13. сириман̣д̣аттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
чханнамативассатӣтиа̄дика̄ а̄йасмато сириман̣д̣аттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве пун̃н̃а̄ни упачинитва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де сам̣сума̄рагире бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ сириман̣д̣оти ладдхана̄мо вайаппатто бхесакала̄ване бхагавати вихаранте саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ дхаммам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ ладдхӯпасампадо саман̣адхаммам̣ каронто екасмим̣ упосатхадивасе па̄тимоккхуддесат̣т̣ха̄не нисинно нида̄нуддесасса парийоса̄не ‘‘а̄виката̄ хисса пха̄су хотӣ’’ти (маха̄ва. 134) па̄л̣ийа̄ аттхам̣ упадха̄ренто а̄паннам̣ а̄паттим̣ ана̄викатва̄ пат̣иччха̄денто упарӯпари а̄паттийо а̄паджджати, тенасса на пха̄су хоти, а̄викатва̄ пана йатха̄дхаммам̣ пат̣икаронтасса пха̄су хотӣти имаматтхам̣ манаси катва̄ ‘‘ахо саттху са̄санам̣ сувисуддха’’нти ладдхаппаса̄до татха̄ уппаннам̣ пӣтим̣ виккхамбхетва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ патва̄ аттано пат̣ипаттим̣ паччавеккхитва̄ пасаннама̄насо бхиккхӯнам̣ ова̄дам̣ денто –
447. ‘‘чханнамативассати, виват̣ам̣ на̄тивассати;
тасма̄ чханнам̣ виваретха, евам̣ там̣ на̄тивассати.
448. ‘‘маччуна̄ббха̄хато локо, джара̄йа парива̄рито;
тан̣ха̄саллена отин̣н̣о, иччха̄дхӯпа̄йито сада̄. (сам̣. ни. 1.66);
449. ‘‘маччуна̄ббха̄хато локо, париккхитто джара̄йа ча;
хан̃н̃ати ниччаматта̄н̣о, паттадан̣д̣ова таккаро.
450. ‘‘а̄гаччхантаггикхандха̄ва, маччу бйа̄дхи джара̄ тайо;
паччуггантум̣ балам̣ наттхи, джаво наттхи пала̄йитум̣.
451. ‘‘амогхам̣ дивасам̣ кайира̄, аппена бахукена ва̄;
йам̣ йам̣ виджахате раттим̣, тадӯнам̣ тасса джӣвитам̣.
452. ‘‘чарато тит̣т̣хато ва̄пи, а̄сӣнасайанасса ва̄;
упети чарима̄ ратти, на те ка̄ло памаджджиту’’нти. –
има̄ га̄тха̄ абха̄си.
таттха чханнанти чха̄дитам̣ йатха̄бхӯтам̣ авиват̣ам̣ аппака̄ситам̣ дуччаритам̣. ативассатӣти а̄паттивассан̃чева килесавассан̃ча ативийа вассати. а̄паттийа̄ хи чха̄данам̣ аладжджибха̄ва̄дина̄ та̄дисова, чха̄данена тато ан̃н̃атха̄ва пунапи татха̄рӯпам̣ тато ва̄ па̄пит̣т̣хатарам̣ а̄паттим̣ а̄паджджеййа̄ти чха̄данам̣ вассанасса ка̄ран̣ам̣ вуттам̣. виват̣анти пака̄ситам̣ аппат̣иччханнам̣. на̄тивассатӣти еттха атӣти упасаггаматтам̣, на вассатӣти аттхо. авассанан̃четтха вуттавипарийа̄йена ведитаббам̣ читтасанта̄насса висодхитатта̄. тасма̄ти вуттамеваттхам̣ ка̄ран̣абха̄вена пачча̄масати, чханнасса дуччаритасса а̄паттивасса̄дӣнам̣ ативассанато виват̣асса ча авассанатоти аттхо. чханнам̣ виваретха̄ти путхуджджанабха̄вена чха̄дана̄дхиппа̄йе уппаннепи там̣ анануваттитва̄ виваретха а̄викареййа, йатха̄дхаммам̣ пат̣икареййа. еванти виваран̣ена йатха̄дхаммам̣ пат̣ипаттийа̄. танти там̣ чханнам̣ дуччаритам̣. на̄тивассати а̄паттивассам̣ килесавассан̃ча на вассати, суддханте пуггалам̣ патит̣т̣хапетӣти аттхо.
ида̄ни ‘‘екам̣сена сӣгхам̣йева ча атта̄ содхетаббо, аппама̄до ка̄таббо’’ти тасса ка̄ран̣ам̣ сам̣вегаваттхум̣ дассенто ‘‘маччуна̄ббха̄хато локо’’тиа̄дима̄ха. таттха маччуна̄ббха̄хато локоти айам̣ саббопи сатталоко чоро вийа чорагха̄такена, саббават̣т̣анипа̄тина̄ маччуна̄ маран̣ена абхихато, на тасса хаттхато муччати. джара̄йа парива̄ритоти айам̣ локо уппа̄дато уддхам̣ маран̣ӯпанайанараса̄йа джара̄йа парива̄рито аджджхоттхат̣о, джара̄сан̇гха̄тапаримуккоти аттхо. тан̣ха̄саллена отин̣н̣оти сарӣрасса анто нимуггена висапӣтакхураппена вийа упа̄да̄налаккхан̣ена тан̣ха̄сан̇кха̄тена саллена отин̣н̣о хадайаббхантаре ога̄л̣хо. тан̣ха̄ хи пӣл̣а̄джананато анто туданато дуруддха̄рато ча ‘‘салло’’ти вуччати. иччха̄дхӯпа̄йитоти а̄рамман̣а̄бхипаттханалаккхан̣а̄йа иччха̄йа санта̄пито. там̣ висайам̣ иччханто хи пуггало йадиччхитам̣ висайам̣ лабханто ва̄ алабханто ва̄ та̄йа ева анудаханалаккхан̣а̄йа иччха̄йа сантатто парил̣а̄хаппатто хоти. сада̄ти саббака̄лам̣, идан̃ча падам̣ саббападесу йоджетаббам̣.
