2. ратхопамасуттаван̣н̣ана̄
239. дутийе сукхасоманассабахулоти ка̄йикасукхан̃чева четасикасоманассан̃ча бахулам̣ асса̄ти сукхасоманассабахуло. йони часса а̄раддха̄ хотӣти ка̄ран̣ан̃часса парипун̣н̣ам̣ хоти. а̄сава̄нам̣ кхайа̄йа̄ти идха а̄саваккхайоти арахаттамагго адхиппето, тадаттха̄йа̄ти аттхо. одхастапатодоти ратхамаджджхе тирийам̣ т̣хапитапатодо. йениччхаканти йена диса̄бха̄гена иччхати. йадиччхаканти йам̣ йам̣ гаманам̣ иччхати. са̄реййа̄ти песеййа. пачча̄са̄реййа̄ти пат̣ивиниваттеййа. а̄раккха̄йа̄ти раккхан̣аттха̄йа. сам̣йама̄йа̄ти веганиггахан̣аттха̄йа. дама̄йа̄ти ниббисеванаттха̄йа. упасама̄йа̄ти килесӯпасаматтха̄йа.
евамева кхоти еттха йатха̄ акусаласса са̄ратхино аданте синдхаве йоджетва̄ висамамаггена ратхам̣ песентасса чакка̄нипи бхиджджанти, аккхопи синдхава̄нан̃ча кхура̄, аттана̄пи анайабйасанам̣ па̄пун̣а̄ти, на ча иччхитиччхитена гаманена са̄ретум̣ саккоти; евам̣ чхасу индрийесу агуттадва̄ро бхиккху на иччхитиччхитам̣ саман̣аратим̣ анубхавитум̣ саккоти. йатха̄ пана чхеко са̄ратхи данте синдхаве йоджетва̄, саме бхӯмибха̄ге ратхам̣ ота̄ретва̄ расмийо гахетва̄, синдхава̄нам̣ кхуресу сатим̣ т̣хапетва̄, патодам̣ а̄да̄йа ниббисеване катва̄, песенто иччхитиччхитена гаманена са̄рети. евамева чхасу индрийесу гуттадва̄ро бхиккху имасмим̣ са̄сане иччхитиччхитам̣ саман̣аратим̣ анубхоти, саче аничча̄нупассана̄бхимукхам̣ н̃а̄н̣ам̣ песетука̄мо хоти, тадабхимукхам̣ н̃а̄н̣ам̣ гаччхати. дуккха̄нупассана̄дӣсупи есева найо.
бходжане маттан̃н̃ӯти бходжанамхи пама̄н̣ан̃н̃ӯ. таттха две пама̄н̣а̄ни – пат̣иггахан̣апама̄н̣ан̃ча парибхогапама̄н̣ан̃ча. таттха пат̣иггахан̣апама̄н̣е да̄йакасса васо ведитаббо, деййадхаммасса васо ведитаббо, аттано тха̄мо джа̄нитаббо. еварӯпо хи бхиккху саче деййадхаммо бахуко хоти, да̄йако аппам̣ да̄тука̄мо, да̄йакасса васена аппам̣ ган̣ха̄ти. деййадхаммо аппо, да̄йако бахум̣ да̄тука̄мо, деййадхаммасса васена аппам̣ ган̣ха̄ти. деййадхаммопи баху, да̄йакопи бахум̣ да̄тука̄мо, аттано тха̄мам̣ н̃атва̄ пама̄н̣ена ган̣ха̄ти. со та̄йа пат̣иггахан̣е маттан̃н̃ута̄йа ануппаннан̃ча ла̄бхам̣ уппа̄дети, уппаннан̃ча тха̄варам̣ кароти дхаммикатиссамаха̄ра̄джака̄ле саттавассико са̄ман̣еро вийа.
