1. маха̄качча̄йанаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
ат̣т̣хаканипа̄те каммам̣ бахукантиа̄дика̄ а̄йасмато маха̄качча̄йанаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро падумуттарасса бхагавато ка̄ле гахапатимаха̄са̄лакуле ниббаттитва̄ вуддхиппатто, екадивасам̣ саттху сантике дхаммам̣ сун̣анто саттха̄ра̄ сам̣кхиттена бха̄ситасса виттха̄рена аттхам̣ вибхаджанта̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапийама̄нам̣ екам̣ бхиккхум̣ дисва̄, сайампи там̣ т̣ха̄нам̣ паттхенто пан̣идха̄нам̣ катва̄, да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄, девамануссесу сам̣саранто сумедхасса бхагавато ка̄ле виджджа̄дхаро хутва̄ а̄ка̄сена гаччханто саттха̄рам̣ химавантапаббате екасмим̣ ванасан̣д̣е нисиннам̣ дисва̄ пасаннама̄насо кан̣ика̄рапуппхехи пӯджам̣ ака̄си.
со тена пун̃н̃акаммена апара̄парам̣ сугатӣсуйева париваттенто кассападасабаласса ка̄ле ба̄ра̄н̣асийам̣ кулагхаре ниббаттитва̄ париниббуте бхагавати суван̣н̣ачетийакаран̣ат̣т̣ха̄не сатасахассаггханика̄йа суван̣н̣ит̣т̣хака̄йа пӯджам̣ катва̄, ‘‘бхагава̄ майхам̣ ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не сарӣрам̣ суван̣н̣аван̣н̣ам̣ хотӯ’’ти паттханам̣ ака̄си.
тато йа̄ваджӣвам̣ кусалакаммам̣ катва̄ екам̣ буддхантарам̣ девамануссесу сам̣саритва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де удждженийам̣ ран̃н̃о чан̣д̣ападжджотасса пурохитагехе ниббатти. тасса на̄маггахан̣адивасе ма̄та̄ ‘‘майхам̣ путто суван̣н̣аван̣н̣о, аттано на̄мам̣ гахетва̄ а̄гато’’ти кан̃чанама̄н̣аво твева на̄мам̣ ака̄си. со вуд̣д̣химанва̄йа тайо веде уггахетва̄ питу аччайена пурохитат̣т̣ха̄нам̣ лабхи. со готтавасена качча̄йаноти пан̃н̃а̄йиттха. там̣ ра̄джа̄ чан̣д̣ападжджото буддхуппа̄дам̣ сутва̄, ‘‘а̄чарийа, твам̣ таттха гантва̄ саттха̄рам̣ идха̄нехӣ’’ти песеси. со аттат̣т̣хамо саттху сантикам̣ упагато. тасса саттха̄ дхаммам̣ десети. десана̄парийоса̄не со саттахи джанехи саддхим̣ саха пат̣исамбхида̄хи арахатте патит̣т̣ха̄си. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 2.54.1-27) –
‘‘падумуттаро на̄ма джино, анеджо аджитам̣ джайо;
сатасахассе каппа̄нам̣, ито уппаджджи на̄йако.
‘‘вӣро камалапаттаккхо, сасан̇кавимала̄нано;
канака̄чаласан̇ка̄со, равидиттисамаппабхо.
‘‘саттанеттаманоха̄рӣ, варалаккхан̣абхӯсито;
саббава̄кйапатха̄тӣто, мануджа̄марасаккато.
‘‘самбуддхо бодхайам̣ сатте, ва̄гӣсо мадхурассаро;
карун̣а̄нибандхасанта̄но, париса̄су виса̄радо.
‘‘десети мадхурам̣ дхаммам̣, чатусаччӯпасам̣хитам̣;
нимугге мохапан̇камхи, самуддхарати па̄н̣ине.
‘‘тада̄ екачаро хутва̄, та̄пасо химава̄лайо;
набхаса̄ ма̄нусам̣ локам̣, гаччханто джинамаддасам̣.
‘‘упечча сантикам̣ тасса, ассосим̣ дхаммадесанам̣;
ван̣н̣айантасса вӣрасса, са̄вакасса маха̄гун̣ам̣.
‘‘сам̣кхиттена майа̄ вуттам̣, виттха̄рена пака̄сайам̣;
парисам̣ ман̃ча тосети, йатха̄ качча̄йано айам̣.
