣. маносампхассоти бхаван̇гасахаджа̄то сампхассо. ведайитанти джаванасахаджа̄та̄ ведана̄. саха̄ваджджанена бхаван̇гасахаджа̄та̄пи ват̣т̣атийева. йа̄ панеттха десана̄ анусит̣т̣хиа̄н̣а̄, айам̣ пан̣н̣атти на̄ма̄ти.
3. абхин̃н̃а̄парин̃н̃а̄паха̄насуттаван̣н̣ана̄
25. татийе саббам̣ абхин̃н̃а̄ парин̃н̃а̄ паха̄на̄йа̄ти саббам̣ абхиджа̄нитва̄ париджа̄нитва̄ паджаханаттха̄йа. абхин̃н̃а̄ парин̃н̃а̄ паха̄таббанти абхиджа̄нитва̄ париджа̄нитва̄ паха̄таббам̣. сесам̣ вуттанайенева ведитаббам̣.
4. пат̣хамаапариджа̄нанасуттаван̣н̣ана̄
26. чатуттхе анабхиджа̄нам̣ апариджа̄нам̣ авира̄джайам̣ аппаджаханти анабхиджа̄нанто апариджа̄нанто авира̄дженто аппаджаханто. еттха ча авира̄джентоти авигаччха̄пенто. ити имасмим̣ сутте тиссопи парин̃н̃а̄ катхита̄ хонти. ‘‘абхиджа̄на’’нти хи вачанена н̃а̄тапарин̃н̃а̄ катхита̄, ‘‘париджа̄на’’нти вачанена тӣран̣апарин̃н̃а̄, ‘‘вира̄джайам̣ паджаха’’нти двӣхи паха̄напарин̃н̃а̄ти.
5. дутийаапариджа̄нанасуттаван̣н̣ана̄
27. пан̃чаме чаккхувин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄табба̄ дхамма̄ти хет̣т̣ха̄ гахитарӯпамева гахетва̄ дассети. хет̣т̣ха̄ ва̄ а̄па̄тхагатам̣ гахитам̣, идха ана̄па̄тхагатам̣. идам̣ панеттха саннит̣т̣ха̄нам̣ – хет̣т̣ха̄ а̄па̄тхагатампи ана̄па̄тхагатампи гахитамева, идха пана чаккхувин̃н̃а̄н̣асампайутта̄ тайо кхандха̄. те хи чаккхувин̃н̃а̄н̣ена саха вин̃н̃а̄таббатта̄ ‘‘чаккхувин̃н̃а̄н̣авин̃н̃а̄табба̄’’ти вутта̄. сесападесупи есева найо.
6. а̄диттасуттаван̣н̣ана̄
28. чхат̣т̣хе гайа̄сӣсети гайа̄га̄масса хи авидӯре гайа̄ти ека̄ поккхаран̣ӣпи аттхи надӣпи, гайа̄сӣсана̄мако хаттхикумбхасадисо пит̣т̣хипа̄са̄н̣опи, йаттха бхиккхусахассассапи ока̄со пахоти, бхагава̄ таттха вихарати. тена вуттам̣ ‘‘гайа̄сӣсе’’ти. бхиккхӯ а̄мантесӣти тесам̣ саппа̄йадхаммадесанам̣ вичинитва̄ там̣ десесса̄мӣти а̄мантеси.
татра̄йам̣ анупуббикатха̄ – ито кира два̄навутикаппе махиндо на̄ма ра̄джа̄ ахоси. тасса джет̣т̣хапутто пхуссо на̄ма. со пӯритапа̄рамӣ паччхимабхавикасатто, парипа̄кагате н̃а̄н̣е бодхиман̣д̣ам̣ а̄руйха саббан̃н̃утам̣ пат̣ивиджджхи. ран̃н̃о канит̣т̣хапутто тасса аггаса̄вако ахоси, пурохитапутто дутийаса̄вако. ра̄джа̄ чинтеси – ‘‘майхам̣ джет̣т̣хапутто никкхамитва̄ буддхо джа̄то, канит̣т̣хапутто аггаса̄вако, пурохитапутто дутийаса̄вако’’ти. со ‘‘амха̄кам̣йева буддхо, амха̄кам̣ дхаммо, амха̄кам̣ сан̇гхо’’ти виха̄рам̣ ка̄ретва̄ виха̄радва̄ракот̣т̣хакато йа̄ва аттано гхарадва̄ра̄ убхато вел̣убхиттикут̣ика̄хи париккхипитва̄ маттхаке суван̣н̣ата̄ракакхачитасамосаритагандхада̄мама̄ла̄да̄мавита̄нам̣ бандха̄петва̄ хет̣т̣ха̄ раджатаван̣н̣ам̣ ва̄лукам̣ сантхаритва̄ пуппха̄ни викира̄петва̄ тена маггена бхагавато а̄гаманам̣ ка̄реси.
саттха̄ виха̄расмим̣йева т̣хито чӣварам̣ па̄рупитва̄ антоса̄н̣ийа̄ва саддхим̣ бхиккхусан̇гхена ра̄джагехам̣ а̄гаччхати, катабхаттакиччо антоса̄н̣ийа̄ва гаччхати. кочи кат̣аччхубхиккха̄маттампи да̄тум̣ на лабхати. тато на̄гара̄ уджджха̄йим̣су, ‘‘буддхо локе уппанно, на ча майам̣ пун̃н̃а̄ни ка̄тум̣ лабха̄ма. йатха̄ хи чандимасӯрийа̄ саббесам̣ а̄локам̣ каронти, евам̣ буддха̄ на̄ма саббесам̣ хитаттха̄йа уппаджджанти, айам̣ пана ра̄джа̄ саббесам̣ пун̃н̃ачетанам̣ аттанойева анто павесетӣ’’ти.
тасса ча ран̃н̃о ан̃н̃е тайо путта̄ аттхи. на̄гара̄ техи саддхим̣ екато хутва̄ саммантайим̣су, ‘‘ра̄джакулехи саддхим̣ ат̣т̣о на̄ма наттхи, екам̣ упа̄йам̣ карома̄’’ти. те паччанте чоре ут̣т̣ха̄петва̄, ‘‘катипайа̄ га̄ма̄ пахат̣а̄’’ти са̄санам̣ а̄хара̄петва̄ ран̃н̃о а̄рочайим̣су. ра̄джа̄ путте паккоса̄петва̄‘‘та̄та̄, ахам̣ махаллако, гаччхатха чоре вӯпасаметха̄’’ти песеси. пайуттачора̄ ито чито ча авиппакиритва̄ тесам̣ сантикамева а̄гаччхим̣су. те ана̄ва̄се га̄ме ва̄сетва̄ ‘‘вӯпасамита̄ чора̄’’ти а̄гантва̄ ра̄джа̄нам̣ вандитва̄ ат̣т̣хам̣су.
ра̄джа̄ тут̣т̣хо ‘‘та̄та̄, варам̣ во демӣ’’ти а̄ха. те адхива̄сетва̄ гантва̄ на̄гарехи саддхим̣ мантайим̣су, ‘‘ран̃н̃а̄ амха̄кам̣ варо динно. ким̣ ган̣ха̄ма̄’’ти? аййапутта̄, тумха̄кам̣ хаттхиасса̄дайо на дуллабха̄, буддхаратанам̣ пана дуллабхам̣, на саббака̄лам̣ уппаджджати, тумха̄кам̣ джет̣т̣хабха̄тикасса пхуссабуддхасса пат̣иджагганаварам̣ ган̣хатха̄ти. те ‘‘евам̣ карисса̄ма̄’’ти на̄гара̄нам̣ пат̣иссун̣итва̄ катамассукамма̄ сунха̄та̄ сувилитта̄ ран̃н̃о сантикам̣ гантва̄, ‘‘дева, но варам̣ детха̄’’ти йа̄чим̣су. ким̣ ган̣хиссатха та̄та̄ти? дева, амха̄кам̣ хаттхиасса̄дӣхи аттхо наттхи, джет̣т̣хабха̄тикасса но пхуссабуддхасса пат̣иджагганаварам̣ детха̄ти. ‘‘айам̣ варо на сакка̄ майа̄ джӣвама̄нена да̄ту’’нти две кан̣н̣е пидахи. ‘‘дева, на тумхе амхехи балакка̄рена варам̣ да̄пита̄, тумхехи аттано ручийа̄ тут̣т̣хехи динно. ким̣, дева, ра̄джакуласса две катха̄ ват̣т̣антӣ’’ти? саччава̄дита̄йа бхан̣им̣су.
