8. ат̣т̣хаканипа̄то

1. маха̄качча̄йанаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄

ат̣т̣хаканипа̄те каммам̣ бахукантиа̄дика̄ а̄йасмато маха̄качча̄йанаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро падумуттарасса бхагавато ка̄ле гахапатимаха̄са̄лакуле ниббаттитва̄ вуддхиппатто, екадивасам̣ саттху сантике дхаммам̣ сун̣анто саттха̄ра̄ сам̣кхиттена бха̄ситасса виттха̄рена аттхам̣ вибхаджанта̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапийама̄нам̣ екам̣ бхиккхум̣ дисва̄, сайампи там̣ т̣ха̄нам̣ паттхенто пан̣идха̄нам̣ катва̄, да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄, девамануссесу сам̣саранто сумедхасса бхагавато ка̄ле виджджа̄дхаро хутва̄ а̄ка̄сена гаччханто саттха̄рам̣ химавантапаббате екасмим̣ ванасан̣д̣е нисиннам̣ дисва̄ пасаннама̄насо кан̣ика̄рапуппхехи пӯджам̣ ака̄си.

со тена пун̃н̃акаммена апара̄парам̣ сугатӣсуйева париваттенто кассападасабаласса ка̄ле ба̄ра̄н̣асийам̣ кулагхаре ниббаттитва̄ париниббуте бхагавати суван̣н̣ачетийакаран̣ат̣т̣ха̄не сатасахассаггханика̄йа суван̣н̣ит̣т̣хака̄йа пӯджам̣ катва̄, ‘‘бхагава̄ майхам̣ ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не сарӣрам̣ суван̣н̣аван̣н̣ам̣ хотӯ’’ти паттханам̣ ака̄си.

тато йа̄ваджӣвам̣ кусалакаммам̣ катва̄ екам̣ буддхантарам̣ девамануссесу сам̣саритва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де удждженийам̣ ран̃н̃о чан̣д̣ападжджотасса пурохитагехе ниббатти. тасса на̄маггахан̣адивасе ма̄та̄ ‘‘майхам̣ путто суван̣н̣аван̣н̣о, аттано на̄мам̣ гахетва̄ а̄гато’’ти кан̃чанама̄н̣аво твева на̄мам̣ ака̄си. со вуд̣д̣химанва̄йа тайо веде уггахетва̄ питу аччайена пурохитат̣т̣ха̄нам̣ лабхи. со готтавасена качча̄йаноти пан̃н̃а̄йиттха. там̣ ра̄джа̄ чан̣д̣ападжджото буддхуппа̄дам̣ сутва̄, ‘‘а̄чарийа, твам̣ таттха гантва̄ саттха̄рам̣ идха̄нехӣ’’ти песеси. со аттат̣т̣хамо саттху сантикам̣ упагато. тасса саттха̄ дхаммам̣ десети. десана̄парийоса̄не со саттахи джанехи саддхим̣ саха пат̣исамбхида̄хи арахатте патит̣т̣ха̄си. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 2.54.1-27) –

‘‘падумуттаро на̄ма джино, анеджо аджитам̣ джайо;

сатасахассе каппа̄нам̣, ито уппаджджи на̄йако.

‘‘вӣро камалапаттаккхо, сасан̇кавимала̄нано;

канака̄чаласан̇ка̄со, равидиттисамаппабхо.

‘‘саттанеттаманоха̄рӣ, варалаккхан̣абхӯсито;

саббава̄кйапатха̄тӣто, мануджа̄марасаккато.

‘‘самбуддхо бодхайам̣ сатте, ва̄гӣсо мадхурассаро;

карун̣а̄нибандхасанта̄но, париса̄су виса̄радо.

‘‘десети мадхурам̣ дхаммам̣, чатусаччӯпасам̣хитам̣;

нимугге мохапан̇камхи, самуддхарати па̄н̣ине.

‘‘тада̄ екачаро хутва̄, та̄пасо химава̄лайо;

набхаса̄ ма̄нусам̣ локам̣, гаччханто джинамаддасам̣.

‘‘упечча сантикам̣ тасса, ассосим̣ дхаммадесанам̣;

ван̣н̣айантасса вӣрасса, са̄вакасса маха̄гун̣ам̣.

‘‘сам̣кхиттена майа̄ вуттам̣, виттха̄рена пака̄сайам̣;

парисам̣ ман̃ча тосети, йатха̄ качча̄йано айам̣.

‘‘на̄хам̣ евамидхекаччам̣, ан̃н̃ам̣ пасса̄ми са̄вакам̣;

тасма̄тадагге есагго, евам̣ дха̄ретха бхиккхаво.

‘‘тада̄хам̣ вимхито хутва̄, сутва̄ ва̄кйам̣ манорамам̣;

химавантам̣ гамитва̄на, а̄хитва̄ пуппхасан̃чайам̣.

‘‘пӯджетва̄ локасаран̣ам̣, там̣ т̣ха̄намабхипаттхайим̣;

тада̄ мама̄сайам̣ н̃атва̄, бйа̄ка̄си са ран̣ан̃джахо.

‘‘пассатхетам̣ исиварам̣, ниддхантаканакаттачам̣;

уддхаггаломам̣ пӣн̣ам̣сам̣, ачалам̣ пан̃джалим̣ т̣хитам̣.

‘‘ха̄сам̣ супун̣н̣анайанам̣, буддхаван̣н̣агата̄сайам̣;

дхаммаджам̣ уггахадайам̣, амата̄ситтасаннибхам̣.

