6. чхакканипа̄то
1. урувелакассапаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
чхакканипа̄те дисва̄на па̄т̣ихӣра̄нӣтиа̄дика̄ а̄йасмато урувелакассапаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайам̣ кусалам̣ упачинанто падумуттарасса бхагавато ка̄ле кулагехе ниббаттитва̄, вайаппатто саттху сантике дхаммам̣ сун̣анто саттха̄рам̣ екам̣ бхиккхум̣ маха̄париса̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄, сайампи там̣ т̣ха̄нантарам̣ паттхетва̄ маха̄да̄нам̣ датва̄ пан̣идха̄намака̄си. бхагава̄ часса анантара̄йатам̣ дисва̄, ‘‘ана̄гате готамабуддхасса са̄сане маха̄париса̄нам̣ агго бхависсатӣ’’ти бйа̄ка̄си.
со таттха йа̄ваджӣвам̣ пун̃н̃а̄ни катва̄ тато чавитва̄ девамануссесу сам̣саранто ито два̄навутикаппаматтхаке пхуссасса бхагавато вема̄тикаканит̣т̣хабха̄та̄ хутва̄ ниббатти. ан̃н̃еписса две канит̣т̣хабха̄таро ахесум̣. те тайопи буддхаппамукхам̣ сан̇гхам̣ парама̄йа пӯджа̄йа пӯджетва̄ йа̄ваджӣвам̣ кусалам̣ катва̄ девамануссесу сам̣саранто амха̄кам̣ бхагавато ниббаттито пуретарамева ба̄ра̄н̣асийам̣ бра̄хман̣акуле бха̄таро хутва̄, ануккамена ниббатта̄ готтавасена тайопи кассапа̄ ева на̄ма джа̄та̄. те вайаппатта̄ тайо веде угган̣хим̣су. тесам̣ джет̣т̣хабха̄тикасса пан̃ча ма̄н̣авакасата̄ни парива̄ро, маджджхимасса тӣн̣и, канит̣т̣хасса две. те аттано гантхе са̄рам̣ олокента̄ дит̣т̣хадхаммикамева аттхам̣ дисва̄ паббаджджам̣ рочесум̣. тесу джет̣т̣хабха̄та̄ аттано парива̄рена саддхим̣ урувелам̣ гантва̄ исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ урувелакассапо на̄ма джа̄то маха̄ган̇га̄надӣван̇ке паббаджито надӣкассапо на̄ма джа̄то, гайа̄сӣсе паббаджито гайа̄кассапо на̄ма джа̄то.
евам̣ тесу исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ таттха таттха васантесу бахӯнам̣ диваса̄нам̣ аччайена амха̄кам̣ бодхисатто маха̄бхиниккхаманам̣ никкхамитва̄, пат̣ивиддхасаббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣о ануккамена дхаммачаккам̣ паваттетва̄, пан̃чаваггийаттхере арахатте патит̣т̣ха̄петва̄ йасаппамукхе пан̃чапан̃н̃а̄са саха̄йаке винетва̄ сат̣т̣хи араханте ‘‘чаратха, бхиккхаве, ча̄рика’’нти виссаджджетва̄, бхаддаваггийе винетва̄ урувелакассапасса васанат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ васанаттха̄йа агйа̄га̄рам̣ пависитва̄, таттха катана̄гадаманам̣ а̄дим̣ катва̄ ад̣д̣худ̣д̣хасахассехи па̄т̣иха̄рийехи урувелакассапам̣ сапарисам̣ винетва̄ пабба̄джеси. тасса паббаджитабха̄вам̣ н̃атва̄ итарепи две бха̄таро сапариса̄ а̄гантва̄ саттху сантике паббаджим̣су. саббева ехибхиккхӯ иддхимайапаттачӣварадхара̄ ахесум̣.
саттха̄ там̣ саман̣асахассам̣ а̄да̄йа гайа̄сӣсам̣ гантва̄ пит̣т̣хипа̄са̄н̣е нисинно а̄диттапарийа̄йадесана̄йа саббе арахатте патит̣т̣ха̄песи. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 2.54.251-295) –
‘‘падумуттаро на̄ма джино, саббалокавидӯ муни;
ито сатасахассамхи, каппе уппаджджи чаккхума̄.