ра̄джа̄ виниваттитум̣ алабханто – ‘‘та̄та̄, сатта сам̣ваччхаре сатта ма̄се сатта ча дивасе упат̣т̣хахитва̄ тумха̄кам̣ дасса̄мӣ’’ти а̄ха. ‘‘сундарам̣, дева, па̄т̣ибхогам̣ детха̄’’ти. ‘‘кисса па̄т̣ибхогам̣ та̄та̄’’ти? ‘‘еттакам̣ ка̄лам̣ амаран̣апа̄т̣ибхогам̣ дева̄’’ти. ‘‘та̄та̄, айуттам̣ па̄т̣ибхогам̣ да̄петха, на сакка̄ евам̣ па̄т̣ибхогам̣ да̄тум̣, тин̣агге усса̄вабиндусадисам̣ сатта̄нам̣ джӣвита’’нти. ‘‘но че, дева, па̄т̣ибхогам̣ детха, майам̣ антара̄ мата̄ ким̣ кусалам̣ карисса̄ма̄’’ти? ‘‘тена хи, та̄та̄, чха сам̣ваччхара̄ни детха̄’’ти. ‘‘на сакка̄, дева̄’’ти. ‘‘тена хи пан̃ча, чатта̄ри, тӣн̣и, две, екам̣ сам̣ваччхарам̣ детха’’. ‘‘сатта, чха ма̄се детха…пе… ма̄сад̣д̣хаматтам̣ детха̄’’ти. ‘‘на сакка̄, дева̄’’ти. ‘‘тена хи саттадивасаматтам̣ детха̄’’ти. ‘‘са̄дху, дева̄ти сатта дивасе сампат̣иччхим̣су’’. ра̄джа̄ сатта сам̣ваччхаре сатта ма̄се сатта дивасе каттаббасакка̄рам̣ саттасуйева дивасесу ака̄си.
тато путта̄нам̣ васанат̣т̣ха̄нам̣ саттха̄рам̣ песетум̣ ат̣т̣хаусабхавиттхатам̣ маггам̣ алан̇ка̄ра̄песи, маджджхат̣т̣ха̄не чатуусабхаппама̄н̣ам̣ падесам̣ хаттхӣхи мадда̄петва̄ касин̣аман̣д̣аласадисам̣ катва̄ ва̄лука̄йа сантхара̄петва̄ пуппха̄бхикин̣н̣амака̄си, таттха таттха кадалийо ча пун̣н̣агхат̣е ча т̣хапа̄петва̄ дхаджапат̣а̄ка̄ уккхипа̄песи. усабхе усабхе поккхаран̣им̣ кхан̣а̄песи, апарабха̄ге двӣсу пассесу гандхама̄ла̄пуппха̄пан̣е паса̄ра̄песи. маджджхат̣т̣ха̄не чатуусабхавиттха̄расса алан̇катамаггасса убхосу пассесу две две усабхавиттха̄ре магге кха̄н̣укан̣т̣аке хара̄петва̄ дан̣д̣адӣпика̄йо ка̄ра̄песи. ра̄джапутта̄пи аттано а̄н̣а̄паваттит̣т̣ха̄не сол̣асаусабхамаггам̣ татхева алан̇ка̄ра̄песум̣.
ра̄джа̄ аттано а̄н̣а̄паваттит̣т̣ха̄насса кеда̄расӣмам̣ гантва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ паридевама̄но, ‘‘та̄та̄, майхам̣ даккхин̣аккхим̣ уппа̄т̣етва̄ ган̣ханта̄ вийа гаччхатха, евам̣ ган̣хитва̄ гата̄ пана буддха̄нам̣ ануччхавикам̣ кареййа̄тха. ма̄ сура̄сон̣д̣а̄ вийа паматта̄ вичариттха̄’’ти а̄ха. те ‘‘джа̄нисса̄ма майам̣, дева̄’’ти саттха̄рам̣ гахетва̄ гата̄, виха̄рам̣ ка̄ретва̄ саттху ниййа̄тетва̄ таттха саттха̄рам̣ пат̣иджагганта̄ ка̄лена тхера̄сане, ка̄лена маджджхима̄сане, ка̄лена сан̇гханавака̄сане тит̣т̣ханти. да̄нам̣ упапариккхама̄на̄нам̣ тин̣н̣ампи джана̄нам̣ екасадисамева ахоси. те упакат̣т̣ха̄йа вассӯпана̄йика̄йа чинтайим̣су – ‘‘катхам̣ ну кхо саттху аджджха̄сайам̣ ган̣хеййа̄ма̄’’ти? атха несам̣ етадахоси – ‘‘буддха̄ на̄ма дхаммагаруно, на а̄мисагаруно, сӣле патит̣т̣хама̄на̄ майам̣ саттху аджджха̄сайам̣ гахетум̣ саккхисса̄ма̄’’ти да̄насам̣видха̄йаке мануссе паккоса̄петва̄, ‘‘та̄та̄, имина̄ва нӣха̄рена йа̄губхаттакха̄данӣйа̄дӣни сампа̄дента̄ да̄нам̣ паваттетха̄’’ти ватва̄ да̄насам̣видаханапалибодхам̣ чхиндим̣су.
атха несам̣ джет̣т̣хабха̄та̄ пан̃часате пурисе а̄да̄йа дасасу сӣлесу патит̣т̣ха̄йа две ка̄са̄йа̄ни аччха̄детва̄ каппийам̣ удакам̣ парибхун̃джама̄но ва̄сам̣ каппеси. маджджхимо тӣхи, канит̣т̣хо двӣхи пурисасатехи саддхим̣ татхева пат̣ипаджджи. те йа̄ваджӣвам̣ саттха̄рам̣ упат̣т̣хахим̣су. саттха̄ тесам̣йева сантике паринибба̄йи.
тепи ка̄лам̣ катва̄ тато пат̣т̣ха̄йа два̄навутикаппе мануссалокато девалокам̣, девалокато ча мануссалокам̣ сам̣саранта̄ амха̄кам̣ саттхука̄ле девалока̄ чавитва̄ мануссалоке ниббаттим̣су. тесам̣ да̄нагге бйа̄ват̣о маха̄амаччо ан̇гамагадха̄нам̣ ра̄джа̄ бимбиса̄ро хутва̄ ниббатти. те тассева ран̃н̃о рат̣т̣хе бра̄хман̣амаха̄са̄лакуле ниббаттим̣су. джет̣т̣хабха̄та̄ джет̣т̣хова джа̄то, маджджхимаканит̣т̣ха̄ маджджхимаканит̣т̣ха̄йева. йепи тесам̣ парива̄раманусса̄, те парива̄раманусса̄ва джа̄та̄. те вуддхиманва̄йа тайопи джана̄ там̣ пурисасахассам̣ а̄да̄йа никкхамитва̄ та̄паса̄ хутва̄ урувела̄йам̣ надӣтӣрейева васим̣су. ан̇гамагадхава̄сино ма̄се ма̄се тесам̣ маха̄сакка̄рам̣ абхихаранти.
атха амха̄кам̣ бодхисатто ката̄бхиниккхамано анупуббена саббан̃н̃утам̣ патва̄ паваттитаварадхаммачакко йаса̄дайо кулапутте винетва̄ сат̣т̣хи араханте дхаммадесанаттха̄йа диса̄су уййоджетва̄ сайам̣ паттачӣварама̄да̄йа – ‘‘те тайо джат̣илабха̄тике дамесса̄мӣ’’ти урувелам̣ гантва̄ анекехи па̄т̣иха̄рийасатехи тесам̣ дит̣т̣хим̣ бхиндитва̄ те пабба̄джеси. со там̣ иддхимайапаттачӣварадхарам̣ саман̣асахассам̣ а̄да̄йа гайа̄сӣсам̣ гантва̄ техи парива̄рито нисӣдитва̄, – ‘‘катара̄ ну кхо етесам̣ дхаммакатха̄ саппа̄йа̄’’ти чинтенто, ‘‘име са̄йам̣па̄там̣ аггим̣ паричаранти. имесам̣ два̄даса̄йатана̄ни а̄дитта̄ни сампаджджалита̄ни вийа катва̄ десесса̄ми, евам̣ име арахаттам̣ па̄пун̣итум̣ саккхиссантӣ’’ти саннит̣т̣ха̄намака̄си. атха несам̣ татха̄ дхаммам̣ десетум̣ имам̣ а̄диттапарийа̄йам̣ абха̄си. тена вуттам̣ – ‘‘бхиккхӯ а̄мантесӣти тесам̣ саппа̄йадхаммадесанам̣ вичинитва̄ там̣ десесса̄мӣти а̄мантесӣ’’ти. таттха а̄диттанти падиттам̣ сампаджджалитам̣. сесам̣ вуттанайамева. ити имасмим̣ сутте дуккхалаккхан̣ам̣ катхитам̣.
7. аддхабхӯтасуттаван̣н̣ана̄
29. саттаме аддхабхӯтанти адхибхӯтам̣ аджджхоттхат̣ам̣, упаддутанти аттхо. имасмимпи сутте дуккхалаккхан̣амева катхитам̣.
