19. а̄сӣвисавагго

1. а̄сӣвисопамасуттаван̣н̣ана̄

238. а̄сӣвисаваггасса пат̣хаме бхиккхӯ а̄мантесӣти екача̄рикадвича̄рикатича̄рикачатуча̄рикапан̃чача̄рике сабха̄гавуттино ка̄раке йуттапайутте саббепи дуккхалаккхан̣акаммат̣т̣ха̄нике парива̄ретва̄ нисинне йога̄вачаре бхиккхӯ а̄мантеси. идан̃хи суттам̣ пуггаладжджха̄сайена вуттам̣. пуггалесупи випан̃читан̃н̃ӯнам̣ диса̄ва̄сика̄нам̣ дуккхалаккхан̣акаммат̣т̣ха̄ника̄нам̣ упат̣т̣ха̄навела̄йа а̄гантва̄ саттха̄рам̣ парива̄ретва̄ нисинна̄нам̣ васена вуттам̣. евам̣ сантепи уггхат̣итан̃н̃ӯа̄дӣнам̣ чатуннампи пуггала̄нам̣ паччайабхӯтамеветам̣. уггхат̣итан̃н̃ӯ пуггало хи имасса суттасса ма̄тика̄никкхепенева арахаттам̣ па̄пун̣иссати, випан̃читан̃н̃ӯ ма̄тика̄йа виттха̄рабха̄джанена, неййапуггало имамева суттам̣ саджджха̄йанто парипуччханто йонисо манасикаронто калйа̄н̣амитте севанто бхаджанто пайирупа̄санто арахаттам̣ па̄пун̣иссати. падапарамассетам̣ суттам̣ ана̄гате ва̄сана̄ бхависсатӣти евам̣ саббесампи упака̄рабха̄вам̣ н̃атва̄ бхагава̄ синерум̣ уккхипанто вийа а̄ка̄сам̣ виттха̄ренто вийа чаккава̄л̣апаббатам̣ кампенто вийа ча махантена усса̄хена сеййатха̄пи, бхиккхавети имам̣ а̄сӣвисопамасуттам̣ а̄рабхи.

таттха чатта̄ро а̄сӣвиса̄ти кат̣т̣хамукхо, пӯтимукхо, аггимукхо, саттхамукхоти име чатта̄ро. тесу кат̣т̣хамукхена дат̣т̣хасса сакаласарӣрам̣ суккхакат̣т̣хам̣ вийа тхаддхам̣ хоти, сандхипаббесу адхиматтам̣ айасӯласамаппитам̣ вийа тит̣т̣хати. пӯтимукхена дат̣т̣хасса паккапӯтипанасам̣ вийа випуббакабха̄вам̣ а̄паджджитва̄ паггхарати, чан̇гава̄ре паккхиттаудакам̣ вийа хоти. аггимукхена дат̣т̣хасса сакаласарӣрам̣ джха̄йитва̄ бхасмамут̣т̣хи вийа тхусамут̣т̣хи вийа ча виппакирӣйати. саттамукхена дат̣т̣хасса сакаласарӣрам̣ бхиджджати, асанипа̄тат̣т̣ха̄нам̣ вийа маха̄никха̄данена кхатасандхимукхам̣ вийа ча хоти. евам̣ висавасена вибхатта̄ чатта̄ро а̄сӣвиса̄.

висавегавика̄рена панете сол̣аса хонти. кат̣т̣хамукхо хи дат̣т̣хависо, дит̣т̣хависо, пхут̣т̣хависо, ва̄тависоти чатуббидхо хоти. тена хи дат̣т̣хампи дит̣т̣хампи пхут̣т̣хампи тасса ва̄тена пахат̣ампи сарӣрам̣ вуттаппака̄рена тхаддхам̣ хоти. сесесупи есева найоти. евам̣ висавегавика̄равасена сол̣аса хонти.

пуна пуггалапан̣н̣аттивасена чатусат̣т̣хи хонти. катхам̣? кат̣т̣хамукхесу та̄ва дат̣т̣хависо ча а̄гатависо но гхорависо, гхорависо но а̄гатависо, а̄гатависо чева гхорависо ча, нева̄гатависо на гхорависоти чатуббидхо хоти. таттха йасса висам̣ сампаджджалитатин̣укка̄йа агги вийа сӣгхам̣ абхирухитва̄ аккхӣни гахетва̄ кхандхам̣ гахетва̄ сӣсам̣ гахетва̄ т̣хитанти ваттаббатам̣ а̄паджджати ман̣исаппа̄дӣнам̣ висам̣ вийа, мантам̣ пана париваттетва̄ кан̣н̣ава̄там̣ датва̄ дан̣д̣акена пахат̣аматте отаритва̄ дат̣т̣хат̣т̣ха̄нейева тит̣т̣хати, айам̣ а̄гатависо но гхорависо на̄ма. йасса пана висам̣ сан̣икам̣ абхирухати, а̄рул̣ха̄рул̣хат̣т̣ха̄не пана айам̣ сӣтаудакам̣ вийа хоти удакасаппа̄дӣнам̣ висам̣ вийа, два̄дасавассаччайена̄пи кан̣н̣апит̣т̣хикхандхапит̣т̣хика̄дӣсу ган̣д̣апил̣ака̄дивасена пан̃н̃а̄йати, мантапариваттана̄дӣсу ча кайирама̄на̄су сӣгхам̣ на отарати, айам̣ гхорависо но а̄гатависо на̄ма. йасса пана висам̣ сӣгхам̣ абхирухати, на сӣгхам̣ отарати анел̣акасаппа̄дӣнам̣ висам̣ вийа, айам̣ а̄гатависо чева гхорависо ча. йасса пана висам̣ мандам̣ хоти, ота̄рийама̄нампи сукхенева отарати нӣласаппадхамманисаппа̄дӣнам̣ висам̣ вийа, айам̣ нева̄гатависо на гхорависо на̄ма. имина̄ упа̄йена кат̣т̣хамукхе дат̣т̣хависа̄дайо пӯтимукха̄дӣсу ча дат̣т̣хависа̄дайо ведитабба̄ти. евам̣ пуггалапан̣н̣аттивасена чатусат̣т̣хи.

тесу ‘‘ан̣д̣аджа̄ на̄га̄’’тиа̄дина̄ (сам̣. ни. 3.342-344) йонивасена екекам̣ чатудха̄ вибхаджитва̄ чхапан̣н̣а̄са̄дхика̄ни две сата̄ни хонти. те джаладжа̄тхаладжа̄ти двигун̣ита̄ два̄даса̄дхика̄ни пан̃часата̄ни хонти, те ка̄марӯпаака̄марӯпа̄нам̣ васена двигун̣ита̄ чатувӣса̄дхикасахассасан̇кха̄ хонти. пуна гатамаггасса пат̣иломато сам̣кхиппама̄на̄ кат̣т̣хамукха̄дивасена чатта̄рова хонтӣти. те сандха̄йа бхагава̄ ‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, чатта̄ро а̄сӣвиса̄’’ти а̄ха. кулавасена хи ете гахита̄.

таттха а̄сӣвиса̄ти а̄ситтависа̄типи а̄сӣвиса̄, аситависа̄типи а̄сӣвиса̄, асисадисависа̄типи а̄сӣвиса̄. а̄ситтависа̄ти сакалака̄йе а̄син̃читва̄ вийа т̣хапитависа̄, парасса ча аттано сарӣре ча а̄син̃чанависа̄ти аттхо. аситависа̄ти йам̣ йам̣ етехи аситам̣ хоти парибхуттам̣, там̣ там̣ висамева сампаджджати, тасма̄ аситам̣ висам̣ хоти етесанти а̄сӣвиса̄. асисадисависа̄ти асивийа тикхин̣ам̣ парамаммаччхеданасаматтхам̣ висам̣ етесанти а̄сӣвиса̄ти еваметтха вачанаттхо ведитаббо. уггатеджа̄ти уггататеджа̄ балаватеджа̄. гхорависа̄ти дунниммадданависа̄.

евам̣ вадеййунти пат̣иджагга̄панаттхам̣ евам̣ вадеййум̣. ра̄джа̄но хи а̄сӣвисе га̄ха̄петва̄ – ‘‘татха̄рӯпе чоре ва̄ етехи д̣ам̣са̄петва̄ ма̄ресса̄ма, нагарӯпародхака̄ле парасена̄йа ва̄ там̣ кхиписса̄ма, парабалам̣ ниммаддетум̣ асакконта̄ субходжанам̣ бхун̃джитва̄ варасайанам̣ а̄руйха етехи атта̄нам̣ д̣ам̣са̄петва̄ саттӯнам̣ васам̣ ана̄гаччханта̄ аттано ручийа̄ марисса̄ма̄’’ти а̄сӣвисе джагга̄пенти. те йам̣ чорам̣ сахаса̄ва ма̄ретум̣ на иччханти, ‘‘евамете дӣгхараттам̣ дуккхаппатто хутва̄ мариссантӣ’’ти иччханта̄ там̣ пурисам̣ евам̣ ваданти име те амбхо пуриса чатта̄ро а̄сӣвиса̄ти.

таттха ка̄лена ка̄ланти ка̄ле ка̄ле. сам̣весетабба̄ти нипаджджа̄петабба̄. ан̃н̃атаро ва̄ ан̃н̃атаро ва̄ти кат̣т̣хамукха̄дӣсу йо кочи. йам̣ те амбхо пуриса каран̣ӣйам̣, там̣ карохӣти идам̣ аттхачаракасса вачанам̣ ведитаббам̣. тасса кира пурисасса евам̣ а̄сӣвисе пат̣ипа̄детва̄ ‘айам̣ во упат̣т̣ха̄ко’ти чатӯсу пел̣а̄су т̣хапита̄нам̣ а̄сӣвиса̄нам̣ а̄роченти. атхеко никкхамитва̄ а̄гамма тасса пурисасса даккхин̣апа̄да̄нуса̄рена абхирухитва̄ даккхин̣ахаттхам̣ ман̣ибандхато пат̣т̣ха̄йа вет̣хетва̄ даккхин̣акан̣н̣асотамӯле пхан̣ам̣ катва̄ сусӯти каронто нипаджджи. апаро ва̄мапа̄да̄нуса̄рена абхирухитва̄ татхева ва̄махаттхам̣ вет̣хетва̄ ва̄макан̣н̣асотамӯле пхан̣ам̣ катва̄ сусӯти каронто нипаджджи, татийо никкхамитва̄ абхимукхам̣ абхирухитва̄ куччхим̣ вет̣хетва̄ галава̄т̣акамӯле пхан̣ам̣ катва̄ сусӯти каронто нипаджджи, чатуттхо пит̣т̣хибха̄гена абхирухитва̄ гӣвам̣ вет̣хетва̄ упаримуддхани пхан̣ам̣ т̣хапетва̄ сусӯти каронто нипаджджи.

евам̣ чатӯсу а̄сӣвисесу сарӣрат̣т̣хакесуйева джа̄тесу еко тасса пурисасса аттхачаракапурисо там̣ дисва̄ ‘‘ким̣ те, бхо пуриса, ладдха’’нти, пуччхи. тато тена ‘‘име ме, бхо, хаттхесу хаттхакат̣акам̣ вийа ба̄ха̄су кейӯрам̣ вийа куччхимхи куччхивет̣ханаса̄т̣ако вийа кан̣н̣есу кан̣н̣ачӯл̣ика̄ вийа гале мутта̄валийо вийа сӣсе сӣсапаса̄дханам̣ вийа кечи алан̇ка̄рависеса̄ ран̃н̃а̄ динна̄’’ти вутте со а̄ха – ‘‘бхо андхаба̄ла, ма̄ евам̣ ман̃н̃иттха ‘ран̃н̃а̄ ме тут̣т̣хенетам̣ паса̄дханам̣ динна’нти. твам̣ ран̃н̃о а̄гуча̄рӣ чоро, име ча чатта̄ро а̄сӣвиса̄ дурупат̣т̣ха̄ха̄ дуппат̣иджаггийа̄, екасмим̣ ут̣т̣ха̄тука̄ме еко нха̄йитука̄мо хоти, екасмим̣ нха̄йитука̄ме еко бхун̃джитука̄мо, екасмим̣ бхун̃джитука̄ме еко нипаджджитука̄мо. тесу йассева иччха̄ на пӯрати, со таттхева д̣ам̣ситва̄ ма̄ретӣ’’ти. аттхи пана, бхо, евам̣ санте кочи соттхимагготи? а̄ма, ра̄джапуриса̄нам̣ виккхиттабха̄вам̣ н̃атва̄ пала̄йанам̣ соттхибха̄воти ватва̄ ‘‘йам̣ те каран̣ӣйам̣, там̣ карохӣ’’ти вадеййа.

там̣ сутва̄ итаро чатуннам̣ а̄сӣвиса̄нам̣ пама̄даккхан̣ам̣ ра̄джапурисехи ча павивиттам̣ дисва̄, ва̄махаттхена даккхин̣ахаттхам̣ вет̣хетва̄, даккхин̣акан̣н̣ачӯл̣ика̄йа пхан̣ам̣ т̣хапетва̄, сайита̄сӣвисасса сарӣрам̣ паримаджджанто вийа сан̣икам̣ там̣ апанетва̄, етенева упа̄йена сесепи апанетва̄ тесам̣ бхӣто пала̄йеййа. атха нам̣ те а̄сӣвиса̄ ‘‘айам̣ амха̄кам̣ ран̃н̃а̄ упат̣т̣ха̄ко динно’’ти анубандхама̄на̄ а̄гаччхеййум̣. идам̣ сандха̄йа атха кхо со, бхиккхаве, пурисо бхӣто чатуннам̣ а̄сӣвиса̄нам̣…пе… пала̄йетха̄ти вуттам̣.

тасмим̣ пана пурисе евам̣ а̄гатамаггам̣ олокетва̄ олокетва̄ пала̄йанте ра̄джа̄ ‘‘пала̄то со пурисо’’ти сутва̄ ‘‘ко ну кхо там̣ анубандхитва̄ гха̄тетум̣ саккхиссатӣ’’ти вичинанто тассева паччаттхике пан̃ча джане лабхитва̄ ‘‘гаччхатха нам̣ анубандхитва̄ гха̄тетха̄’’ти песеййа. атхасса аттхачара̄ пуриса̄ там̣ паваттим̣ н̃атва̄ а̄рочеййум̣. со бхиййосоматта̄йа бхӣто пала̄йетха. имаматтхам̣ сандха̄йа таменам̣ евам̣ вадеййунтиа̄ди вуттам̣.

чхат̣т̣хо антарачаро вадхакоти ‘‘пат̣хамам̣ а̄сӣвисехи анубаддхо ито чито ча те ван̃ченто пала̄йи, ида̄ни пан̃чахи паччаттхикехи анубаддхо сут̣т̣хутарам̣ пала̄йати, на сакка̄ со евам̣ гахетум̣, упала̄л̣ана̄йа пана сакка̄, тасма̄ дахарака̄лато пат̣т̣ха̄йа екато кха̄дитва̄ ча пивитва̄ ча сантхавам̣ антарачарам̣ вадхакамасса песетха̄’’ти амаччехи вуттена ран̃н̃а̄ парийеситва̄ песито антарачаро вадхако.

со пассеййа сун̃н̃ам̣ га̄манти ниваттитва̄ олокенто падам̣ гха̄йитва̄ гха̄йитва̄ вегена̄гаччханте чатта̄ро а̄сӣвисе пан̃ча вадхаке паччаттхике чхат̣т̣хан̃ча антарачарам̣ вадхакам̣ ‘‘ниватта бхо, ма̄ пала̄йи, путтада̄рена саддхим̣ ка̄ме парибхун̃джанто сукхам̣ васиссасӣ’’ти ватва̄ а̄гаччхантам̣ дисва̄, бхиййосоматта̄йа йена ва̄ тена ва̄ пала̄йанто паччантарат̣т̣хе абхимукхагатам̣ екам̣ чхакут̣икам̣ сун̃н̃ам̣ га̄мам̣ пассеййа. риттакан̃н̃ева пависеййа̄ти дханадхан̃н̃аман̃чапӣт̣ха̄дӣхи вирахитатта̄ риттакан̃н̃ева пависеййа. туччхакам̣ сун̃н̃аканти етассева вевачанам̣. паримасеййа̄ти ‘‘саче па̄нӣйам̣ бхависсати, пивисса̄ми, саче бхаттам̣ бхависсати, бхун̃джисса̄мӣ’’ти бха̄джанам̣ виваритва̄ хаттхам̣ анто павесетва̄ паримасеййа.

таменам̣ евам̣ вадеййунти чханнам̣ гхара̄нам̣ екагхарепи кин̃чи алабхитва̄ га̄мамаджджхе еко сандаччха̄йо руккхо аттхи, таттха ван̇капхалакам̣ аттхатам̣ дисва̄, ‘‘идха та̄ва нисӣдисса̄мӣ’’ти гантва̄, таттха нисиннам̣ мандамандена ва̄тена бӣджийама̄нам̣ таттакаматтампи сукхам̣ сантато асса̄дайама̄нам̣, таменам̣ пурисам̣ кечидева аттхачарака̄ бахи паваттим̣ н̃атва̄ а̄гата̄ евам̣ вадеййум̣. ида̄ни амбхо пуриса̄ти амбхо, пуриса, ида̄ни. чора̄ га̄магха̄така̄ти ‘‘йадеветтха лабхисса̄ма, там̣ ган̣хисса̄ма ва̄ гха̄тесса̄ма ва̄’’ти а̄гата̄ чха га̄магха̄такачора̄.