‘‘качча̄насса гун̣ам̣ сутва̄, там̣ т̣ха̄нам̣ паттхайам̣ т̣хито;

ана̄гатамхи аддха̄не, готамасса маха̄муне.

‘‘тасса дхаммесу да̄йа̄до, орасо дхамманиммито;

качча̄но на̄ма на̄мена, хессати саттху са̄вако.

‘‘бахуссуто маха̄н̃а̄н̣ӣ, адхиппа̄йавидӯ муне;

па̄пун̣иссати там̣ т̣ха̄нам̣, йатха̄йам̣ бйа̄като майа̄.

‘‘сатасахассито каппе, йам̣ каммамакарим̣ тада̄;

дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.

‘‘дуве бхаве сам̣сара̄ми, деватте атха ма̄нусе;

ан̃н̃ам̣ гатим̣ на гаччха̄ми, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.

‘‘дуве куле паджа̄йа̄ми, кхаттийе атха бра̄хман̣е;

нӣче куле на джа̄йа̄ми, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.

‘‘паччхиме ча бхаве да̄ни, джа̄то удждженийам̣ пуре;

паджджотасса ча чан̣д̣асса, пурохитадиджа̄дхино.

‘‘путто тирит̣иваччхасса, нипун̣о ведапа̄рагӯ;

ма̄та̄ ча чандима̄ на̄ма, качча̄нохам̣ вараттачо.

‘‘вӣмам̣санаттхам̣ буддхасса, бхӯмипа̄лена песито;

дисва̄ моккхапурадва̄рам̣, на̄йакам̣ гун̣асан̃чайам̣.

‘‘сутва̄ ча вималам̣ ва̄кйам̣, гатипан̇кависосанам̣;

па̄пун̣им̣ аматам̣ сантам̣, сесехи саха саттахи.

‘‘адхиппа̄йавидӯ джа̄то, сугатасса маха̄мате.

т̣хапито етадагге ча, сусамиддхаманоратхо.

‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.

атха саттха̄ ‘‘етха, бхиккхаво’’ти хаттхам̣ паса̄реси. те та̄вадева дван̇гуламаттакесамассука̄ иддхимайапаттачӣварадхара̄ вассасат̣т̣хикаттхера̄ вийа ахесум̣. евам̣ тхеро садаттхам̣ ниппха̄детва̄, ‘‘бханте, ра̄джа̄ паджджото тумха̄кам̣ па̄де вандитум̣ дхамман̃ча сотум̣ иччхатӣ’’ти саттху а̄рочеси. саттха̄, ‘‘твам̣йева, бхиккху, таттха гаччха, тайи гатепи ра̄джа̄ пасӣдиссатӣ’’ти а̄ха. тхеро саттху а̄н̣а̄йа аттат̣т̣хамо таттха гантва̄ ра̄джа̄нам̣ паса̄детва̄ авантӣсу са̄санам̣ патит̣т̣ха̄петва̄ пуна саттху сантикамева гато. со екадивасам̣ самбахуле бхиккхӯ саман̣адхаммам̣ паха̄йа камма̄ра̄ме сан̇ган̣ика̄ра̄ме расатан̣ха̄нугате ча пама̄давиха̄рино дисва̄ тесам̣ ова̄давасена –

494. ‘‘каммам̣ бахукам̣ на ка̄райе, париваджджеййа джанам̣ на уййаме;

со уссукко раса̄нугиддхо, аттхам̣ рин̃чати йо сукха̄дхива̄хо.

495. ‘‘пан̇коти хи нам̣ аведайум̣, йа̄йам̣ ванданапӯджана̄ кулесу;

сукхумам̣ саллам̣ дуруббахам̣, сакка̄ро ка̄пурисена дуджджахо’’ти. –

две га̄тха̄ абха̄си.

таттха каммам̣ бахукам̣ на ка̄райети нава̄ва̄сака̄ра̄пана̄дим̣ саман̣адхаммакаран̣асса парибандхабхӯтам̣ махантам̣ навакаммам̣ на пат̣т̣хапеййа, кхуддакам̣ аппасама̄рамбхам̣ кхан̣д̣апхуллапат̣исан̇кхаран̣а̄дим̣ саттху вачанапат̣ипӯджанаттхам̣ ка̄таббамева. париваджджеййа джананти ган̣асан̇ган̣икавасена джанам̣ виваджджеййа. джананти ва̄ йа̄дисам̣ сам̣севато бхаджато пайирупа̄сато кусала̄ дхамма̄ париха̄йанти, акусала̄ дхамма̄ абхивад̣д̣ханти, та̄дисам̣ акалйа̄н̣амиттабхӯтам̣ джанам̣ париваджджеййа. на уййамети, паччайуппа̄данаттхам̣ куласан̇ган̣ханавасена на ва̄йамеййа, йасма̄ со уссукко раса̄нугиддхо, аттхам̣ рин̃чати йо сукха̄дхива̄хоти йо раса̄нугиддхо расатан̣ха̄васико бхиккху паччайуппа̄данапасуто, со куласан̇ган̣ханаттхам̣ уссукко, тесу сукхитесу сукхито, дуккхитесу дуккхито, уппаннесу киччакаран̣ӣйесу аттана̄ йогам̣ а̄паджджати, йо сукха̄дхива̄хо саматхавипассана̄маггапхаланибба̄насукха̄вахо сӣла̄диаттхо, там̣ рин̃чати паджахати екам̣сена атта̄нам̣ тато вивечетӣти аттхо.