8. самуггха̄таса̄руппасуттаван̣н̣ана̄
30. ат̣т̣хаме саббаман̃н̃итасамуггха̄таса̄руппанти саббесам̣ тан̣ха̄ма̄надит̣т̣химан̃н̃ита̄нам̣ самуггха̄та̄йа ануччхавикам̣. идха̄ти имасмим̣ са̄сане. чаккхум̣ на ман̃н̃атӣти чаккхум̣ аханти ва̄ маманти ва̄ пароти ва̄ парасса̄ти ва̄ на ман̃н̃ати. чаккхусмим̣ на ман̃н̃атӣти ахам̣ чаккхусмим̣, мама кин̃чанапалибодхо чаккхусмим̣ паро чаккхусмим̣, парасса кин̃чанапалибодхо чаккхусминти на ман̃н̃ати. чаккхуто на ман̃н̃атӣти ахам̣ чаккхуто ниггато, мама кин̃чанапалибодхо чаккхуто ниггато, паро чаккхуто ниггато, парасса кин̃чанапалибодхо чаккхуто ниггатоти евампи на ман̃н̃ати, тан̣ха̄ма̄надит̣т̣химан̃н̃ана̄нам̣ екампи на уппа̄детӣти аттхо. чаккхум̣ мети на ман̃н̃атӣти мама чаккхӯти на ман̃н̃ати, маматтабхӯтам̣ тан̣ха̄ман̃н̃анам̣ на уппа̄детӣти аттхо. сесам̣ утта̄намева̄ти. имасмим̣ сутте чатучатта̄лӣса̄йа т̣ха̄несу арахаттам̣ па̄петва̄ випассана̄ катхита̄.
9. пат̣хамасамуггха̄тасаппа̄йасуттаван̣н̣ана̄
31. наваме самуггха̄тасаппа̄йа̄ти самуггха̄тасса упака̄рабхӯта̄. тато там̣ хоти ан̃н̃атха̄ти тато там̣ ан̃н̃ена̄ка̄рена хоти. ан̃н̃атха̄бха̄вӣ бхавасатто локо бхавамева̄бхинандатӣти ан̃н̃атха̄бха̄вам̣ випарин̣а̄мам̣ упагаманена ан̃н̃атха̄бха̄вӣ хутва̄пи бхавесу сатто лагго лагито палибуддхо айам̣ локо бхавам̣йева абхинандати. йа̄вата̄, бхиккхаве, кхандхадха̄туа̄йатананти, бхиккхаве, йаттакам̣ идам̣ кхандха̄ ча дха̄туйо ча а̄йатана̄ни ча̄ти кхандхадха̄туа̄йатанам̣. тампи на ман̃н̃атӣти саббампи на ман̃н̃атӣти хет̣т̣ха̄ гахитамева сам̣кад̣д̣хитва̄ пуна дассети. имасмим̣ сутте ат̣т̣хачатта̄лӣса̄йа т̣ха̄несу арахаттам̣ па̄петва̄ випассана̄ катхита̄.
10. дутийасамуггха̄тасаппа̄йасуттаван̣н̣ана̄
32. дасаме етам̣ мама̄тиа̄дӣхи тӣхи тӣхи падехи тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хига̄хе дассетва̄ типариват̣т̣анайена десана̄ ката̄. пат̣ипа̄т̣ийа̄ пана тӣсупи имесу суттесу саха випассана̄йа чатта̄ропи магга̄ катхита̄ти.
саббавагго татийо.
4. джа̄тидхаммаваггаван̣н̣ана̄
33-42. джа̄тидхаммавагге джа̄тидхамманти джа̄йанадхаммам̣ ниббаттанасабха̄вам̣. джара̄дхамманти джӣран̣асабха̄вам̣. бйа̄дхидхамманти бйа̄дхино уппаттипаччайабха̄вена бйа̄дхисабха̄вам̣. маран̣адхамманти маран̣асабха̄вам̣. сокадхамманти сокасса уппаттипаччайабха̄вена сокасабха̄вам̣. сам̣килесикадхамманти сам̣килесикасабха̄вам̣. кхайадхамманти кхайагаманасабха̄вам̣. вайадхамма̄дӣсупи есева найоти.
джа̄тидхаммавагго чатуттхо.
5. саббааниччаваггаван̣н̣ана̄
43-52. аниччавагге абхин̃н̃еййанти паде н̃а̄тапарин̃н̃а̄ а̄гата̄, итара̄ пана две гахита̄йева̄ти ведитабба̄. парин̃н̃еййапаха̄таббападесупи тӣран̣апаха̄напарин̃н̃а̄ва а̄гата̄, итара̄пи пана две гахита̄йева̄ти ведитабба̄. саччхика̄таббанти паччаккхам̣ ка̄таббам̣. абхин̃н̃а̄парин̃н̃еййанти идха̄пи паха̄напарин̃н̃а̄ авутта̄пи гахита̄йева̄ти ведитабба̄. упаддутанти анекаггат̣т̣хена. упассат̣т̣ханти упахатат̣т̣хена. сесам̣ утта̄намева̄ти.
саббааниччавагго пан̃чамо.
пат̣хамо пан̣н̣а̄сако.
6. авиджджа̄ваггаван̣н̣ана̄
53-62. авиджджа̄вагге авиджджа̄ти чатӯсу саччесу ан̃н̃а̄н̣ам̣. виджджа̄ти арахаттамаггавиджджа̄. аниччато джа̄нато пассатоти дуккха̄наттавасена̄пи джа̄нато пассато пахӣйатийева, идам̣ пана аниччавасена катхите буджджханакапуггаласса аджджха̄сайена вуттам̣. есева найо саббаттха. апи четтха сам̣йоджана̄ти даса сам̣йоджана̄ни. а̄сава̄ти чатта̄ро а̄сава̄. анусайа̄ти сатта анусайа̄. саббупа̄да̄напарин̃н̃а̄йа̄ти саббесам̣ чатуннампи упа̄да̄на̄нам̣ тӣхи парин̃н̃а̄хи париджа̄нанаттха̄йа. парийа̄да̄на̄йа̄ти кхепанаттха̄йа. сесам̣ саббаттха утта̄намева̄ти.
авиджджа̄вагго чхат̣т̣хо.
7. мигаджа̄лавагго
1. пат̣хамамигаджа̄ласуттаван̣н̣ана̄
63. мигаджа̄лаваггасса пат̣хаме чаккхувин̃н̃еййа̄ти чаккхувин̃н̃а̄н̣ена пасситабба̄. сотавин̃н̃еййа̄дӣсупи есева найо. ит̣т̣ха̄ти парийит̣т̣ха̄ ва̄ хонту ма̄ ва̄, ит̣т̣ха̄рамман̣абхӯта̄ти аттхо. канта̄ти каманӣйа̄. мана̄па̄ти манавад̣д̣ханака̄. пийарӯпа̄ти пийаджа̄тика̄. ка̄мӯпасам̣хита̄ти а̄рамман̣ам̣ катва̄ уппаджджама̄нена ка̄мена упасам̣хита̄ раджанӣйа̄ти ран̃джанӣйа̄, ра̄гуппаттика̄ран̣абхӯта̄ти аттхо. нандӣти тан̣ха̄нандӣ. сам̣йоготи сам̣йоджанам̣. нандисам̣йоджанасам̣йуттоти нандӣбандханена баддхо. аран̃н̃аванапаттха̄нӣти аран̃н̃а̄ни ча ванапаттха̄ни ча. таттха кин̃ча̄пи абхидхамме ниппарийа̄йена ‘‘никкхамитва̄ бахи индакхӣла̄ саббаметам̣ аран̃н̃а’’нти (вибха. 529) вуттам̣, татха̄пи йам̣ там̣ ‘‘пан̃чадханусатикам̣ паччхима’’нти (па̄ра̄. 654) аран̃н̃акан̇ганиппха̄дакам̣ сена̄санам̣ вуттам̣, тадева адхиппетанти ведитаббам̣. ванапаттханти га̄мантам̣ атиккамитва̄ манусса̄нам̣ анупача̄рат̣т̣ха̄нам̣, йаттха на касӣйати на вапӣйати. вуттампи четам̣ –
‘‘ванапаттханти дӯра̄наметам̣ сена̄сана̄нам̣ адхивачанам̣. ванапаттханти ванасан̣д̣а̄наметам̣, ванапаттханти бхим̣санака̄наметам̣, ванапаттханти саломахам̣са̄наметам̣, ванапаттханти парийанта̄наметам̣, ванапаттханти амануссӯпача̄ра̄нам̣ сена̄сана̄наметам̣ адхивачана’’нти (вибха. 531).