удакан̣н̣аванти гамбхӣрам̣ путхулам̣ удакам̣. гамбхӣрампи хи апутхулам̣, путхулам̣ ва̄ агамбхӣрам̣, на ан̣н̣авоти вуччати, йампана гамбхӣран̃ча путхулан̃ча, тассеветам̣ на̄мам̣. са̄сан̇кам̣ саппат̣ибхайанти чатуннам̣ а̄сӣвиса̄нам̣ пан̃чаннам̣ вадхака̄нам̣ чхат̣т̣хасса антарачарасса чханнан̃ча га̄магха̄такачора̄нам̣ васена са̄сан̇кам̣ саппат̣ибхайам̣. кхемам̣ аппат̣ибхайанти тесам̣йева а̄сӣвиса̄дӣнам̣ абха̄вена кхеман̃ча ниббхайан̃ча вичитрауййа̄наварам̣ бахваннапа̄нам̣ деванагарасадисам̣. на часса на̄ва̄ санта̄ран̣ӣти ‘‘има̄йа на̄ва̄йа ориматӣрато паратӣрам̣ гамиссантӣ’’ти евам̣ т̣хапита̄ ча санта̄ран̣ӣ на̄ва̄ на бхавеййа. уттарасету ва̄ти руккхасету-джан̇гхасету-сакат̣асетӯнам̣ ан̃н̃атаро уттарасету ва̄ на бхавеййа. тит̣т̣хати бра̄хман̣оти на кхо еса бра̄хман̣о. касма̄ нам̣ бра̄хман̣оти а̄ха? еттака̄нам̣ паччаттхика̄нам̣ ба̄хитатта̄, десанам̣ ва̄ виниваттенто екам̣ кхӣн̣а̄савабра̄хман̣ам̣ дассетумпи евама̄ха.

тасмим̣ пана евам̣ уттин̣н̣е чатта̄ро а̄сӣвиса̄ ‘‘на ладдхо вата̄си амхехи, аджджа те мурумура̄йа джӣвитам̣ кха̄дитва̄ чхад̣д̣еййа̄ма’’. пан̃ча паччаттхика̄ ‘‘на ладдхо вата̄си амхехи, аджджа те парива̄ретва̄ ан̇гаман̇га̄ни чхиндитва̄ ран̃н̃о сантикам̣ гата̄ сатам̣ ва̄ сахассам̣ ва̄ лабхеййа̄ма’’. чхат̣т̣хо антарачаро ‘‘на ладдхо вата̄си майа̄, аджджа те пхаликаван̣н̣ена асина̄ сӣсам̣ чхиндитва̄, сена̄патит̣т̣ха̄нам̣ лабхитва̄ сампаттим̣ анубхавеййам̣’’. чха чора̄ ‘‘на ладдхо вата̄си амхехи, аджджа те вивидха̄ни каммака̄ран̣а̄ни ка̄ретва̄ бахудханам̣ а̄хара̄песса̄ма̄’’ти чинтетва̄, удакан̣н̣авам̣ отаритум̣ асакконта̄ ран̃н̃о а̄н̣а̄йа копитатта̄ парато гантумпи ависаханта̄ таттхева сусситва̄ мареййум̣.

упама̄ кхо мйа̄йанти еттха евам̣ а̄дито пат̣т̣ха̄йа опаммасам̣санданам̣ ведитаббам̣ – ра̄джа̄ вийа хи каммам̣ дат̣т̣хаббам̣, ра̄джа̄пара̄дхикапурисо вийа ват̣т̣аниссито путхуджджано. чатта̄ро а̄сӣвиса̄ вийа чатта̄ри маха̄бхӯта̄ни, ран̃н̃о тасса чатта̄ро а̄сӣвисе пат̣иччха̄питака̄ло вийа каммуна̄ путхуджджанасса пат̣исандхиккхан̣ейева чатуннам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ диннака̄ло. ‘‘имесам̣ а̄сӣвиса̄нам̣ пама̄даккхан̣е ра̄джапуриса̄нан̃ча вивиттаккхан̣е никкхамитва̄ йам̣ те амбхо, пуриса, каран̣ӣйам̣, там̣ карохӣ’’ти вачанена ‘‘пала̄йассӯ’’ти вуттака̄ло вийа саттха̄ра̄ имасса бхиккхуно маха̄бхӯтакаммат̣т̣ха̄нам̣ катхетва̄ ‘‘имесу чатӯсу маха̄бхӯтесу ниббинда вираджджа, евам̣ ват̣т̣ато паримуччиссасӣ’’ти катхитака̄ло, тасса пурисасса аттхачаракавачанам̣ сутва̄ чатуннам̣ а̄сӣвиса̄нам̣ пама̄даккхан̣е ра̄джапуриса̄нан̃ча вивиттаккхан̣е никкхамитва̄ йена ва̄ тена ва̄ пала̄йанам̣ вийа имасса бхиккхуно саттху сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ лабхитва̄ маха̄бхӯта̄сӣвисехи паримуччанаттха̄йа н̃а̄н̣апала̄йанена пала̄йанам̣.

ида̄ни чатуннетам̣ маха̄бхӯта̄нам̣ адхивачанам̣ патхавӣдха̄туйа̄ а̄подха̄туйа̄тиа̄дӣсу чатумаха̄бхӯтакатха̄ ча пан̃чупа̄да̄наккхандхакатха̄ ча а̄йатанакатха̄ ча висуддхимагге виттха̄ританайенева ведитабба̄. еттха ча кат̣т̣хамукхаа̄сӣвисо вийа патхавӣдха̄ту дат̣т̣хабба̄, пӯтимукхааггимукхасаттхамукха̄ вийа сесадха̄туйо. йатхева хи кат̣т̣хамукхена дат̣т̣хасса сакалака̄йо тхаддхо хоти, евам̣ патхавӣдха̄тупакопена̄пи. йатха̄ ча пӯтимукха̄дӣхи дат̣т̣хасса паггхарати чева джха̄йати ча чхиджджати ча, евам̣ а̄подха̄тутеджодха̄тува̄йодха̄тупакопена̄пӣти. тена̄ху ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ –

‘‘паттхаддхо бхаватӣ ка̄йо, дат̣т̣хо кат̣т̣хамукхена ва̄;

патхавӣдха̄тупакопена, хоти кат̣т̣хамукхева со.

‘‘пӯтико бхаватӣ ка̄йо, дат̣т̣хо пӯтимукхена ва̄;

а̄подха̄тупакопена, хоти пӯтимукхева со.

‘‘сантатто бхаватӣ ка̄йо, дат̣т̣хо аггимукхена ва̄;

теджодха̄тупакопена, хоти аггимукхева со.

‘‘сан̃чхинно бхаватӣ ка̄йо, дат̣т̣хо саттхамукхена ва̄;

ва̄йодха̄тупакопена, хоти саттхамукхева со’’ти. –

евам̣ та̄веттха висесато садисабха̄во ведитаббо.

ависесато пана а̄сайато висавегавика̄рато анаттхаггахан̣ато дурупат̣т̣ха̄нато дура̄садато акатан̃н̃утато ависесака̄рито анантадосӯпаддаватоти имехи ка̄ран̣ехи етесам̣ а̄сӣвисасадисата̄ ведитабба̄. таттха а̄сайатоти а̄сӣвиса̄нан̃хи ваммико а̄сайо, таттхева те васанти. маха̄бхӯта̄нампи ка̄йаваммико а̄сайо. а̄сӣвиса̄нан̃ча руккхасусиратин̣апан̣н̣агаханасан̇ка̄рат̣т̣ха̄на̄нипи а̄сайо. етесупи хи те васанти. маха̄бхӯта̄нампи ка̄йасусирам̣ ка̄йагаханам̣ ка̄йасан̇ка̄рат̣т̣ха̄нам̣ а̄сайоти. евам̣ та̄ва а̄сайато садисата̄ ведитабба̄.

висавегавика̄ратоти а̄сӣвиса̄ хи кулавасена кат̣т̣хамукха̄дибхедато чатта̄ро. таттха екеко висавика̄рато вибхаджджама̄но дат̣т̣хависа̄дивасена чатуббидхо хоти. маха̄бхӯта̄нипи паччатталаккхан̣авасена патхавӣа̄дибхедато чатта̄ри. еттха екекам̣ каммасамут̣т̣ха̄на̄дивасена чатуббидхам̣ хоти. евам̣ висавегавика̄рато садисата̄ ведитабба̄.

анаттхаггахан̣атоти а̄сӣвисе ган̣ханта̄ пан̃ча анаттхе ган̣ханти – дуггандхам̣ ган̣ханти, асучим̣ ган̣ханти, бйа̄дхим̣ ган̣ханти, висам̣ ган̣ханти, маран̣ам̣ ган̣ханти. маха̄бхӯта̄нипи ган̣ханта̄ пан̃ча анаттхе ган̣ханти – дуггандхам̣ ган̣ханти, асучим̣ ган̣ханти, бйа̄дхим̣ ган̣ханти, джарам̣ ган̣ханти, маран̣ам̣ ган̣ханти. тена̄ху пора̄н̣а̄ –

‘‘йекечи саппам̣ ган̣ханти, мӣл̣халиттам̣ маха̄висам̣;

пан̃ча ган̣хантунаттха̄ни, локе саппа̄бхинандино.

‘‘дуггандхам̣ асучим̣ бйа̄дхим̣, висам̣ маран̣апан̃чамам̣;

анаттха̄ хонти пан̃чете, мӣл̣халитте бхуджан̇гаме.

‘‘евамевам̣ акусала̄, андхаба̄лапутхуджджана̄;

пан̃ча ган̣хантунаттха̄ни, бхаве джа̄та̄бхинандино.

‘‘дуггандхам̣ асучим̣ бйа̄дхим̣, джарам̣ маран̣апан̃чамам̣;

анаттха̄ хонти пан̃чете, мӣл̣халиттева паннаге’’ти. –

евам̣ анаттхаггахан̣ато садисата̄ ведитабба̄.

дурупат̣т̣ха̄натоти те а̄сӣвиса̄ дурупат̣т̣ха̄на̄, екасмим̣ ут̣т̣ха̄тука̄ме еко нха̄йитука̄мо хоти, тасмим̣ нха̄йитука̄ме апаро бхун̃джитука̄мо, тасмим̣ бхун̃джитука̄ме ан̃н̃о нипаджджитука̄мо хоти. тесу йасса йассева аджджха̄сайо на пӯрати, со таттхева д̣ам̣ситва̄ ма̄рети. имехи пана а̄сӣвисехи бхӯта̄нева дурупат̣т̣ха̄натара̄ни. патхавӣдха̄туйа̄ хи бхесадждже кайирама̄не а̄подха̄ту куппати, тассева бхесаджджам̣ каронтасса теджодха̄тӯти евам̣ екисса̄ бхесадждже кайирама̄не апара̄ куппантӣти. евам̣ дурупат̣т̣ха̄нато садисата̄ ведитабба̄.

дура̄садатоти дура̄сада̄ хи а̄сӣвиса̄, гехасса пуримабха̄ге а̄сӣвисам̣ дисва̄ паччхимабха̄гена пала̄йанти, паччхимабха̄ге дисва̄ пуримабха̄гена, гехамаджджхе дисва̄ габбхам̣ пависанти, габбхе дисва̄ ман̃чапӣт̣хам̣ абхируханти. маха̄бхӯта̄ни татопи дура̄садатара̄ни. татха̄рӯпена хи кут̣т̣харогена пхут̣т̣хасса кан̣н̣ана̄са̄дӣни чхиндитва̄ патанти, сарӣрам̣ сампхут̣ати нӣламаккхика̄ парива̄ренти, сарӣрагандхо дӯратова убба̄хати. там̣ пурисам̣ аккосама̄нампи паридевама̄нампи нева росавасена, на ка̄рун̃н̃ена, упасан̇камитум̣ сакконти, на̄сикам̣ пидахитва̄ кхел̣ам̣ па̄тента̄ дӯратова нам̣ вивадждженти. евам̣ ан̃н̃есампи бхагандаракуччхирогава̄тарога̄дӣнам̣ бӣбхаччхаджегуччхабха̄вакара̄нан̃ча рога̄нам̣ васена айамеваттхо вибха̄ветабботи. евам̣ дура̄садато садисата̄ ведитабба̄.

акатан̃н̃утатоти а̄сӣвиса̄ хи акатан̃н̃уно хонти, нха̄пийама̄на̄пи бходжийама̄на̄пи гандхама̄ла̄дӣхи пӯджийама̄на̄пи пел̣а̄йам̣ паккхипитва̄ парихарийама̄на̄пи ота̄рамева гавесанти. йаттха ота̄рам̣ лабханти, таттхева нам̣ д̣ам̣ситва̄ ма̄ренти. а̄сӣвисехипи маха̄бхӯта̄нева акатан̃н̃утара̄ни. етесан̃хи катам̣ на̄ма наттхи, сӣтена ва̄ ун̣хена ва̄ ниммалена джалена нха̄пийама̄на̄нипи гандхама̄ла̄дӣхи саккарийама̄на̄нипи мудуваттхамудусайанамудуйа̄на̄дӣхи парихарийама̄на̄нипи, варабходжанам̣ бходжийама̄на̄нипи, варапа̄нам̣ па̄йа̄пийама̄на̄нипи ота̄рамева гавесанти. йаттха ота̄рам̣ лабханти, таттхева куппитва̄ анайабйасанам̣ па̄пентӣти. евам̣ акатан̃н̃утато садисата̄ ведитабба̄.

ависесака̄ритоти а̄сӣвиса̄ хи ‘‘айам̣ кхаттийо ва̄ бра̄хман̣о ва̄ вессо ва̄ суддо ва̄ гахат̣т̣хо ва̄ паббаджито ва̄’’ти висесам̣ на каронти, сампаттасампаттамева д̣ам̣ситва̄ ма̄ренти. маха̄бхӯта̄нипи ‘‘айам̣ кхаттийо ва̄ бра̄хман̣о ва̄ вессо ва̄ суддо ва̄ гахат̣т̣хо ва̄ паббаджито ва̄ дево ва̄ мануссо ва̄ ма̄ро ва̄ брахма̄ ва̄ ниггун̣о ва̄ сагун̣о ва̄’’ти висесам̣ на каронти. йади хи несам̣ ‘‘айам̣ гун̣ава̄’’ти ладжджа̄ уппаджджеййа, садеваке локе аггапуггале татха̄гате ладжджам̣ уппа̄деййум̣. атха̄пи несам̣ ‘‘айам̣ маха̄пан̃н̃о айам̣ махиддхико айам̣ дхутава̄до’’тиа̄дина̄ найена ладжджа̄ уппаджджеййа, дхаммасена̄патиса̄рипуттаттхера̄дӣсу ладжджам̣ уппа̄деййум̣. атха̄пи несам̣ ‘‘айам̣ ниггун̣о да̄рун̣о тхаддхо’’ти бхайам̣ уппаджджеййа, садеваке локе ниггун̣атхаддхада̄рун̣а̄нам̣ аггасса девадаттасса чханнам̣ ва̄ саттха̄ра̄нам̣ бха̄йеййум̣, на ча ладжджанти на ча бха̄йанти, куппитва̄ йам̣кин̃чи анайабйасанам̣ а̄па̄дентийева. евам̣ ависесака̄рито садисата̄ ведитабба̄.

анантадосӯпаддаватоти а̄сӣвисе нисса̄йа уппаджджанака̄нан̃хи досӯпаддава̄нам̣ пама̄н̣ам̣ наттхи. татха̄ хете д̣ам̣ситва̄ ка̄н̣ампи каронти кхуджджампи пӣт̣хасаппимпи екапаккхалампӣти евам̣ апарима̄н̣ам̣ виппака̄рам̣ дассенти. бхӯта̄нипи куппита̄ни на ка̄н̣а̄дибха̄весу на кин̃чи виппака̄рам̣ на каронти, аппама̄н̣о етесам̣ досӯпаддавоти. евам̣ анантадосӯпаддавато садисата̄ ведитабба̄.

ида̄неттха чатумаха̄бхӯтавасена йа̄ва арахатта̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ катхетаббам̣ сийа̄, там̣ висуддхимагге чатудха̄туваваттха̄наниддесе катхитамева.

пан̃ча вадхака̄ паччаттхика̄ти кхо бхиккхаве пан̃чаннетам̣ упа̄да̄наккхандха̄нам̣ адхивачананти еттха двӣхи а̄ка̄рехи кхандха̄нам̣ вадхакапаччаттхикасадисата̄ ведитабба̄. кхандха̄ хи ан̃н̃аман̃н̃ан̃ча вадхенти, тесу ча сантесу вадхо на̄ма пан̃н̃а̄йати. катхам̣? рӯпам̣ та̄ва рӯпампи вадхети арӯпампи, татха̄ арӯпам̣ арӯпампи вадхети рӯпампи. катхам̣? айан̃хи патхавӣдха̄ту бхиджджама̄на̄ итара̄ тиссо дха̄туйо гахетва̄ва бхиджджати, а̄подха̄туа̄дӣсупи есева найо, евам̣ та̄ва рӯпам̣ рӯпамева вадхети. рӯпаккхандхо пана бхиджджама̄но чатта̄ро арӯпаккхандхе гахетва̄ва бхиджджати, евам̣ рӯпам̣ арӯпампи вадхети. ведана̄ккхандхопи бхиджджама̄но сан̃н̃а̄сан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣аккхандхе гахетва̄ва бхиджджати. сан̃н̃а̄ккхандха̄дӣсупи есева найо. евам̣ арӯпам̣ арӯпамева вадхети. чутиккхан̣е пана чатта̄ро арӯпаккхандха̄ бхиджджама̄на̄ ваттхурӯпампи гахетва̄ва бхиджджанти, евам̣ арӯпам̣ рӯпампи вадхети. евам̣ та̄ва ан̃н̃аман̃н̃ам̣ вадхентӣти вадхака̄. йаттха пана кхандха̄ аттхи, таттха чхеданабхеданавадхабандхана̄дайо хонти, на ан̃н̃аттха̄ти. евам̣ кхандхесу сантесу вадхо пан̃н̃а̄йатӣтипи вадхака̄.

ида̄ни пан̃чаккхандхе рӯпа̄рӯпавасена две кот̣т̣ха̄се катва̄, рӯпавасена ва̄ на̄мавасена ва̄ рӯпапариггахам̣ а̄дим̣ катва̄, йа̄ва арахатта̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ катхетаббам̣ сийа̄ тампи висуддхимагге катхитамева.