‘‘ова̄дако вин̃н̃а̄пако, та̄рако саббапа̄н̣инам̣;
десана̄кусало буддхо, та̄реси джанатам̣ бахум̣.
‘‘анукампако ка̄рун̣ико, хитесӣ саббапа̄н̣инам̣;
сампатте титтхийе саббе, пан̃часӣле патит̣т̣хапи.
‘‘евам̣ нира̄кулам̣ а̄си, сун̃н̃атам̣ титтхийехи ча;
вичиттам̣ арахантехи, васӣбхӯтехи та̄дибхи.
‘‘ратана̄нат̣т̣хапан̃н̃а̄сам̣, уггато со маха̄муни;
кан̃чанаггхийасан̇ка̄со, ба̄ттим̣саваралаккхан̣о.
‘‘вассасатасахасса̄ни, а̄йу виджджати та̄ваде;
та̄вата̄ тит̣т̣хама̄но со, та̄реси джанатам̣ бахум̣.
‘‘тада̄хам̣ хам̣саватийа̄, бра̄хман̣о са̄дхусаммато;
упечча локападжджотам̣, ассосим̣ дхаммадесанам̣.
‘‘тада̄ маха̄парисатим̣, маха̄парисаса̄вакам̣;
т̣хапентам̣ етадаггамхи, сутва̄на мудито ахам̣.
‘‘махата̄ парива̄рена, нимантетва̄ маха̄джинам̣;
бра̄хман̣а̄нам̣ сахассена, сахада̄намада̄сахам̣.
‘‘маха̄да̄нам̣ дадитва̄на, абхива̄дийа на̄йакам̣;
екамантам̣ т̣хито хат̣т̣хо, идам̣ вачанамабравим̣.
‘‘тайи саддха̄йа ме вӣра, адхика̄рагун̣ена ча;
париса̄ махатӣ хоту, ниббаттасса тахим̣ тахим̣.
‘‘тада̄ авоча парисам̣, гаджагаджджитасуссаро;
каравӣкаруто саттха̄, етам̣ пассатха бра̄хман̣ам̣.
‘‘хемаван̣н̣ам̣ маха̄ба̄хум̣, камала̄наналочанам̣;
удаггатануджам̣ хат̣т̣хам̣, саддхавантам̣ гун̣е мама.
‘‘еса паттхайате т̣ха̄нам̣, сӣхагхосасса бхиккхуно;
ана̄гатамхи аддха̄не, лаччхасе там̣ маноратхам̣.
‘‘сатасахассито каппе, окка̄какуласамбхаво;
готамо на̄ма готтена, саттха̄ локе бхависсати.
‘‘тасса дхаммесу да̄йа̄до, орасо дхамманиммито;
кассапо на̄ма готтена, хессати саттху са̄вако.
‘‘ито двенавуте каппе, аху саттха̄ ануттаро;
анӯпамо асадисо, пхуссо локаггана̄йако.
‘‘со ча саббам̣ тамам̣ хантва̄, виджат̣етва̄ маха̄джат̣ам̣;
вассате аматам̣ вут̣т̣хим̣, таппайанто садевакам̣.
‘‘тада̄ хи ба̄ра̄н̣асийам̣, ра̄джа̄пачча̄ ахумхасе;
бха̄таромха тайо саббе, сам̣висат̣т̣ха̄ва ра̄джино.
‘‘вӣран̇гарӯпа̄ балино, сан̇га̄ме апара̄джита̄;
тада̄ купитапаччанто, амхе а̄ха махӣпати.
‘‘етха гантва̄на паччантам̣, содхетва̄ ат̣т̣авӣбалам̣;
кхемам̣ виджиритам̣ катва̄, пуна детха̄ти бха̄сатха.
‘‘тато майам̣ авочумха, йади деййа̄си на̄йакам̣;
упат̣т̣ха̄на̄йа амха̄кам̣, са̄дхайисса̄ма во тато.
‘‘тато майам̣ ладдхавара̄, бхӯмипа̄лена песита̄;
никкхиттасаттхам̣ паччантам̣, катва̄ пунарупечча там̣.
‘‘йа̄читва̄ саттхупат̣т̣ха̄нам̣, ра̄джа̄нам̣ локана̄йакам̣;
мунивӣрам̣ лабхитва̄на, йа̄ваджӣвам̣ йаджимха там̣.