еттха ча парийанта̄нанти имам̣ екам̣ парийа̄йам̣ т̣хапетва̄ сесапарийа̄йехи ванапаттха̄ни ведитабба̄ни. панта̄нӣти парийанта̄ни атидӯра̄ни. аппасадда̄нӣти удуккхаламусалада̄ракасадда̄дӣнам̣ абха̄вена аппасадда̄ни. аппаниггхоса̄нӣти тесам̣ тесам̣ нинна̄дамаха̄ниггхосасса абха̄вена аппаниггхоса̄ни. виджанава̄та̄нӣти сан̃чаран̣аджанасса сарӣрава̄тавирахита̄ни. мануссара̄хассеййака̄нӣти манусса̄нам̣ рахокаммасса ануччхавика̄ни. пат̣исалла̄наса̄руппа̄нӣти нилӣйанаса̄руппа̄ни.
2. дутийамигаджа̄ласуттаван̣н̣ана̄
64. дутийе нандиниродха̄ дуккханиродхоти тан̣ха̄нандийа̄ ниродхена ват̣т̣адуккхасса ниродхо.
3-5. пат̣хамасамиддхима̄рапан̃ха̄сутта̄диван̣н̣ана̄
65-67. татийе самиддхӣти аттабха̄васса самиддхата̄йа евам̣ ладдхана̄мо. тасса кира тхерасса аттабха̄во абхирӯпо ахоси па̄са̄дико, уккхиттама̄ла̄пут̣о вийа алан̇катама̄ла̄габбхо вийа ча сабба̄ка̄рапа̄рипӯрийа̄ самиддхо. тасма̄ самиддхитвева сан̇кхам̣ гато. ма̄роти маран̣ам̣ пуччхати. ма̄рапан̃н̃аттӣти ма̄роти пан̃н̃атти на̄мам̣ на̄мадхеййам̣. аттхи таттха ма̄ро ва̄ ма̄рапан̃н̃атти ва̄ти таттха маран̣ам̣ ва̄ маран̣анти идам̣ на̄мам̣ ва̄ аттхӣти дассети. чатуттхам̣ утта̄намева, татха̄ пан̃чамам̣.
6. самиддхилокапан̃ха̄суттаван̣н̣ана̄
68. чхат̣т̣хе локоти луджджанапалуджджанат̣т̣хена локо. ити мигаджа̄латтхерасса а̄йа̄чанасуттато пат̣т̣ха̄йа пан̃часупи суттесу ват̣т̣авиват̣т̣амева катхитам̣.
7. упасенаа̄сӣвисасуттаван̣н̣ана̄
69. саттаме сӣтаванети евам̣на̄маке суса̄наване. саппасон̣д̣икапаббха̄рети саппапхан̣асадисата̄йа евам̣ладдхана̄ме паббха̄ре. упасенасса̄ти дхаммасена̄патино канит̣т̣хабха̄тикаупасенаттхерасса. а̄сӣвисо патито хотӣти тхеро кира катабхаттакиччо маха̄чӣварам̣ гахетва̄ лен̣аччха̄йа̄йа мандамандена ва̄тапа̄нава̄тена бӣджийама̄но нисӣдитва̄ дупат̣т̣анива̄сане сӯчикаммам̣ кароти. тасмим̣ кхан̣е лен̣аччхадане две а̄сӣвисапотака̄ кӣл̣анти. тесу еко патитва̄ тхерасса ам̣сакӯт̣е аваттха̄си. со ча пхут̣т̣хависо хоти. тасма̄ патитат̣т̣ха̄нато пат̣т̣ха̄йа тхерасса ка̄йе дӣпасикха̄ вийа ват̣т̣им̣ парийа̄дийама̄намевасса висам̣ отин̣н̣ам̣. тхеро висасса татха̄гаманам̣ дисва̄ кин̃ча̄пи там̣ патитаматтамева йатха̄париччхедена гатам̣, аттано пана иддхибалена ‘‘айам̣ аттабха̄во лен̣е ма̄ винассатӯ’’ти адхит̣т̣хахитва̄ бхиккхӯ а̄мантеси. пура̄йам̣ ка̄йо идхева викиратӣти йа̄ва на викирати, та̄ва нам̣ бахиддха̄ нӣхаратха̄ти аттхо. ан̃н̃атхаттанти ан̃н̃атха̄бха̄вам̣. индрийа̄нам̣ ва̄ випарин̣а̄манти чаккхусота̄дӣнам̣ индрийа̄нам̣ пакативиджаханабха̄вам̣. таттхева викирӣти бахи нӣхаритва̄ т̣хапитат̣т̣ха̄не ман̃чакасмим̣йева викири.
8. упава̄н̣асандит̣т̣хикасуттаван̣н̣ана̄
70. ат̣т̣хаме рӯпаппат̣исам̣ведӣти нӣлапӣта̄дибхедам̣ а̄рамман̣ам̣ ваваттха̄пенто рӯпам̣ пат̣исам̣видитам̣ кароти, тасма̄ рӯпаппат̣исам̣ведӣ на̄ма хоти. рӯпара̄гаппат̣исам̣ведӣти килесасса аттхибха̄венева пана рӯпара̄гам̣ пат̣исам̣видитам̣ кароти на̄ма, тасма̄ рӯпара̄гаппат̣исам̣ведӣти вуччати. сандит̣т̣хикотиа̄дӣни висуддхимагге вуттаттха̄нева. но ча рӯпара̄гаппат̣исам̣ведӣти килесасса наттхибха̄венева на рӯпара̄гам̣ пат̣исам̣видитам̣ кароти на̄ма, тасма̄ ‘‘но ча рӯпара̄гаппат̣исам̣ведӣ’’ти вуччати. имасмим̣ сутте секха̄секха̄нам̣ паччавеккхан̣а̄ катхита̄.
9. пат̣хамачхапхасса̄йатанасуттаван̣н̣ана̄
71. наваме пхасса̄йатана̄нанти пхасса̄кара̄нам̣. авуситанти авут̣т̣хам̣. а̄рака̄ти дӯре. еттха̄хам̣, бханте, анассасанти, бханте, ахам̣ еттха анассасим̣, нат̣т̣хо на̄ма аханти вадати. бхагава̄ – ‘‘айам̣ бхиккху ‘ахам̣ на̄ма имасмим̣ са̄сане нат̣т̣хо’ти вадати, кинну кхвасса ан̃н̃есу дха̄тукаммат̣т̣ха̄на-касин̣акаммат̣т̣ха̄на̄дӣсу абхийого аттхӣ’’ти чинтетва̄, тампи апассанто – ‘‘катарам̣ ну кхо каммат̣т̣ха̄нам̣ имасса саппа̄йам̣ бхависсатӣ’’ти чинтеси. тато ‘‘а̄йатанакаммат̣т̣ха̄намева саппа̄йа’’нти дисва̄ там̣ катхенто там̣ ким̣ ман̃н̃аси бхиккхӯтиа̄дима̄ха. са̄дхӯти тасса бйа̄каран̣е сампахам̣санам̣. есеванто дуккхасса̄ти айамева ват̣т̣адуккхассанто париччхедо, нибба̄нанти аттхо.
10. дутийачхапхасса̄йатанасуттаван̣н̣ана̄
72. дасаме анассасанти нассасим̣, нат̣т̣хо на̄мамхи иччева аттхо. а̄йатим̣ апунаббхава̄йа̄ти еттха а̄йатим̣ апунаббхаво на̄ма нибба̄нам̣, нибба̄наттха̄йа пахӣнам̣ бхависсатӣти аттхо.
11. татийачхапхасса̄йатанасуттаван̣н̣ана̄
73. ека̄дасаме анассасанти нат̣т̣хо, панассасанти атинат̣т̣хо. сесам̣ вуттанайенева ведитаббанти.
мигаджа̄лавагго саттамо.
8. гила̄навагго
1-5. пат̣хамагила̄насутта̄диван̣н̣ана̄
74-78. гила̄наваггасса пат̣хаме амукасминти асукасмим̣. айамева ва̄ па̄т̣хо. аппан̃н̃а̄тоти ан̃н̃а̄то апа̄кат̣о. навопи хи кочи пан̃н̃а̄то хоти ра̄хулаттхеро вийа суманаса̄ман̣еро вийа ча, айам̣ пана наво чева апан̃н̃а̄то ча. сесаметтха вуттанайамева̄ти. татха̄ ито паресу чатӯсу.
6. пат̣хамаавиджджа̄паха̄насуттаван̣н̣ана̄
79. чхат̣т̣хе аниччато джа̄натоти дуккха̄наттавасена джа̄натопи пахӣйатийева, идам̣ пана аниччалаккхан̣ам̣ дассетва̄ вутте буджджханакасса аджджха̄сайена вуттам̣.