чхат̣т̣хо антарачаро вадхако уккхитта̄сикоти кхо, бхиккхаве, нандӣра̄гассетам̣ адхивачананти еттха двӣха̄ка̄рехи нандӣра̄гасса уккхитта̄сикавадхакасадисата̄ ведитабба̄ пан̃н̃а̄сирапа̄танато ча йонисампат̣ипа̄данато ча. катхам̣? чаккхудва̄расмин̃хи ит̣т̣ха̄рамман̣е а̄па̄тхагате там̣ а̄рамман̣ам̣ нисса̄йа лобхо уппаджджати, етта̄вата̄ пан̃н̃а̄сӣсам̣ патитам̣ на̄ма хоти, сотадва̄ра̄дӣсупи есева найо. евам̣ та̄ва пан̃н̃а̄сирапа̄танато садисата̄ ведитабба̄. нандӣра̄го панеса ан̣д̣аджа̄дибхеда̄ чатассо йонийо упанети. тасса йониупагаманамӯлака̄ни пан̃чавӣсати маха̄бхайа̄ни дваттим̣са каммака̄ран̣а̄ни ча а̄гата̄нева хонтӣти евам̣ йонисампат̣ипа̄данатописса уккхитта̄сикавадхакасадисата̄ ведитабба̄.

ити нандӣра̄гавасена̄пи екасса бхиккхуно каммат̣т̣ха̄нам̣ катхитамева хоти. катхам̣? айан̃хи нандӣра̄го сан̇кха̄раккхандхо, там̣ сан̇кха̄раккхандхоти ваваттхапетва̄ там̣сампайутта̄ ведана̄ ведана̄ккхандхо, сан̃н̃а̄ сан̃н̃а̄ккхандхо, читтам̣ вин̃н̃а̄н̣аккхандхо, тесам̣ ваттха̄рамман̣ам̣ рӯпаккхандхоти, евам̣ пан̃чаккхандхе ваваттхапети. ида̄ни те пан̃чаккхандхе на̄марӯпавасена ваваттхапетва̄, тесам̣ паччайапарийесанато пат̣т̣ха̄йа випассанам̣ вад̣д̣хетва̄, анупуббена еко арахаттам̣ па̄пун̣а̄тӣти евам̣ нандӣра̄гавасена каммат̣т̣ха̄нам̣ катхитам̣ хоти.

чханнам̣ аджджхаттика̄йатана̄нам̣ сун̃н̃ага̄мена садисата̄ па̄л̣ийам̣йева а̄гата̄. айам̣ панеттха каммат̣т̣ха̄нанайо – йатха̄ ча те чха чора̄ чхакут̣икам̣ сун̃н̃ам̣ га̄мам̣ пависитва̄ апара̄парам̣ вичаранта̄ кин̃чи алабхитва̄ га̄мена анаттхика̄ хонти, евамевам̣ бхиккху чхасу аджджхаттика̄йатанесу абхинивиситва̄ вичинанто ‘‘аха’’нти ва̄ ‘‘мама’’нти ва̄ гахетаббам̣ кин̃чи адисва̄ техи анаттхико хоти. со ‘‘випассанам̣ пат̣т̣хапесса̄мӣ’’ти упа̄да̄рӯпакаммат̣т̣ха̄навасена чаккхупаса̄да̄дайо париггахетва̄ ‘‘айам̣ рӯпаккхандхо’’ти ваваттхапети, мана̄йатанам̣ ‘‘арӯпаккхандхо’’ти. ити сабба̄нипета̄ни на̄ман̃чева рӯпан̃ча̄ти на̄марӯпавасена ваваттхапетва̄, тесам̣ паччайам̣ парийеситва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄, сан̇кха̄ре саммасанто анупуббена арахатте патит̣т̣ха̄ти. идам̣ екасса бхиккхуно йа̄ва арахатта̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ катхитам̣ хоти.

ида̄ни ба̄хира̄нам̣ га̄магха̄такачорехи садисатам̣ дассенто чора̄ га̄магха̄така̄ти кхотиа̄дима̄ха. таттха мана̄па̄мана̄песӯти каран̣аттхе бхуммам̣, мана̄па̄мана̄пехӣти аттхо. таттха чоресу га̄мам̣ ханантесу пан̃ча кичча̄ни ваттанти – чора̄ та̄ва га̄мам̣ парива̄ретва̄ т̣хита̄ аггим̣ датва̄ кат̣акат̣асаддам̣ ут̣т̣ха̄пенти, тато манусса̄ хаттхаса̄рам̣ гахетва̄ бахи никкхаманти. тато техи саддхим̣ бхан̣д̣акасса ка̄ран̣а̄ хаттхапара̄ма̄сам̣ каронти. кечи панеттха паха̄рам̣ па̄пун̣анти, кечи паха̄рат̣т̣ха̄не патанти, авасесе пана арогаджане бандхитва̄ аттано васанат̣т̣ха̄нам̣ нетва̄ раджджубандхана̄дӣхи бандхитва̄ да̄сапарибхогена парибхун̃джанти.

таттха га̄магха̄такачора̄нам̣ га̄мам̣ парива̄ретва̄ аггида̄нам̣ вийа чхасу два̄ресу а̄рамман̣е а̄па̄тхагате килесапарил̣а̄хуппатти ведитабба̄, хаттхаса̄рам̣ а̄да̄йа бахи никкхаманам̣ вийа. тан̇кхан̣е кусаладхаммам̣ паха̄йа акусаласаман̇гита̄, бхан̣д̣акасса ка̄ран̣а̄ хаттхапара̄масана̄паджджанам̣ вийа дуккат̣адуббха̄ситапа̄читтийатхуллаччайа̄нам̣ а̄паджджанака̄ло, паха̄раладдхака̄ло вийа сан̇гха̄дисесам̣ а̄паджджанака̄ло, паха̄рам̣ ладдха̄ пана паха̄рат̣т̣ха̄не патитака̄ло вийа па̄ра̄джикам̣ а̄паджджитва̄ ассаман̣ака̄ло, авасесаджанасса бандхитва̄ васанат̣т̣ха̄нам̣ нетва̄ да̄сапарибхогена парибхун̃джанака̄ло вийа тамева а̄рамман̣ам̣ нисса̄йа саббесам̣ пассанта̄нам̣йева чӯл̣асӣламаджджхимасӣламаха̄сӣла̄ни бхиндитва̄ сиккхам̣ паччаккха̄йа гихибха̄вам̣ а̄паджджанака̄ло. татрасса путтада̄рам̣ посентасса сандит̣т̣хико дуккхаккхандхо ведитаббо, ка̄лам̣ катва̄ апа̄йе ниббаттасса сампара̄йико.

има̄нипи ба̄хира̄йатана̄ни екасса бхиккхуно каммат̣т̣ха̄навасенева катхита̄ни. еттха хи рӯпа̄дӣни чатта̄ри упа̄да̄рӯпа̄ни, пхот̣т̣хабба̄йатанам̣ тиссо дха̄туйо, дхамма̄йатане а̄подха̄туйа̄ саддхим̣ та̄ чатассоти има̄ни чатта̄ри бхӯта̄ни, тесам̣ париччхедавасена а̄ка̄садха̄ту, лахута̄дивасена лахута̄дайоти евамидам̣ саббампи бхӯтупа̄да̄йарӯпам̣ рӯпаккхандхо, тада̄рамман̣а̄ ведана̄дайо чатта̄ро арӯпаккхандха̄. таттха ‘‘рӯпаккхандхо рӯпам̣, чатта̄ро арӯпино кхандха̄ на̄ма’’нти. на̄марӯпам̣ ваваттхапетва̄ пуриманайенева пат̣ипаджджантасса йа̄ва арахатта̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ катхитам̣ хоти.

огха̄нанти еттха дуруттаран̣ат̣т̣хо огхат̣т̣хо. ете хи ‘‘сӣласам̣варам̣ пӯретва̄ арахаттам̣ па̄пун̣исса̄мӣ’’ти аджджха̄сайам̣ самут̣т̣ха̄петва̄ калйа̄н̣амитте нисса̄йа самма̄ ва̄йамантена таритабба̄, йена ва̄ тена ва̄ дуруттара̄. имина̄ дуруттаран̣ат̣т̣хена огха̄ти вуччанти. тепи екасса бхиккхуно каммат̣т̣ха̄навасена катхита̄. чатта̄ропи хи ете еко сан̇кха̄раккхандхо ва̄ти. сесам̣ нандӣра̄ге вуттанайенева йоджетва̄ виттха̄ретаббам̣.

сакка̄йассетам̣ адхивачананти, сакка̄йопи хи а̄сӣвиса̄дӣхи удакан̣н̣авасса ориматӣрам̣ вийа чатумаха̄бхӯта̄дӣхи са̄сан̇ко саппат̣ибхайо, сопи екасса бхиккхуно каммат̣т̣ха̄навасенева катхито. сакка̄йо хи тебхӯмакапан̃чаккхандха̄, те ча сама̄сато на̄марӯпамева̄ти. еваметтха на̄марӯпававаттха̄нам̣ а̄дим̣ катва̄ йа̄ва арахатта̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ виттха̄ретаббанти.

нибба̄нассетам̣ адхивачананти нибба̄нан̃хи удакан̣н̣авасса па̄риматӣрам̣ вийа чатумаха̄бхӯта̄дӣхи кхемам̣ аппат̣ибхайам̣. вӣрийа̄рамбхассетам̣ адхивачананти еттха читтакирийадассанаттхам̣ хет̣т̣ха̄ вуттава̄йа̄мамева вӣрийанти ган̣хитва̄ дассети. тин̣н̣о па̄ран̇гатоти таритва̄ па̄рам̣ гато.

таттха йатха̄ са̄сан̇каориматӣре т̣хитена удакан̣н̣авам̣ таритука̄мена катипа̄хам̣ васитва̄ сан̣икам̣ на̄вам̣ саджджетва̄ удакакӣл̣ам̣ кӣл̣антена вийа на на̄ва̄ абхирухитабба̄. евам̣ каронто хи ана̄рул̣хова бйасанам̣ па̄пун̣а̄ти. евамева килесан̣н̣авам̣ таритука̄мена ‘‘тарун̣о та̄вамхи, махаллакака̄ле ат̣т̣хан̇гикамаггакуллам̣ бандхисса̄мӣ’’ти папан̃чо на ка̄таббо. евам̣ каронто хи махаллакака̄лам̣ апатва̄пи вина̄сам̣ па̄пун̣а̄ти, патва̄пи ка̄тум̣ на саккоти. бхаддекаратта̄дӣни пана ануссаритва̄ вегенева айам̣ арийамаггакулло бандхитаббо.

йатха̄ ча куллам̣ бандхантасса хаттхапа̄дапа̄рипӯри иччхитабба̄. кун̣т̣хапа̄до хи кхан̃джапа̄до ва̄ патит̣т̣ха̄тум̣ на саккоти, пхан̣ахаттхака̄дайо тин̣апан̣н̣а̄дӣни гахетум̣ на сакконти. евамимампи арийамаггакуллам̣ бандхантасса сӣлапа̄да̄нан̃чева саддха̄хаттхасса ча па̄рипӯри иччхитабба̄. на хи дуссӣло ассаддхо са̄сане аппатит̣т̣хито пат̣ипаттим̣ ассаддаханто арийамаггакуллам̣ бандхитум̣ саккоти. йатха̄ ча парипун̣н̣ахаттхапа̄допи дуббало бйа̄дхипӣл̣ито куллам̣ бандхитум̣ на саккоти, тха̄масампаннова саккоти, евам̣ сӣлава̄ саддхопи аласо кусӣто имам̣ маггакуллам̣ бандхитум̣ на саккоти, а̄раддхавӣрийова саккотӣти имам̣ бандхитука̄мена а̄раддхавӣрийена бхавитаббам̣. йатха̄ со пурисо куллам̣ бандхитва̄ тӣре т̣хатва̄ йоджанавиттха̄рам̣ удакан̣н̣авам̣ ‘‘айам̣ майа̄ паччаттапурисака̄рам̣ нисса̄йа ниттхаритаббо’’ти ма̄насам̣ бандхати, евам̣ йогина̄пи чан̇кама̄ оруйха ‘‘аджджа майа̄ чатумаггаваджджхам̣ килесан̣н̣авам̣ таритва̄ арахатте патит̣т̣ха̄табба’’нти ма̄насам̣ бандхитаббам̣.

йатха̄ ча со пурисо куллам̣ нисса̄йа удакан̣н̣авам̣ таранто га̄вутаматтам̣ гантва̄ ниваттитва̄ олокенто ‘‘екакот̣т̣ха̄сам̣ атиккантомхи, ан̃н̃е тайо сеса̄’’ти джа̄на̄ти, апарампи га̄вутаматтам̣ гантва̄ ниваттитва̄ олокенто ‘‘две атиккантомхи, две сеса̄’’ти джа̄на̄ти, апарампи га̄вутаматтам̣ гантва̄ ниваттитва̄ олокенто ‘‘тайо атиккантомхи, еко сесо’’ти джа̄на̄ти, тампи атиккамма ниваттитва̄ олокенто ‘‘чатта̄ропи ме кот̣т̣хаса̄ атикканта̄’’ти джа̄на̄ти, тан̃ча куллам̣ па̄дена аккамитва̄ сота̄бхимукхам̣ кхипитва̄ уттаритва̄ тӣре тит̣т̣хати. евам̣ айампи бхиккху арийамаггакуллам̣ нисса̄йа килесан̣н̣авам̣ таранто сота̄паттимаггена пат̣хамамаггаваджджхе килесе таритва̄ магга̄нантаре пхале т̣хито паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ена ниваттитва̄ олокенто ‘‘чатумаггаваджджха̄нам̣ ме килеса̄нам̣ еко кот̣т̣ха̄со пахӣно, итаре тайо сеса̄’’ти джа̄на̄ти. пуна татхева индрийабалабоджджхан̇га̄ни самодха̄нетва̄ сан̇кха̄ре саммасанто сакада̄га̄мимаггена дутийамаггаваджджхе килесе таритва̄ магга̄нантаре пхале т̣хито паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ена ниваттитва̄, олокенто ‘‘чатумаггаваджджха̄нам̣ ме килеса̄нам̣ две кот̣т̣ха̄са̄ пахӣна̄, итаре две сеса̄’’ти джа̄на̄ти. пуна татхева индрийабалабоджджхан̇га̄ни самодха̄нетва̄ сан̇кха̄ре саммасанто ана̄га̄мимаггена татийамаггаваджджхе килесе таритва̄ магга̄нантаре пхале т̣хито паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ена ниваттитва̄ олокенто ‘‘чатумаггаваджджха̄нам̣ ме килеса̄нам̣ тайо кот̣т̣ха̄са̄ пахӣна̄, еко сесо’’ти джа̄на̄ти. пуна татхева индрийабалабоджджхан̇га̄ни самодха̄нетва̄ сан̇кха̄ре саммасанто арахаттамаггена чатуттхамаггаваджджхе килесе таритва̄ магга̄нантаре пхале т̣хито паччавеккхан̣ан̃а̄н̣ена ниваттитва̄ олокенто ‘‘саббакилеса̄ ме пахӣна̄’’ти джа̄на̄ти.

йатха̄ со пурисо там̣ куллам̣ соте пава̄хетва̄ уттаритва̄ тхале т̣хито нагарам̣ пависитва̄ упарипа̄са̄даварагато ‘‘еттакена ватамхи анаттхена мутто’’ти екаггачитто тут̣т̣хама̄насо нисӣдати, евам̣ тасмим̣йева ва̄ а̄сане ан̃н̃есу ва̄ раттит̣т̣ха̄надива̄т̣т̣ха̄на̄дӣсу йаттха каттхачи нисинно ‘‘еттакена ватамхи анаттхена мутто’’ти нибба̄на̄рамман̣ам̣ пхаласама̄паттим̣ аппетва̄ екаггачитто тут̣т̣хама̄насо нисӣдати. идам̣ ва̄ сандха̄йа вуттам̣ тин̣н̣о па̄ран̇гато тхале тит̣т̣хати бра̄хман̣оти кхо, бхиккхаве, арахато етам̣ адхивачананти. евам̣ та̄веттха на̄на̄каммат̣т̣ха̄на̄ни катхита̄ни, самодха̄нетва̄ пана сабба̄нипи екамева катва̄ дассетабба̄ни. екам̣ катва̄ дассентена̄пи пан̃чаккхандхавасенева виниваттетабба̄ни.

катхам̣? еттха хи чатта̄ри маха̄бхӯта̄ни аджджхаттика̄ни пан̃ча̄йатана̄ни ба̄хира̄ни пан̃ча̄йатана̄ни дхамма̄йатане паннараса сукхумарӯпа̄ни сакка̄йасса екадесоти айам̣ рӯпаккхандхо, мана̄йатанам̣ вин̃н̃а̄н̣аккхандхо дхамма̄йатанекадесо чатта̄ро огха̄ сакка̄йекадесоти име чатта̄ро арӯпино кхандха̄. таттха рӯпаккхандхо рӯпам̣, чатта̄ро арӯпино кхандха̄ на̄манти идам̣ на̄марӯпам̣. тасса нандӣра̄го ка̄могхо бхавогхо дхамма̄йатанекадесо сакка̄йекадесоти име паччайа̄. ити саппаччайам̣ на̄марӯпам̣ ваваттхапети на̄ма. саппаччайам̣ на̄марӯпам̣ ваваттхапетва̄ тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ сан̇кха̄ре саммасанто арахаттам̣ па̄пун̣а̄тӣти идам̣ екасса бхиккхуно ниййа̄намукхам̣.

