4. куллаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
кулло сиватхикантиа̄дика̄ а̄йасмато куллаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве пун̃н̃а̄ни упачинанто имасмим̣ буддхуппа̄де са̄ваттхийам̣ кут̣умбийакуле ниббаттитва̄ куллоти ладдхана̄мо вин̃н̃утам̣ патто саттху сантике дхаммам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджи. со ча ра̄гачаритатта̄ тиббара̄гаджа̄тико хоти. тенасса абхиккхан̣ам̣ килеса̄ читтам̣ парийа̄да̄йа тит̣т̣ханти. атхасса саттха̄ читта̄ча̄рам̣ н̃атва̄ асубхакаммат̣т̣ха̄нам̣ датва̄, ‘‘кулла, тайа̄ абхин̣хам̣ суса̄не ча̄рика̄ чаритабба̄’’ти а̄ха. со суса̄нам̣ пависитва̄ уддхума̄така̄дӣни та̄ни та̄ни асубха̄ни дисва̄ там̣ мухуттам̣ асубхаманасика̄рам̣ уппа̄детва̄ суса̄нато никкхантаматтова ка̄мара̄гена абхибхуййати. пуна бхагава̄ тасса там̣ паваттим̣ н̃атва̄ екадивасам̣ тасса суса̄нат̣т̣ха̄нам̣ гатака̄ле екам̣ тарун̣иттхирӯпам̣ адхуна̄ матам̣ авинат̣т̣хаччхавим̣ нимминитва̄ дассети. тасса там̣ дит̣т̣хаматтасса джӣвама̄нависабха̄гаваттхусмим̣ вийа сахаса̄ ра̄го уппаджджати. атха нам̣ саттха̄ тасса пеккхантассева навахи ван̣амукхехи паггхарама̄на̄сучим̣ кимикула̄кулам̣ ативийа бӣбхаччхам̣ дуггандхам̣ джегуччхам̣ пат̣иккӯлам̣ катва̄ дассеси. со там̣ пеккханто вираттачитто хутва̄ ат̣т̣ха̄си. атхасса бхагава̄ обха̄сам̣ пхаритва̄ сатим̣ джаненто –
‘‘а̄турам̣ асучим̣ пӯтим̣, пасса кулла самуссайам̣;
уггхарантам̣ паггхарантам̣, ба̄ла̄нам̣ абхинандита’’нти. –
а̄ха. там̣ сутва̄ тхеро саммадева сарӣрасабха̄вам̣ упадха̄ренто асубхасан̃н̃ам̣ пат̣илабхитва̄ таттха пат̣хамам̣ джха̄нам̣ ниббаттетва̄ там̣ па̄дакам̣ катва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣итва̄ аттано пат̣ипаттим̣ паччавеккхитва̄ –
393. ‘‘кулло сиватхикам̣ гантва̄, аддаса иттхимуджджхитам̣;
апавиддхам̣ суса̄насмим̣, кхаджджантим̣ кимихӣ пхут̣ам̣.
394. ‘‘а̄турам̣…пе… ба̄ла̄нам̣ абхинандитам̣.
395. ‘‘дхамма̄да̄сам̣ гахетва̄на, н̃а̄н̣адассанапаттийа̄;
паччавеккхим̣ имам̣ ка̄йам̣, туччхам̣ сантараба̄хирам̣.
396. ‘‘йатха̄ идам̣ татха̄ етам̣, йатха̄ етам̣ татха̄ идам̣;
йатха̄ адхо татха̄ уддхам̣, йатха̄ уддхам̣ татха̄ адхо.
397. ‘‘йатха̄ дива̄ татха̄ раттим̣, йатха̄ раттим̣ татха̄ дива̄;
йатха̄ пуре татха̄ паччха̄, йатха̄ паччха̄ татха̄ пуре.
398. ‘‘пан̃чан̇гикена турийена, на ратӣ хоти та̄дисӣ;
йатха̄ екаггачиттасса, самма̄ дхаммам̣ випассато’’ти. –
уда̄навасена има̄ га̄тха̄ абха̄си.
таттха куллоти атта̄намева тхеро парам̣ вийа катва̄ вадати.
а̄туранти на̄наппака̄рехи дуккхехи абхин̣хам̣ пат̣ипӣл̣итам̣. асучинти сучирахитам̣ джегуччхам̣ пат̣иккӯлам̣. пӯтинти дуггандхам̣. пасса̄ти сабха̄вато олокехи. кулла̄ти ова̄дака̄ле бхагава̄ тхерам̣ а̄лапати. уда̄нака̄ле пана тхеро сайамева атта̄нам̣ вадати. самуссайанти сарӣрам̣. уггхарантанти уддхам̣ ван̣амукхехи асучим̣ савантам̣. паггхарантанти адхо ван̣амукхехи самантато ча асучим̣ савантам̣. ба̄ла̄нам̣ абхинандитанти ба̄лехи андхапутхуджджанехи дит̣т̣хитан̣ха̄бхинандана̄хи ‘‘ахам̣ мама’’нти абхинивисса нандитам̣.