7. дутийаавиджджа̄паха̄насуттаван̣н̣ана̄
80. саттаме саббе дхамма̄ти саббе тебхӯмакадхамма̄. на̄лам̣ абхинивеса̄йа̄ти абхинивесапара̄ма̄сагга̄хена ган̣хитум̣ на йутта̄. саббанимитта̄нӣти сабба̄ни сан̇кха̄ранимитта̄ни. ан̃н̃ато пассатӣти йатха̄ апарин̃н̃а̄та̄бхинивесо джано пассати, тато ан̃н̃ато пассати. апарин̃н̃а̄та̄бхинивесо хи джано саббанимитта̄нипи аттато пассати. парин̃н̃а̄та̄бхинивесо пана анаттато пассати, но аттатоти евам̣ имасмим̣ сутте анатталаккхан̣амева катхитам̣.
8. самбахулабхиккхусуттаван̣н̣ана̄
81. ат̣т̣хаме идха ноти еттха но-ка̄ро нипа̄таматтамева. сесам̣ утта̄наттхамева. кевалам̣ идха дуккхалаккхан̣ам̣ катхитанти ведитаббам̣.
9. локапан̃ха̄суттаван̣н̣ана̄
82. наваме луджджатӣти палуджджати бхиджджати. идха аниччалаккхан̣ам̣ катхитам̣.
10. пхаггунапан̃ха̄суттаван̣н̣ана̄
83. дасаме чхиннапапан̃чети тан̣ха̄папан̃часса чхиннатта̄ чхиннапапан̃че. чхиннават̣умети тан̣ха̄ват̣умассева чхиннатта̄ чхиннават̣уме. ким̣ пуччха̄мӣти пуччхати? атиккантабуддхехи парихарита̄ни чаккхусота̄дӣни пуччха̄мӣти пуччхати. атха ва̄ саче магге бха̄витепи ана̄гате чаккхусота̄диват̣т̣ам̣ вад̣д̣хеййа, там̣ пуччха̄мӣти пуччхатӣти.
гила̄навагго ат̣т̣хамо.
9. чханнавагго
1. палокадхаммасуттаван̣н̣ана̄
84. чханнаваггасса пат̣хаме палокадхамманти бхиджджанакасабха̄вам̣. еваметтха аниччалаккхан̣амева катхитам̣.
2. сун̃н̃аталокасуттаван̣н̣ана̄
85. дутийе аттанийена̄ти аттано сантакена париккха̄рена. еваметтха анатталаккхан̣амева катхитам̣.
3. сам̣кхиттадхаммасуттаван̣н̣ана̄
86. татийам̣ кхандхийавагге а̄нандова̄де (сам̣. ни. 3.83) вуттанайенева ведитаббам̣.
4. чханнасуттаван̣н̣ана̄
87. чатуттхе чханноти евам̣на̄мако тхеро, на абхиниккхаманам̣ никкхантатхеро. пат̣исалла̄на̄ти пхаласама̄паттито. гила̄напуччхака̄ти гила̄нупат̣т̣ха̄ка̄. гила̄нупат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма буддхапасаттхам̣ буддхаван̣н̣итам̣, тасма̄ евама̄ха. сӣсавет̣хам̣ дадеййа̄ти сӣсе вет̣ханам̣ сӣсавет̣хам̣, тан̃ча дадеййа. саттханти джӣвитаха̄ракасаттхам̣. на̄вакан̇кха̄мӣти на иччха̄ми. паричин̣н̣оти паричарито. мана̄пена̄ти манавад̣д̣ханакена ка̄йакамма̄дина̄. еттха ча сатта секха̄ паричаранти на̄ма, араха̄ парича̄рӣ на̄ма, бхагава̄ паричин̣н̣о на̄ма.
етан̃хи, а̄вусо, са̄вакасса патирӯпанти, а̄вусо, са̄вакасса на̄ма етам̣ ануччхавикам̣. анупаваджджанти аппаваттикам̣ аппат̣исандхикам̣. пуччха̄вусо са̄рипутта, сутва̄ ведисса̄ма̄ти айам̣ са̄вакапава̄ран̣а̄ на̄ма. етам̣ мама̄тиа̄дӣни тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хигга̄хавасена вутта̄ни. ниродхам̣ дисва̄ти кхайавайам̣ н̃атва̄. нетам̣ мама, несохамасми, на месо атта̄ти саманупасса̄мӣти аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄ти саманупасса̄ми. еттакесу т̣ха̄несу чханнаттхеро са̄рипуттаттхерена пуччхитам̣ пан̃хам̣ арахатте паккхипитва̄ катхеси. са̄рипуттаттхеро пана тасса путхуджджанабха̄вам̣ н̃атва̄пи там̣ ‘‘путхуджджано’’ти ва̄ ‘‘кхӣн̣а̄саво’’ти ва̄ аватва̄ тун̣хӣйева ахоси. чундаттхеро панасса путхуджджанабха̄вам̣ сан̃н̃а̄песса̄мӣти чинтетва̄ ова̄дам̣ ада̄си.
таттха тасма̄ти йасма̄ ма̄ран̣антикам̣ веданам̣ адхива̄сетум̣ асакконто саттхам̣ а̄хара̄мӣти вадати, тасма̄ путхуджджано а̄йасма̄, тена идампи манасикарохӣти дӣпети. йасма̄ ва̄ чханнам̣ а̄йатана̄нам̣ ниродхам̣ дисва̄ чаккха̄дӣни тин̣н̣ам̣ га̄ха̄нам̣ васена на саманупасса̄мӣти вадаси. тасма̄ идампи тасса бхагавато са̄санам̣ а̄йасмата̄ манасика̄таббантипи путхуджджанабха̄вамева дӣпенто вадати. ниччакаппанти ниччака̄лам̣. нисситасса̄ти тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хӣхи нисситасса. чалитанти виппхандитам̣ хоти. йатхайидам̣ а̄йасмато уппаннам̣ веданам̣ адхива̄сетум̣ асакконтасса ‘‘ахам̣ ведайа̄ми, мама ведана̄’’ти аппахӣнагга̄хасса ида̄ни виппхандитам̣ хоти, имина̄пи нам̣ ‘‘путхуджджанова тва’’нти вадати.
пассаддхӣти ка̄йачиттапассаддхи, килесапассаддхи на̄ма хотӣти аттхо. натийа̄ти тан̣ха̄натийа̄. асатӣти бхаваттха̄йа а̄лайаникантипарийут̣т̣ха̄не асати. а̄гатигати на хотӣти пат̣исандхивасена а̄гати на̄ма, чутивасена гаманам̣ на̄ма на хоти. чутӯпапа̄тоти чаванавасена чути, упападжджанавасена упапа̄то. невидха на хурам̣ на убхайамантарена̄ти на идхалоке на паралоке на убхайаттха хоти. есеванто дуккхасса̄ти ват̣т̣адуккхакилесадуккхасса айамева анто айам̣ париччхедо париват̣умабха̄во хоти. айамева хи еттха аттхо. йе пана ‘‘убхайамантарена̄’’ти вачанам̣ гахетва̄ антара̄бхавам̣ иччханти, тесам̣ вачанам̣ нираттхакам̣. антара̄бхавасса хи бха̄во абхидхамме пат̣иккхиттойева. ‘‘антарена̄’’ти вачанам̣ пана викаппантарадӣпанам̣. тасма̄ айаметтха аттхо – нева идха на хурам̣, апаро викаппо на убхайанти.
саттхам̣ а̄харесӣти джӣвитаха̄ракасаттхам̣ а̄хари, а̄харитва̄ кан̣т̣хана̄л̣ам̣ чхинди. атхасса тасмим̣ кхан̣е маран̣абхайам̣ окками, гатинимиттам̣ упат̣т̣ха̄си. со аттано путхуджджанабха̄вам̣ н̃атва̄, сам̣виггачитто випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄, сан̇кха̄ре паригган̣ханто арахаттам̣ патва̄, самасӣсӣ хутва̄ париниббуто. саммукха̄йева анупаваджджата̄ бйа̄ката̄ти кин̃ча̄пи идам̣ тхерасса путхуджджанака̄ле бйа̄каран̣ам̣ хоти; етена пана бйа̄каран̣ена анантара̄йамасса паринибба̄нам̣ ахоси. тасма̄ бхагава̄ тадева бйа̄каран̣ам̣ гахетва̄ катхеси.
упаваджджакула̄нӣти упасан̇камитаббакула̄ни. имина̄ тхеро, ‘‘бханте, евам̣ упат̣т̣ха̄кесу ча упат̣т̣ха̄йика̄су ча виджджама̄на̄су со бхиккху тумха̄кам̣ са̄сане паринибба̄йиссатӣ’’ти пуббабха̄гапат̣ипаттийам̣ куласам̣саггадосам̣ дассенто пуччхати. атхасса бхагава̄ кулесу сам̣сагга̄бха̄вам̣ дӣпенто хонти хете са̄рипутта̄тиа̄дима̄ха. имасмим̣ кира т̣ха̄не тхерасса кулесу асам̣сат̣т̣хабха̄во па̄кат̣о ахоси. сесам̣ саббаттха утта̄намева.