евам̣ пат̣хамага̄тха̄йа ‘‘камма̄ра̄матам̣ сан̇ган̣ика̄ра̄матам̣ паччайагедхан̃ча ваджджетха̄’’ти овадитва̄ ида̄ни сакка̄ра̄бхила̄сам̣ гараханто дутийам̣ га̄тхама̄ха. тассаттхо – йа̄ айам̣ бхиккха̄йа упагата̄нам̣ паббаджита̄нам̣ кулесу гехава̄сӣхи гун̣асамбха̄вана̄йа карӣйама̄на̄ вандана̄ пӯджана̄ ча, йасма̄ там̣ абха̄витатта̄нам̣ осӣда̄панат̣т̣хена малинабха̄вакаран̣ат̣т̣хена ча пан̇ко каддамоти буддха̄дайо арийа̄ паведайум̣ аббхан̃н̃ам̣су паведесум̣ ва̄, йасма̄ ча апарин̃н̃а̄таккхандха̄нам̣ андхапутхуджджана̄нам̣ сакка̄ра̄бхила̄сам̣ дувин̃н̃еййасабха̄вата̄йа пӣл̣а̄джананато анто туданато дуруддхаран̣ато ча сукхумам̣ саллам̣ дуруббахам̣ паведайум̣, тато ева сакка̄ро ка̄пурисена дуджджахо дуппаджахеййо тасса паха̄напат̣ипаттийа̄ аппат̣ипаджджанато. сакка̄ра̄бхила̄саппаха̄нена хи сакка̄ро пахӣно хоти, тасма̄ тасса паха̄на̄йа а̄його каран̣ӣйоти дассети –

496. ‘‘на парассупанидха̄йа, каммам̣ маччасса па̄пакам̣;

аттана̄ там̣ на севеййа, каммабандхӯ хи ма̄тийа̄.

497. ‘‘на паре вачана̄ чоро, на паре вачана̄ муни;

атта̄ ча нам̣ йатха̄ веди, дева̄пи нам̣ татха̄ видӯ.

498. ‘‘паре ча на виджа̄нанти, майаметтха йама̄масе;

йе ча таттха виджа̄нанти, тато самманти медхага̄.

499. ‘‘джӣвате ва̄пи саппан̃н̃о, апи виттапариккхайо;

пан̃н̃а̄йа ча ала̄бхена, виттава̄пи на джӣвати.

500. ‘‘саббам̣ сун̣а̄ти сотена, саббам̣ пассати чаккхуна̄;

на ча дит̣т̣хам̣ сутам̣ дхӣро, саббам̣ уджджхитумарахати.

501. ‘‘чаккхума̄сса йатха̄ андхо, сотава̄ бадхиро йатха̄;

пан̃н̃ава̄сса йатха̄ мӯго, балава̄ дуббалорива;

атха аттхе самуппанне, сайетха матаса̄йика’’нти. –

има̄ чха га̄тха̄ ран̃н̃о паджджотасса ова̄давасена абха̄си. со кира бра̄хман̣е саддахитва̄ пасугха̄тайан̃н̃ам̣ ка̄рети, каммам̣ асодхетва̄ва ачоре чорасан̃н̃а̄йа дан̣д̣еси, ат̣т̣акаран̣е ча асса̄мике са̄мике кароти, са̄мике ча асса̄мике. тато нам̣ тхеро вивечетум̣ ‘‘на парасса̄’’тиа̄дина̄ чха га̄тха̄ абха̄си.

таттха на парассупанидха̄йа, каммам̣ маччасса па̄паканти парасса маччасса саттасса упанидха̄йа уддисса ка̄ран̣ам̣ катва̄ па̄пакам̣ вадхабандха̄дикаммам̣ на севеййа, парена на ка̄ра̄пеййа̄ти аттхо. аттана̄ там̣ на севеййа̄ти аттана̄пи там̣ па̄пакам̣ на кареййа. касма̄? каммабандхӯ хи ма̄тийа̄ име ма̄тийа̄ мачча̄ каммада̄йа̄да̄, тасма̄ аттана̄ ча кин̃чи па̄пакаммам̣ на кареййа, паренапи на ка̄ра̄пеййа̄ти аттхо.

на паре вачана̄ чороти аттана̄ чорийам̣ акатва̄ паравачана̄ парасса вачанаматтена чоро на̄ма на хоти, татха̄ на паре вачана̄ муни парасса вачанаматтена муни сувисуддхака̄йавачӣманосама̄ча̄ро на хоти. еттха хи парети вибхаттиалопам̣ катва̄ ниддесо. кечи пана ‘‘паресанти ваттаббе парети сам̣-ка̄ралопам̣ катва̄ ниддит̣т̣ха’’нти ваданти. атта̄ ча нам̣ йатха̄ ведӣти нам̣ саттам̣ тасса атта̄ читтам̣ йатха̄ ‘‘ахам̣ парисуддхо, апарисуддхо ва̄’’ти йа̄тха̄вато аведи джа̄на̄ти. дева̄пи нам̣ татха̄ видӯти висуддхидева̄, упапаттидева̄ ча татха̄ видӯ виданти джа̄нанти, тасма̄ сайам̣ та̄диса̄ дева̄ ча пама̄н̣ам̣ суддха̄суддха̄нам̣ суддха̄суддхабха̄ваджа̄нане, на йе кечи иччха̄досапарета̄ сатта̄ти адхиппа̄йо.