‘‘махаггха̄ни ча ваттха̄ни, пан̣ӣта̄ни раса̄ни ча;
сена̄сана̄ни рамма̄ни, бхесаджджа̄ни хита̄ни ча.
‘‘датва̄ сасан̇гхамунино, дхамменуппа̄дита̄ни но;
сӣлаванто ка̄рун̣ика̄, бха̄вана̄йуттама̄наса̄.
‘‘саддха̄ паричаритва̄на, меттачиттена на̄йакам̣;
ниббуте тамхи локагге, пӯджам̣ катва̄ йатха̄балам̣.
‘‘тато чута̄ сантуситам̣, гата̄ таттха маха̄сукхам̣;
анубхӯта̄ майам̣ саббе, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘ма̄йа̄ка̄ро йатха̄ ран̇ге, дассеси викатим̣ бахум̣;
татха̄ бхаве бхамантохам̣, видеха̄дхипатӣ ахум̣.
‘‘гун̣а̄челасса ва̄кйена, миччха̄дит̣т̣хигата̄сайо;
наракам̣ маггама̄рӯл̣хо, руча̄йа мама дхӣтуйа̄.
‘‘ова̄дам̣ на̄дийитва̄на, брахмуна̄ на̄раденахам̣;
бахудха̄ сам̣сито санто, дит̣т̣хим̣ хитва̄на па̄пикам̣.
‘‘пӯрайитва̄ висесена, даса каммапатха̄нихам̣;
хитва̄на дехамагамим̣, саггам̣ сабхаванам̣ йатха̄.
‘‘паччхиме бхаве сампатте, брахмабандху ахосахам̣;
ба̄ра̄н̣асийам̣ пхӣта̄йам̣, джа̄то виппамаха̄куле.
‘‘маччубйа̄дхиджара̄бхӣто, ога̄хетва̄ маха̄ванам̣;
нибба̄нам̣ падамесанто, джат̣илесу париббаджим̣.
‘‘тада̄ две бха̄таро майхам̣, паббаджим̣су майа̄ саха;
урувела̄йам̣ ма̄петва̄, ассамам̣ нивасим̣ ахам̣.
‘‘кассапо на̄ма готтена, урувеланива̄сико;
тато ме а̄си пан̃н̃атти, урувелакассапо ити.
‘‘надӣсака̄се бха̄та̄ ме, надӣкассапасавхайо;
а̄сӣ сака̄сана̄мена, гайа̄йам̣ гайа̄кассапо.
‘‘две сата̄ни канит̣т̣хасса, тӣн̣и, маджджхасса бха̄туно;
мама пан̃ча сата̄нӯна̄, сисса̄ саббе мама̄нуга̄.
‘‘тада̄ упечча мам̣ буддхо, катва̄на вивидха̄ни ме;
па̄т̣ихӣра̄ни локагго, винеси нараса̄ратхи.
‘‘сахассапарива̄рена, ахосим̣ ехибхиккхуко;
техева саха саббехи, арахаттамапа̄пун̣им̣.
‘‘те чеван̃н̃е ча бахаво, сисса̄ мам̣ парива̄райум̣;
бха̄ситун̃ча саматтхохам̣, тато мам̣ исисаттамо.
‘‘маха̄парисабха̄васмим̣, етадагге т̣хапеси мам̣;
ахо буддхе катам̣ ка̄рам̣, сапхалам̣ ме аджа̄йатха.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
арахаттам̣ пана патва̄ аттано пат̣ипаттим̣ паччавеккхитва̄ сӣхана̄дам̣ наданто –
375. ‘‘дисва̄на па̄т̣ихӣра̄ни, готамасса йасассино;
на та̄ва̄хам̣ пан̣ипатим̣, исса̄ма̄нена ван̃чито.
376. ‘‘мама сан̇каппаман̃н̃а̄йа, чодеси нараса̄ратхи;
тато ме а̄си сам̣вего, аббхуто ломахам̣сано.
377. ‘‘пуббе джат̣илабхӯтасса, йа̄ ме сиддхи париттика̄;
та̄хам̣ тада̄ нира̄катва̄, паббаджим̣ джинаса̄сане.