таттха чатта̄ро маха̄бхӯта̄ пан̃чупа̄да̄наккхандха̄ аджджхаттикаба̄хира̄ни ека̄даса̄йатана̄ни дхамма̄йатанекадесо дит̣т̣хогхо авиджджогхо сакка̄йекадесоти идам̣ дуккхасаччам̣, нандӣра̄го дхамма̄йатанекадесо ка̄могхо бхавогхо сакка̄йекадесоти идам̣ самудайасаччам̣, па̄риматӣрасан̇кха̄там̣ нибба̄нам̣ ниродхасаччам̣, арийамагго маггасаччам̣. таттха две сачча̄ни ват̣т̣ам̣, две виват̣т̣ам̣, две локийа̄ни, две локуттара̄нӣти чатта̄ри сачча̄ни сол̣асаха̄ка̄рехи сат̣т̣хинайасахассехи вибхаджитва̄ дассетабба̄нӣти. десана̄парийоса̄не випан̃читан̃н̃ӯ пан̃часата̄ бхиккхӯ арахатте патит̣т̣хахим̣су. суттам̣ пана дуккхалаккхан̣авасена катхитам̣.

2. ратхопамасуттаван̣н̣ана̄

239. дутийе сукхасоманассабахулоти ка̄йикасукхан̃чева четасикасоманассан̃ча бахулам̣ асса̄ти сукхасоманассабахуло. йони часса а̄раддха̄ хотӣти ка̄ран̣ан̃часса парипун̣н̣ам̣ хоти. а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа̄ти идха а̄саваккхайоти арахаттамагго адхиппето, тадаттха̄йа̄ти аттхо. одхастапатодоти ратхамаджджхе тирийам̣ т̣хапитапатодо. йениччхаканти йена диса̄бха̄гена иччхати. йадиччхаканти йам̣ йам̣ гаманам̣ иччхати. са̄реййа̄ти песеййа. пачча̄са̄реййа̄ти пат̣ивиниваттеййа. а̄раккха̄йа̄ти раккхан̣аттха̄йа. сам̣йама̄йа̄ти веганиггахан̣аттха̄йа. дама̄йа̄ти ниббисеванаттха̄йа. упасама̄йа̄ти килесӯпасаматтха̄йа.

евамева кхоти еттха йатха̄ акусаласса са̄ратхино аданте синдхаве йоджетва̄ висамамаггена ратхам̣ песентасса чакка̄нипи бхиджджанти, аккхопи синдхава̄нан̃ча кхура̄, аттана̄пи анайабйасанам̣ па̄пун̣а̄ти, на ча иччхитиччхитена гаманена са̄ретум̣ саккоти; евам̣ чхасу индрийесу агуттадва̄ро бхиккху на иччхитиччхитам̣ саман̣аратим̣ анубхавитум̣ саккоти. йатха̄ пана чхеко са̄ратхи данте синдхаве йоджетва̄, саме бхӯмибха̄ге ратхам̣ ота̄ретва̄ расмийо гахетва̄, синдхава̄нам̣ кхуресу сатим̣ т̣хапетва̄, патодам̣ а̄да̄йа ниббисеване катва̄, песенто иччхитиччхитена гаманена са̄рети. евамева чхасу индрийесу гуттадва̄ро бхиккху имасмим̣ са̄сане иччхитиччхитам̣ саман̣аратим̣ анубхоти, саче аничча̄нупассана̄бхимукхам̣ н̃а̄н̣ам̣ песетука̄мо хоти, тадабхимукхам̣ н̃а̄н̣ам̣ гаччхати. дуккха̄нупассана̄дӣсупи есева найо.

бходжане маттан̃н̃ӯти бходжанамхи пама̄н̣ан̃н̃ӯ. таттха две пама̄н̣а̄ни – пат̣иггахан̣апама̄н̣ан̃ча парибхогапама̄н̣ан̃ча. таттха пат̣иггахан̣апама̄н̣е да̄йакасса васо ведитаббо, деййадхаммасса васо ведитаббо, аттано тха̄мо джа̄нитаббо. еварӯпо хи бхиккху саче деййадхаммо бахуко хоти, да̄йако аппам̣ да̄тука̄мо, да̄йакасса васена аппам̣ ган̣ха̄ти. деййадхаммо аппо, да̄йако бахум̣ да̄тука̄мо, деййадхаммасса васена аппам̣ ган̣ха̄ти. деййадхаммопи баху, да̄йакопи бахум̣ да̄тука̄мо, аттано тха̄мам̣ н̃атва̄ пама̄н̣ена ган̣ха̄ти. со та̄йа пат̣иггахан̣е маттан̃н̃ута̄йа ануппаннан̃ча ла̄бхам̣ уппа̄дети, уппаннан̃ча тха̄варам̣ кароти дхаммикатиссамаха̄ра̄джака̄ле саттавассико са̄ман̣еро вийа.

ран̃н̃о кира пан̃чахи сакат̣асатехи гул̣ам̣ а̄харим̣су. ра̄джа̄ ‘‘мана̄по пан̣н̣а̄ка̄ро, аййехи вина̄ на кха̄дисса̄ма̄’’ти ад̣д̣хатеййа̄ни сакат̣асата̄ни маха̄виха̄рам̣ песетва̄ сайампи бхуттапа̄тара̄со агама̄си. бхерийа̄ пахат̣а̄йа два̄даса бхиккхусахасса̄ни саннипатим̣су. ра̄джа̄ екаманте т̣хито а̄ра̄микам̣ паккоса̄петва̄ а̄ха – ‘‘ран̃н̃о на̄ма да̄не паттапӯрова пама̄н̣ам̣, гахитабха̄джанам̣ пӯретва̄ва дехи, саче кочи маттапат̣иггахан̣е т̣хито на ган̣ха̄ти, майхам̣ а̄рочеййа̄сӣ’’ти.

атхеко маха̄тхеро ‘‘маха̄бодхимаха̄четийа̄ни вандисса̄мӣ’’ти четийапаббата̄ а̄гантва̄, виха̄рам̣ пависанто маха̄ман̣д̣апат̣т̣ха̄не бхиккхӯ гул̣ам̣ ган̣ханте дисва̄ паччхато а̄гаччхантам̣ са̄ман̣ерам̣ а̄ха, ‘‘наттхи те гул̣ена аттхо’’ти. ‘‘а̄ма, бханте, наттхӣ’’ти. са̄ман̣ера майам̣ маггакиланта̄, екена капит̣т̣хапхаламаттена пин̣д̣акена амха̄кам̣ аттхоти. са̄ман̣еро тха̄лакам̣ нӣхаритва̄ тхерасса вассаггапат̣ипа̄т̣ийам̣ ат̣т̣ха̄си. а̄ра̄мико гахан̣ама̄нам̣ пӯретва̄ уккхипи, са̄ман̣еро ан̇гулим̣ ча̄леси. та̄та са̄ман̣ера, ра̄джакула̄нам̣ да̄не бха̄джанапӯрамева пама̄н̣ам̣, тха̄лакапӯрам̣ ган̣ха̄хӣти. а̄ма, упа̄сака, ра̄джа̄но на̄ма махаджджха̄сайа̄ хонти, амха̄кам̣ пана упаджджха̄йасса еттакенева аттхоти.

ра̄джа̄ тасса катхам̣ сутва̄, ‘‘ким̣ бхо са̄ман̣еро бхан̣атӣ’’ти? тасса сантикам̣ гато. а̄ра̄мико а̄ха – ‘‘са̄ми, са̄ман̣ерасса бха̄джанам̣ кхуддакам̣, бахум̣ на ган̣ха̄тӣ’’ти. ра̄джа̄ а̄ха, ‘‘а̄нӣтабха̄джанам̣ пӯретва̄ ган̣хатха, бханте’’ти. маха̄ра̄джа, ра̄джа̄но на̄ма махаджджха̄сайа̄ хонти, уккхиттабха̄джанам̣ пӯретва̄ва да̄тука̄ма̄, амха̄кам̣ пана упаджджха̄йасса еттакенева аттхоти. ра̄джа̄ чинтеси – ‘‘айам̣ саттавассикада̄рако, аджджа̄писса мукхато кхӣрагандхо на муччати, гахетва̄ кут̣е ва̄ кут̣умбе ва̄ пӯретва̄ свепи пунадивасепи кха̄дисса̄ма̄ти на вадати, сакка̄ буддхаса̄санам̣ париггахету’’нти пурисе а̄н̣а̄песи, ‘‘бхо, пасанномхи са̄ман̣ерасса, итара̄нипи ад̣д̣хатеййа̄ни сакат̣асата̄ни а̄нетва̄ сагхам̣сса детха̄’’ти.

сойева пана ра̄джа̄ екадивасам̣ титтирамам̣сам̣ кха̄дитука̄мо чинтеси – ‘‘саче ахам̣ ан̇га̄рапаккам̣ титтирамам̣сам̣ кха̄дитука̄мосмӣти ан̃н̃асса катхесса̄ми, саманта̄ йоджанат̣т̣ха̄не титтирасамуггха̄там̣ кариссантӣ’’ти уппаннам̣ пипа̄сам̣ адхива̄сенто тӣн̣и сам̣ваччхара̄ни вӣтина̄меси. атхасса кан̣н̣есу пуббо сан̣т̣ха̄си, со адхива̄сетум̣ асакконто ‘‘аттхи ну кхо, бхо, амха̄кам̣ кочи упат̣т̣ха̄купа̄сако сӣлараккхако’’ти пуччхи. а̄ма, дева, аттхи, тиссо на̄ма со акхан̣д̣асӣлам̣ раккхатӣти. атха нам̣ вӣмам̣ситука̄мо паккоса̄песи. со а̄гантва̄ ра̄джа̄нам̣ вандитва̄ ат̣т̣ха̄си. тато нам̣ а̄ха – ‘‘твам̣, та̄та, тиссо на̄ма̄’’ти? ‘‘а̄ма дева̄’’ти. тена хи гаччха̄ти. тасмим̣ гате екам̣ куккут̣ам̣ а̄хара̄петва̄ екам̣ пурисам̣ а̄н̣а̄песи, ‘‘гаччха тиссам̣ вада̄хи, имам̣ тӣхи па̄кехи пачитва̄ амха̄кам̣ упат̣т̣ха̄пехӣ’’ти. со гантва̄ татха̄ авоча. со а̄ха – ‘‘саче, бхо, айам̣ матако асса, йатха̄ джа̄на̄ми, татха̄ пачитва̄ упат̣т̣хахеййам̣. па̄н̣а̄типа̄там̣ пана̄хам̣ на каромӣ’’ти. со а̄гантва̄ ран̃н̃о а̄рочеси.

ра̄джа̄ пуна ‘‘екава̄рам̣ гаччха̄’’ти песеси. со гантва̄, ‘‘бхо, ра̄джупат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма бха̄рийам̣, ма̄ евам̣ кари, пунапи сӣлам̣ сакка̄ сама̄да̄тум̣, пачета’’нти а̄ха. атха нам̣ тиссо авоча, ‘‘бхо, екасмим̣ на̄ма аттабха̄ве дхувам̣ екам̣ маран̣ам̣, на̄хам̣ па̄н̣а̄типа̄там̣ карисса̄мӣ’’ти. со пунапи ран̃н̃о а̄рочеси. ра̄джа̄ татийампи песетва̄ асампат̣иччхантам̣ паккоса̄петва̄ аттана̄ пуччхи. ран̃н̃опи татхева пат̣ивачанам̣ ада̄си. атха ра̄джа̄ пурисе а̄н̣а̄песи, ‘‘айам̣ ран̃н̃о а̄н̣ам̣ копети, гаччхатхетасса а̄гха̄танабхан̣д̣ика̄йам̣ т̣хапетва̄, сӣсам̣ чхиндатха̄’’ти. рахо ча пана несам̣ сан̃н̃амада̄си – ‘‘имам̣ сантаджджайама̄на̄ нетва̄ сӣсамасса а̄гха̄танабхан̣д̣ика̄йам̣ т̣хапетва̄ а̄гантва̄ майхам̣ а̄рочетха̄’’ти.

те там̣ а̄гха̄танабхан̣д̣ика̄йам̣ нипаджджа̄петва̄ тамасса куккут̣ам̣ хаттхесу т̣хапайим̣су. со там̣ хадайе т̣хапетва̄ ‘‘ахам̣, та̄та, мама джӣвитам̣ туйхам̣ деми, тава джӣвитам̣ ахам̣ ган̣ха̄ми, твам̣ ниббхайо гаччха̄’’ти виссаджджеси. куккут̣о паккхе паппхот̣етва̄ а̄ка̄сена гантва̄ ват̣аруккхе нилӣйи. тасса куккут̣асса абхайадиннат̣т̣ха̄нам̣ куккут̣агири на̄ма джа̄там̣.

ра̄джа̄ там̣ паваттим̣ сутва̄ амаччапуттам̣ паккоса̄петва̄ сабба̄бхаран̣ехи алан̇каритва̄ а̄ха – ‘‘та̄та, майа̄ твам̣ етадаттхамева вӣмам̣сито, майхам̣ титтирамам̣сам̣ кха̄дитука̄масса тӣн̣и сам̣ваччхара̄ни атикканта̄ни, саккхиссаси ме тикот̣ипарисуддхам̣ катва̄ упат̣т̣ха̄пету’’нти. ‘‘етам̣ на̄ма, дева, майхам̣ камма’’нти никкхамитва̄ два̄рантаре т̣хито екам̣ пурисам̣ па̄това тайо титтире гахетва̄ пависантам̣ дисва̄, две каха̄пан̣е датва̄ титтире а̄да̄йа парисодхетва̄, джӣрака̄дӣхи ва̄сетва̄, ан̇га̄ресу супакке пачитва̄ ран̃н̃о упат̣т̣ха̄песи. ра̄джа̄ маха̄тале сирӣпаллан̇ке нисиннова екам̣ гахетва̄ тхокам̣ чхиндитва̄ мукхе паккхипи, та̄вадевасса саттарасахаран̣ӣсахасса̄ни пхаритва̄ ат̣т̣ха̄си.

тасмим̣ самайе бхиккхусан̇гхам̣ саритва̄, ‘‘ма̄дисо на̄ма патхависсаро ра̄джа̄ титтирамам̣сам̣ кха̄дитука̄мо тӣн̣и сам̣ваччхара̄ни на лабхи, апаччама̄но бхиккхусан̇гхо куто лабхиссатӣ’’ти? мукхе паккхиттаккхан̣д̣ам̣ бхӯмийам̣ чхад̣д̣еси. амаччапутто джан̣н̣укехи патитва̄ мукхена ган̣хи. ра̄джа̄ ‘‘апехи, та̄та, джа̄на̄махам̣ тава ниддосабха̄вам̣, имина̄ на̄ма ка̄ран̣ена майа̄ етам̣ чхад̣д̣ита’’нти катхетва̄, ‘‘сесакам̣ татхева сан̇гопетва̄ т̣хапехӣ’’ти а̄ха.

пунадивасе ра̄джакулӯпако тхеро пин̣д̣а̄йа па̄виси. амаччапутто там̣ дисва̄ паттам̣ гахетва̄ ра̄джагехам̣ павесеси. ан̃н̃атаро вуд̣д̣хапаббаджитопи тхерасса паччха̄саман̣о вийа хутва̄ анубандханто па̄виси. тхеро ‘‘ран̃н̃а̄ паккоса̄питабхиккху бхависсатӣ’’ти памаджджи. амаччапуттопи ‘‘тхерасса упат̣т̣ха̄ко бхависсатӣ’’ти пама̄дам̣ а̄паджджи. тесам̣ нисӣда̄петва̄ йа̄гум̣ адам̣су. йа̄гуйа̄ пӣта̄йа ра̄джа̄ титтире упанеси. тхеро екам̣ ган̣хи, итаропи екам̣ ган̣хи. ра̄джа̄ ‘‘анубха̄го аттхи, ана̄пуччхитва̄ кха̄дитум̣ на йутта’’нти маха̄тхерам̣ а̄пуччхи. тхеро хаттхам̣ пидахи, махаллакаттхеро сампат̣иччхи. ра̄джа̄ анаттамано хутва̄ катабхаттакиччам̣ тхерам̣ паттам̣ а̄да̄йа анугаччханто а̄ха – ‘‘бханте, кулагехам̣ а̄гаччхантехи уггахитаваттам̣ бхиккхум̣ гахетва̄ а̄гантум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. тхеро тасмим̣ кхан̣е ан̃н̃а̄си ‘‘на еса ран̃н̃а̄ паккоса̄пито’’ти.

пунадивасе упат̣т̣ха̄каса̄ман̣ерам̣ гахетва̄ па̄виси. ра̄джа̄ тада̄пи йа̄гуйа̄ пӣта̄йа титтире упана̄меси. тхеро екам̣ аггахеси, са̄ман̣еро ан̇гулим̣ ча̄летва̄ маджджхе чхинда̄петва̄ екакот̣т̣ха̄самева аггахеси. ра̄джа̄ там̣ кот̣т̣ха̄сам̣ маха̄тхерасса упана̄меси. маха̄тхеро хаттхам̣ пидахи, са̄ман̣еропи пидахи. ра̄джа̄ авидӯре нисӣдитва̄ кхан̣д̣а̄кхан̣д̣ам̣ чхиндитва̄ кха̄данто ‘‘уггахитаватте нисса̄йа дийад̣д̣хатиттире кха̄дитум̣ лабхимха̄’’ти а̄ха. тасса мам̣се кха̄дитаматтева кан̣н̣ехи пуббо никкхами. тато мукхам̣ виккха̄летва̄ са̄ман̣ерам̣ упасан̇камитва̄, ‘‘пасанносми, та̄та, ат̣т̣ха те дхувабхатта̄ни демӣ’’ти а̄ха. ахам̣, маха̄ра̄джа, упаджджха̄йасса даммӣти. апара̄ни ат̣т̣ха демӣти. та̄ни амха̄кам̣ а̄чарийасса даммӣти. апара̄нипи ат̣т̣ха демӣти. та̄ни сама̄нупаджджха̄йа̄нам̣ даммӣти. апара̄нипи ат̣т̣ха демӣти. та̄ни бхиккхусан̇гхасса даммӣти. апара̄нипи ат̣т̣ха демӣти. са̄ман̣еро адхива̄сеси. евам̣ пат̣иггахан̣аматтам̣ джа̄нанто ануппаннан̃чева ла̄бхам̣ уппа̄дети, уппаннан̃ча тха̄варам̣ кароти. идам̣ пат̣иггахан̣апама̄н̣ам̣ на̄ма. таттха парибхогапама̄н̣ам̣ паччавеккхан̣апайоджанам̣, ‘‘идаматтхийам̣ бходжанам̣ бхун̃джа̄мӣ’’ти пана паччавеккхитапарибхогассева пайоджанатта̄ парибхогапама̄н̣ам̣йева на̄ма, там̣ идха адхиппетам̣. тенева пат̣исан̇кха̄ йонисотиа̄дима̄ха, итарампи пана ват̣т̣атийева.