‘‘на̄хам̣ евамидхекаччам̣, ан̃н̃ам̣ пасса̄ми са̄вакам̣;
тасма̄тадагге есагго, евам̣ дха̄ретха бхиккхаво.
‘‘тада̄хам̣ вимхито хутва̄, сутва̄ ва̄кйам̣ манорамам̣;
химавантам̣ гамитва̄на, а̄хитва̄ пуппхасан̃чайам̣.
‘‘пӯджетва̄ локасаран̣ам̣, там̣ т̣ха̄намабхипаттхайим̣;
тада̄ мама̄сайам̣ н̃атва̄, бйа̄ка̄си са ран̣ан̃джахо.
‘‘пассатхетам̣ исиварам̣, ниддхантаканакаттачам̣;
уддхаггаломам̣ пӣн̣ам̣сам̣, ачалам̣ пан̃джалим̣ т̣хитам̣.
‘‘ха̄сам̣ супун̣н̣анайанам̣, буддхаван̣н̣агата̄сайам̣;
дхаммаджам̣ уггахадайам̣, амата̄ситтасаннибхам̣.
‘‘качча̄насса гун̣ам̣ сутва̄, там̣ т̣ха̄нам̣ паттхайам̣ т̣хито;
ана̄гатамхи аддха̄не, готамасса маха̄муне.
‘‘тасса дхаммесу да̄йа̄до, орасо дхамманиммито;
качча̄но на̄ма на̄мена, хессати саттху са̄вако.
‘‘бахуссуто маха̄н̃а̄н̣ӣ, адхиппа̄йавидӯ муне;
па̄пун̣иссати там̣ т̣ха̄нам̣, йатха̄йам̣ бйа̄като майа̄.
‘‘сатасахассито каппе, йам̣ каммамакарим̣ тада̄;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘дуве бхаве сам̣сара̄ми, деватте атха ма̄нусе;
ан̃н̃ам̣ гатим̣ на гаччха̄ми, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘дуве куле паджа̄йа̄ми, кхаттийе атха бра̄хман̣е;
нӣче куле на джа̄йа̄ми, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘паччхиме ча бхаве да̄ни, джа̄то удждженийам̣ пуре;
паджджотасса ча чан̣д̣асса, пурохитадиджа̄дхино.
‘‘путто тирит̣иваччхасса, нипун̣о ведапа̄рагӯ;
ма̄та̄ ча чандима̄ на̄ма, качча̄нохам̣ вараттачо.
‘‘вӣмам̣санаттхам̣ буддхасса, бхӯмипа̄лена песито;
дисва̄ моккхапурадва̄рам̣, на̄йакам̣ гун̣асан̃чайам̣.
‘‘сутва̄ ча вималам̣ ва̄кйам̣, гатипан̇кависосанам̣;
па̄пун̣им̣ аматам̣ сантам̣, сесехи саха саттахи.
‘‘адхиппа̄йавидӯ джа̄то, сугатасса маха̄мате.
т̣хапито етадагге ча, сусамиддхаманоратхо.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
атха саттха̄ ‘‘етха, бхиккхаво’’ти хаттхам̣ паса̄реси. те та̄вадева дван̇гуламаттакесамассука̄ иддхимайапаттачӣварадхара̄ вассасат̣т̣хикаттхера̄ вийа ахесум̣. евам̣ тхеро садаттхам̣ ниппха̄детва̄, ‘‘бханте, ра̄джа̄ паджджото тумха̄кам̣ па̄де вандитум̣ дхамман̃ча сотум̣ иччхатӣ’’ти саттху а̄рочеси. саттха̄, ‘‘твам̣йева, бхиккху, таттха гаччха, тайи гатепи ра̄джа̄ пасӣдиссатӣ’’ти а̄ха. тхеро саттху а̄н̣а̄йа аттат̣т̣хамо таттха гантва̄ ра̄джа̄нам̣ паса̄детва̄ авантӣсу са̄санам̣ патит̣т̣ха̄петва̄ пуна саттху сантикамева гато. со екадивасам̣ самбахуле бхиккхӯ саман̣адхаммам̣ паха̄йа камма̄ра̄ме сан̇ган̣ика̄ра̄ме расатан̣ха̄нугате ча пама̄давиха̄рино дисва̄ тесам̣ ова̄давасена –
494. ‘‘каммам̣ бахукам̣ на ка̄райе, париваджджеййа джанам̣ на уййаме;
со уссукко раса̄нугиддхо, аттхам̣ рин̃чати йо сукха̄дхива̄хо.