ран̃н̃о кира пан̃чахи сакат̣асатехи гул̣ам̣ а̄харим̣су. ра̄джа̄ ‘‘мана̄по пан̣н̣а̄ка̄ро, аййехи вина̄ на кха̄дисса̄ма̄’’ти ад̣д̣хатеййа̄ни сакат̣асата̄ни маха̄виха̄рам̣ песетва̄ сайампи бхуттапа̄тара̄со агама̄си. бхерийа̄ пахат̣а̄йа два̄даса бхиккхусахасса̄ни саннипатим̣су. ра̄джа̄ екаманте т̣хито а̄ра̄микам̣ паккоса̄петва̄ а̄ха – ‘‘ран̃н̃о на̄ма да̄не паттапӯрова пама̄н̣ам̣, гахитабха̄джанам̣ пӯретва̄ва дехи, саче кочи маттапат̣иггахан̣е т̣хито на ган̣ха̄ти, майхам̣ а̄рочеййа̄сӣ’’ти.
атхеко маха̄тхеро ‘‘маха̄бодхимаха̄четийа̄ни вандисса̄мӣ’’ти четийапаббата̄ а̄гантва̄, виха̄рам̣ пависанто маха̄ман̣д̣апат̣т̣ха̄не бхиккхӯ гул̣ам̣ ган̣ханте дисва̄ паччхато а̄гаччхантам̣ са̄ман̣ерам̣ а̄ха, ‘‘наттхи те гул̣ена аттхо’’ти. ‘‘а̄ма, бханте, наттхӣ’’ти. са̄ман̣ера майам̣ маггакиланта̄, екена капит̣т̣хапхаламаттена пин̣д̣акена амха̄кам̣ аттхоти. са̄ман̣еро тха̄лакам̣ нӣхаритва̄ тхерасса вассаггапат̣ипа̄т̣ийам̣ ат̣т̣ха̄си. а̄ра̄мико гахан̣ама̄нам̣ пӯретва̄ уккхипи, са̄ман̣еро ан̇гулим̣ ча̄леси. та̄та са̄ман̣ера, ра̄джакула̄нам̣ да̄не бха̄джанапӯрамева пама̄н̣ам̣, тха̄лакапӯрам̣ ган̣ха̄хӣти. а̄ма, упа̄сака, ра̄джа̄но на̄ма махаджджха̄сайа̄ хонти, амха̄кам̣ пана упаджджха̄йасса еттакенева аттхоти.
ра̄джа̄ тасса катхам̣ сутва̄, ‘‘ким̣ бхо са̄ман̣еро бхан̣атӣ’’ти? тасса сантикам̣ гато. а̄ра̄мико а̄ха – ‘‘са̄ми, са̄ман̣ерасса бха̄джанам̣ кхуддакам̣, бахум̣ на ган̣ха̄тӣ’’ти. ра̄джа̄ а̄ха, ‘‘а̄нӣтабха̄джанам̣ пӯретва̄ ган̣хатха, бханте’’ти. маха̄ра̄джа, ра̄джа̄но на̄ма махаджджха̄сайа̄ хонти, уккхиттабха̄джанам̣ пӯретва̄ва да̄тука̄ма̄, амха̄кам̣ пана упаджджха̄йасса еттакенева аттхоти. ра̄джа̄ чинтеси – ‘‘айам̣ саттавассикада̄рако, аджджа̄писса мукхато кхӣрагандхо на муччати, гахетва̄ кут̣е ва̄ кут̣умбе ва̄ пӯретва̄ свепи пунадивасепи кха̄дисса̄ма̄ти на вадати, сакка̄ буддхаса̄санам̣ париггахету’’нти пурисе а̄н̣а̄песи, ‘‘бхо, пасанномхи са̄ман̣ерасса, итара̄нипи ад̣д̣хатеййа̄ни сакат̣асата̄ни а̄нетва̄ сагхам̣сса детха̄’’ти.