париккхитто джара̄йа ча̄ти на кевалам̣ маччуна̄ аббха̄хатойева, атха кхо джара̄йа ча париккхитто. джара̄йа самаваруддхо джара̄па̄ка̄рапариккхитто, на там̣ саматиккаматӣти аттхо. хан̃н̃ати ниччаматта̄н̣оти ата̄н̣о асаран̣о хутва̄ ниччака̄лам̣ джара̄маран̣ехи хан̃н̃ати виба̄дхӣйати. йатха̄ ким̣? паттадан̣д̣ова таккаро йатха̄ таккаро чоро ката̄пара̄дхо ваджджхаппатто ата̄н̣о ра̄джа̄н̣а̄йа хан̃н̃ати, евамайам̣ локо джара̄маран̣ехӣти дассети.
а̄гаччхантаггикхандха̄ва̄ти маха̄ване д̣айхама̄не там̣ абхибхаванта̄ маханта̄ аггиккхандха̄ вийа маччу бйа̄дхи джара̄ти име тайо анудаханат̣т̣хена аггиккхандха̄ имам̣ сатталокам̣ абхибхаванта̄ а̄гаччханти, тесам̣ пана пат̣ибало хутва̄ паччуггантум̣ абхибхавитум̣ балам̣ усса̄хо наттхи, имасса локасса, джаво наттхи пала̄йитум̣ джавантесу, аджджхоттхарантесу. йаттха те на̄бхибхаванти, пит̣т̣хим̣ дассетва̄ тато пала̄йитумпи имасса локасса джан̇гха̄джаво наттхи, евам̣ аттана̄ асаматтхо ма̄йа̄дӣхи упа̄йехи аппат̣ика̄ре тивидхе балавати пачча̄митте ниччупат̣т̣хите ким̣ ка̄таббанти че? амогхам̣ дивасам̣ кайира̄, аппена бахукена ва̄ти аппена антамасо гаддӯханаматтампи ка̄лам̣ паваттитена бахукена ва̄ сакалам̣ ахораттам̣ паваттитена випассана̄манасика̄рена амогхам̣ аван̃джхам̣ дивасам̣ кареййа, йасма̄ йам̣ йам̣ виджахате раттим̣, тадӯнам̣ тасса джӣвитам̣ айам̣ сатто йам̣ йам̣ раттим̣ виджахати на̄сети кхепети, тадӯнам̣ тена ӯнам̣ тасса саттасса джӣвитам̣ хоти. етена раттиккхайо на̄ма джӣвитаккхайо тасса аниваттанатоти дассети. тена̄ха –
‘‘йамекараттим̣ пат̣хамам̣, габбхе васати ма̄н̣аво;
аббхут̣т̣хитова со йа̄ти, са гаччхам̣ на ниваттатӣ’’ти. (джа̄. 1.15.363);
на кевалам̣ раттивасенева, атха кхо ирийа̄патхавасена̄пи джӣвитаккхайо упадха̄ретабботи а̄ха ‘‘чарато’’тиа̄ди. чаратоти гаччхантасса. тит̣т̣хатоти т̣хитам̣ каппентасса. а̄сӣнасайанасса ва̄ти а̄сӣнасса сайанасса ва̄, нисиннасса нипаджджантасса ва̄ти аттхо. ‘‘а̄сӣдана’’нтипи пат̣ханти, таттха са̄миаттхе упайогавачанам̣ дат̣т̣хаббам̣. упети чарима̄ раттӣти чаримакачиттасахита̄ ратти упагаччхати, раттиггахан̣ан̃четтха десана̄сӣсаматтам̣. гамана̄дӣсу йена кеначи ирийа̄патхена саман̇гӣбхӯтасса чаримака̄лойева, теневасса ирийа̄патхаккхан̣а̄ джӣвитам̣ кхепетва̄ ева гаччханти, тасма̄ на те ка̄ло памаджджитум̣ на̄йам̣ туйхам̣ пама̄дам̣ а̄паджджитум̣ ка̄ло ‘‘имасмим̣ на̄ма ка̄ле маран̣ам̣ на хотӣ’’ти авидитатта̄. вуттам̣ хи –
‘‘анимиттаманан̃н̃а̄там̣, мачча̄нам̣ идха джӣвитам̣;
касиран̃ча париттан̃ча, тан̃ча дуккхена сам̣йута’’нти. (су. ни. 579);
тасма̄ евам̣ атта̄нам̣ овадитва̄ аппаматтена тӣсу сиккха̄су ануйого ка̄табботи адхиппа̄йо.
сириман̣д̣аттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.