парети пан̣д̣ите т̣хапетва̄ тато ан̃н̃е, кусала̄кусаласа̄ваджджа̄наваджджам̣ каммам̣ каммапхалам̣ ка̄йасса асубхатам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ аниччатам̣ аджа̄нанта̄ идха паре на̄ма. те майаметтха имасмим̣ джӣвалоке йама̄ма упарама̄ма, ‘‘сататам̣ самитам̣ маччу сантикам̣ гаччха̄ма̄’’ти на джа̄нанти. йе ча таттха виджа̄нантӣти йе ча таттха пан̣д̣ита̄ ‘‘майам̣ маччу самӣпам̣ гаччха̄ма̄’’ти виджа̄нанти. тато самманти медхага̄ти еван̃хи те джа̄нанта̄ медхага̄нам̣ паравихим̣сана̄нам̣ вӯпасама̄йа пат̣ипаджджанти, аттана̄ паре ча ан̃н̃е на медханти на ба̄дхентӣти аттхо. твам̣ пана джӣвитанимиттам̣ ачоре чоре каронтопи дан̣д̣анена са̄мике асса̄мике каронтопи дханаджа̄нийа̄ ба̄дхаси пан̃н̃а̄векаллато. татха̄ акаронтопи джӣвате ва̄пи саппан̃н̃о, апи виттапариккхайо париккхӣн̣адханопи саппан̃н̃аджа̄тико итарӣтарасантосена сантут̣т̣хо анаваджджа̄йа джӣвика̄йа джӣватийева. тасса хи джӣвитам̣ на̄ма. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘пан̃н̃а̄джӣвим̣ джӣвитама̄ху сет̣т̣ха’’нти (сам̣. ни. 1.73, 246; су. ни. 184). думмедхапуггало пана пан̃н̃а̄йа ча ала̄бхена дит̣т̣хадхаммикам̣ сампара̄йикан̃ча аттхам̣ вира̄дхенто виттава̄пи на джӣвати гараха̄дипаваттийа̄ джӣванто на̄ма на хоти, анупа̄йан̃н̃ута̄йа йатха̄дхигатам̣ дханам̣ на̄сенто джӣвитампи сандха̄ретум̣ на саккотийева.

има̄ кира чатассопи га̄тха̄ тхеро супинантена ран̃н̃о катхеси. ра̄джа̄ супинам̣ дисва̄ тхерам̣ намассантойева пабуджджхитва̄ пабха̄та̄йа раттийа̄ тхерам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ аттана̄ дит̣т̣ханийа̄мена супинам̣ катхеси. там̣ сутва̄ тхеро та̄ га̄тха̄ паччунубха̄ситва̄ ‘‘саббам̣ сун̣а̄тӣ’’тиа̄дина̄ двӣхи га̄тха̄хи ра̄джа̄нам̣ овади. таттха саббам̣ сун̣а̄ти сотена̄ти идха сотаббам̣ саддам̣ а̄па̄тхагатам̣ саббам̣ субха̄ситам̣ дуббха̄ситан̃ча абадхиро сотена сун̣а̄ти. татха̄ саббам̣ рӯпам̣ сундарам̣ асундарампи чаккхуна̄ анандхо пассати, айаминдрийа̄нам̣ сабха̄во. таттха пана на ча дит̣т̣хам̣ сутам̣ дхӣро, саббам̣ уджджхитунти ча нидассанаматтаметам̣. йан̃хи там̣ дит̣т̣хам̣ сутам̣ ва̄, на там̣ саббам̣ дхӣро саппан̃н̃о уджджхитум̣ париччаджитум̣ гахетум̣ ва̄ арахати. гун̣а̄гун̣ам̣ пана таттха упапариккхитва̄ уджджхитаббамева уджджхитум̣ гахетаббан̃ча гахетум̣ арахати, тасма̄ чаккхума̄сса йатха̄ андхо чаккхума̄пи сама̄но уджджхитаббе дит̣т̣хе андхо йатха̄ асса апассанто вийа бхавеййа, татха̄ уджджхитаббе суте сотава̄пи бадхиро йатха̄ асса асун̣анто вийа бхавеййа. пан̃н̃ава̄сса йатха̄ мӯготи вича̄ран̣апан̃н̃а̄йа пан̃н̃ава̄ вачанакусалопи аваттаббе мӯго вийа бхавеййа. балава̄ тха̄масампаннопи акаттаббе дуббалорива, рака̄ро падасандхикаро, асаматтхо вийа бхавеййа. атха аттхе самуппанне, сайетха матаса̄йиканти аттана̄ ка̄таббакичче уппанне упат̣т̣хите матаса̄йикам̣ сайетха, матаса̄йикам̣ сайитва̄пи там̣ киччам̣ тӣретаббамева, на вира̄дхетаббам̣. атха ва̄ атха аттхе самуппаннети аттана̄ акаран̣ӣйе аттхе кичче уппанне упат̣т̣хите матаса̄йикам̣ сайетха, матаса̄йикам̣ сайитва̄пи там̣ на ка̄таббамева. на хи пан̣д̣ито айуттам̣ ка̄тумарахатӣти евам̣ тхерена овадито ра̄джа̄ акаттаббам̣ паха̄йа ка̄таббейева йуттаппайутто ахосӣти.