сойева пана ра̄джа̄ екадивасам̣ титтирамам̣сам̣ кха̄дитука̄мо чинтеси – ‘‘саче ахам̣ ан̇га̄рапаккам̣ титтирамам̣сам̣ кха̄дитука̄мосмӣти ан̃н̃асса катхесса̄ми, саманта̄ йоджанат̣т̣ха̄не титтирасамуггха̄там̣ кариссантӣ’’ти уппаннам̣ пипа̄сам̣ адхива̄сенто тӣн̣и сам̣ваччхара̄ни вӣтина̄меси. атхасса кан̣н̣есу пуббо сан̣т̣ха̄си, со адхива̄сетум̣ асакконто ‘‘аттхи ну кхо, бхо, амха̄кам̣ кочи упат̣т̣ха̄купа̄сако сӣлараккхако’’ти пуччхи. а̄ма, дева, аттхи, тиссо на̄ма со акхан̣д̣асӣлам̣ раккхатӣти. атха нам̣ вӣмам̣ситука̄мо паккоса̄песи. со а̄гантва̄ ра̄джа̄нам̣ вандитва̄ ат̣т̣ха̄си. тато нам̣ а̄ха – ‘‘твам̣, та̄та, тиссо на̄ма̄’’ти? ‘‘а̄ма дева̄’’ти. тена хи гаччха̄ти. тасмим̣ гате екам̣ куккут̣ам̣ а̄хара̄петва̄ екам̣ пурисам̣ а̄н̣а̄песи, ‘‘гаччха тиссам̣ вада̄хи, имам̣ тӣхи па̄кехи пачитва̄ амха̄кам̣ упат̣т̣ха̄пехӣ’’ти. со гантва̄ татха̄ авоча. со а̄ха – ‘‘саче, бхо, айам̣ матако асса, йатха̄ джа̄на̄ми, татха̄ пачитва̄ упат̣т̣хахеййам̣. па̄н̣а̄типа̄там̣ пана̄хам̣ на каромӣ’’ти. со а̄гантва̄ ран̃н̃о а̄рочеси.
ра̄джа̄ пуна ‘‘екава̄рам̣ гаччха̄’’ти песеси. со гантва̄, ‘‘бхо, ра̄джупат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма бха̄рийам̣, ма̄ евам̣ кари, пунапи сӣлам̣ сакка̄ сама̄да̄тум̣, пачета’’нти а̄ха. атха нам̣ тиссо авоча, ‘‘бхо, екасмим̣ на̄ма аттабха̄ве дхувам̣ екам̣ маран̣ам̣, на̄хам̣ па̄н̣а̄типа̄там̣ карисса̄мӣ’’ти. со пунапи ран̃н̃о а̄рочеси. ра̄джа̄ татийампи песетва̄ асампат̣иччхантам̣ паккоса̄петва̄ аттана̄ пуччхи. ран̃н̃опи татхева пат̣ивачанам̣ ада̄си. атха ра̄джа̄ пурисе а̄н̣а̄песи, ‘‘айам̣ ран̃н̃о а̄н̣ам̣ копети, гаччхатхетасса а̄гха̄танабхан̣д̣ика̄йам̣ т̣хапетва̄, сӣсам̣ чхиндатха̄’’ти. рахо ча пана несам̣ сан̃н̃амада̄си – ‘‘имам̣ сантаджджайама̄на̄ нетва̄ сӣсамасса а̄гха̄танабхан̣д̣ика̄йам̣ т̣хапетва̄ а̄гантва̄ майхам̣ а̄рочетха̄’’ти.
те там̣ а̄гха̄танабхан̣д̣ика̄йам̣ нипаджджа̄петва̄ тамасса куккут̣ам̣ хаттхесу т̣хапайим̣су. со там̣ хадайе т̣хапетва̄ ‘‘ахам̣, та̄та, мама джӣвитам̣ туйхам̣ деми, тава джӣвитам̣ ахам̣ ган̣ха̄ми, твам̣ ниббхайо гаччха̄’’ти виссаджджеси. куккут̣о паккхе паппхот̣етва̄ а̄ка̄сена гантва̄ ват̣аруккхе нилӣйи. тасса куккут̣асса абхайадиннат̣т̣ха̄нам̣ куккут̣агири на̄ма джа̄там̣.