дхамма̄да̄санти дхаммамайам̣ а̄да̄сам̣. йатха̄ хи сатта̄ ада̄сена аттано мукхе ка̄йе ва̄ гун̣адосе пассанти, евам̣ йога̄вачаро йена аттабха̄ве сам̣килесавода̄надхамме йа̄тха̄вато пассати, там̣ випассана̄н̃а̄н̣ам̣ идха ‘‘дхамма̄да̄са’’нти вуттам̣. там̣ н̃а̄н̣адассанасса магган̃а̄н̣асан̇кха̄тасса дхаммачаккхусса адхигама̄йа аттано санта̄не уппа̄детва̄. паччавеккхим̣ имам̣ ка̄йанти имам̣ караджака̄йам̣ ниччаса̄ра̄дивирахато туччхам̣ аттапарасанта̄на̄нам̣ вибха̄гато сантараба̄хирам̣ н̃а̄н̣ачаккхуна̄ патиавеккхим̣ пассим̣.
йатха̄ пана паччавеккхим̣, там̣ дассетум̣ ‘‘йатха̄ ида’’нтиа̄ди вуттам̣. таттха йатха̄ идам̣ татха̄ етанти йатха̄ идам̣ майхам̣ сарӣрасан̇кха̄там̣ асубхам̣ а̄йуусма̄вин̃н̃а̄н̣а̄нам̣ анапагама̄ на̄на̄видхам̣ ма̄йопамам̣ кирийам̣ дассети, татха̄ва етам̣ матасарӣрам̣ пуббе тесам̣ дхамма̄нам̣ анапагама̄ ахоси. йатха̄ етам̣ етарахи матасарӣрам̣ тесам̣ дхамма̄нам̣ апагама̄ на кин̃чи кирийам̣ дассети, татха̄ идам̣ мама сарӣрампи тесам̣ дхамма̄нам̣ апагама̄ нассатева̄ти. йатха̄ ча идам̣ мама сарӣрам̣ етарахи суса̄не на матам̣ на сайитам̣, на уддхума̄така̄дибха̄вам̣ упагатам̣, татха̄ етам̣ етарахи матасарӣрампи пуббе ахоси. йатха̄ панетам̣ етарахи матасарӣрам̣ суса̄не сайитам̣ уддхума̄така̄дибха̄вам̣ упагатам̣, татха̄ идам̣ мама сарӣрампи бхависсати. атха ва̄ йатха̄ идам̣ мама сарӣрам̣ асучи дуггандхам̣ джегуччхам̣ пат̣иккӯлам̣ аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄, татха̄ етам̣ матасарӣрампи. йатха̄ ва̄ етам̣ матасарӣрам̣ асучиа̄дисабха̄ван̃чева аничча̄дисабха̄ван̃ча, татха̄ идам̣ мама сарӣрампи. йатха̄ адхо татха̄ уддханти йатха̄ на̄бхито адхо хет̣т̣ха̄ айам̣ ка̄йо асучи дуггандхо джегуччхо пат̣иккӯло аниччо дуккхо анатта̄ ча, татха̄ уддхам̣ на̄бхито упари асучиа̄дисабха̄во ча. йатха̄ уддхам̣ татха̄ адхоти йатха̄ ча на̄бхито, уддхам̣ асучиа̄дисабха̄во, татха̄ адхо на̄бхито хет̣т̣ха̄пи.
йатха̄ дива̄ татха̄ раттинти йатха̄ айам̣ ка̄йо дива̄ ‘‘аккхимха̄ аккхигӯтхако’’тиа̄дина̄ (су. ни. 199) асучи паггхарати, татха̄ раттимпи. йатха̄ раттим̣ татха̄ дива̄ти йатха̄ ча раттим̣ айам̣ ка̄йо асучи паггхарати, татха̄ дива̄пи, найимасса ка̄лавибха̄гена ан̃н̃атха̄бха̄воти аттхо. йатха̄ пуре татха̄ паччха̄ти йатха̄ айам̣ ка̄йо пуре пуббе тарун̣ака̄ле асучи дуггандхо джегуччхо пат̣иккӯло, татха̄ ча паччха̄ джин̣н̣ака̄ле. йатха̄ ча паччха̄ джин̣н̣ака̄ле асучиа̄дисабха̄во, татха̄ пуре тарун̣ака̄лепи. йатха̄ ва̄ пуре атӣтака̄ле савин̃н̃а̄н̣ака̄ле асучиа̄дисабха̄во ча аничча̄дисабха̄во ча, татха̄ паччха̄ ана̄гатака̄ле авин̃н̃а̄н̣ака̄лети евампеттха аттхо ведитаббо.
пан̃чан̇гикена турийена̄ти ‘‘а̄татам̣ витатам̣ а̄татавитатам̣ гханам̣ сусӣра’’нти евам̣ пан̃чан̇гикена пан̃чахи ан̇гехи саманна̄гатена турийена паричарийама̄насса ка̄масукхасаман̇гино иссараджанасса та̄дисӣ татха̄рӯпа̄ рати сукхасса̄до на хоти. йатха̄ екаггачиттасса, самма̄ дхаммам̣ випассатоти саматхавипассанам̣ йуганаддхам̣ катва̄ индрийа̄нам̣ екарасабха̄вена вӣтхипат̣ипанна̄йа випассана̄йа кхандха̄нам̣ удайаббайам̣ пассантасса йога̄вачарасса йа̄диса̄ дхаммарати, тасса̄ калампи ка̄марати на упетӣти. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ –
‘‘йато йато саммасати, кхандха̄нам̣ удайаббайам̣;
лабхатӣ пӣтипа̄моджджам̣, аматам̣ там̣ виджа̄ната’’нти. (дха. па. 374);
има̄ ева ча тхерасса ан̃н̃а̄бйа̄каран̣ага̄тха̄пи ахесум̣.
куллаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.