сӣхасеййанти еттха ка̄мабхогисеййа̄, петасеййа̄, сӣхасеййа̄, татха̄гатасеййа̄ти чатассо сеййа̄. таттха ‘‘йебхуййена, бхиккхаве, ка̄мабхогӣ ва̄мена пассена сентӣ’’ти (а. ни. 4.246) айам̣ ка̄мабхогисеййа̄. тесан̃хи йебхуййена даккхин̣апассена сайа̄но на̄ма наттхи.

‘‘йебхуййена, бхиккхаве, пета̄ утта̄на̄ сентӣ’’ти (а. ни. 4.246) айам̣ петасеййа̄. пета̄ хи аппамам̣салохитатта̄ ат̣т̣хисан̇гха̄т̣аджат̣ита̄ екена пассена сайитум̣ на сакконти, утта̄на̄ва сайанти.

‘‘йебхуййена, бхиккхаве, сӣхо мигара̄джа̄ нан̇гут̣т̣хам̣ антарасаттхимхи анупаккхипитва̄ даккхин̣ена пассена сайатӣ’’ти айам̣ сӣхасеййа̄. теджуссадатта̄ хи сӣхо мигара̄джа̄ две пуримапа̄де екасмим̣, паччхимапа̄де екасмим̣ т̣ха̄не т̣хапетва̄ нан̇гут̣т̣хам̣ антарасаттхимхи паккхипитва̄ пуримапа̄дапаччхимапа̄данан̇гут̣т̣ха̄нам̣ т̣хитока̄сам̣ саллаккхетва̄ двиннам̣ пуримапа̄да̄нам̣ маттхаке сӣсам̣ т̣хапетва̄ сайати, дивасампи сайитва̄ пабуджджхама̄но на утрасанто пабуджджхати, сӣсам̣ пана уккхипитва̄ пуримапа̄да̄дӣнам̣ т̣хитока̄сам̣ саллаккхети. саче кин̃чи т̣ха̄нам̣ виджахитва̄ т̣хитам̣ хоти, ‘‘найидам̣ туйхам̣ джа̄тийа̄ сӯрабха̄васса ча анурӯпа’’нти анаттамано хутва̄ таттхева сайати, на гочара̄йа паккамати. авиджахитва̄ т̣хите пана ‘‘туйхам̣ джа̄тийа̄ ча сӯрабха̄васса ча анурӯпамида’’нти хат̣т̣хатут̣т̣хо ут̣т̣ха̄йа сӣхавиджамбхитам̣ виджамбхитва̄ кесарабха̄рам̣ видхунитва̄ тиккхаттум̣ сӣхана̄дам̣ надитва̄ гочара̄йа паккамати.

чатуттхаджджха̄насеййа̄ пана татха̄гатасеййа̄ти вуччати. та̄су идха сӣхасеййа̄ а̄гата̄. айан̃хи теджуссадаирийа̄патхатта̄ уттамасеййа̄ на̄ма.

па̄де па̄данти даккхин̣апа̄де ва̄мапа̄дам̣. ачча̄дха̄йа̄ти атиа̄дха̄йа, ӣсакам̣ атиккамма т̣хапетва̄. гоппхакена хи гоппхаке, джа̄н̣уна̄ ва̄ джа̄н̣умхи сан̇гхат̣т̣ийама̄не абхин̣хам̣ ведана̄ уппаджджати, читтам̣ екаггам̣ на хоти, сеййа̄ апха̄сука̄ хоти. йатха̄ пана на сан̇гхам̣т̣т̣ети, евам̣ атиккамма т̣хапите ведана̄ нуппаджджати, читтам̣ екаггам̣ хоти, сеййа̄ пха̄сука̄ хоти. тасма̄ евам̣ сеййам̣ каппети.

сато сампаджа̄ноти сатийа̄ чева сампаджан̃н̃ена ча саманна̄гато. катхам̣ нидда̄йанто сато сампаджа̄но хотӣти? сатисампаджан̃н̃асса аппаха̄нена. айан̃хи дивасан̃чева сакалайа̄ман̃ча а̄варан̣ӣйехи дхаммехи читтам̣ парисодхетва̄ пат̣хамайа̄ма̄васа̄не чан̇кама̄ оруйха па̄де дховантопи мӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣ авиджахантова дховати, там̣ авиджахантова два̄рам̣ виварати, ман̃че нисӣдати, авиджахантова ниддам̣ оккамати. пабуджджханто пана мӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ва пабуджджхати. евам̣ ниддам̣ оккамантопи сато сампаджа̄но хоти. евам̣ пана н̃а̄н̣адха̄туканти на рочайим̣су.

вуттанайена панеса читтам̣ парисодхетва̄ пат̣хамайа̄ма̄васа̄не ‘‘упа̄диннакам̣ сарӣрам̣ нидда̄йа самасса̄сесса̄мӣ’’ти чан̇кама̄ оруйха мӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣ авиджахантова па̄де дховати, два̄рам̣ виварати, ман̃че пана нисӣдитва̄ мӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣ паха̄йа, ‘‘кхандха̄ва кхандхесу, дха̄туйова дха̄тӯсу пат̣ихан̃н̃антӣ’’ти сена̄санам̣ паччавеккханто камена ниддам̣ оккамати, пабуджджханто пана мӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ва пабуджджхати. евам̣ ниддам̣ оккамантопи сато сампаджа̄но на̄ма хотӣти ведитаббо.

ити имасмим̣ сутте тиван̇гика̄ пуббабха̄гавипассана̄ва катхита̄. еттакенева пана воса̄нам̣ ана̄паджджитва̄ та̄нева индрийабалабоджджхан̇га̄ни самодха̄нетва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ бхиккху арахаттам̣ па̄пун̣а̄тӣти. евам̣ йа̄ва арахатта̄ десана̄ катхетабба̄.

3. куммопамасуттаван̣н̣ана̄

240. татийе куммоти ат̣т̣хикуммо. каччхапоти тассева вевачанам̣. анунадӣтӣрети надийа̄ анутӣре. гочарапасутоти ‘‘саче кин̃чи пхала̄пхалам̣ лабхисса̄ми, кха̄дисса̄мӣ’’ти гочараттха̄йа пасуто уссукко таннибандхо. самодахитва̄ти самугге вийа паккхипитва̄. сан̇каса̄йатӣти аччхати. самодаханти самодаханто т̣хапенто. идам̣ вуттам̣ хоти – йатха̄ куммо ан̇га̄ни саке капа̄ле самодаханто син̇га̄ласса ота̄рам̣ на дети, на ча нам̣ син̇га̄ло пасахати, евам̣ бхиккху аттано мановитакке саке а̄рамман̣акапа̄ле самодаханто килесама̄расса ота̄рам̣ на дети, на ча нам̣ ма̄ро пасахати.

анисситоти тан̣ха̄дит̣т̣хиниссайехи аниссито. ан̃н̃амахет̣хайа̄ноти ан̃н̃ам̣ кан̃чи пуггалам̣ авихет̣хенто. париниббутоти килесапаринибба̄нена париниббуто. нӯпавадеййа кан̃чӣти ан̃н̃ам̣ кан̃чи пуггалам̣ сӣлавипаттийа̄ ва̄ а̄ча̄равипаттийа̄ ва̄ атта̄нам̣ уккам̣сетука̄мата̄йа ва̄ парам̣ вамбхетука̄мата̄йа ва̄ на упавадеййа, ан̃н̃адаттху пан̃ча дхамме аджджхаттам̣ упат̣т̣хапетва̄, ‘‘ка̄лена ваккха̄ми, но ака̄лена, бхӯтена ваккха̄ми, но абхӯтена, сан̣хена ваккха̄ми, но пхарусена, аттхасам̣хитена ваккха̄ми, но анаттхасам̣хитена, меттачитто ваккха̄ми, но досантаро’’ти евам̣ уллумпанасабха̄васан̣т̣хитенева читтена вихарати.

4. пат̣хамада̄руккхандхопамасуттаван̣н̣ана̄

241. чатуттхе аддаса̄ти ган̇га̄тӣре пан̃н̃аттаварабуддха̄сане нисинно аддаса. вуйхама̄нанти чатурассам̣ таччхетва̄ паббатантаре т̣хапитам̣ ва̄та̄тапена супарисуккхам̣ па̄вуссаке мегхе вассанте удакена уплавитва̄ анупуббена ган̇га̄йа надийа̄ соте патитам̣ тена сотена вуйхама̄нам̣. бхиккхӯ а̄мантесӣти ‘‘имина̄ да̄руккхандхена садисам̣ катва̄ мама са̄сане саддха̄паббаджитам̣ кулапуттам̣ дассесса̄мӣ’’ти дхаммам̣ десетука̄мата̄йа а̄мантеси. амум̣ махантам̣ да̄руккхандхам̣ ган̇га̄йа надийа̄ сотена вуйхама̄нанти идам̣ пана ат̣т̣хадосавимуттатта̄ сотапат̣ипаннасса да̄руккхандхасса апаре самуддапаттийа̄ антара̄йакаре ат̣т̣ха досе дассетум̣ а̄рабхи.

татрасса евам̣ ат̣т̣хадосавимуттата̄ ведитабба̄ – еко хи ган̇га̄йа надийа̄ авидӯре паббататале джа̄то на̄на̄валлӣхи паливет̣хито пан̣д̣упала̄сатам̣ а̄паджджитва̄ упачика̄дӣхи кхаджджама̄но тасмим̣йева т̣ха̄не апан̣н̣аттикабха̄вам̣ гаччхати, айам̣ да̄руккхандхо ган̇гам̣ отаритва̄ ван̇кат̣т̣ха̄несу вила̄сама̄но са̄гарам̣ патва̄ ман̣иван̣н̣е ӯмипит̣т̣хе собхитум̣ на лабхати.

апаро ган̇га̄тӣре бахимӯло антоса̄кхо хутва̄ джа̄то, айам̣ кин̃ча̄пи ка̄лена ка̄лам̣ оламбинӣхи са̄кха̄хи удакам̣ пхусати, бахимӯлатта̄ пана ган̇гам̣ отаритва̄ ван̇кат̣т̣ха̄несу вила̄сама̄но са̄гарам̣ патва̄ ман̣иван̣н̣е ӯмипит̣т̣хе собхитум̣ на лабхати.

апаро маджджхе ган̇га̄йа джа̄то, дал̣хамӯлена пана суппатит̣т̣хито, бахи часса гата̄ ван̇каса̄кха̄ на̄на̄валлӣхи а̄баддха̄, айампи дал̣хамӯлатта̄ бахиддха̄ валлӣхи а̄баддхатта̄ ча ган̇гам̣ отаритва̄…пе… собхитум̣ на лабхати.

апаро патитат̣т̣ха̄нейева ва̄лика̄йа оттхат̣о пӯтибха̄вам̣ а̄паджджати, айампи ган̇гам̣ отаритва̄…пе… на лабхати.

апаро двиннам̣ па̄са̄н̣а̄нам̣ антаре джа̄татта̄, суникха̄то вийа ниччало т̣хито, а̄гата̄гатам̣ удакам̣ двидха̄ пха̄лети, айам̣ па̄са̄н̣антаре сут̣т̣ху патит̣т̣хитатта̄ ган̇гам̣ отаритва̄…пе… на лабхати.

апаро аббхока̄сат̣т̣ха̄не набхам̣ пӯретва̄ валлӣхи а̄баддхо т̣хито. екам̣ две сам̣ваччхаре атиккамитва̄ а̄гате махогхе саким̣ ва̄ двиккхаттум̣ ва̄ темети, айампи набхам̣ пӯретва̄ т̣хитата̄йа чева екасса ва̄ двиннам̣ ва̄ сам̣ваччхара̄нам̣ аччайена саким̣ ва̄ двиккхаттум̣ ва̄ теманата̄йа ча ган̇гам̣ отаритва̄…пе… на лабхати.

апаропи маджджхе ган̇га̄йа дӣпаке джа̄то мудуккхандхаса̄кхо огхе а̄гате анусотам̣ нипаджджитва̄, удаке гате сӣсам̣ уккхипитва̄, наччанто вийа тит̣т̣хати. йассаттха̄йа са̄гаро ган̇гам̣ евам̣ вийа вадати, ‘‘бхоти ган̇ге твам̣ майхам̣ чанданаса̄расалал̣аса̄ра̄дӣни на̄на̄да̄рӯни а̄хараси, да̄руккхандхам̣ пана на̄харасӣ’’ти. сулабхо еса, дева, пунава̄ре джа̄нисса̄мӣти. пунава̄ре тамбаван̣н̣ена удакена а̄лин̇гама̄на̄ вийа а̄гаччхати. сопи татхева анусотам̣ нипаджджитва̄, удаке гате сӣсам̣ уккхипитва̄, наччанто вийа тит̣т̣хати. айам̣ аттано мудута̄йа ган̇гам̣ отаритва̄…пе… на лабхати.

апаро ган̇га̄йа надийа̄ тирийам̣ патито ва̄лика̄йа оттхарито антарасету вийа бахӯнам̣ паччайо джа̄то, убхосу тӣресу вел̣унал̣акаран̃джакакудха̄дайо уплавитва̄ таттхева лагганти. татха̄ на̄на̄видха̄ гаччха̄ вуйхама̄на̄ бхиннамусалабхиннасуппаахикуккурахаттхиасса̄дикун̣апа̄нипи таттхева лагганти. маха̄ган̇га̄пи нам̣ а̄саджджа бхиджджитва̄ двидха̄ гаччхати, маччхакаччхапакумбхӣламакара̄дайопи таттхева ва̄сам̣ каппенти. айампи тирийам̣ патитва̄ маха̄джанасса паччайаттакатабха̄вена ган̇гам̣ отаритва̄ ван̇кат̣т̣ха̄несу вила̄сама̄но са̄гарам̣ патва̄ ман̣иван̣н̣е ӯмипит̣т̣хе собхитум̣ на лабхати.

ити бхагава̄ имехи ат̣т̣хахи досехи вимуттатта̄ сотапат̣ипаннасса да̄руккхандхасса апаре самуддапаттийа̄ антара̄йакаре ат̣т̣ха досе дассетум̣ амум̣ махантам̣ да̄руккхандхам̣ ган̇га̄йа надийа̄ сотена вуйхама̄нантиа̄дима̄ха. таттха на тхале уссӣдиссатӣти тхалам̣ на̄бхирухиссати. на мануссагга̄хо гахессатӣти ‘‘маха̄ вата̄йам̣ да̄руккхандхо’’ти дисва̄, ул̣умпена тарама̄на̄ гантва̄, гопа̄насӣа̄дӣнам̣ аттха̄йа манусса̄ на ган̣хиссанти. на амануссагга̄хо гахессатӣти ‘‘махаггхо айам̣ чанданаса̄ро, вима̄надва̄ре нам̣ т̣хапесса̄ма̄’’ти ман̃н̃ама̄на̄ на аманусса̄ ган̣хиссанти.

евамева кхоти еттха саддхим̣ ба̄хирехи ат̣т̣хахи досехи евам̣ опаммасам̣санданам̣ ведитаббам̣ – ган̇га̄йа авидӯре паббататале джа̄то таттхева упачика̄дӣхи кхаджджама̄но апан̣н̣аттикабха̄вам̣ гатада̄руккхандхо вийа хи ‘‘наттхи динна’’нтиа̄дика̄йа миччха̄дит̣т̣хийа̄ саманна̄гато пуггало ведитаббо. айан̃хи са̄санасса дӯрӣбхӯтатта̄ арийамаггам̣ оруйха сама̄дхикулле нисинно нибба̄наса̄гарам̣ па̄пун̣итум̣ на саккоти.

ган̇га̄тӣре бахимӯло антоса̄кхо хутва̄ джа̄то вийа аччхиннагихибандхано саман̣акут̣имбикапуггало дат̣т̣хаббо. айан̃хи ‘‘читтам̣ на̄метам̣ анибаддхам̣, ‘саман̣омхӣ’ти вадантова гихӣ хоти, ‘гихӣмхӣ’ти вадантова саман̣о хоти. ко джа̄ниссати, ким̣ бхависсатӣ’’ти? махаллакака̄ле паббаджантопи гихибандханам̣ на виссаджджети. махаллакапаббаджита̄нан̃ча сампатти на̄ма наттхи. тасса саче чӣварам̣ па̄пун̣а̄ти, антаччхиннакам̣ ва̄ джин̣н̣адуббан̣н̣ам̣ ва̄ па̄пун̣а̄ти. сена̄санампи виха̄рапаччанте пан̣н̣аса̄ла̄ ва̄ ман̣д̣апо ва̄ па̄пун̣а̄ти. пин̣д̣а̄йа чарантена̄пи путтанаттака̄нам̣ да̄рака̄нам̣ паччхато чаритаббам̣ хоти, парийанте нисӣдитаббам̣ хоти. тена со дуккхӣ думмано ассӯни мун̃чанто, ‘‘аттхи ме куласантакам̣ дханам̣, каппати ну кхо там̣ кха̄дантена джӣвиту’’нти чинтетва̄ екам̣ винайадхарам̣ пуччхати – ‘‘ким̣, бханте а̄чарийа, аттано сантакам̣ вича̄ретва̄ кха̄дитум̣ каппати, но каппатӣ’’ти? ‘‘наттхеттха досо, каппатета’’нти. со аттано бхаджама̄наке катипайе дуббаче дура̄ча̄ре бхиккхӯ гахетва̄, са̄йанхасамайе антога̄мам̣ гантва̄, га̄мамаджджхе т̣хито га̄мике паккоса̄петва̄, ‘‘амха̄кам̣ пайогато ут̣т̣хитам̣ а̄йам̣ касса детха̄’’ти а̄ха. бханте, тумхе паббаджита̄, майам̣ касса дасса̄ма̄ти? ким̣ паббаджита̄нам̣ аттано сантакам̣ на ват̣т̣атӣти? кудда̄ла-пит̣акам̣ гахетва̄, кхеттамарийа̄дабандхана̄дӣни каронто на̄на̄ппака̄рам̣ пуббан̣н̣а̄паран̣н̣ан̃чева пхала̄пхале ча сан̇ган̣хитва̄, хемантагимхавасса̄несу йам̣ йам̣ иччхати, там̣ там̣ пача̄петва̄ кха̄данто саман̣акут̣умбико хутва̄ джӣвати. кеваламасса пан̃чачӯл̣акена да̄ракена саддхим̣ па̄дапарича̄рика̄ва ека̄ наттхи. айам̣ пуггало кин̃ча̄пи оламбинӣхи са̄кха̄хи удакам̣ пхусама̄но антоса̄кхо руккхо вийа четийан̇ган̣абодхийан̇ган̣а̄дӣсу бхиккхӯнам̣ ка̄йаса̄маггим̣ дети, гихибандханасса пана аччхинната̄йа бахимӯлатта̄ арийамаггам̣ отаритва̄ сама̄дхикулле нисинно нибба̄наса̄гарам̣ па̄пун̣итум̣ на саккоти.