маха̄качча̄йанаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. сиримиттаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄

аккодханотиа̄дика̄ а̄йасмато сиримиттаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайам̣ кусалам̣ упачинитва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де ра̄джагахе махаддханакут̣умбикасса путто хутва̄ ниббатти, сиримиттоти ладдхана̄мо. тасса кира ма̄та̄ сиригуттасса бхагинӣ. тасса ваттху дхаммападаван̣н̣ана̄йам̣ (дха. па. ат̣т̣ха. 1.гарахадиннаваттху) а̄гатамева. со сиригуттасса бха̄гинеййо сиримитто вайаппатто саттху дханапа̄ладамане ладдхаппаса̄до паббаджитва̄ випассана̄йа каммам̣ каронто начирассева арахаттам̣ патто. екадивасам̣ па̄тимоккхам̣ уддиситум̣ а̄санам̣ абхирухитва̄ читтабӣджаним̣ гахетва̄ нисинно бхиккхӯнам̣ дхаммам̣ катхеси. катхенто ча ул̣а̄ратаре гун̣е вибхаджитва̄ дассенто –

502. ‘‘аккодханонупана̄хӣ, ама̄йо риттапесун̣о;

са ве та̄дисако бхиккху, евам̣ печча на сочати.

503. ‘‘аккодханонупана̄хӣ, ама̄йо риттапесун̣о;

гуттадва̄ро сада̄ бхиккху, евам̣ печча на сочати.

504. ‘‘аккодханонупана̄хӣ, ама̄йо риттапесун̣о;

калйа̄н̣асӣло со бхиккху, евам̣ печча на сочати.

505. ‘‘аккодханонупана̄хӣ, ама̄йо риттапесун̣о;

калйа̄н̣амитто со бхиккху, евам̣ печча на сочати.

506. ‘‘аккодханонупана̄хӣ, ама̄йо риттапесун̣о;

калйа̄н̣апан̃н̃о со бхиккху, евам̣ печча на сочати.

507. ‘‘йасса саддха̄ татха̄гате, ачала̄ суппатит̣т̣хита̄;

сӣлан̃ча йасса калйа̄н̣ам̣, арийакантам̣ пасам̣ситам̣.

508. ‘‘сан̇гхе паса̄до йассаттхи, уджубхӯтан̃ча дассанам̣;

адалиддоти там̣ а̄ху, амогхам̣ тасса джӣвитам̣.

509. ‘‘тасма̄ саддхан̃ча сӣлан̃ча, паса̄дам̣ дхаммадассанам̣;

ануйун̃джетха медха̄вӣ, сарам̣ буддха̄на са̄сана’’нти. – има̄ га̄тха̄ абха̄си;

таттха аккодханоти акуджджханасӣло. упат̣т̣хите хи кодхуппаттинимитте адхива̄санакхантийам̣ т̣хатва̄ копасса ануппа̄дако. анупана̄хӣти на упана̄хако, парехи катам̣ апара̄дхам̣ пат̣ичча ‘‘аккоччхи мам̣ авадхи мам̣, аджини мам̣ аха̄си ме’’тиа̄дина̄ (дха. па. 3; маха̄ва. 464; ма. ни. 3.237) кодхасса анупанайханасӣло. сантадосапат̣иччха̄даналаккхан̣а̄йа ма̄йа̄йа абха̄вато ама̄йо. писун̣ава̄ча̄вирахитато риттапесун̣о, са ве та̄дисако бхиккхӯти со татха̄рӯпо татха̄джа̄тико йатха̄вуттагун̣асаманна̄гато бхиккху. евам̣ йатха̄вуттапат̣ипаттийа̄ печча паралоке на сочати соканимиттасса абха̄вато. чаккхудва̄ра̄дайо ка̄йадва̄ра̄дайо ча гутта̄ пихита̄ сам̣вута̄ етасса̄ти гуттадва̄ро. калйа̄н̣асӣлоти сундарасӣло сувисуддхасӣло. калйа̄н̣амиттоти –

‘‘пийо гарубха̄ванийо, ватта̄ ча вачанаккхамо;

гамбхӣран̃ча катхам̣ катта̄, но чат̣т̣ха̄не нийоджайе’’ти. (а. ни. 7.37) –

евам̣ вибха̄виталаккхан̣о калйа̄н̣амитто етасса̄ти калйа̄н̣амитто. калйа̄н̣апан̃н̃оти сундарапан̃н̃о. йадипи пан̃н̃а̄ на̄ма асундара̄ наттхи, ниййа̄ника̄йа пана пан̃н̃а̄йа васена евам̣ вуттам̣

еваметтха кодха̄дӣнам̣ виккхамбханавасена самуччхедавасена ча аккодхана̄димукхена, пуггала̄дхит̣т̣ха̄на̄йа га̄тха̄йа самма̄пат̣ипаттим̣ дассетва̄ ида̄ни ниппхаттиталокуттарасаддха̄дике уддхаритва̄ пуггала̄дхит̣т̣ха̄на̄йа ева га̄тха̄йа самма̄пат̣ипаттим̣ дассенто ‘‘йасса саддха̄’’тиа̄дима̄ха. тассаттхо – йасса пуггаласса татха̄гате самма̄самбуддхе ‘‘итипи со бхагава̄’’тиа̄динайаппаватта̄ маггена̄гатасаддха̄, тато ева ачала̄ авикампа̄ сут̣т̣ху патит̣т̣хита̄. ‘‘аттхӣ’’ти, падам̣ а̄нетва̄ самбандхитаббам̣. арийакантанти арийа̄нам̣ кантам̣ пийа̄йитам̣ бхавантарепи авиджаханато. пасам̣ситанти буддха̄дӣхи пасат̣т̣хам̣, ван̣н̣итам̣ тхомитам̣ аттхӣти йоджана̄. там̣ панетам̣ сӣлам̣ гахат̣т̣хасӣлам̣ паббаджитасӣланти дувидхам̣. таттха гахат̣т̣хасӣлам̣ на̄ма пан̃часиккха̄падасӣлам̣, йам̣ гахат̣т̣хена раккхитум̣ сакка̄. паббаджитасӣлам̣ на̄ма дасасиккха̄падасӣлам̣ упа̄да̄йа саббам̣ чатупа̄рисуддхисӣлам̣, тайидам̣ саббампи акхан̣д̣а̄дибха̄вена апара̄мат̣т̣хата̄йа ‘‘калйа̄н̣а’’нти ведитаббам̣.