378. ‘‘пуббе йан̃н̃ена сантут̣т̣хо, ка̄мадха̄тупураккхато;
паччха̄ ра̄ган̃ча досан̃ча, мохан̃ча̄пи самӯханим̣.
379. ‘‘пуббенива̄сам̣ джа̄на̄ми, диббачаккху висодхитам̣;
иддхима̄ парачиттан̃н̃ӯ, диббасотан̃ча па̄пун̣им̣.
380. ‘‘йасса чаттха̄йа паббаджито, ага̄расма̄нага̄рийам̣;
со ме аттхо ануппатто, саббасам̣йоджанаккхайо’’ти. –
има̄ чха га̄тха̄ абха̄си.
таттха дисва̄на па̄т̣ихӣра̄нӣти на̄гара̄джадамана̄дӣни ад̣д̣худ̣д̣хасахасса̄ни па̄т̣иха̄рийа̄ни дисва̄. ‘‘па̄т̣ихӣрам̣, па̄т̣ихерам̣, па̄т̣иха̄рийа’’нти хи аттхато екам̣, бйан̃джанамева на̄нам̣. йасассино’’ти ‘‘итипи со бхагава̄’’тиа̄дина̄ садеваке локе йатха̄бхуччам̣ паттхат̣акиттисаддасса. на та̄ва̄хам̣ пан̣ипатинти йа̄ва мам̣ бхагава̄ ‘‘нева кхо твам̣, кассапа, араха̄, на̄пи арахаттамаггам̣ сама̄панно, са̄пи те пат̣ипада̄ наттхи, йа̄йа твам̣ араха̄ ва̄ асса, арахаттамаггам̣ ва̄ сама̄панно’’ти на таджджеси, та̄ва ахам̣ на пан̣ипа̄танам̣ ака̄сим̣. ким̣ка̄ран̣а̄? исса̄ма̄нена ван̃чито, ‘‘имасса майи са̄вакаттам̣ упагате мама ла̄бхасакка̄ро париха̄йиссати, имасса ева вад̣д̣хиссатӣ’’ти евам̣ парасампаттиасаханалаккхан̣а̄йа исса̄йа чева, ‘‘ахам̣ ган̣апа̄моккхо бахуджанасаммато’’ти евам̣ аббхуннатилаккхан̣ена ма̄нена ча ван̃чито, паламбхито хутва̄ти аттхо.
мама сан̇каппаман̃н̃а̄йа̄ти майхам̣ миччха̄сан̇каппам̣ джа̄нитва̄, йам̣ йам̣ бхагава̄ уттари мануссадхамма̄ иддхипа̄т̣иха̄рийам̣ дассети, там̣ там̣ дисва̄ ‘‘махиддхико кхо маха̄саман̣о маха̄нубха̄во’’ти чинтетва̄пи ‘‘на твева кхо араха̄ йатха̄ аха’’нти евам̣ паваттам̣ миччха̄витаккам̣ джа̄нантопи н̃а̄н̣апарипа̄кам̣ а̄гаменто аджджхупеккхитва̄ паччха̄ неран̃джара̄йа маджджхе самантато удакам̣ усса̄ретва̄ рен̣ухата̄йа бхӯмийа̄ чан̇камитва̄ тена а̄бхатана̄ва̄йа т̣хито тада̄пи ‘‘махиддхико’’тиа̄дикам̣ чинтетва̄ пуна ‘‘на твева кхо араха̄ йатха̄ аха’’нти паваттитам̣ миччха̄сан̇каппам̣ н̃атва̄ти аттхо. чодеси нараса̄ратхӣти тада̄ ме н̃а̄н̣апарипа̄кам̣ н̃атва̄ ‘‘нева кхо твам̣ араха̄’’тиа̄дина̄ пурисадаммаса̄ратхи саттха̄ мам̣ чодеси нигган̣хи. тато ме а̄си сам̣вего, аббхуто ломахам̣саноти тато йатха̄вуттачодана̄хету еттакам̣ ка̄лам̣ абхӯтапуббата̄йа аббхуто ломахам̣санавасена паваттийа̄ ломахам̣сано ‘‘анараха̄ва сама̄но ‘араха̄’ти ман̃н̃и’’нти сам̣вего сахоттаппо н̃а̄н̣уппа̄до майхам̣ ахоси.