495. ‘‘пан̇коти хи нам̣ аведайум̣, йа̄йам̣ ванданапӯджана̄ кулесу;
сукхумам̣ саллам̣ дуруббахам̣, сакка̄ро ка̄пурисена дуджджахо’’ти. –
две га̄тха̄ абха̄си.
таттха каммам̣ бахукам̣ на ка̄райети нава̄ва̄сака̄ра̄пана̄дим̣ саман̣адхаммакаран̣асса парибандхабхӯтам̣ махантам̣ навакаммам̣ на пат̣т̣хапеййа, кхуддакам̣ аппасама̄рамбхам̣ кхан̣д̣апхуллапат̣исан̇кхаран̣а̄дим̣ саттху вачанапат̣ипӯджанаттхам̣ ка̄таббамева. париваджджеййа джананти ган̣асан̇ган̣икавасена джанам̣ виваджджеййа. джананти ва̄ йа̄дисам̣ сам̣севато бхаджато пайирупа̄сато кусала̄ дхамма̄ париха̄йанти, акусала̄ дхамма̄ абхивад̣д̣ханти, та̄дисам̣ акалйа̄н̣амиттабхӯтам̣ джанам̣ париваджджеййа. на уййамети, паччайуппа̄данаттхам̣ куласан̇ган̣ханавасена на ва̄йамеййа, йасма̄ со уссукко раса̄нугиддхо, аттхам̣ рин̃чати йо сукха̄дхива̄хоти йо раса̄нугиддхо расатан̣ха̄васико бхиккху паччайуппа̄данапасуто, со куласан̇ган̣ханаттхам̣ уссукко, тесу сукхитесу сукхито, дуккхитесу дуккхито, уппаннесу киччакаран̣ӣйесу аттана̄ йогам̣ а̄паджджати, йо сукха̄дхива̄хо саматхавипассана̄маггапхаланибба̄насукха̄вахо сӣла̄диаттхо, там̣ рин̃чати паджахати екам̣сена атта̄нам̣ тато вивечетӣти аттхо.
евам̣ пат̣хамага̄тха̄йа ‘‘камма̄ра̄матам̣ сан̇ган̣ика̄ра̄матам̣ паччайагедхан̃ча ваджджетха̄’’ти овадитва̄ ида̄ни сакка̄ра̄бхила̄сам̣ гараханто дутийам̣ га̄тхама̄ха. тассаттхо – йа̄ айам̣ бхиккха̄йа упагата̄нам̣ паббаджита̄нам̣ кулесу гехава̄сӣхи гун̣асамбха̄вана̄йа карӣйама̄на̄ вандана̄ пӯджана̄ ча, йасма̄ там̣ абха̄витатта̄нам̣ осӣда̄панат̣т̣хена малинабха̄вакаран̣ат̣т̣хена ча пан̇ко каддамоти буддха̄дайо арийа̄ паведайум̣ аббхан̃н̃ам̣су паведесум̣ ва̄, йасма̄ ча апарин̃н̃а̄таккхандха̄нам̣ андхапутхуджджана̄нам̣ сакка̄ра̄бхила̄сам̣ дувин̃н̃еййасабха̄вата̄йа пӣл̣а̄джананато анто туданато дуруддхаран̣ато ча сукхумам̣ саллам̣ дуруббахам̣ паведайум̣, тато ева сакка̄ро ка̄пурисена дуджджахо дуппаджахеййо тасса паха̄напат̣ипаттийа̄ аппат̣ипаджджанато. сакка̄ра̄бхила̄саппаха̄нена хи сакка̄ро пахӣно хоти, тасма̄ тасса паха̄на̄йа а̄його каран̣ӣйоти дассети –
496. ‘‘на парассупанидха̄йа, каммам̣ маччасса па̄пакам̣;
аттана̄ там̣ на севеййа, каммабандхӯ хи ма̄тийа̄.
497. ‘‘на паре вачана̄ чоро, на паре вачана̄ муни;
атта̄ ча нам̣ йатха̄ веди, дева̄пи нам̣ татха̄ видӯ.