сан̇гхе паса̄до йассаттхӣти ‘‘суппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо’’тиа̄дина̄ арийасан̇гхе паса̄до саддха̄ йасса пуггаласса аттхи ачало суппатит̣т̣хитоти а̄нетва̄ йоджетаббам̣. уджубхӯтан̃ча дассананти дит̣т̣хиван̇ка̄бха̄вато килесаван̇ка̄бха̄вато ча уджубхӯтам̣. акут̣илам̣ аджимхам̣ каммассаката̄дассанан̃чева саппаччайана̄марӯпадассанан̃ча̄ти дувидхампи дассанам̣ йасса аттхи ачалам̣ суппатит̣т̣хитанти йоджана̄. адалиддоти там̣ а̄ху саддха̄дханам̣, сӣладханам̣, сутадханам̣, ча̄гадханам̣, пан̃н̃а̄дхананти имесам̣ сувисуддха̄нам̣ дхана̄нам̣ аттхита̄йа ‘‘адалиддо’’ти там̣ та̄дисам̣ пуггалам̣ буддха̄дайо арийа̄ а̄ху. амогхам̣ тасса джӣвитам̣ тасса татха̄рӯпасса джӣвитам̣ дит̣т̣хадхаммика̄диаттха̄дхигамена амогхам̣ аван̃джхам̣ сапхаламева̄ти а̄хӯти аттхо.

тасма̄ти, йасма̄ йатха̄вуттасаддха̄дигун̣асаманна̄гато пуггало ‘‘адалиддо амогхаджӣвито’’ти вуччати, тасма̄ ахампи татха̄рӯпо бхавеййанти. саддхан̃ча…пе… са̄сананти ‘‘саббапа̄пасса акаран̣а’’нтиа̄дина̄ (дха. па. 183; дӣ. ни. 2.90) вуттам̣ буддха̄нам̣ са̄санам̣ ануссаранто кулапутто вуттаппабхедам̣ саддхан̃чева сӣлан̃ча дхаммадассанахетукам̣ дхамме суниччхайа̄ вимоккхабхӯтам̣ паса̄дан̃ча ануйун̃джеййа вад̣д̣хеййа̄ти.

евам̣ тхеро бхиккхӯнам̣ дхаммадесана̄мукхена аттани виджджама̄не гун̣е пака̄сенто ан̃н̃ам̣ бйа̄ка̄си.

сиримиттаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. маха̄пантхакаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄

йада̄ пат̣хамамаддаккхинтиа̄дика̄ а̄йасмато маха̄пантхакаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айам̣ кира падумуттарасса бхагавато ка̄ле хам̣саватӣнагаре вибхавасампанно кут̣умбийо хутва̄ екадивасам̣ саттху сантике дхаммам̣ сун̣анто саттха̄рам̣ екам̣ бхиккхум̣ сан̃н̃а̄виват̣т̣акусала̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ сайампи там̣ т̣ха̄нантарам̣ паттхенто буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса сатта̄хам̣ маха̄да̄нам̣ паваттетва̄, ‘‘бханте, йам̣ бхиккхум̣ тумхе ито саттадивасаматтхаке – ‘сан̃н̃а̄виват̣т̣акусала̄нам̣ айам̣ мама са̄сане агго’ти етадагге т̣хапайиттха, ахампи имасса адхика̄ракаммасса балена со бхиккху вийа ана̄гате екасса буддхасса са̄сане агго бхавеййа’’нти паттханам̣ ака̄си. канит̣т̣хабха̄та̄ панасса татхева бхагавати адхика̄ракаммам̣ катва̄ маномайасса ка̄йасса̄бхинимма̄нам̣ четовиват̣т̣акосалланти двиннам̣ ан̇га̄нам̣ васена вуттанайенева пан̣идха̄нам̣ ака̄си. бхагава̄ двиннампи паттханам̣ анантара̄йена самиджджханабха̄вам̣ дисва̄ ‘‘ана̄гате каппасатасахассаматтхаке готамасса на̄ма самма̄самбуддхасса са̄сане тумха̄кам̣ паттхана̄ самиджджхиссатӣ’’ти бйа̄ка̄си.

те убхопи джана̄ таттха йа̄ваджӣвам̣ пун̃н̃а̄ни катва̄ тато чуто девалоке ниббаттим̣су. таттха маха̄пантхакасса антара̄катам̣ калйа̄н̣адхаммам̣ на катхӣйати. чӯл̣апантхако пана кассапасса бхагавато са̄сане паббаджитва̄ вӣсати вассасахасса̄ни ода̄такасин̣акаммам̣ катва̄ девапуре ниббатти. апада̄не пана ‘‘чӯл̣апантхако падумуттарасса бхагавато ка̄ле та̄пасо хутва̄ химаванте васанто таттха бхагавантам̣ дисва̄ пуппхаччхаттена пӯджам̣ ака̄сӣ’’ти а̄гатам̣. тесам̣ девамануссесу сам̣саранта̄нам̣йева каппасатасахассам̣ атиккантам̣. атха амха̄кам̣ саттха̄ абхисамбодхим̣ патва̄ паваттитаварадхаммачакко ра̄джагахам̣ упанисса̄йа вел̣уване маха̄виха̄ре вихарати.