ра̄джа̄ там̣ паваттим̣ сутва̄ амаччапуттам̣ паккоса̄петва̄ сабба̄бхаран̣ехи алан̇каритва̄ а̄ха – ‘‘та̄та, майа̄ твам̣ етадаттхамева вӣмам̣сито, майхам̣ титтирамам̣сам̣ кха̄дитука̄масса тӣн̣и сам̣ваччхара̄ни атикканта̄ни, саккхиссаси ме тикот̣ипарисуддхам̣ катва̄ упат̣т̣ха̄пету’’нти. ‘‘етам̣ на̄ма, дева, майхам̣ камма’’нти никкхамитва̄ два̄рантаре т̣хито екам̣ пурисам̣ па̄това тайо титтире гахетва̄ пависантам̣ дисва̄, две каха̄пан̣е датва̄ титтире а̄да̄йа парисодхетва̄, джӣрака̄дӣхи ва̄сетва̄, ан̇га̄ресу супакке пачитва̄ ран̃н̃о упат̣т̣ха̄песи. ра̄джа̄ маха̄тале сирӣпаллан̇ке нисиннова екам̣ гахетва̄ тхокам̣ чхиндитва̄ мукхе паккхипи, та̄вадевасса саттарасахаран̣ӣсахасса̄ни пхаритва̄ ат̣т̣ха̄си.
тасмим̣ самайе бхиккхусан̇гхам̣ саритва̄, ‘‘ма̄дисо на̄ма патхависсаро ра̄джа̄ титтирамам̣сам̣ кха̄дитука̄мо тӣн̣и сам̣ваччхара̄ни на лабхи, апаччама̄но бхиккхусан̇гхо куто лабхиссатӣ’’ти? мукхе паккхиттаккхан̣д̣ам̣ бхӯмийам̣ чхад̣д̣еси. амаччапутто джан̣н̣укехи патитва̄ мукхена ган̣хи. ра̄джа̄ ‘‘апехи, та̄та, джа̄на̄махам̣ тава ниддосабха̄вам̣, имина̄ на̄ма ка̄ран̣ена майа̄ етам̣ чхад̣д̣ита’’нти катхетва̄, ‘‘сесакам̣ татхева сан̇гопетва̄ т̣хапехӣ’’ти а̄ха.
пунадивасе ра̄джакулӯпако тхеро пин̣д̣а̄йа па̄виси. амаччапутто там̣ дисва̄ паттам̣ гахетва̄ ра̄джагехам̣ павесеси. ан̃н̃атаро вуд̣д̣хапаббаджитопи тхерасса паччха̄саман̣о вийа хутва̄ анубандханто па̄виси. тхеро ‘‘ран̃н̃а̄ паккоса̄питабхиккху бхависсатӣ’’ти памаджджи. амаччапуттопи ‘‘тхерасса упат̣т̣ха̄ко бхависсатӣ’’ти пама̄дам̣ а̄паджджи. тесам̣ нисӣда̄петва̄ йа̄гум̣ адам̣су. йа̄гуйа̄ пӣта̄йа ра̄джа̄ титтире упанеси. тхеро екам̣ ган̣хи, итаропи екам̣ ган̣хи. ра̄джа̄ ‘‘анубха̄го аттхи, ана̄пуччхитва̄ кха̄дитум̣ на йутта’’нти маха̄тхерам̣ а̄пуччхи. тхеро хаттхам̣ пидахи, махаллакаттхеро сампат̣иччхи. ра̄джа̄ анаттамано хутва̄ катабхаттакиччам̣ тхерам̣ паттам̣ а̄да̄йа анугаччханто а̄ха – ‘‘бханте, кулагехам̣ а̄гаччхантехи уггахитаваттам̣ бхиккхум̣ гахетва̄ а̄гантум̣ ват̣т̣атӣ’’ти. тхеро тасмим̣ кхан̣е ан̃н̃а̄си ‘‘на еса ран̃н̃а̄ паккоса̄пито’’ти.