джат̣илабхӯтасса̄ти та̄пасабхӯтасса. сиддхӣти ла̄бхасакка̄расамиддхи. париттика̄ти аппаматтика̄. та̄ханти там̣ ахам̣. тада̄ти бхагавато чодана̄йа сам̣вегуппаттика̄ле. нира̄катва̄ти апанетва̄ чхад̣д̣етва̄, анапеккхо хутва̄ти аттхо. ‘‘иддхӣти бха̄вана̄майаиддхӣ’’ти ваданти. тадайуттам̣ тада̄ тасса аджха̄нала̄бхӣбха̄вато. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘ка̄мадха̄тупураккхато’’ти.
йан̃н̃ена сантут̣т̣хоти ‘‘йан̃н̃ам̣ йаджитва̄ саггасукхам̣ анубхависса̄ми, аламетта̄вата̄’’ти йан̃н̃айаджанена сантут̣т̣хо нит̣т̣хитакиччасан̃н̃ӣ. ка̄мадха̄тупураккхатоти ка̄масугатим̣ а̄раббха уппаннатан̣хо йан̃н̃айаджанена ка̄малокам̣ пураккхатва̄ т̣хито. со че йан̃н̃о па̄н̣а̄типа̄тапат̣исам̣йутто хоти, на тена сугатим̣ сакка̄ ладдхум̣. на хи акусаласса ит̣т̣хо канто випа̄ко ниббаттати. йа̄ пана таттха да̄на̄дикусалачетана̄, та̄йа сати паччайасамава̄йе сугатим̣ гаччхеййа. паччха̄ти та̄пасапаббаджджа̄то паччха̄ саттху ова̄дена та̄пасаладдхим̣ паха̄йа чатусаччакаммат̣т̣ха̄на̄нуйогака̄ле. самӯханинти випассанам̣ уссукка̄петва̄ маггапат̣ипа̄т̣ийа̄ ра̄ган̃ча досан̃ча мохан̃ча анавасесато самуггха̄тесим̣.
йасма̄ пана̄йам̣ тхеро арийамаггена ра̄га̄дайо самӯханантойева чхал̣абхин̃н̃о ахоси, тасма̄ там̣ аттано чхал̣абхин̃н̃абха̄вам̣ дассенто ‘‘пуббенива̄сам̣ джа̄на̄мӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха пуббенива̄сам̣ джа̄на̄мӣти аттано паресан̃ча пуббенива̄сам̣ атӣта̄су джа̄тӣсу ниббаттаккхандхе кхандхапат̣ибаддхе ча пуббенива̄сан̃а̄н̣ена хаттхатале а̄малакам̣ вийа паччаккхато джа̄на̄ми буджджха̄ми. диббачаккху висодхитанти диббачаккхун̃а̄н̣ам̣ висодхитам̣, пакатичаккхуна̄ а̄па̄тхагатам̣ пакатирӯпам̣ вийа диббам̣ ма̄нусампи дӯрам̣ тирот̣т̣хитам̣ атисукхуман̃ча рӯпам̣ вибха̄ветум̣ саматтхан̃а̄н̣ам̣ бха̄вана̄йа майа̄ висуддхам̣ катва̄ пат̣иладдханти аттхо. иддхима̄ти адхит̣т̣ха̄ниддхивикуббаниддхиа̄дӣхи иддхӣхи иддхима̄, иддхивидхан̃а̄н̣ала̄бхӣти аттхо. сара̄га̄дибхедасса паресам̣ читтасса джа̄нанато парачиттан̃н̃ӯ, четопарийан̃а̄н̣ала̄бхӣти вуттам̣ хоти. диббасотан̃ча па̄пун̣инти диббасотан̃а̄н̣ан̃ча пат̣илабхим̣.
со ме аттхо ануппатто, саббасам̣йоджанаккхайоти йо саббесам̣ сам̣йоджана̄нам̣ кхайабхӯто кхайена ва̄ ладдхаббо, со садаттхо параматтхо ча майа̄ арийамагга̄дхигамена адхигатоти. евамета̄йа га̄тха̄йа тхерасса ан̃н̃а̄бйа̄каран̣ам̣ ахосӣти ведитаббо.
урувелакассапаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. текиччхака̄риттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
атихита̄ вӣхӣтиа̄дика̄ а̄йасмато текиччхака̄риттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве пун̃н̃а̄ни упачинанто ито еканавуте каппе випассисса бхагавато ка̄ле кулагехе ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патва̄ веджджасаттхе ниппхаттим̣ гато. випассисса бхагавато упат̣т̣ха̄кам̣ асокам̣ на̄ма тхерам̣ бйа̄дхитам̣ арогамака̄си, ан̃н̃есан̃ча сатта̄нам̣ рога̄бхибхӯта̄нам̣ анукампа̄йа бхесаджджам̣ сам̣видахи.
со тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де субуддхасса на̄ма бра̄хман̣асса путто хутва̄ ниббатти. тасса тикиччхакехи габбхака̄ле париссайам̣ апахаритва̄ парипа̄литата̄йа текиччхака̄рӣти на̄мам̣ акам̣су. со аттано кула̄нурӯпа̄ни виджджа̄т̣т̣ха̄на̄ни сиппа̄ни ча сиккханто вад̣д̣хати. тада̄ ча̄н̣акко субуддхасса пан̃н̃а̄веййаттийам̣ кирийа̄су упа̄йакосаллан̃ча дисва̄, ‘‘айам̣ имасмим̣ ра̄джакуле патит̣т̣хам̣ лабханто мам̣ абхибхавеййа̄’’ти исса̄пакато ран̃н̃а̄ чандагуттена там̣ бандхана̄га̄ре кхипа̄песи. текиччхака̄рӣ питу бандхана̄га̄раппавесанам̣ сутва̄ бхӣто пала̄йитва̄ са̄н̣ава̄ситтхерасса сантикам̣ гантва̄ аттано сам̣вегака̄ран̣ам̣ тхерасса катхетва̄ паббаджитва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ аббхока̄сико несаджджико ча хутва̄ вихарати, сӣтун̣хам̣ аган̣енто саман̣адхаммамева кароти, висесато брахмавиха̄рабха̄ванамануйун̃джати. там̣ дисва̄ ма̄ро па̄пима̄ ‘‘на имасса мама висайам̣ атиккамитум̣ дасса̄мӣ’’ти виккхепам̣ ка̄тука̄мо сасса̄нам̣ ниппхаттика̄ле кхеттагопакаван̣н̣ена тхерасса сантикам̣ гантва̄ там̣ ниппан̣д̣енто –
381. ‘‘атихита̄ вӣхи, кхалагата̄ са̄лӣ;
на ча лабхе пин̣д̣ам̣, катхамахам̣ касса’’нти. – а̄ха; там̣ сутва̄ тхеро –
382. ‘‘буддхамаппамеййам̣ ануссара пасанно, пӣтийа̄ пхут̣асарӣро хохиси сататамудагго.
383. ‘‘дхаммамаппамеййам̣ …пе… сататамудагго.
384. ‘‘сан̇гхамаппамеййам̣…пе… сататамудагго’’ти. – а̄ха; там̣ сутва̄ ма̄ро –
385. ‘‘аббхока̄се вихараси, сӣта̄ хемантика̄ има̄ ратйо;
ма̄ сӣтена парето вихан̃н̃иттхо, пависа твам̣ виха̄рам̣ пхуситаггал̣а’’нти. –
а̄ха. атха тхеро –
386. ‘‘пхусиссам̣ чатассо аппаман̃н̃а̄йо, та̄хи ча сукхито вихариссам̣;
на̄хам̣ сӣтена вихан̃н̃иссам̣, анин̃джито вихаранто’’ти. – а̄ха;
таттха атихита̄ вӣхӣти вӣхайо кот̣т̣ха̄га̄рам̣ атинетва̄ т̣хапита̄, таттха пат̣иса̄мита̄ кхалато ва̄ гхарам̣ упанӣта̄ти аттхо. вӣхиггахан̣ена четтха итарампи дхан̃н̃ам̣ сан̇ган̣ха̄ти. са̄лӣ пана йебхуййена вӣхито паччха̄ паччантӣти а̄ха. кхалагата̄ са̄лӣти кхалам̣ дхан̃н̃акаран̣ат̣т̣ха̄нам̣ гата̄, таттха ра̄сивасена мадданача̄вана̄дивасена т̣хита̄ти аттхо. падха̄надхан̃н̃абха̄вадассанаттхан̃четтха са̄лӣнам̣ висум̣ гахан̣ам̣, убхайенапи га̄ме, га̄мато бахи ча дхан̃н̃ам̣ парипун̣н̣ам̣ т̣хитанти дассети. на ча лабхе пин̣д̣анти евам̣ сулабхадхан̃н̃е субхиккхака̄ле ахам̣ пин̣д̣аматтампи на лабха̄ми. ида̄ни катхамахам̣ кассанти ахам̣ катхам̣ карисса̄ми, катхам̣ джӣвисса̄мӣти париха̄сакел̣им̣ ака̄си.