тена ча самайена ра̄джагахе дханасет̣т̣хисса дхӣта̄ аттано да̄сена саддхим̣ сантхавам̣ катва̄ н̃а̄такехи бхӣта̄ хаттхаса̄рам̣ гахетва̄ тена саддхим̣ пала̄йитва̄ ан̃н̃аттха васантӣ там̣ пат̣ичча габбхам̣ лабхитва̄ парипаккагаббха̄ ‘‘н̃а̄тигхарам̣ гантва̄ виджа̄йисса̄мӣ’’ти гаччхантӣ антара̄маггейева путтам̣ виджа̄йитва̄ са̄мина̄ ниваттита̄ пуббе васитат̣т̣ха̄не васантӣ путтасса пантхе джа̄татта̄ пантхакоти, на̄мам̣ ака̄си. тасмим̣ а̄дха̄витва̄ видха̄витва̄ вичаран̣ака̄ле тамева пат̣ичча дутийам̣ габбхам̣ пат̣илабхитва̄ парипаккагаббха̄ пуббе вуттанайенева антара̄магге путтам̣ виджа̄йитва̄ са̄мина̄ ниваттита̄ джет̣т̣хапуттасса маха̄пантхакоти канит̣т̣хасса чӯл̣апантхакоти на̄мам̣ катва̄ йатха̄васитат̣т̣ха̄нейева васантӣ ануккамена да̄ракесу вад̣д̣хантесу техи, ‘‘амма, аййакакулам̣ но дассехӣ’’ти нибундхийама̄на̄ да̄раке ма̄та̄питӯнам̣ сантикам̣ песеси. тато пат̣т̣ха̄йа да̄рака̄ дханасет̣т̣хино гехе вад̣д̣ханти. тесу чӯл̣апантхако атидахаро. маха̄пантхако пана аййакена саддхим̣ бхагавато сантикам̣ гато саттха̄рам̣ дисва̄ саха дассанена пат̣иладдхасаддхо дхаммам̣ сутва̄ упаниссайасампанната̄йа паббаджитука̄мо хутва̄ пита̄махам̣ а̄пуччхи. со саттху таматтхам̣ а̄рочетва̄ там̣ пабба̄джеси. со паббаджитва̄ бахум̣ буддхавачанам̣ угган̣хитва̄ парипун̣н̣авассо упасампаджджитва̄ йонисоманасика̄ре каммам̣ каронто висесато чатуннам̣ арӯпаджджха̄на̄нам̣ ла̄бхӣ хутва̄ тато вут̣т̣ха̄йа випассанам̣ уссукка̄петва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. ити со сан̃н̃а̄виват̣т̣акусала̄нам̣ агго джа̄то. со джха̄насукхена пхаласукхена вӣтина̄менто екадивасам̣ аттано пат̣ипаттим̣ паччавеккхитва̄ адхигатасампаттим̣ пат̣ичча сан̃джа̄тасоманассо сӣхана̄дам̣ наданто –

510. ‘‘йада̄ пат̣хамамаддаккхим̣, саттха̄рамакутобхайам̣;

тато ме аху сам̣вего, пасситва̄ пурисуттамам̣.

511. ‘‘сирим̣ хаттхехи па̄дехи, йо пан̣а̄меййа а̄гатам̣;

ета̄дисам̣ со саттха̄рам̣, а̄ра̄дхетва̄ вира̄дхайе.

512. ‘‘тада̄хам̣ путтада̄ран̃ча, дханадхан̃н̃ан̃ча чхад̣д̣айим̣;

кесамассӯни чхедетва̄, паббаджим̣ анага̄рийам̣.

513. ‘‘сиккха̄са̄джӣвасампанно, индрийесу сусам̣вуто;

намассама̄но самбуддхам̣, виха̄сим̣ апара̄джито.

514. ‘‘тато ме пан̣идхӣ а̄си, четасо абхипаттхито;

на нисӣде мухуттампи, тан̣ха̄салле анӯхате.

515. ‘‘тасса мевам̣ вихарато, пасса вӣрийапараккамам̣;

тиссо виджджа̄ ануппатта̄, катам̣ буддхасса са̄санам̣.

516. ‘‘пуббенива̄сам̣ джа̄на̄ми, диббачаккху висодхитам̣;

араха̄ даккхин̣еййомхи, виппамутто нирӯпадхи.

517. ‘‘тато ратйа̄виваса̄не, сӯрийуггаманам̣ пати;

саббам̣ тан̣хам̣ висосетва̄, паллан̇кена упа̄виси’’нти. – има̄ га̄тха̄ абха̄си;