ган̇га̄йа маджджхе джа̄то бахиддха̄ валлӣхи а̄баддхаван̇каса̄кха̄ вийа сан̇гхасантакам̣ нисса̄йа джӣвама̄но бхинна̄джӣвапуггало дат̣т̣хаббо. екаччо гихибандханам̣ паха̄йа паббаджантопи са̄руппат̣т̣ха̄не паббаджджам̣ на лабхати. паббаджджа̄ хи на̄меса̄ пат̣исандхиггахан̣асадиса̄. йатха̄ манусса̄ йаттха пат̣исандхим̣ ган̣ханти, тесам̣йева кула̄нам̣ а̄ча̄рам̣ сиккханти, евам̣ бхиккхӯпи йесам̣ сантике паббаджанти, тесам̣йева а̄ча̄рам̣ ган̣ханти. тасма̄ екаччо аса̄руппат̣т̣ха̄не паббаджитва̄ ова̄да̄нуса̄санӣуддесапарипуччха̄дӣхи париба̄хиро хутва̄ па̄това мун̣д̣агхат̣ам̣ гахетва̄ удакатиттхам̣ гаччхати, а̄чарийупаджджха̄йа̄нам̣ бхаттаттха̄йа кхандхе паттам̣ катва̄ бхаттаса̄лам̣ гаччхати, дуббачаса̄ман̣ерехи саддхим̣ на̄на̄кӣл̣ам̣ кӣл̣ати, а̄ра̄микада̄ракехи сам̣сат̣т̣хо вихарати.

со дахарабхиккхука̄ле аттано анурӯпехи дахарабхиккхӯхи чева а̄ра̄микехи ча саддхим̣ сан̇гхабхогам̣ гантва̄, ‘‘айам̣ кхӣн̣а̄савехи асукаран̃н̃о сантика̄ пат̣иггахитасан̇гхабхого, тумхе сан̇гхасса идан̃чидан̃ча на детха, на хи тумха̄кам̣ паваттим̣ сутва̄ ра̄джа̄ ва̄ ра̄джамаха̄матта̄ ва̄ аттамана̄ бхависсанти, етха да̄ни идан̃чидан̃ча каротха̄’’ти кудда̄ла-пит̣ака̄ни га̄ха̄петва̄ хет̣т̣ха̄ тал̣а̄кама̄тика̄су каттаббакичча̄ни ка̄ра̄петва̄ бахум̣ пуббан̣н̣а̄паран̣н̣ам̣ виха̄рам̣ павесетва̄ а̄ра̄микехи аттано упака̄рабха̄вам̣ сан̇гхасса а̄роча̄пети. сан̇гхо ‘‘айам̣ дахаро бахӯпака̄ро, имасса сатам̣ ва̄ двисатам̣ ва̄ детха̄’’ти да̄пети. ити со ито чито ча сан̇гхасантакенева вад̣д̣ханто бахиддха̄ екавӣсативидха̄хи анесана̄хи баддхо арийамаггам̣ отаритва̄ сама̄дхикулле нисинно нибба̄наса̄гарам̣ па̄пун̣итум̣ на саккоти.

патитат̣т̣ха̄нейева ва̄лика̄йа оттхаритва̄ пӯтибха̄вам̣ а̄па̄дитаруккхо вийа а̄ласийамахаггхасо ведитаббо. еварӯпан̃хи пуггалам̣ а̄мисачаккхум̣ паччайалолам̣ виссат̣т̣хаа̄чарийупаджджха̄йаваттам̣ уддесапарипуччха̄йонисоманасика̄раваджджитам̣ сандха̄йа пан̃ча нӣваран̣а̄ни аттхато евам̣ ваданти – ‘‘бхо, касса сантикам̣ гаччха̄ма̄’’ти? атха тхинамиддхам̣ ут̣т̣ха̄йа евама̄ха – ‘‘ким̣ на пассатха? есо асукавиха̄рава̄сӣ кусӣтапуггало асукам̣ на̄ма га̄мам̣ гантва̄ йа̄гуматтхаке йа̄гум̣, пӯваматтхаке пӯвам̣, бхаттаматтхаке бхаттам̣ аджджхохаритва̄ виха̄рам̣ а̄гамма виссат̣т̣хасаббаватто уддеса̄дивирахито ман̃чам̣ упагаччханто майхам̣ ока̄сам̣ каротӣ’’ти.

тато ка̄маччханданӣваран̣ам̣ ут̣т̣ха̄йа̄ха – ‘‘бхо, тава ока̄се кате майхам̣ катова хоти, ида̄нева со нидда̄йитва̄ килеса̄нуран̃джитова пабуджджхитва̄ ка̄мавитаккам̣ витаккессатӣ’’ти. тато бйа̄па̄данӣваран̣ам̣ ут̣т̣ха̄йа̄ха – ‘‘тумха̄кам̣ ока̄се кате майхам̣ катова хоти. ида̄нева нидда̄йитва̄ вут̣т̣хито ‘ваттапат̣иваттам̣ карохӣ’ти вуччама̄но, ‘бхо, име аттано каммам̣ акатва̄ амхесу бйа̄ват̣а̄’ти на̄наппака̄рам̣ пхарусавачанам̣ ваданто аккхӣни нӣхаритва̄ вичариссатӣ’’ти. тато уддхаччанӣваран̣ам̣ ут̣т̣ха̄йа̄ха – ‘‘тумха̄кам̣ ока̄се кате майхам̣ катова хоти, кусӣто на̄ма ва̄та̄хато аггиккхандхо вийа уддхато хотӣ’’ти. атха кукуччанӣваран̣ам̣ ут̣т̣ха̄йа̄ха – ‘‘тумха̄кам̣ ока̄се кате майхам̣ катова хоти, кусӣто на̄ма куккуччапакатова хоти, акаппийе каппийасан̃н̃ам̣ каппийе ча акаппийасан̃н̃ам̣ уппа̄детӣ’’ти. атха вичикиччха̄нӣваран̣ам̣ ут̣т̣ха̄йа̄ха – ‘‘тумха̄кам̣ ока̄се кате майхам̣ катова хоти. еварӯпо хи ат̣т̣хасу т̣ха̄несу маха̄вичикиччхам̣ уппа̄десӣ’’ти. евам̣ а̄ласийамахаггхасам̣ пан̃ча нӣваран̣а̄ни чан̣д̣асунакха̄дайо вийа син̇гаччхиннам̣ джараггавам̣ аджджхоттхаритва̄ ган̣ханти. сопи арийамаггасотам̣ отаритва̄ сама̄дхикулле нисинно нибба̄наса̄гарам̣ па̄пун̣итум̣ на саккоти.

двиннам̣ па̄са̄н̣а̄нам̣ антаре никха̄тамӯла̄ка̄рена т̣хитаруккхо вийа дит̣т̣хим̣ уппа̄детва̄ т̣хито дит̣т̣хигатико ведитаббо. со хи ‘‘арӯпабхаве рӯпам̣ аттхи, асан̃н̃ӣбхаве читтам̣ паваттати, бахучиттаккхан̣ико локуттарамагго, анусайо читтавиппайутто, те ча сатта̄ сандха̄ванти сам̣сарантӣ’’ти ваданто арит̣т̣хо вийа кан̣т̣акаса̄ман̣еро вийа ча вичарати. писун̣ава̄чо пана хоти, упаджджха̄йа̄дайо саддхивиха̄рика̄дӣхи бхинданто вичарати. сопи арийамаггасотам̣ отаритва̄ сама̄дхикулле нисинно нибба̄наса̄гарам̣ па̄пун̣итум̣ на саккоти.

аббхока̄се набхам̣ пӯретва̄ валлӣхи а̄баддхо т̣хито екам̣ две сам̣ваччхаре атиккамитва̄ а̄гате махогхе саким̣ ва̄ двиккхаттум̣ ва̄ теманаруккхо вийа махаллакака̄ле паббаджитва̄ паччанте васама̄но дуллабхасан̇гхадассано чева дуллабхадхаммассавано ча пуггало ведитаббо. екаччо хи вуд̣д̣хака̄ле паббаджито катипа̄хена упасампадам̣ лабхитва̄ пан̃чавассака̄ле па̄тимоккхам̣ пагун̣ам̣ катва̄ дасавассака̄ле винайадхараттхерасса сантике винайакатха̄ка̄ле маричам̣ ва̄ харӣтакакхан̣д̣ам̣ ва̄ мукхе т̣хапетва̄ бӣджанена мукхам̣ пидха̄йа нидда̄йанто нисӣдитва̄ лесакаппена катавинайо на̄ма хутва̄ паттачӣварам̣ а̄да̄йа паччантам̣ гаччхати. татра нам̣ манусса̄ саккаритва̄ бхиккхудассанасса дуллабхата̄йа ‘‘идхева, бханте, васатха̄’’ти виха̄рам̣ ка̄ретва̄ пуппхӯпагапхалӯпагаруккхе ропетва̄ таттха ва̄сенти.

атха маха̄виха̄расадисавиха̄ра̄ бахуссута̄ бхиккхӯ, ‘‘джанападе чӣварараджана̄дӣни катва̄ а̄гамисса̄ма̄’’ти таттха гаччханти. со те дисва̄, хат̣т̣хатут̣т̣хо ваттапат̣иваттам̣ катва̄, пунадивасе а̄да̄йа бхиккха̄ча̄рага̄мам̣ пависитва̄, ‘‘асуко тхеро суттантико, асуко абхидхаммико, асуко винайадхаро, асуко тепит̣ако, еварӯпе тхере када̄ лабхиссатха, дхаммасаванам̣ ка̄ретха̄’’ти вадати. упа̄сака̄ ‘‘дхаммассаванам̣ ка̄ресса̄ма̄’’ти виха̄рамаггам̣ содхетва̄, саппитела̄дӣни а̄да̄йа, маха̄тхерам̣ упасан̇камитва̄, ‘‘бханте, дхаммассаванам̣ ка̄ресса̄ма, дхаммакатхика̄нам̣ вича̄ретха̄’’ти ватва̄ пунадивасе а̄гантва̄ дхаммам̣ сун̣анти.

нева̄сикаттхеро а̄гантука̄нам̣ паттачӣвара̄ни пат̣иса̄менто антогаббхейева дивасабха̄гам̣ вӣтина̄мети. дива̄катхико ут̣т̣хито сарабха̄н̣ако гхат̣ена удакам̣ ваменто вийа сарабха̄н̣ам̣ бхан̣итва̄ ут̣т̣хито, тампи со на джа̄на̄ти. раттикатхико са̄гарам̣ кхобхенто вийа раттим̣ катхетва̄ ут̣т̣хито, тампи со на джа̄на̄ти. паччӯсакатхико катхетва̄ ут̣т̣ха̄си, тампи со на джа̄на̄ти. па̄това пана ут̣т̣ха̄йа мукхам̣ дховитва̄, тхера̄нам̣ паттачӣвара̄ни упана̄метва̄, бхиккха̄ча̄рам̣ упагаччханто маха̄тхерам̣ а̄ха – ‘‘бханте, дива̄катхико катарам̣ джа̄такам̣ на̄ма катхеси, сарабха̄н̣ако катарам̣ суттам̣ на̄ма бхан̣и, раттикатхико катарам̣ дхаммакатхам̣ на̄ма катхеси, паччӯсакатхико катарам̣ джа̄такам̣ на̄ма катхеси, кхандха̄ на̄ма кати, дха̄туйо на̄ма кати, а̄йатана̄ на̄ма катӣ’’ти. еварӯпо екам̣ две сам̣ваччхара̄ни атиккамитва̄ бхиккхудассанан̃чева дхаммассаванан̃ча лабхантопи огхе а̄гате удакена саким̣ ва̄ двиккхаттум̣ ва̄ темитаруккхасадисо хоти. со евам̣ сан̇гхадассанато ча дхаммассаванато ча пат̣иккамма дӯре васанто арийамаггам̣ отаритва̄ сама̄дхикулле нисинно нибба̄наса̄гарам̣ па̄пун̣итум̣ на саккоти.

маджджхе ган̇га̄йа дӣпаке джа̄то мудуруккхо вийа мадхурассарабха̄н̣акапуггало ведитаббо. со хи абхин̃н̃а̄та̄ни абхин̃н̃а̄та̄ни вессантара̄дӣни джа̄така̄ни угган̣хитва̄, дуллабхабхиккхудассанам̣ паччантам̣ гантва̄, таттха дхаммакатха̄йа паса̄дитахадайена джанена упат̣т̣хийама̄но атта̄нам̣ уддисса кате сампаннапуппхапхаларуккхе нанданавана̄бхира̄ме виха̄ре васати. атхасса бха̄раха̄рабхиккхӯ там̣ паваттим̣ сутва̄, ‘‘асуко кира евам̣ упат̣т̣ха̄кесу пат̣ибаддхачитто вихарати. пан̣д̣ито бхиккху пат̣ибало буддхавачанам̣ ва̄ угган̣хитум̣, каммат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ манасика̄тум̣, а̄нетва̄ тена саддхим̣ асукаттхерасса сантике дхаммам̣ угган̣хисса̄ма, асукаттхерасса сантике каммат̣т̣ха̄на’’нти таттха гаччханти.

со тесам̣ ваттам̣ катва̄ са̄йанхасамайам̣ виха̄рача̄рикам̣ никкхантехи техи ‘‘имам̣, а̄вусо, четийам̣ тайа̄ ка̄рита’’нти пут̣т̣хо, ‘‘а̄ма, бханте’’ти вадати. ‘‘айам̣ бодхи, айам̣ ман̣д̣апо, идам̣ упосатха̄га̄рам̣, еса̄ аггиса̄ла̄, айам̣ чан̇камо тайа̄ ка̄рито. име руккхе ропа̄петва̄ тайа̄ нанданавана̄бхира̄мо виха̄ро ка̄рито’’ти. ‘‘а̄ма, бханте’’ти, вадати.

со са̄йам̣ тхерупат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ вандитва̄ пуччхати – ‘‘касма̄, бханте, а̄гататтха̄’’ти? ‘‘а̄вусо, там̣ а̄да̄йа гантва̄, асукаттхерасса сантике дхаммам̣ угган̣хитва̄, асукаттхерасса сантике каммат̣т̣ха̄нам̣, асукасмим̣ на̄ма аран̃н̃е самагга̄ саман̣адхаммам̣ карисса̄ма̄ти имина̄ ка̄ран̣ена а̄гатамха̄’’ти. са̄дху, бханте, тумхе на̄ма майхам̣ аттха̄йа а̄гата̄, ахампи чиранива̄сена идха уккан̣т̣хито гаччха̄ми, паттачӣварам̣ ган̣ха̄ми, бхантети. а̄вусо, са̄ман̣ерадахара̄ маггакиланта̄, аджджа васитва̄ све паччха̄бхаттам̣ гамисса̄ма̄ти. са̄дху, бхантети пунадивасе техи саддхим̣ пин̣д̣а̄йа пависати. га̄мава̄сино ‘‘амха̄кам̣ аййо бахӯ а̄гантуке бхиккхӯ гахетва̄ а̄гато’’ти а̄сана̄ни пан̃н̃а̄петва̄ йа̄гум̣ па̄йетва̄ сукханисиннакатхам̣ сутва̄ бхаттам̣ адам̣су. тхера̄ ‘‘твам̣, а̄вусо, анумоданам̣ катва̄ никкхама, майам̣ удакапха̄сукат̣т̣ха̄не бхаттакиччам̣ карисса̄ма̄’’ти никкханта̄.

га̄мава̄сино анумоданам̣ сутва̄ пуччхим̣су, ‘‘куто, бханте, тхера̄ а̄гата̄’’ти? ете амха̄кам̣ а̄чарийупаджджха̄йа̄ сама̄нупаджджха̄йа̄ сандит̣т̣ха̄ самбхатта̄ти. касма̄ а̄гата̄ти? мам̣ гахетва̄ гантука̄мата̄йа̄ти. тумхе пана гантука̄ма̄ти? а̄ма̄вусоти. ким̣ вадетха, бханте, амхехи касса упосатха̄га̄рам̣ ка̄ритам̣, касса бходжанаса̄ла̄, касса аггиса̄ла̄дайо ка̄рита̄, майам̣ ман̇гала̄ман̇галесу касса сантикам̣ гамисса̄ма̄ти? маха̄упа̄сика̄йопи таттхева нисӣдитва̄ ассӯни паваттайим̣су. дахаро ‘‘тумхесу евам̣ дуккхитесу ахам̣ гантва̄ ким̣ карисса̄ми? тхере уййоджесса̄мӣ’’ти виха̄рам̣ гато.