там̣ сутва̄ тхеро ‘‘айам̣ вара̄ко аттана̄ аттано паваттим̣ майхам̣ пака̄сеси, майа̄ пана аттана̄ва атта̄ овадитаббо, на майа̄ кин̃чи катхетабба’’нти ваттхуттайа̄нуссатийам̣ атта̄нам̣ нийодженто ‘‘буддхамаппамеййа’’нтиа̄дина̄ тиссо га̄тха̄ абха̄си. таттха буддхамаппамеййам̣ ануссара пасанноти сава̄сана̄йа авиджджа̄нидда̄йа аччантавигамена, буддхийа̄ ча викаситабха̄вена буддхам̣ бхагавантам̣ пама̄н̣акара̄нам̣ ра̄га̄дикилеса̄нам̣ абха̄ва̄ апарима̄н̣агун̣асаман̇гита̄йа аппамеййапун̃н̃аккхеттата̄йа ча аппамеййам̣. окаппаналаккхан̣ена абхиппаса̄дена пасанно, пасаннама̄насо ‘‘итипи со бхагава̄ арахам̣ самма̄самбуддхо’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.74; сам̣. ни. 5.997) ануссара ану ану буддха̄рамман̣ам̣ сатим̣ паваттехи, пӣтийа̄ пхут̣асарӣро хохиси. сататамудагготи ануссарантова пхаран̣алаккхан̣а̄йа пӣтийа̄ сататам̣ саббада̄ пхут̣асарӣро пӣтисамут̣т̣ха̄напан̣ӣтарӯпехи аджджхоттхат̣асарӣро уббегапӣтийа̄ удагго ка̄йам̣ удаггам̣ катва̄ а̄ка̄сам̣ лан̇гхитум̣ саматтхо ча бхавеййа̄си, буддха̄нуссатийа̄ буддха̄рамман̣ам̣ ул̣а̄рам̣ пӣтисоманассам̣ пат̣исам̣ведеййа̄си. йато сӣтун̣хехи вийа джигхаччха̄пипа̄са̄хипи анабхибхӯто хохисӣти аттхо.
дхамманти арийам̣ локуттарадхаммам̣. сан̇гханти арийам̣ параматтхасан̇гхам̣. сесам̣ вуттанайамева. ануссара̄ти панеттха ‘‘сва̄ккха̄то бхагавата̄ дхаммо’’тиа̄дина̄ дхаммам̣, ‘‘суппат̣ипанно бхагавато са̄вакасан̇гхо’’тиа̄дина̄ сан̇гхам̣ ануссара̄ти йоджетаббам̣.
евам̣ тхерена ратанаттайагун̣а̄нуссаран̣е нийоджанавасена аттани овадите пуна ма̄ро вивекава̄сато нам̣ вивечетука̄мо хитесӣбха̄вам̣ вийа дассенто ‘‘аббхока̄се вихарасӣ’’ти пан̃чамам̣ га̄тхама̄ха. тассаттхо – твам̣, бхиккху, аббхока̄се кеначи апат̣иччханне виват̣ан̇ган̣е вихараси ирийа̄патхе каппеси. хемантика̄ химапа̄тасамайе парийа̄панна̄ има̄ сӣта̄ раттийо ваттанти. тасма̄ сӣтена парето абхибхӯто хутва̄ ма̄ вихан̃н̃иттхо вигха̄там̣ ма̄ а̄паджджи ма̄ килами. пхуситаггал̣ам̣ пихитакава̄т̣ам̣ сена̄санам̣ пависа, евам̣ те сукхавиха̄ро бхависсатӣти.