5-6. пун̣н̣асутта̄диван̣н̣ана̄
88-89. пан̃чаме тан̃чети там̣ чаккхун̃чева рӯпан̃ча. нандисамудайа̄ дуккхасамудайоти тан̣ха̄йа самодха̄нена пан̃чаккхандхадуккхасса самодха̄нам̣ хоти. ити чхасу два̄ресу ‘‘нандисамудайа̄ дуккхасамудайо’’ти имина̄ двиннам̣ сачча̄нам̣ васена ват̣т̣ам̣ маттхакам̣ па̄петва̄ дассеси. дутийанайе ниродхо магготи двиннам̣ сачча̄нам̣ васена виват̣т̣ам̣ маттхакам̣ па̄петва̄ дассеси. имина̄ твам̣ пун̣н̣а̄ти па̄т̣ийекко анусандхи. евам̣ та̄ва ват̣т̣авиват̣т̣авасена десанам̣ арахатте паккхипитва̄ ида̄ни пун̣н̣аттхерам̣ саттасу т̣ха̄несу сӣхана̄дам̣ нада̄петум̣ имина̄ твантиа̄дима̄ха.
чан̣д̣а̄ти дут̣т̣ха̄ киббиса̄. пхаруса̄ти каккхал̣а̄ аккосиссантӣти дасахи аккосаваттхӯхи аккосиссанти. парибха̄сиссантӣти ‘‘ким̣ саман̣о на̄ма твам̣, идан̃чидан̃ча те карисса̄ма̄’’ти таджджессанти. еваметтха̄ти евам̣ майхам̣ еттха бхависсати. дан̣д̣ена̄ти чатухаттхадан̣д̣ена ва̄ кхадирадан̣д̣ена ва̄ гхат̣икамуггарена ва̄. саттхена̄ти екатодха̄ра̄дина̄ саттхена. саттхаха̄ракам̣ парийесантӣти джӣвитаха̄ракасаттхам̣ парийесанти. идам̣ тхеро татийапа̄ра̄джикаваттхусмим̣ асубхакатхам̣ сутва̄ аттабха̄вена джигуччханта̄нам̣ бхиккхӯнам̣ саттхаха̄ракапарийесанам̣ сандха̄йа̄ха. дамӯпасамена̄ти еттха дамоти индрийасам̣вара̄дӣнам̣ етам̣ на̄мам̣.
‘‘саччена данто дамаса̄ упето,
ведантагӯ вуситабрахмачарийо’’ти. (сам̣. ни. 1.195; су. ни. 467) –
еттха хи индрийасам̣варо дамоти вутто. ‘‘йади сачча̄ дама̄ ча̄га̄, кхантйа̄ бхиййодха виджджатӣ’’ти (су. ни. 191; сам̣. ни. 1.246) еттха пан̃н̃а̄ дамоти вутта̄. ‘‘да̄нена дамена сам̣йамена саччаваджджена̄’’ти (дӣ. ни. 1.165; ма. ни. 2.226) еттха упосатхакаммам̣ дамоти вуттам̣. имасмим̣ пана сутте кханти дамоти ведитаббо. упасамоти тассева вевачанам̣.
атха кхо а̄йасма̄ пун̣н̣оти ко панеса пун̣н̣о, касма̄ ча панеттха гантука̄мо ахосӣти? суна̄парантава̄сико ева еса, са̄ваттхийам̣ пана асаппа̄йавиха̄рам̣ саллаккхетва̄ таттха гантука̄мо ахоси.
татра̄йам̣ ануппуббикатха̄ – суна̄парантарат̣т̣хе кира екасмим̣ ва̄н̣иджага̄ме ете две бха̄таро. тесу када̄чи джет̣т̣хо пан̃ча сакат̣асата̄ни гахетва̄ джанападам̣ гантва̄ бхан̣д̣ам̣ а̄харати, када̄чи канит̣т̣хо. имасмим̣ пана самайе канит̣т̣хам̣ гхаре т̣хапетва̄, джет̣т̣хабха̄тико пан̃ча сакат̣асата̄ни гахетва̄, джанападача̄рикам̣ чаранто анупуббена са̄ваттхим̣ патва̄, джетаванасса на̄тидӯре сакат̣асаттхам̣ нивесетва̄ бхуттапа̄тара̄со париджанапаривуто пха̄сукат̣т̣ха̄не нисӣди.
тена ча самайена са̄ваттхива̄сино бхуттапа̄тара̄са̄ упосатхан̇га̄ни адхит̣т̣ха̄йа суддхуттара̄сан̇га̄ гандхапуппха̄дихаттха̄ йена буддхо, йена дхаммо, йена сан̇гхо, таннинна̄ таппон̣а̄ таппаббха̄ра̄ хутва̄, даккхин̣адва̄рена никкхамитва̄ джетаванам̣ гаччханти. со те дисва̄ ‘‘кахам̣ име гаччхантӣ’’ти екам̣ мануссам̣ пуччхи. ким̣ твам̣, аййо, на джа̄на̄си? локе буддхадхаммасан̇гхаратана̄ни на̄ма уппанна̄ни, иччесо маха̄джано саттху сантикам̣ дхаммакатхам̣ сотум̣ гаччхатӣти. тасса ‘‘буддхо’’ти вачанам̣ чхавичамма̄дӣни чхиндитва̄ ат̣т̣химин̃джам̣ а̄хачча ат̣т̣ха̄си. со аттано париджанапаривуто та̄йа париса̄йа саддхим̣ виха̄рам̣ гантва̄, саттху мадхурассарена дхаммам̣ десентасса парисапарийанте т̣хито, дхаммам̣ сутва̄ паббаджджа̄йа читтам̣ уппа̄деси. атха татха̄гатена ка̄лам̣ видитва̄ париса̄йа уййоджита̄йа саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄, вандитва̄, сва̄тана̄йа нимантетва̄, дутийадивасе ман̣д̣апам̣ ка̄ретва̄, а̄сана̄ни пан̃н̃а̄петва̄, буддхаппамукхасса сан̇гхасса маха̄да̄нам̣ датва̄, бхуттапа̄тара̄со упосатхан̇га̄ни адхит̣т̣ха̄йа бхан̣д̣а̄га̄рикам̣ паккоса̄петва̄, ‘‘еттакам̣ дханам̣ виссаджджитам̣, еттакам̣ дханам̣ на виссаджджита’’нти саббам̣ а̄чиккхитва̄, ‘‘имам̣ са̄патеййам̣ майхам̣ канит̣т̣хасса дехӣ’’ти саббам̣ ниййа̄тетва̄, саттху сантике паббаджитва̄, каммат̣т̣ха̄напара̄йан̣о ахоси.
атхасса каммат̣т̣ха̄нам̣ манасикаронтасса каммат̣т̣ха̄нам̣ на упат̣т̣ха̄ти. тато чинтеси – ‘‘айам̣ джанападо майхам̣ асаппа̄йо, йам̣нӯна̄хам̣ саттху сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ сакарат̣т̣хамева гаччхеййа’’нти. атха пуббан̣хасамайе пин̣д̣а̄йа чаритва̄, са̄йанхе пат̣исалла̄на̄ вут̣т̣хахитва̄, бхагавантам̣ упасан̇камитва̄, каммат̣т̣ха̄нам̣ катха̄петва̄, сатта сӣхана̄де надитва̄, пакка̄ми. тена вуттам̣, ‘‘атха кхо а̄йасма̄ пун̣н̣о…пе… вихаратӣ’’ти.
каттха пана̄йам̣ виха̄сӣти? чатӯсу т̣ха̄несу виха̄си. суна̄парантарат̣т̣хам̣ та̄ва пависитва̄ ча аббухаттхапаббатам̣ на̄ма патва̄ ва̄н̣иджага̄мам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. атха нам̣ канит̣т̣хабха̄та̄ сан̃джа̄нитва̄ бхиккхам̣ датва̄, ‘‘бханте, ан̃н̃аттха агантва̄ идхева васатха̄’’ти пат̣ин̃н̃ам̣ ка̄ретва̄ таттхева васа̄песи.
тато самуддагиривиха̄рам̣ на̄ма агама̄си. таттха айакантапа̄са̄н̣ехи париччхиндитва̄ катачан̇камо аттхи, кочи там̣ чан̇камитум̣ саматтхо на̄ма наттхи. таттха самуддавӣчийо а̄гантва̄ айакантапа̄са̄н̣есу пахаритва̄ маха̄саддам̣ каронти. тхеро ‘‘каммат̣т̣ха̄нам̣ манасикаронта̄нам̣ пха̄сувиха̄ро хотӯ’’ти самуддам̣ ниссаддам̣ катва̄ адхит̣т̣ха̄си.