тхера̄пи катабхаттакичча̄ паттачӣвара̄ни гахетва̄ нисинна̄ там̣ дисва̄ва, ‘‘ким̣, а̄вусо, чира̄йаси, дива̄ хоти, гаччха̄ма̄’’ти а̄хам̣су. а̄ма, бханте, тумхе сукхита̄, асукагехасса ит̣т̣хака̄мӯлам̣ т̣хитасан̣т̣ха̄ненева т̣хитам̣, асукагеха̄дӣнам̣ читтакаммамӯла̄дӣни аттхи, гатасса̄пи ме читтавиккхепо бхависсати, тумхе пурато гантва̄ асукавиха̄ре чӣварадхованараджана̄дӣни каротха, ахам̣ таттха сампа̄пун̣исса̄мӣти. те тасса осаккитука̄матам̣ н̃атва̄ твам̣ паччха̄ а̄гаччхеййа̄сӣти паккамим̣су.

со тхере анугантва̄ ниватто виха̄рамева а̄гантва̄ бходжанаса̄ла̄дӣни олокенто виха̄рам̣ ра̄ман̣еййакам̣ дисва̄ чинтеси – ‘‘са̄дху ватамхи на гато. саче агамиссам̣, кочи, дева, дхаммакатхико а̄гантва̄, саббесам̣ манам̣ бхиндитва̄, виха̄рам̣ аттано ника̄йасантакам̣ кареййа, атха майа̄ паччха̄ а̄гантва̄ етасса паччхато ладдхапин̣д̣ам̣ бхун̃джантена чаритаббам̣ бхависсатӣ’’ти.

со апарена самайена сун̣а̄ти, ‘‘те кира бхиккхӯ гатат̣т̣ха̄не еканика̄йадвеника̄йаекапит̣акадвепит̣ака̄дивасена буддхавачанам̣ угган̣хитва̄ ат̣т̣хакатха̄чарийа̄ джа̄та̄ винайадхара̄ джа̄та̄ сатапарива̄ра̄пи сахассапарива̄ра̄пи чаранти. йе панеттха саман̣адхаммам̣ ка̄тум̣ гата̄, те гхат̣ента̄ ва̄йаманта̄ сота̄панна̄ джа̄та̄, сакада̄га̄мино ана̄га̄мино араханто джа̄та̄, маха̄сакка̄рена париниббута̄’’ти. со чинтеси – ‘‘саче ахампи агамиссам̣, майхампеса̄ сампатти абхависса, имам̣ пана т̣ха̄нам̣ мун̃читум̣ асакконто ативийа парихӣнамхӣ’’ти. айам̣ пуггало аттано мудута̄йа там̣ т̣ха̄нам̣ амун̃чанто арийамаггам̣ отаритва̄ сама̄дхикулле нисинно нибба̄наса̄гарам̣ па̄пун̣итум̣ на саккоти.

ган̇га̄йа надийа̄ тирийам̣ патитва̄, ва̄лика̄йа оттхат̣абха̄вена антарасету вийа хутва̄, бахӯнам̣ паччайо джа̄таруккхо вийа ратхавинӣтамаха̄арийавам̣сачандопама̄дипат̣ипада̄су ан̃н̃атарам̣ пат̣ипадам̣ уггахетва̄ т̣хито олӣнавуттико пуггало ведитаббо. со хи там̣ пат̣ипаттинисситам̣ дхаммам̣ уггахетва̄ пакатийа̄ ман̃джуссаро читталапаббата̄дисадисам̣ махантам̣ т̣ха̄нам̣ гантва̄ четийан̇ган̣аватта̄дӣни кароти. атха нам̣ дхаммассаванаггам̣ паттам̣ а̄гантука̄ дахара̄ ‘‘дхаммам̣ катхехӣ’’ти ваданти. со самма̄ уггахитам̣ дхаммам̣ пат̣ипадам̣ дӣпетва̄ катхети. атхасса пам̣сукӯликапин̣д̣апа̄тика̄дайо саббе тхеранавамаджджхима̄ бхиккхӯ ‘‘ахо саппурисо’’ти аттамана̄ бхаванти.

со кассачи нида̄наматтам̣, кассачи упад̣д̣хага̄тхам̣, кассачи га̄тхам̣ упат̣т̣ха̄пенто айапат̣т̣акена а̄бандханто вийа дахараса̄ман̣ере сан̇ган̣хитва̄ маха̄тхере упасан̇камитва̄, ‘‘бханте, айам̣ пора̄н̣акавиха̄ро аттхи, еттха кочи татруппа̄до’’ти?, пуччхати. тхера̄ – ‘‘ким̣ вадеси, а̄вусо, чатувӣсати карӣсасахасса̄ни татруппа̄до’’ти. бханте, тумхе евам̣ вадетха, уддхане пана аггипи на джалатӣти. а̄вусо, маха̄виха̄рава̄сӣхи ладдха̄ на̄ма евамева нассанти, на кочи сан̣т̣хапетӣти. бханте, пора̄н̣акара̄джӯхи диннам̣ кхӣн̣а̄савехи пат̣иггахитам̣ касма̄ ете на̄сентӣти? а̄вусо, та̄дисена дхаммакатхикена сакка̄ бхавеййа ладдхунти. бханте, ма̄ евам̣ вадетха, амхе пат̣ипаттидӣпакадхаммакатхика̄ на̄ма, тумхе мам̣ ‘‘сан̇гхакут̣умбико виха̄рупат̣т̣ха̄ко’’ти ман̃н̃ама̄на̄ ка̄тука̄ма̄ти. ким̣ ну кхо, а̄вусо, акаппийаметам̣, тумха̄дисехи пана катхите амха̄кам̣ уппаджджеййа̄ти? тена хи, бханте, а̄ра̄микесу а̄гатесу амха̄кам̣ бха̄рам̣ каротха, екам̣ каппийадва̄рам̣ катхесса̄ма̄ти.

со па̄това гантва̄, саннипа̄таса̄ла̄йам̣ т̣хатва̄, а̄ра̄микесу а̄гатесу ‘‘упа̄сака̄ асукакхетте бха̄го кухим̣, асукакхетте каха̄пан̣ам̣ кухи’’нтиа̄дӣни ватва̄, ан̃н̃асса кхеттам̣ гахетва̄, ан̃н̃асса дети. евам̣ ануккамена там̣ там̣ пат̣иседхенто тасса тасса денто татха̄ ака̄си, йатха̄ йа̄гухаттха̄ пӯвахаттха̄ бхаттахаттха̄ теламадхупха̄н̣итагхата̄дихаттха̄ ча аттанова сантикам̣ а̄гаччханти. сакалавиха̄ро екакола̄хало хоти, песала̄ бхиккхӯ ниббиджджа апаккамим̣су.

сопи а̄чарийупаджджха̄йехи виссат̣т̣хака̄нам̣ бахӯнам̣ дуббачапуггала̄нам̣ упаджджхам̣ денто виха̄рам̣ пӯрети. а̄гантука̄ бхиккхӯ виха̄радва̄ре т̣хатва̄ва ‘‘виха̄ре ке васантӣ’’ти, пуччхитва̄, ‘‘еварӯпа̄ на̄ма бхиккхӯ’’ти сутва̄ ба̄хиренева паккаманти. айам̣ пуггало са̄сане тирийам̣ нипанната̄йа маха̄джанасса паччайабха̄вам̣ упагато арийамаггам̣ отаритва̄ сама̄дхикулле нисинно нибба̄наса̄гарам̣ па̄пун̣итум̣ на саккоти.

бхагавантам̣ етадавоча̄ти ‘‘нибба̄напаббха̄ра̄’’ти падена оса̄питам̣ дхаммадесанам̣ н̃атва̄ анусандхикусалата̄йа етам̣ ‘‘ким̣ ну кхо, бханте’’тиа̄дивачанам̣ авоча. татха̄гатопи хи имиссам̣ парисати нисинно ‘‘анусандхикусало бхиккху аттхи, со мам̣ пан̃хам̣ пуччхиссатӣ’’ти тассева ока̄сакаран̣аттха̄йа имасмим̣ т̣ха̄не десанам̣ нит̣т̣ха̄песи.

ида̄ни оримам̣ тӣрантиа̄дина̄ найена вуттесу аджджхаттика̄йатана̄дӣсу евам̣ упагамана̄нупагамана̄дӣни ведитабба̄ни. ‘‘майхам̣ чаккху-пасаннам̣, ахам̣ аппаматтакампи рӯпа̄рамман̣ам̣ пат̣ивиджджхитум̣ саккомӣ’’ти етам̣ нисса̄йа чаккхум̣ асса̄дентопи тимиракава̄та̄дӣхи упахатапаса̄до ‘‘амана̄пам̣ майхам̣ чаккху, махантампи рӯпа̄рамман̣ам̣ вибха̄ветум̣ на саккомӣ’’ти доманассам̣ а̄паджджантопи чаккха̄йатанам̣ упагаччхати на̄ма. аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄ти тин̣н̣ам̣ лаккхан̣а̄нам̣ васена випассанто пана на упагаччхати на̄ма. сота̄дӣсупи есева найо.

мана̄йатане пана ‘‘мана̄пам̣ вата ме мано, кин̃чи ва̄мато аггахетва̄ саббам̣ даккхин̣атова ган̣ха̄тӣ’’ти ва̄ ‘‘манена ме чинтитачинтитасса ала̄бхо на̄ма наттхӣ’’ти ва̄ евам̣ асса̄дентопи, ‘‘дучинтитачинтитасса ме мано аппадаккхин̣агга̄хӣ’’ти евам̣ доманассам̣ уппа̄дентопи мана̄йатанам̣ упагаччхати на̄ма. ит̣т̣хе пана рӯпе ра̄гам̣, анит̣т̣хе пат̣игхам̣ уппа̄денто рӯпа̄йатанам̣ упагаччхати на̄ма. садда̄йатана̄дӣсупи есева найо.

нандӣра̄гассетам̣ адхивачананти йатха̄ хи маджджхе сам̣сӣдитва̄ тхалам̣ паттам̣ да̄руккхандхам̣ сан̣хатхӯлава̄лика̄ пидахати, со пуна сӣсам̣ уккхипитум̣ на саккоти, евам̣ нандӣра̄гена а̄баддхо пуггало чатӯсу маха̄апа̄йесу патито маха̄дуккхена пидхӣйати, со анекехипи вассасахассехи пуна сӣсам̣ уккхипитум̣ на саккоти. тена вуттам̣ ‘‘нандӣра̄гассетам̣ адхивачана’’нти.

асмима̄нассетам̣ адхивачананти йатха̄ хи тхале а̄рул̣хо да̄руккхандхо хет̣т̣ха̄ ган̇годакена чева упари вассена ча тементо ануккамена сева̄лапарийонаддхо ‘‘па̄са̄н̣о ну кхо еса кха̄н̣уко’’ти ваттаббатам̣ а̄паджджати, евамева асмима̄нена уннато пуггало пам̣сукӯликат̣т̣ха̄не пам̣сукӯлико хоти, дхаммакатхикат̣т̣ха̄не дхаммакатхико, бхан̣д̣анака̄ракат̣т̣ха̄не бхан̣д̣анака̄рако, веджджат̣т̣ха̄не веджджо, писун̣ат̣т̣ха̄не писун̣о. со на̄наппака̄рам̣ анесанам̣ а̄паджджанто та̄хи та̄хи а̄паттӣхи паливет̣хито ‘‘аттхи ну кхо асса аббхантаре кин̃чи сӣлам̣, уда̄ху наттхӣ’’ти ваттаббатам̣ а̄паджджати. тена вуттам̣ ‘‘асмима̄нассетам̣ адхивачана’’нти.

пан̃чаннетам̣ ка̄магун̣а̄нам̣ адхивачананти йатха̄ хи а̄ват̣т̣е патитада̄рукхандхо антойева па̄са̄н̣а̄дӣсу а̄хатасамаббха̄хато бхиджджитва̄ чун̣н̣авичун̣н̣ам̣ хоти, евам̣ пан̃чака̄магун̣а̄ват̣т̣е патитапуггало чатӯсу апа̄йесу каммака̄ран̣акхуппипа̄са̄дидуккхехи а̄хатасамаббха̄хато дӣгхараттам̣ чун̣н̣авичун̣н̣атам̣ а̄паджджати. тена вуттам̣ ‘‘пан̃чаннетам̣ ка̄магун̣а̄нам̣ адхивачана’’нти.

дуссӣлоти ниссӣло. па̄падхаммоти ла̄макадхаммо. асучӣти на сучи. сан̇кассарасама̄ча̄роти ‘‘имасса ман̃н̃е имасса ман̃н̃е идам̣ камма’’нти евам̣ парехи сан̇ка̄йа саритаббасама̄ча̄ро. сан̇ка̄йа ва̄ паресам̣ сама̄ча̄рам̣ саратӣтипи сан̇кассарасама̄ча̄ро. тасса хи две тайо джане катхенте дисва̄, ‘‘мама досам̣ ман̃н̃е катхентӣ’’ти тесам̣ сама̄ча̄рам̣ сан̇кассарати дха̄ватӣти сан̇кассарасама̄ча̄ро.

саман̣апат̣ин̃н̃оти сала̄каггахан̣а̄дӣсу ‘‘киттака̄ виха̄ре саман̣а̄’’ти ган̣ана̄йа а̄раддха̄йа ‘‘ахампи саман̣о, ахампи саман̣о’’ти пат̣ин̃н̃ам̣ дети, сала̄каггахан̣а̄дӣни кароти. брахмача̄рипат̣ин̃н̃оти упосатхапава̄ран̣а̄дӣсу ‘‘ахампи брахмача̄рӣ’’ти пат̣ин̃н̃а̄йа та̄ни камма̄ни пависати. антопӯтӣти ваккахадайа̄дӣсу апӯтикассапи гун̣а̄нам̣ пӯтибха̄вена, антопӯти. авассутоти ра̄гена тинто. касамбуджа̄тоти ра̄га̄дӣхи килесехи качавараджа̄то.

етадавоча̄ти гоган̣ам̣ ган̇га̄тӣра̄бхимукхам̣ катва̄ парисапарийанте т̣хито а̄дито пат̣т̣ха̄йа йа̄ва парийоса̄на̄ саттху дхаммадесанам̣ сутва̄, ‘‘саттха̄ ориматӣра̄дӣнам̣ анупагаччханта̄дивасена сакка̄ пат̣ипаттим̣ пӯретунти вадати. йади евам̣ пӯретум̣ сакка̄, ахам̣ паббаджитва̄ пӯресса̄мӣ’’ти чинтетва̄ етам̣ ‘‘ахам̣ кхо, бханте’’тиа̄дивачанам̣ авоча.

ваччхагиддхинийоти ваччхесу саснеха̄ тханехи кхӣрам̣ паггхарантехи ваччхакаснехена сайамева гамиссантӣти. ниййа̄техева̄ти ниййа̄техийева. га̄вӣсу хи аниййа̄тита̄су госа̄мика̄ а̄гантва̄, ‘‘ека̄ га̄вӣ на диссати, еко гон̣о, еко ваччхако на диссатӣ’’ти туйхам̣ пит̣т̣хито пит̣т̣хито вичариссанти, ити те апха̄сукам̣ бхависсати. паббаджджа̄ ча на̄меса̄ саин̣асса на рухати, ан̣ан̣а̄ паббаджджа̄ ча буддха̄дӣхи сам̣ван̣н̣ита̄ти дассанаттхам̣ евама̄ха. ниййа̄та̄ти ниййа̄тита̄. имасмим̣ сутте ват̣т̣авиват̣т̣ам̣ катхитам̣.

5. дутийада̄руккхандхопамасуттаван̣н̣ана̄

242. пан̃чаме кимила̄йанти кимила̄на̄маке нагаре. сам̣килит̣т̣ханти пат̣иччханнака̄лато пат̣т̣ха̄йа асам̣килит̣т̣ха̄ на̄ма а̄патти наттхи, еварӯпам̣ сам̣килит̣т̣хам̣ а̄паттим̣. на вут̣т̣ха̄нам̣ пан̃н̃а̄йатӣти парива̄сама̄наттааббха̄нехи вут̣т̣ха̄нам̣ на диссати.

6. авассутапарийа̄йасуттаван̣н̣ана̄

243. чхат̣т̣хе навам̣ сантха̄га̄ранти адхуна̄ ка̄ритам̣ сантха̄га̄рам̣, ека̄ маха̄са̄ла̄ти аттхо. уййогака̄ла̄дӣсу хи ра̄джа̄но таттха т̣хатва̄, ‘‘еттака̄ пурато гаччханту, еттака̄ паччха̄, еттака̄ убхохи пассехи, еттака̄ хаттхӣ абхируханту, еттака̄ ассе, еттака̄ ратхесу тит̣т̣хантӯ’’ти евам̣ сантхам̣ каронти, марийа̄дам̣ бандханти, тасма̄ там̣ т̣ха̄нам̣ сантха̄га̄ранти вуччати. уййогат̣т̣ха̄нато ча а̄гантва̄ йа̄ва гехесу аллагомайапарибхан̣д̣а̄дӣни ка̄ренти, та̄ва две тӣн̣и диваса̄ни те ра̄джа̄но таттха сантхарантӣтипи сантха̄га̄рам̣. тесам̣ ра̄джӯнам̣ саха аттха̄нуса̄санам̣ ага̄рантипи сантха̄га̄рам̣. ган̣ара̄джа̄но хи те, тасма̄ уппаннам̣ киччам̣ екасса васена на чхиджджати, саббесам̣ чхандопи ладдхум̣ ват̣т̣ати, тасма̄ саббе таттха саннипатитва̄ ануса̄санти. тена вуттам̣ ‘‘саха аттха̄нуса̄санам̣ ага̄рантипи сантха̄га̄ра’’нти. йасма̄ пана те таттха саннипатитва̄, ‘‘имасмим̣ ка̄ле каситум̣ ват̣т̣ати, имасмим̣ ка̄ле вапиту’’нти евама̄дина̄ найена гхара̄ва̄сакичча̄ни саммантайанти, тасма̄ чхидда̄вачхиддам̣ гхара̄ва̄сам̣ таттха сантхарантӣтипи, сантха̄га̄рам̣. ачирака̄ритам̣ хотӣти ит̣т̣хакакаммасудха̄каммачиттакамма̄дивасена сусаджджитам̣ девавима̄нам̣ вийа адхуна̄ нит̣т̣ха̄питам̣. саман̣ена ва̄ти еттха йасма̄ гхараваттхупариггахан̣ака̄лейева девата̄ аттано васанат̣т̣ха̄нам̣ ган̣ханти, тасма̄ ‘‘девена ва̄’’ти аватва̄, ‘‘саман̣ена ва̄ бра̄хман̣ена ва̄ кеначи ва̄ мануссабхӯтена̄’’ти вуттам̣.

йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣сӯти сантха̄га̄рам̣ нит̣т̣хитанти сутва̄ ‘‘гаччха̄ма нам̣ пассисса̄ма̄’’ти гантва̄ два̄ракот̣т̣хакато пат̣т̣ха̄йа саббам̣ олокетва̄ ‘‘идам̣ сантха̄га̄рам̣ ативийа манорамам̣ сассирикам̣. кена пат̣хамам̣ парибхуттам̣ амха̄кам̣ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа асса̄’’ти чинтетва̄ – ‘‘амха̄кам̣ н̃а̄тисет̣т̣хасса пат̣хамам̣ диййама̄непи саттхунова ануччхавикам̣, даккхин̣еййавасена диййама̄непи саттхунова ануччхавикам̣, тасма̄ саттха̄рам̣ пат̣хамам̣ парибхун̃джа̄песса̄ма, бхиккхусан̇гхасса ча а̄гаманам̣ карисса̄ма, бхиккхусан̇гхе а̄гате тепит̣акам̣ буддхавачанам̣ а̄гатамева бхависсати, саттха̄рам̣ тийа̄мараттим̣ амха̄кам̣ дхаммакатхам̣ катха̄песса̄ма, ити тӣхи ратанехи парибхуттам̣ паччха̄ майам̣ парибхун̃джисса̄ма, евам̣ но дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа бхависсатӣ’’ти саннит̣т̣ха̄нам̣ катва̄ упасан̇камим̣су.

йена навам̣ сантха̄га̄рам̣ тенупасан̇камим̣сӯти там̣дивасам̣ кира сантха̄га̄рам̣ кин̃ча̄пи ра̄джакула̄нам̣ дассанаттха̄йа девавима̄нам̣ вийа сусаджджитам̣ хоти супат̣иджаггитам̣, буддха̄рахам̣ пана катва̄ апан̃н̃аттам̣. буддха̄ хи на̄ма аран̃н̃аджджха̄сайа̄ аран̃н̃а̄ра̄ма̄ антога̄ме васеййум̣ ва̄ но ва̄, тасма̄ ‘‘бхагавато манам̣ джа̄нитва̄ва, пан̃н̃а̄песса̄ма̄’’ти чинтетва̄, те бхагавантам̣ упасан̇камим̣су, ида̄ни пана манам̣ лабхитва̄ пан̃н̃а̄петука̄ма̄ йена сантха̄га̄рам̣ тенупасан̇камим̣су.

саббасантхарим̣ сантха̄га̄рам̣ сантхаритва̄ти йатха̄ саббамева сантхатам̣ хоти, евам̣ там̣ сантхара̄петва̄. саббапат̣хамам̣ та̄ва ‘‘гомайам̣ на̄ма саббаман̇галесу ват̣т̣атӣ’’ти судха̄парикаммакатампи бхӯмим̣ аллагомайена опун̃джа̄петва̄, парисуккхабха̄вам̣ н̃атва̄, йатха̄ аккантат̣т̣ха̄не падам̣ пан̃н̃а̄йати, евам̣ чатуджджа̄тийагандхехи лимпа̄петва̄ упари на̄на̄ван̣н̣акат̣аса̄раке сантхаритва̄ тесам̣ упари маха̄пит̣т̣хикакоджаве а̄дим̣ катва̄ хаттхаттхараассаттхарасӣхаттхарабйаггхаттхарачандаттхаракасӯрийаттхаракачиттаттхарака̄дӣхи на̄на̄ван̣н̣ехи аттхаракехи сантхаритаббайуттакам̣ саббока̄сам̣ сантхара̄песум̣. тена вуттам̣ ‘‘саббасантхарим̣ сантха̄га̄рам̣ сантхаритва̄’’ти.

а̄сана̄ни пан̃н̃а̄петва̄ти маджджхат̣т̣ха̄не та̄ва ман̇галатхамбхам̣ нисса̄йа маха̄рахам̣ буддха̄санам̣ пан̃н̃а̄петва̄, таттха таттха йам̣ йам̣ мудукан̃ча манораман̃ча паччаттхаран̣ам̣, там̣ там̣ паччаттхаритва̄ убхатолохитакам̣ манун̃н̃адассанам̣ упадха̄нам̣ упадахитва̄ упари суван̣н̣араджатата̄ракавичиттавита̄нам̣ бандхитва̄ гандхада̄мапуппхада̄мапаттада̄ма̄дӣхи алан̇каритва̄ саманта̄ два̄дасахаттхе т̣ха̄не пуппхаджа̄лам̣ ка̄ретва̄, тим̣сахаттхаматтам̣ т̣ха̄нам̣ пат̣аса̄н̣ийа̄ париккхипа̄петва̄ паччхимабхиттим̣ нисса̄йа бхиккхусан̇гхасса паллан̇капӣт̣хаапассайапӣт̣хамун̣д̣апӣт̣ха̄ни пан̃н̃а̄петва̄ упари сетапаччаттхаран̣ехи паччаттхара̄петва̄ па̄чӣнабхиттим̣ нисса̄йа аттано аттано маха̄пит̣т̣хикакоджаве пан̃н̃а̄петва̄ манорама̄ни хам̣салома̄дипӯрита̄ни упадха̄на̄ни т̣хапа̄песум̣ ‘‘евам̣ акиламама̄на̄ саббараттим̣ дхаммам̣ сун̣исса̄ма̄’’ти. идам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘а̄сана̄ни пан̃н̃а̄петва̄’’ти.

удакаман̣икам̣ патит̣т̣ха̄петва̄ти маха̄куччхикам̣ удакача̄т̣им̣ патит̣т̣ха̄петва̄ ‘‘евам̣ бхагава̄ ча бхиккхусан̇гхо ча йатха̄ручийа̄ хаттхе ва̄ дховиссанти па̄де ва̄, мукхам̣ ва̄ виккха̄лессантӣ’’ти тесу тесу т̣ха̄несу ман̣иван̣н̣асса удакасса пӯра̄петва̄ ва̄саттха̄йа на̄на̄пуппха̄ни чева удакава̄сачун̣н̣а̄ни ча паккхипитва̄ кадалипан̣н̣ехи пидахитва̄ патит̣т̣ха̄песум̣. идам̣ сандха̄йа вуттам̣ ‘‘удакаман̣икам̣ патит̣т̣ха̄петва̄’’ти.

телаппадӣпам̣ а̄ропетва̄ти раджатасуван̣н̣а̄димайадан̣д̣адӣпика̄су йонакарӯпакира̄тарӯпака̄дӣнам̣ хаттхе т̣хапитасуван̣н̣араджата̄димайакапаллика̄су ча телаппадӣпам̣ джа̄ла̄петва̄ти аттхо. йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣сӯти еттха пана те сакйара̄джа̄но на кевалам̣ сантха̄га̄рамева, атха кхо йоджана̄ват̣т̣е капилаваттхусмим̣ нагаравӣтхийопи саммаджджа̄петва̄ дхадже усса̄петва̄ гехадва̄ресу пун̣н̣агхат̣е ча кадалийо ча т̣хапа̄петева̄ сакаланагарам̣ дӣпама̄ла̄дӣхи виппакин̣н̣ата̄ракам̣ вийа катва̄ ‘‘кхӣрӯпаге да̄раке кхӣрам̣ па̄йетха, дахаре кума̄ре лахум̣ лахум̣ бходжетва̄ сайа̄петха, учча̄саддам̣ ма̄ кариттха, аджджа екараттим̣ саттха̄ антога̄ме васиссати, буддха̄ на̄ма аппасаддака̄ма̄ хонтӣ’’ти бхерим̣ чара̄петва̄ сайам̣ дан̣д̣адӣпика̄ а̄да̄йа йена бхагава̄ тенупасан̇камим̣су.

атха кхо бхагава̄ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа саддхим̣ бхиккхусан̇гхена йена навам̣ сантха̄га̄рам̣ тенупасан̇камӣти ‘‘йасса да̄ни, бханте, бхагава̄ ка̄лам̣ ман̃н̃атӣ’’ти евам̣ кира ка̄ле а̄рочите бхагава̄ ла̄кха̄расатинтараттаковил̣а̄рапуппхаван̣н̣ам̣ раттадупат̣т̣ам̣ каттарийа̄ падумам̣ кантенто вийа, сам̣видха̄йа тиман̣д̣алам̣ пат̣иччха̄денто нива̄сетва̄ суван̣н̣апа̄ман̇гена падумакала̄пам̣ париккхипанто вийа, виджджулата̄сассирикам̣ ка̄йабандханам̣ бандхитва̄ раттакамбалена гаджакумбхам̣ парийонандханто вийа, ратанасатуббедхе суван̣н̣аггхике пава̄л̣аджа̄лам̣ кхипама̄но вийа суван̣н̣ачетийе раттакамбалакан̃чукам̣ пат̣имун̃чанто вийа, гаччхантам̣ пун̣н̣ачандам̣ раттаван̣н̣авала̄хакена пат̣иччха̄дайама̄но вийа, кан̃чанапаббатаматтхаке супаккала̄кха̄расам̣ парисин̃чанто вийа, читтакӯт̣апаббатаматтхакам̣ виджджулата̄йа париккхипанто вийа ча сачаккава̄л̣асинеруйугандхарам̣ маха̄патхавим̣ сан̃ча̄летва̄ гахитам̣ нигродхапаллавасама̄наван̣н̣ам̣ раттаварапам̣сукӯлам̣ па̄рупитва̄, гандхакут̣идва̄рато никкхами кан̃чанагухато сӣхо вийа удайапаббатакӯт̣ато пун̣н̣ачандо вийа ча. никкхамитва̄ пана гандхакут̣ипамукхе ат̣т̣ха̄си.

атхасса ка̄йато мегхамукхехи виджджукала̄па̄ вийа расмийо никкхамитва̄ суван̣н̣арасадха̄ра̄парисекапин̃джарапаттапуппхапхалавит̣апе вийа а̄ра̄маруккхе карим̣су. та̄вадева ча аттано аттано паттачӣварама̄да̄йа маха̄бхиккхусан̇гхо бхагавантам̣ парива̄реси. те пана парива̄ретва̄ т̣хита̄ бхиккхӯ еварӯпа̄ ахесум̣ – аппиччха̄ сантут̣т̣ха̄ павивитта̄ асам̣сат̣т̣ха̄ а̄раддхавӣрийа̄ ватта̄ро вачанаккхама̄ чодака̄ па̄пагарахино сӣласампанна̄ сама̄дхисампанна̄ пан̃н̃а̄вимуттивимуттин̃а̄н̣адассанасампанна̄. техи парива̄рито бхагава̄ раттакамбалапариккхитто вийа суван̣н̣аккхандхо, раттападумасан̣д̣амаджджхагата̄ вийа суван̣н̣ана̄ва̄, пава̄л̣аведика̄париккхитто вийа суван̣н̣апа̄са̄до вирочиттха. са̄рипуттамоггалла̄на̄дайо маха̄тхера̄пи нам̣ мегхаван̣н̣ам̣ пам̣сукӯлам̣ па̄рупитва̄ ман̣иваммаваммика̄ вийа маха̄на̄га̄ парива̄райим̣су вантара̄га̄ бхиннакилеса̄ виджат̣итаджат̣а̄ чхиннабандхана̄ куле ва̄ ган̣е ва̄ алагга̄.

ити бхагава̄ сайам̣ вӣтара̄го вӣтара̄гехи, вӣтадосо вӣтадосехи, вӣтамохо вӣтамохехи, ниттан̣хо ниттан̣хехи, никкилесо никкилесехи, сайам̣ буддхо бахуссутабуддхехи парива̄рито паттапарива̄ритам̣ вийа кесарам̣, кесарапарива̄рита̄ вийа кан̣н̣ика̄, ат̣т̣хана̄гасахассапарива̄рито вийа чхадданто на̄гара̄джа̄, навутихам̣сасахассапарива̄рито вийа дхатарат̣т̣хо хам̣сара̄джа̄, сенан̇гапарива̄рито вийа чаккаваттира̄джа̄, маруган̣апарива̄рито вийа сакко девара̄джа̄, брахмаган̣апарива̄рито вийа ха̄ритамаха̄брахма̄, та̄ра̄ган̣апарива̄рито вийа пун̣н̣ачандо асамена буддхавесена апарима̄н̣ена буддхавила̄сена капилаваттхуга̄мимаггам̣ пат̣ипаджджи.

атхасса пураттхимака̄йато суван̣н̣аван̣н̣а̄ расми ут̣т̣хахитва̄ асӣтихаттхат̣т̣ха̄нам̣ аггахеси паччхима-ка̄йато, даккхин̣ахаттхато, ва̄махаттхато суван̣н̣аван̣н̣а̄ расми ут̣т̣хахитва̄ асӣтихаттхат̣т̣ха̄нам̣ аггахеси. упари кесантато пат̣т̣ха̄йа саббакеса̄ват̣т̣ехи морагӣваван̣н̣а̄ расми ут̣т̣хахитва̄ гаганатале асӣтихаттхат̣т̣ха̄нам̣ аггахеси. хет̣т̣ха̄ па̄даталехи пава̄л̣аван̣н̣а̄ расми ут̣т̣хахитва̄ гханапатхавим̣ асӣтихаттхат̣т̣ха̄нам̣ аггахеси. евам̣ саманта̄ асӣтихаттхат̣т̣ха̄нам̣ чхаббан̣н̣а̄ буддхарасмийо виджджотама̄на̄ виппхандама̄на̄ кан̃чанадан̣д̣адӣпика̄хи ниччхаритва̄ а̄ка̄сам̣ паккхандаджа̄ла̄ вийа ча̄туддӣпикамаха̄мегхато никкхантавиджджулата̄ вийа видха̄вим̣су. саббадиса̄бха̄га̄ суван̣н̣ачампакапуппхехи викирийама̄на̄ вийа, суван̣н̣агхат̣ато никкхантасуван̣н̣арасадха̄ра̄хи син̃чама̄на̄ вийа, паса̄ритасуван̣н̣апат̣апариккхитта̄ вийа, верамбхава̄тасамут̣т̣хитаким̣сукакан̣ика̄рапуппхачун̣н̣асамокин̣н̣а̄ вийа виппабха̄сим̣су.

бхагаватопи асӣтианубйан̃джанабйа̄маппабха̄дваттим̣саваралаккхан̣асамуджджаласарӣрам̣ самуггатата̄ракам̣ вийа гаганаталам̣, викаситамива падумаванам̣, саббапа̄липхулло вийа йоджанасатико па̄риччхаттако, пат̣ипа̄т̣ийа̄ т̣хапита̄нам̣ дваттим̣сачанда̄нам̣ дваттим̣сасӯрийа̄нам̣ дваттим̣сачаккаваттӣнам̣ дваттим̣садевара̄джа̄нам̣ дваттим̣самаха̄брахма̄нам̣ сирийа̄ сирим̣ абхибхавама̄нам̣ вийа вирочиттха, йатха̄ там̣ дасахи па̄рамӣхи дасахи упапа̄рамӣхи дасахи параматтхапа̄рамӣхи саммадева пӯрита̄хи саматим̣сапа̄рамита̄хи алан̇катам̣. каппасатасахасса̄дхика̄ни чатта̄ри асан̇кхйеййа̄ни диннада̄нам̣ раккхитасӣлам̣ катакалйа̄н̣акаммам̣ екасмим̣ аттабха̄ве отаритва̄ випа̄кам̣ да̄тум̣ т̣ха̄нам̣ алабхама̄нам̣ самба̄дхапаттам̣ вийа ахоси. на̄ва̄сахассабхан̣д̣ам̣ екана̄вам̣ а̄ропанака̄ло вийа, сакат̣асахассабхан̣д̣ам̣ екасакат̣ам̣ а̄ропанака̄ло вийа, пан̃чавӣсатийа̄ ган̇га̄нам̣ огхасса самбхиджджа мукхадва̄ре екато ра̄сибхӯтака̄ло вийа ахоси.

има̄йа буддхасирийа̄ обха̄сама̄насса̄пи ча бхагавато пурато анека̄ни дан̣д̣адӣпика̄сахасса̄ни уккхипим̣су, татха̄ паччхато, ва̄мапассе, даккхин̣апассе. джа̄тисуманачампакаванамаллика̄раттуппала-нӣлуппала-бакуласиндува̄рапуппха̄ни чева нӣлапӣта̄диван̣н̣асугандхагандхачун̣н̣а̄ни ча ча̄туддӣпикамегхависсат̣т̣ха̄ удакавут̣т̣хийо вийа виппакирийим̣су. пан̃чан̇гикатӯрийаниггхоса̄ чева буддхадхаммасан̇гхагун̣апат̣исам̣йутта̄ тхутигхоса̄ ча сабба̄ диса̄ пӯрайим̣су. девамануссана̄гасупан̣н̣агандхаббайаккха̄дӣнам̣ аккхӣни аматапа̄нам̣ вийа лабхим̣су. имасмим̣ пана т̣ха̄не т̣хатва̄ падасахассена гаманаван̣н̣ам̣ ваттум̣ ват̣т̣ати. татридам̣ мукхаматтам̣ –

‘‘евам̣ саббан̇гасампанно, кампайанто васундхарам̣;

ахет̣хайанто па̄н̣а̄ни, йа̄ти локавина̄йако.

‘‘даккхин̣ам̣ пат̣хамам̣ па̄дам̣, уддхаранто нара̄сабхо