498. ‘‘паре ча на виджа̄нанти, майаметтха йама̄масе;
йе ча таттха виджа̄нанти, тато самманти медхага̄.
499. ‘‘джӣвате ва̄пи саппан̃н̃о, апи виттапариккхайо;
пан̃н̃а̄йа ча ала̄бхена, виттава̄пи на джӣвати.
500. ‘‘саббам̣ сун̣а̄ти сотена, саббам̣ пассати чаккхуна̄;
на ча дит̣т̣хам̣ сутам̣ дхӣро, саббам̣ уджджхитумарахати.
501. ‘‘чаккхума̄сса йатха̄ андхо, сотава̄ бадхиро йатха̄;
пан̃н̃ава̄сса йатха̄ мӯго, балава̄ дуббалорива;
атха аттхе самуппанне, сайетха матаса̄йика’’нти. –
има̄ чха га̄тха̄ ран̃н̃о паджджотасса ова̄давасена абха̄си. со кира бра̄хман̣е саддахитва̄ пасугха̄тайан̃н̃ам̣ ка̄рети, каммам̣ асодхетва̄ва ачоре чорасан̃н̃а̄йа дан̣д̣еси, ат̣т̣акаран̣е ча асса̄мике са̄мике кароти, са̄мике ча асса̄мике. тато нам̣ тхеро вивечетум̣ ‘‘на парасса̄’’тиа̄дина̄ чха га̄тха̄ абха̄си.
таттха на парассупанидха̄йа, каммам̣ маччасса па̄паканти парасса маччасса саттасса упанидха̄йа уддисса ка̄ран̣ам̣ катва̄ па̄пакам̣ вадхабандха̄дикаммам̣ на севеййа, парена на ка̄ра̄пеййа̄ти аттхо. аттана̄ там̣ на севеййа̄ти аттана̄пи там̣ па̄пакам̣ на кареййа. касма̄? каммабандхӯ хи ма̄тийа̄ име ма̄тийа̄ мачча̄ каммада̄йа̄да̄, тасма̄ аттана̄ ча кин̃чи па̄пакаммам̣ на кареййа, паренапи на ка̄ра̄пеййа̄ти аттхо.
на паре вачана̄ чороти аттана̄ чорийам̣ акатва̄ паравачана̄ парасса вачанаматтена чоро на̄ма на хоти, татха̄ на паре вачана̄ муни парасса вачанаматтена муни сувисуддхака̄йавачӣманосама̄ча̄ро на хоти. еттха хи парети вибхаттиалопам̣ катва̄ ниддесо. кечи пана ‘‘паресанти ваттаббе парети сам̣-ка̄ралопам̣ катва̄ ниддит̣т̣ха’’нти ваданти. атта̄ ча нам̣ йатха̄ ведӣти нам̣ саттам̣ тасса атта̄ читтам̣ йатха̄ ‘‘ахам̣ парисуддхо, апарисуддхо ва̄’’ти йа̄тха̄вато аведи джа̄на̄ти. дева̄пи нам̣ татха̄ видӯти висуддхидева̄, упапаттидева̄ ча татха̄ видӯ виданти джа̄нанти, тасма̄ сайам̣ та̄диса̄ дева̄ ча пама̄н̣ам̣ суддха̄суддха̄нам̣ суддха̄суддхабха̄ваджа̄нане, на йе кечи иччха̄досапарета̄ сатта̄ти адхиппа̄йо.