тато ма̄тулагирим̣ на̄ма агама̄си. таттхапи сакун̣асан̇гхо уссанно раттин̃ча дива̄ ча саддо ека̄баддхова ахоси. тхеро ‘‘идам̣ т̣ха̄нам̣ на пха̄сука’’нти тато макулака̄ра̄мавиха̄рам̣ на̄ма гато. со ва̄н̣иджага̄масса на̄тидӯро начча̄санно гамана̄гаманасампанно вивитто аппасаддо. тхеро ‘‘имам̣ т̣ха̄нам̣ пха̄сука’’нти таттха раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄начан̇камана̄дӣни ка̄ретва̄ вассам̣ упагаччхи. евам̣ чатӯсу т̣ха̄несу виха̄си.
атхекадивасам̣ тасмим̣йева антовассе пан̃ча ва̄н̣иджасата̄ни ‘‘парасамуддам̣ гаччха̄ма̄’’ти на̄ва̄йа бхан̣д̣ам̣ паккхипим̣су. на̄ва̄роханадивасе тхерасса канит̣т̣хабха̄та̄ тхерам̣ бходжетва̄, тхерасса сантике сиккха̄пада̄ни гахетва̄, вандитва̄, ‘‘бханте, самуддо на̄ма асаддхеййо анекантара̄йо, амхе а̄ваджджеййа̄тха̄’’ти ватва̄ на̄вам̣ а̄рухи. на̄ва̄ уттамаджавена гаччхама̄на̄ ан̃н̃атарам̣ дӣпакам̣ па̄пун̣и. манусса̄ ‘‘па̄тара̄сам̣ карисса̄ма̄’’ти дӣпаке уттин̣н̣а̄. тасмим̣ пана дӣпаке ан̃н̃ам̣ кин̃чи наттхи, чанданаванамева ахоси.
атхеко ва̄сийа̄ руккхам̣ а̄кот̣етва̄ лохитачанданабха̄вам̣ н̃атва̄ а̄ха – ‘‘бхо, майам̣ ла̄бхаттха̄йа парасамуддам̣ гаччха̄ма, ито ча уттари ла̄бхо на̄ма наттхи, чатуран̇гуламатта̄ гхат̣ика̄ сатасахассам̣ аггхати. ха̄ретаббайуттакам̣ бхан̣д̣ам̣ ха̄ретва̄ чанданасса пӯресса̄ма̄’’ти те татха̄ карим̣су. чанданаване адхиваттха̄ аманусса̄ куджджхитва̄, ‘‘имехи амха̄кам̣ чанданаванам̣ на̄ситам̣ гха̄тесса̄ма не’’ти чинтетва̄ – ‘‘идхева гха̄титесу саббам̣ екакун̣апам̣ бхависсати, самуддамаджджхе несам̣ на̄вам̣ осӣдесса̄ма̄’’ти а̄хам̣су. атха несам̣ на̄вам̣ а̄руйха мухуттам̣ гатака̄лейева уппа̄тикам̣ ут̣т̣хапетва̄ сайампи те аманусса̄ бхайа̄нака̄ни рӯпа̄ни дассайим̣су. бхӣта̄ манусса̄ аттано аттано девата̄нам̣ намассанти. тхерасса канит̣т̣хо чӯл̣апун̣н̣акут̣умбико ‘‘майхам̣ бха̄та̄ авассайо хотӯ’’ти тхерасса намассама̄но ат̣т̣ха̄си.
тхеропи кира тасмим̣йева кхан̣е а̄ваджджетва̄, тесам̣ бйасануппаттим̣ н̃атва̄, веха̄сам̣ уппатитва̄, абхимукхо ат̣т̣ха̄си. аманусса̄ тхерам̣ дисва̄ва ‘‘аййо пун̣н̣аттхеро етӣ’’ти апаккамим̣су, уппа̄тикам̣ саннисӣди. тхеро ‘‘ма̄ бха̄йатха̄’’ти те асса̄сетва̄ ‘‘кахам̣ гантука̄маттха̄’’ти пуччхи. бханте, амха̄кам̣ сакат̣т̣ха̄намева гаччха̄ма̄ти. тхеро на̄ван̇ган̣е аккамитва̄ ‘‘етесам̣ иччхитат̣т̣ха̄нам̣ гаччхатӯ’’ти адхит̣т̣ха̄си. ва̄н̣иджа̄ сакат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄, там̣ паваттим̣ путтада̄расса а̄рочетва̄, ‘‘етха тхерам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ма̄’’ти пан̃часата̄пи аттано пан̃чахи ма̄туга̄масатехи саддхим̣ тӣсу саран̣есу патит̣т̣ха̄йа упа̄сакаттам̣ пат̣иведесум̣. тато на̄ва̄йа бхан̣д̣ам̣ ота̄ретва̄ тхерасса екам̣ кот̣т̣ха̄сам̣ катва̄, ‘‘айам̣, бханте, тумха̄кам̣ кот̣т̣ха̄со’’ти а̄хам̣су. тхеро майхам̣ висум̣ кот̣т̣ха̄сакиччам̣ наттхи. саттха̄ пана тумхехи дит̣т̣хапубботи. на дит̣т̣хапуббо, бхантети. тена хи имина̄ саттху ман̣д̣алама̄л̣ам̣ каротха. евам̣ саттха̄рам̣ пассиссатха̄ти. те са̄дху, бхантети. тена ча кот̣т̣ха̄сена аттано ча кот̣т̣ха̄сехи ман̣д̣алама̄л̣ам̣ ка̄тум̣ а̄рабхим̣су.
саттха̄пи кира там̣ а̄раддхака̄лато пат̣т̣ха̄йа парибхогам̣ ака̄си. а̄раккхаманусса̄ раттим̣ обха̄сам̣ дисва̄, ‘‘махесаккха̄ девата̄ аттхӣ’’ти сан̃н̃ам̣ карим̣су. упа̄сака̄ ман̣д̣алама̄л̣ан̃ча бхиккхусан̇гхасса ча сена̄сана̄ни нит̣т̣ха̄петва̄ да̄насамбха̄рам̣ саджджетва̄, ‘‘катам̣, бханте, амхехи аттано киччам̣, саттха̄рам̣ паккосатха̄’’ти тхерасса а̄рочесум̣. тхеро са̄йанхасамайе иддхийа̄ са̄ваттхим̣ гантва̄, ‘‘бханте, ва̄н̣иджага̄мава̄сино тумхе дат̣т̣хука̄ма̄, тесам̣ анукампам̣ каротха̄’’ти бхагавантам̣ йа̄чи. бхагава̄ адхива̄сеси. тхеро сакат̣т̣ха̄намева пачча̄гато.
бхагава̄пи а̄нандаттхерам̣ а̄мантеси, ‘‘а̄нанда, све суна̄паранте ва̄н̣иджага̄ме пин̣д̣а̄йа чарисса̄ма, твам̣ екӯнапан̃часата̄нам̣ бхиккхӯнам̣ сала̄кам̣ дехӣ’’ти. тхеро ‘‘са̄дху, бханте’’ти бхиккхусан̇гхасса таматтхам̣ а̄рочетва̄, ‘‘а̄ка̄сача̄рӣ бхиккхӯ сала̄кам̣ ган̣хантӯ’’ти а̄ха. там̣дивасам̣ кун̣д̣адха̄наттхеро пат̣хамам̣ сала̄кам̣ аггахеси. ва̄н̣иджага̄мава̄синопи ‘‘све кира саттха̄ а̄гамиссатӣ’’ти га̄мамаджджхе ман̣д̣апам̣ катва̄ да̄наггам̣ саджджайим̣су. бхагава̄ па̄това сарӣрапат̣иджагганам̣ катва̄, гандхакут̣им̣ пависитва̄, пхаласама̄паттим̣ аппетва̄, нисӣди. саккасса пан̣д̣укамбаласила̄санам̣ ун̣хам̣ ахоси. со ‘‘ким̣ ида’’нти а̄ваджджетва̄ саттху суна̄парантагаманам̣ дисва̄, виссакаммам̣ а̄мантеси, ‘‘та̄та, аджджа бхагава̄ тим̣саматта̄ни йоджанасата̄ни пин̣д̣ача̄рам̣ гамиссати. пан̃ча кӯт̣а̄га̄расата̄ни ма̄петва̄ джетаванадва̄ракот̣т̣хакаматтхаке гаманасаджджа̄ни катва̄ т̣хапехӣ’’ти. со татха̄ ака̄си. бхагавато кӯт̣а̄га̄рам̣ чатумукхам̣ ахоси, двиннам̣ аггаса̄вака̄нам̣ двимукха̄ни, сеса̄ни екамукха̄ни, саттха̄ гандхакут̣ито никкхамитва̄ пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хапитакӯт̣а̄га̄ресу дхуракӯт̣а̄га̄рам̣ па̄виси. две аггаса̄ваке а̄дим̣ катва̄ екӯнапан̃чабхиккхусата̄нипи кӯт̣а̄га̄рагата̄ни ахесум̣. екам̣ туччхам̣ кӯт̣а̄га̄рам̣ ахоси, пан̃чапи кӯт̣а̄га̄расата̄ни а̄ка̄се уппаттим̣су.