таттха йада̄ти йасмим̣ ка̄ле. пат̣хаманти а̄дито. аддаккхинти пассим̣, саттха̄ранти, бхагавантам̣. акутобхайанти ниббхайам̣. айан̃хеттха аттхо – саббесам̣ бхайахетӯнам̣ бодхимӯлейева пахӣнатта̄ куточипи бхайа̄бха̄вато акутобхайам̣ ниббхайам̣, чатувеса̄раджджависа̄радам̣ дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикапараматтхехи венеййа̄нам̣ йатха̄рахамануса̄санато саттха̄рам̣ самма̄самбуддхам̣ майхам̣ пита̄махена саддхим̣ гантва̄ йа̄йа вела̄йа саббапат̣хамам̣ пассим̣, там̣ пурисуттамам̣ садеваке локе аггапуггалам̣ пасситва̄ тато дассанахету тато дассанато паччха̄ ‘‘еттакам̣ ка̄лам̣ саттха̄рам̣ дат̣т̣хум̣ дхамман̃ча сотум̣ на̄латтха’’нти майхам̣ сам̣вего аху сахоттаппам̣ н̃а̄н̣ам̣ уппаджджи. уппаннасам̣вего пана̄хам̣ евам̣ чинтесинти дассети сирим̣ хаттхехӣти га̄тха̄йа. тассаттхо – йо вибхаваттхико пурисо ‘‘упат̣т̣ха̄йико хутва̄ тава сантике васисса̄мӣ’’ти савиггахам̣ сирим̣ сайане упагатам̣ хаттхехи ча па̄дехи ча кот̣т̣енто пан̣а̄меййа нӣхареййа, со татха̄рӯпо алаккхикапурисо ета̄дисам̣ саттха̄рам̣ самма̄самбуддхам̣ а̄ра̄дхетва̄ имасмим̣ наваме кхан̣е пат̣илабхитва̄ вира̄дхайе тасса ова̄да̄каран̣ена там̣ вираджджхеййа, ахам̣ паневам̣ на каромӣти адхиппа̄йо. тена̄ха ‘‘тада̄хам̣…пе… анага̄рийа’’нти. таттха чхад̣д̣айинти, паджахим̣. ‘‘чхад̣д̣ийа’’нтипи па̄т̣хо. нану айам̣ тхеро да̄рапариггахам̣ акатва̄ва паббаджито, со касма̄ ‘‘путтада̄ран̃ча чхад̣д̣айи’’нти авоча̄ти? йатха̄ на̄ма пурисо аниббаттапхаламева руккхам̣ чхинданто аччхинне тато ладдхапхалехи парихӣно на̄ма хоти. евам̣сампадамидам̣ дат̣т̣хаббам̣.

сиккха̄са̄джӣвасама̄панноти йа̄ адхисӣласиккха̄, та̄йа ча, йаттха бхиккхӯ саха джӣванти, екаджӣвика̄ сабха̄гавуттино хонти, тена бхагавата̄ пан̃н̃аттасиккха̄падасан̇кха̄тена са̄джӣвена ча саманна̄гато сиккханабха̄вена саман̇гӣбхӯто, сиккхам̣ парипӯренто са̄джӣван̃ча авӣтиккаманто хутва̄ тадубхайам̣ сампа̄дентоти аттхо. тена сувисуддхе па̄тимоккхе сӣле патит̣т̣хитабха̄вам̣ дассети. индрийесу сусам̣вутоти маначчхат̣т̣хесу индрийесу сут̣т̣ху сам̣вуто. рӯпа̄дивисайесу уппаджджанака̄нам̣ абхиджджха̄дӣнам̣ паваттинива̄ран̣авасена сатикава̄т̣ена супихитачаккха̄дидва̄роти аттхо. евам̣ па̄тимоккхасам̣вараиндрийасам̣варасӣласампаттидассанена итарасӣлампи аттхато дасситамева хотӣти тхеро аттано чатупа̄рисуддхисӣласампадам̣ дассетва̄ ‘‘намассама̄но самбуддха’’нти имина̄ буддха̄нуссатибха̄вана̄нуйогама̄ха. виха̄сим̣ апара̄джитоти килесама̄ра̄дӣхи апара̄джито ева хутва̄ вихарим̣, йа̄ва арахаттаппатти, та̄ва техи анабхибхӯто, ан̃н̃адаттху те абхибхаванто ева виха̄синти аттхо.

татоти тасма̄, йасма̄ сувисуддхасӣло саттхари абхиппасанно килеса̄бхибхаванапат̣ипаттийан̃ча т̣хито, тасма̄. пан̣идхӣти пан̣идха̄нам̣. тато ва̄ читта̄бхинӣха̄ро. а̄сӣти ахоси. четасо абхипаттхитоти, мама читтена иччхито. кӣдисо пана соти а̄ха ‘‘на нисӣде мухуттампи, тан̣ха̄салле анӯхате’’ти. ‘‘аггамаггасан̣д̣а̄сена мама хадайато тан̣ха̄салле ануддхат̣е мухуттампи на нисӣде, нисаджджам̣ на каппеййа’’нти евам̣ ме читта̄бхинӣха̄ро ахосӣти аттхо.

евам̣ пана читтам̣ адхит̣т̣ха̄йа бха̄ванам̣ бха̄вайитва̄ т̣ха̄начан̇камехева раттим̣ вӣтина̄менто арӯпасама̄паттито вут̣т̣ха̄йа джха̄нан̇гамукхена випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ арахаттам̣ саччха̄ка̄си. тена вуттам̣ ‘‘тасса ме’’тиа̄ди. нирӯпадхӣти килесупадхиа̄дӣнам̣ абха̄вена нирупадхи. ратйа̄виваса̄нети раттибха̄гасса вигамане вибха̄та̄йа раттийа̄. сӯрийуггаманам̣ патӣти сӯрийуггаманам̣ лаккхан̣ам̣ катва̄. саббам̣ тан̣ханти ка̄матан̣ха̄дибхедам̣ саббам̣ тан̣ха̄сотам̣ аггамаггена висосетва̄ суккха̄петва̄ ‘‘тан̣ха̄салле анӯхате на нисӣде’’ти, пат̣ин̃н̃а̄йа мочитатта̄. паллан̇кена упа̄висинти паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄ нисӣдинти. сесам̣ утта̄наттхамева.

маха̄пантхакаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

ат̣т̣хаканипа̄таван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.