пунадивасе упат̣т̣ха̄каса̄ман̣ерам̣ гахетва̄ па̄виси. ра̄джа̄ тада̄пи йа̄гуйа̄ пӣта̄йа титтире упана̄меси. тхеро екам̣ аггахеси, са̄ман̣еро ан̇гулим̣ ча̄летва̄ маджджхе чхинда̄петва̄ екакот̣т̣ха̄самева аггахеси. ра̄джа̄ там̣ кот̣т̣ха̄сам̣ маха̄тхерасса упана̄меси. маха̄тхеро хаттхам̣ пидахи, са̄ман̣еропи пидахи. ра̄джа̄ авидӯре нисӣдитва̄ кхан̣д̣а̄кхан̣д̣ам̣ чхиндитва̄ кха̄данто ‘‘уггахитаватте нисса̄йа дийад̣д̣хатиттире кха̄дитум̣ лабхимха̄’’ти а̄ха. тасса мам̣се кха̄дитаматтева кан̣н̣ехи пуббо никкхами. тато мукхам̣ виккха̄летва̄ са̄ман̣ерам̣ упасан̇камитва̄, ‘‘пасанносми, та̄та, ат̣т̣ха те дхувабхатта̄ни демӣ’’ти а̄ха. ахам̣, маха̄ра̄джа, упаджджха̄йасса даммӣти. апара̄ни ат̣т̣ха демӣти. та̄ни амха̄кам̣ а̄чарийасса даммӣти. апара̄нипи ат̣т̣ха демӣти. та̄ни сама̄нупаджджха̄йа̄нам̣ даммӣти. апара̄нипи ат̣т̣ха демӣти. та̄ни бхиккхусан̇гхасса даммӣти. апара̄нипи ат̣т̣ха демӣти. са̄ман̣еро адхива̄сеси. евам̣ пат̣иггахан̣аматтам̣ джа̄нанто ануппаннан̃чева ла̄бхам̣ уппа̄дети, уппаннан̃ча тха̄варам̣ кароти. идам̣ пат̣иггахан̣апама̄н̣ам̣ на̄ма. таттха парибхогапама̄н̣ам̣ паччавеккхан̣апайоджанам̣, ‘‘идаматтхийам̣ бходжанам̣ бхун̃джа̄мӣ’’ти пана паччавеккхитапарибхогассева пайоджанатта̄ парибхогапама̄н̣ам̣йева на̄ма, там̣ идха адхиппетам̣. тенева пат̣исан̇кха̄ йонисотиа̄дима̄ха, итарампи пана ват̣т̣атийева.
сӣхасеййанти еттха ка̄мабхогисеййа̄, петасеййа̄, сӣхасеййа̄, татха̄гатасеййа̄ти чатассо сеййа̄. таттха ‘‘йебхуййена, бхиккхаве, ка̄мабхогӣ ва̄мена пассена сентӣ’’ти (а. ни. 4.246) айам̣ ка̄мабхогисеййа̄. тесан̃хи йебхуййена даккхин̣апассена сайа̄но на̄ма наттхи.
‘‘йебхуййена, бхиккхаве, пета̄ утта̄на̄ сентӣ’’ти (а. ни. 4.246) айам̣ петасеййа̄. пета̄ хи аппамам̣салохитатта̄ ат̣т̣хисан̇гха̄т̣аджат̣ита̄ екена пассена сайитум̣ на сакконти, утта̄на̄ва сайанти.
‘‘йебхуййена, бхиккхаве, сӣхо мигара̄джа̄ нан̇гут̣т̣хам̣ антарасаттхимхи анупаккхипитва̄ даккхин̣ена пассена сайатӣ’’ти айам̣ сӣхасеййа̄. теджуссадатта̄ хи сӣхо мигара̄джа̄ две пуримапа̄де екасмим̣, паччхимапа̄де екасмим̣ т̣ха̄не т̣хапетва̄ нан̇гут̣т̣хам̣ антарасаттхимхи паккхипитва̄ пуримапа̄дапаччхимапа̄данан̇гут̣т̣ха̄нам̣ т̣хитока̄сам̣ саллаккхетва̄ двиннам̣ пуримапа̄да̄нам̣ маттхаке сӣсам̣ т̣хапетва̄ сайати, дивасампи сайитва̄ пабуджджхама̄но на утрасанто пабуджджхати, сӣсам̣ пана уккхипитва̄ пуримапа̄да̄дӣнам̣ т̣хитока̄сам̣ саллаккхети. саче кин̃чи т̣ха̄нам̣ виджахитва̄ т̣хитам̣ хоти, ‘‘найидам̣ туйхам̣ джа̄тийа̄ сӯрабха̄васса ча анурӯпа’’нти анаттамано хутва̄ таттхева сайати, на гочара̄йа паккамати. авиджахитва̄ т̣хите пана ‘‘туйхам̣ джа̄тийа̄ ча сӯрабха̄васса ча анурӯпамида’’нти хат̣т̣хатут̣т̣хо ут̣т̣ха̄йа сӣхавиджамбхитам̣ виджамбхитва̄ кесарабха̄рам̣ видхунитва̄ тиккхаттум̣ сӣхана̄дам̣ надитва̄ гочара̄йа паккамати.