саттха̄ саччабандхапаббатам̣ на̄ма патва̄ кӯт̣а̄га̄рам̣ а̄ка̄се т̣хапеси. тасмим̣ паббате саччабандхо на̄ма миччха̄дит̣т̣хиката̄пасо маха̄джанам̣ миччха̄дит̣т̣хим̣ угган̣ха̄пенто ла̄бхаггайасаггаппатто хутва̄ васати, аббхантаре часса анточа̄т̣ийам̣ падӣпо вийа арахаттапхаласса упаниссайо джалати. там̣ дисва̄ ‘‘дхаммамасса катхесса̄мӣ’’ти гантва̄ дхаммам̣ десеси. та̄пасо десана̄парийоса̄не арахаттам̣ па̄пун̣и. маггеневасса абхин̃н̃а̄ а̄гата̄. со ехибхиккху хутва̄ иддхимайапаттачӣварадхаро туччхакӯт̣а̄га̄рам̣ па̄виси.
бхагава̄ кӯт̣а̄га̄рагатехи пан̃чахи бхиккхусатехи саддхим̣ ва̄н̣иджага̄мам̣ гантва̄, кӯт̣а̄га̄ра̄ни адиссама̄нака̄ни катва̄, ва̄н̣иджага̄мам̣ па̄виси. ва̄н̣иджа̄ буддхаппамукхасса сан̇гхасса маха̄да̄нам̣ датва̄ саттха̄рам̣ макулака̄ра̄мам̣ найим̣су. саттха̄ ман̣д̣алама̄л̣ам̣ па̄виси. маха̄джано йа̄ва саттха̄ бхаттадаратхам̣ пат̣иппассамбхети, та̄ва па̄тара̄сам̣ катва̄ упосатхан̇га̄ни сама̄да̄йа бахум̣ гандхан̃ча пуппхан̃ча а̄да̄йа дхаммассаванаттха̄йа а̄ра̄мам̣ пачча̄гама̄си. саттха̄ дхаммам̣ десеси. маха̄джанасса бандханамоккхо джа̄то, махантам̣ буддхакола̄халам̣ ахоси.
саттха̄ маха̄джанасса сан̇гахаттха̄йа сатта̄хам̣ таттхева васи, арун̣ам̣ пана маха̄гандхакут̣ийам̣йева ут̣т̣хапеси. сатта̄хампи дхаммадесана̄парийоса̄не чатура̄сӣтийа̄ па̄н̣асахасса̄нам̣ дхамма̄бхисамайо ахоси. таттха сатта̄хам̣ васитва̄, ва̄н̣иджага̄ме пин̣д̣а̄йа чаритва̄, ‘‘твам̣ идхева васа̄хӣ’’ти пун̣н̣аттхерам̣ ниваттетва̄ антаре наммада̄надӣ на̄ма аттхи, тасса̄ тӣрам̣ агама̄си. наммада̄ на̄гара̄джа̄ саттху паччуггаманам̣ катва̄, на̄габхаванам̣ павесетва̄, тин̣н̣ам̣ ратана̄нам̣ сакка̄рам̣ ака̄си. саттха̄ тасса дхаммам̣ катхетва̄ на̄габхавана̄ никкхами. со ‘‘майхам̣, бханте, паричаритаббам̣ детха̄’’ти йа̄чи. бхагава̄ наммада̄надӣтӣре падачетийам̣ дассеси. там̣ вӣчӣсу а̄гата̄су пидхӣйати, гата̄су виварӣйати. маха̄сакка̄рапаттам̣ ахоси. саттха̄ тато никкхамитва̄ саччабандхапаббатам̣ гантва̄ саччабандхам̣ а̄ха – ‘‘тайа̄ маха̄джано апа̄йамагге ота̄рито. твам̣ идхева васитва̄, етесам̣ ладдхим̣ виссаджджа̄петва̄, нибба̄намагге патит̣т̣ха̄пехӣ’’ти. сопи паричаритаббам̣ йа̄чи. саттха̄ гханапит̣т̣хипа̄са̄н̣е алламаттикапин̣д̣амхи лан̃чханам̣ вийа падачетийам̣ дассеси. тато джетаванамева гато. етаматтхам̣ сандха̄йа тенева антаравассена̄тиа̄ди вуттам̣.
паринибба̄йӣти анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йи. маха̄джано тхерасса сатта диваса̄ни сарӣрапӯджам̣ катва̄, бахӯни гандхакат̣т̣ха̄ни самодха̄нетва̄, сарӣрам̣ джха̄петва̄ дха̄туйо а̄да̄йа четийам̣ ака̄си. самбахула̄ бхиккхӯти тхерасса а̄л̣а̄ханат̣т̣ха̄не т̣хитабхиккхӯ. сесам̣ саббаттха утта̄намева. чхат̣т̣хам̣ утта̄намева.
7-8. пат̣хамаеджа̄сутта̄диван̣н̣ана̄
90-91. саттаме еджа̄ти тан̣ха̄. са̄ хи чаланат̣т̣хена еджа̄ти вуччати. са̄ва а̄ба̄дханат̣т̣хена рого, анто дуссанат̣т̣хена ган̣д̣о, никантанат̣т̣хена саллам̣. тасма̄ти йасма̄ еджа̄ рого чева ган̣д̣о ча саллан̃ча, тасма̄. чаккхум̣ на ман̃н̃еййа̄тиа̄ди вуттанайамева, идха̄пи саббам̣ хет̣т̣ха̄ гахитамева сам̣кад̣д̣хитва̄ дасситам̣. ат̣т̣хамам̣ вуттанайамева.
9-10. пат̣хамадвайасутта̄диван̣н̣ана̄
92-93. наваме двайанти две две кот̣т̣ха̄се. дасаме иттхетам̣ двайанти еваметам̣ двайам̣. чалан̃чева бйатхан̃ча̄ти аттано сабха̄вена асан̣т̣хаханато чалати чева бйатхати ча. йопи хету йопи паччайоти чаккхувин̃н̃а̄н̣асса ваттха̄рамман̣ам̣ хету чева паччайо ча. куто ниччам̣ бхависсатӣти кена ка̄ран̣ена ниччам̣ бхависсати. йатха̄ пана да̄сасса да̄сийа̄ куччхисмим̣ джа̄то путто парова да̄со хоти, евам̣ аниччамева хотӣти аттхо. сан̇гатӣти сахагати. саннипа̄тоти екато саннипатанам̣. самава̄йоти екато сама̄гамо. айам̣ вуччати чаккхусампхассоти имина̄ сан̇гатисаннипа̄тасамава̄йасан̇кха̄тена паччайена уппаннатта̄ паччайана̄менева сан̇гати саннипа̄то самава̄йоти айам̣ вуччати чаккхусампхассо.
сопи хетӯти пхассасса ваттху а̄рамман̣ам̣ сахаджа̄та̄ тайо кхандха̄ти айам̣ хету. пхут̣т̣хоти упайогаттхе паччаттам̣, пхассена пхут̣т̣хамева гочарам̣ ведана̄ ведети, четана̄ четети, сан̃н̃а̄ сан̃джа̄на̄тӣти аттхо. пхут̣т̣хоти ва̄ пхассасаман̇гӣпуггало, пхассена пхут̣т̣ха̄рамман̣амева ведана̄дӣхи ведети четети сан̃джа̄на̄тӣтипи вуттам̣ хоти. ити имасмим̣ сутте саматим̣саккхандха̄ катхита̄ хонти. катхам̣? чаккхудва̄ре та̄ва ваттху чева а̄рамман̣ан̃ча рӯпаккхандхо, пхут̣т̣хо ведетӣти ведана̄ккхандхо, чететӣти сан̇кха̄раккхандхо, сан̃джа̄на̄тӣти сан̃н̃а̄ккхандхо, виджа̄на̄тӣти вин̃н̃а̄н̣аккхандхоти. сесадва̄ресупи есева найо. манодва̄репи хи ваттхурӯпам̣ екантато рӯпаккхандхо, рӯпе пана а̄рамман̣е сати а̄рамман̣ампи рӯпаккхандхоти чха пан̃чака̄тим̣са хонти. сан̇кхепена панете чхасупи два̄ресу пан̃чева кхандха̄ти сапаччайе пан̃чаккхандхе аничча̄ти виттха̄ретва̄ вуччама̄не буджджханака̄нам̣ аджджха̄сайена идам̣ суттам̣ деситанти.
чханнавагго навамо.