парети пан̣д̣ите т̣хапетва̄ тато ан̃н̃е, кусала̄кусаласа̄ваджджа̄наваджджам̣ каммам̣ каммапхалам̣ ка̄йасса асубхатам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ аниччатам̣ аджа̄нанта̄ идха паре на̄ма. те майаметтха имасмим̣ джӣвалоке йама̄ма упарама̄ма, ‘‘сататам̣ самитам̣ маччу сантикам̣ гаччха̄ма̄’’ти на джа̄нанти. йе ча таттха виджа̄нантӣти йе ча таттха пан̣д̣ита̄ ‘‘майам̣ маччу самӣпам̣ гаччха̄ма̄’’ти виджа̄нанти. тато самманти медхага̄ти еван̃хи те джа̄нанта̄ медхага̄нам̣ паравихим̣сана̄нам̣ вӯпасама̄йа пат̣ипаджджанти, аттана̄ паре ча ан̃н̃е на медханти на ба̄дхентӣти аттхо. твам̣ пана джӣвитанимиттам̣ ачоре чоре каронтопи дан̣д̣анена са̄мике асса̄мике каронтопи дханаджа̄нийа̄ ба̄дхаси пан̃н̃а̄векаллато. татха̄ акаронтопи джӣвате ва̄пи саппан̃н̃о, апи виттапариккхайо париккхӣн̣адханопи саппан̃н̃аджа̄тико итарӣтарасантосена сантут̣т̣хо анаваджджа̄йа джӣвика̄йа джӣватийева. тасса хи джӣвитам̣ на̄ма. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘пан̃н̃а̄джӣвим̣ джӣвитама̄ху сет̣т̣ха’’нти (сам̣. ни. 1.73, 246; су. ни. 184). думмедхапуггало пана пан̃н̃а̄йа ча ала̄бхена дит̣т̣хадхаммикам̣ сампара̄йикан̃ча аттхам̣ вира̄дхенто виттава̄пи на джӣвати гараха̄дипаваттийа̄ джӣванто на̄ма на хоти, анупа̄йан̃н̃ута̄йа йатха̄дхигатам̣ дханам̣ на̄сенто джӣвитампи сандха̄ретум̣ на саккотийева.
има̄ кира чатассопи га̄тха̄ тхеро супинантена ран̃н̃о катхеси. ра̄джа̄ супинам̣ дисва̄ тхерам̣ намассантойева пабуджджхитва̄ пабха̄та̄йа раттийа̄ тхерам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ аттана̄ дит̣т̣ханийа̄мена супинам̣ катхеси. там̣ сутва̄ тхеро та̄ га̄тха̄ паччунубха̄ситва̄ ‘‘саббам̣ сун̣а̄тӣ’’тиа̄дина̄ двӣхи га̄тха̄хи ра̄джа̄нам̣ овади. таттха саббам̣ сун̣а̄ти сотена̄ти идха сотаббам̣ саддам̣ а̄па̄тхагатам̣ саббам̣ субха̄ситам̣ дуббха̄ситан̃ча абадхиро сотена сун̣а̄ти. татха̄ саббам̣ рӯпам̣ сундарам̣ асундарампи чаккхуна̄ анандхо пассати, айаминдрийа̄нам̣ сабха̄во. таттха пана на ча дит̣т̣хам̣ сутам̣ дхӣро, саббам̣ уджджхитунти ча нидассанаматтаметам̣. йан̃хи там̣ дит̣т̣хам̣ сутам̣ ва̄, на там̣ саббам̣ дхӣро саппан̃н̃о уджджхитум̣ париччаджитум̣ гахетум̣ ва̄ арахати. гун̣а̄гун̣ам̣ пана таттха упапариккхитва̄ уджджхитаббамева уджджхитум̣ гахетаббан̃ча гахетум̣ арахати, тасма̄ чаккхума̄сса йатха̄ андхо чаккхума̄пи сама̄но уджджхитаббе дит̣т̣хе андхо йатха̄ асса апассанто вийа бхавеййа, татха̄ уджджхитаббе суте сотава̄пи бадхиро йатха̄ асса асун̣анто вийа бхавеййа. пан̃н̃ава̄сса йатха̄ мӯготи вича̄ран̣апан̃н̃а̄йа пан̃н̃ава̄ вачанакусалопи аваттаббе мӯго вийа бхавеййа. балава̄ тха̄масампаннопи акаттаббе дуббалорива, рака̄ро падасандхикаро, асаматтхо вийа бхавеййа. атха аттхе самуппанне, сайетха матаса̄йиканти аттана̄ ка̄таббакичче уппанне упат̣т̣хите матаса̄йикам̣ сайетха, матаса̄йикам̣ сайитва̄пи там̣ киччам̣ тӣретаббамева, на вира̄дхетаббам̣. атха ва̄ атха аттхе самуппаннети аттана̄ акаран̣ӣйе аттхе кичче уппанне упат̣т̣хите матаса̄йикам̣ сайетха, матаса̄йикам̣ сайитва̄пи там̣ на ка̄таббамева. на хи пан̣д̣ито айуттам̣ ка̄тумарахатӣти евам̣ тхерена овадито ра̄джа̄ акаттаббам̣ паха̄йа ка̄таббейева йуттаппайутто ахосӣти.
маха̄качча̄йанаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.