чатуттхаджджха̄насеййа̄ пана татха̄гатасеййа̄ти вуччати. та̄су идха сӣхасеййа̄ а̄гата̄. айан̃хи теджуссадаирийа̄патхатта̄ уттамасеййа̄ на̄ма.
па̄де па̄данти даккхин̣апа̄де ва̄мапа̄дам̣. ачча̄дха̄йа̄ти атиа̄дха̄йа, ӣсакам̣ атиккамма т̣хапетва̄. гоппхакена хи гоппхаке, джа̄н̣уна̄ ва̄ джа̄н̣умхи сан̇гхат̣т̣ийама̄не абхин̣хам̣ ведана̄ уппаджджати, читтам̣ екаггам̣ на хоти, сеййа̄ апха̄сука̄ хоти. йатха̄ пана на сан̇гхам̣т̣т̣ети, евам̣ атиккамма т̣хапите ведана̄ нуппаджджати, читтам̣ екаггам̣ хоти, сеййа̄ пха̄сука̄ хоти. тасма̄ евам̣ сеййам̣ каппети.
сато сампаджа̄ноти сатийа̄ чева сампаджан̃н̃ена ча саманна̄гато. катхам̣ нидда̄йанто сато сампаджа̄но хотӣти? сатисампаджан̃н̃асса аппаха̄нена. айан̃хи дивасан̃чева сакалайа̄ман̃ча а̄варан̣ӣйехи дхаммехи читтам̣ парисодхетва̄ пат̣хамайа̄ма̄васа̄не чан̇кама̄ оруйха па̄де дховантопи мӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣ авиджахантова дховати, там̣ авиджахантова два̄рам̣ виварати, ман̃че нисӣдати, авиджахантова ниддам̣ оккамати. пабуджджханто пана мӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ва пабуджджхати. евам̣ ниддам̣ оккамантопи сато сампаджа̄но хоти. евам̣ пана н̃а̄н̣адха̄туканти на рочайим̣су.
вуттанайена панеса читтам̣ парисодхетва̄ пат̣хамайа̄ма̄васа̄не ‘‘упа̄диннакам̣ сарӣрам̣ нидда̄йа самасса̄сесса̄мӣ’’ти чан̇кама̄ оруйха мӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣ авиджахантова па̄де дховати, два̄рам̣ виварати, ман̃че пана нисӣдитва̄ мӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣ паха̄йа, ‘‘кхандха̄ва кхандхесу, дха̄туйова дха̄тӯсу пат̣ихан̃н̃антӣ’’ти сена̄санам̣ паччавеккханто камена ниддам̣ оккамати, пабуджджханто пана мӯлакаммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ва пабуджджхати. евам̣ ниддам̣ оккамантопи сато сампаджа̄но на̄ма хотӣти ведитаббо.
ити имасмим̣ сутте тиван̇гика̄ пуббабха̄гавипассана̄ва катхита̄. еттакенева пана воса̄нам̣ ана̄паджджитва̄ та̄нева индрийабалабоджджхан̇га̄ни самодха̄нетва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ бхиккху арахаттам̣ па̄пун̣а̄тӣти. евам̣ йа̄ва арахатта̄ десана̄ катхетабба̄.