там̣ сутва̄ тхеро ‘‘на майхам̣ сена̄санапарийесана̄йа пайоджанам̣, еттхева̄хам̣ сукхавиха̄рӣ’’ти дассенто ‘‘пхусисса’’нтиа̄дина̄ чхат̣т̣хам̣ га̄тхама̄ха. таттха пхусиссам̣ чатассо аппаман̃н̃а̄йоти аппама̄н̣агочарата̄йа ‘‘аппаман̃н̃а̄’’ти ладдхавоха̄ре чатта̄ро брахмавиха̄ре пхусиссам̣ пхусисса̄ми, ка̄лена ка̄лам̣ сама̄паджджисса̄ми. та̄хи ча сукхито вихариссанти та̄хи аппаман̃н̃а̄хи сукхито сан̃джа̄тасукхо хутва̄ вихариссам̣ чатта̄ропи ирийа̄патхе каппесса̄мӣти. тена майхам̣ саббака̄ле сукхамева, на дуккхам̣. йато на̄хам̣ сӣтена вихан̃н̃иссам̣ антарат̣т̣хакепи химапа̄тасамайе ахам̣ сӣтена на киламисса̄ми, тасма̄ анин̃джито вихаранто читтасса ин̃джитака̄ран̣а̄нам̣ бйа̄па̄да̄дӣнам̣ суппахӣнатта̄ паччайуппаннин̃джана̄йа ча абха̄вато сама̄паттисукхенева сукхито вихарисса̄мӣти. евам̣ тхеро имам̣ га̄тхам̣ вадантойева випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ саччха̄ка̄си. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.18.39-44) –
‘‘нагаре бандхуматийа̄, веджджо а̄сим̣ сусиккхито;
а̄тура̄нам̣ садуккха̄нам̣, маха̄джанасукха̄вахо.
‘‘бйа̄дхитам̣ саман̣ам̣ дисва̄, сӣлавантам̣ маха̄джутим̣;
пасанначитто сумано, бхесаджджамададим̣ тада̄.
‘‘арого а̄си тенева, саман̣о сам̣вутиндрийо;
асоко на̄ма на̄мена, упат̣т̣ха̄ко випассино.
‘‘еканавутито каппе, йам̣ осадхамада̄сахам̣;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, бхесаджджасса идам̣ пхалам̣.
‘‘ито ча ат̣т̣хаме каппе, саббосадхасана̄мако;
саттаратанасампанно, чаккаваттӣ махаппхало.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
еттха ча биндуса̄раран̃н̃о ка̄ле имасса тхерасса уппаннатта̄ татийасан̇гӣтийам̣ има̄ га̄тха̄ сан̇гӣта̄ти ведитабба̄.
текиччхака̄риттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. маха̄на̄гаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
йасса сабрахмача̄рӣсӯтиа̄дика̄ а̄йасмато маха̄на̄гаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайам̣ кусалам̣ упачинанто какусандхасса бхагавато ка̄ле кулагехе ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто екадивасам̣ какусандхам̣ бхагавантам̣ аран̃н̃ам̣ аджджхога̄хетва̄ ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле джха̄насукхена нисиннам̣ дисва̄ пасаннама̄насо тасса да̄л̣имапхалам̣ ада̄си. со тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де са̄кете мадхува̄сет̣т̣хасса на̄ма бра̄хман̣асса путто хутва̄ ниббатти, маха̄на̄готисса на̄мам̣ ахоси. со вин̃н̃утам̣ патто бхагавати са̄кете ан̃джанаване вихаранте а̄йасмато гавампатиттхерасса па̄т̣иха̄рийам̣ дисва̄ пат̣иладдхасаддхо тхерассева сантике паббаджитва̄ тассова̄де т̣хатва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 2.45.1-7) –
‘‘какусандхо маха̄вӣро, саббадхамма̄на па̄рагӯ;
ган̣амха̄ вӯпакат̣т̣хо со, агама̄си ванантарам̣.
‘‘бӣджамин̃джам̣ гахетва̄на, лата̄йа а̄вун̣им̣ ахам̣;
бхагава̄ тамхи самайе, джха̄йате паббатантаре.
‘‘дисва̄нахам̣ девадевам̣, виппасаннена четаса̄;