10. дхаммикаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
дхаммо хаветиа̄дика̄ а̄йасмато дхаммикаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве пун̃н̃а̄ни упачинанто сикхисса бхагавато ка̄ле мигалуддако хутва̄ екадивасам̣ аран̃н̃а̄йатане девапариса̄йа саттху дхаммам̣ десентасса ‘‘дхаммо есо вуччатӣ’’ти десана̄йа нимиттам̣ ган̣хи. со тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де косаларат̣т̣хе бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ дхаммикоти ладдхана̄мо вайаппатто джетаванапат̣иггахан̣е ладдхаппаса̄до паббаджитва̄ ан̃н̃атарасмим̣ га̄мака̄ва̄се а̄ва̄сико хутва̄ вихаранто а̄гантука̄нам̣ бхиккхӯнам̣ ватта̄ваттесу уджджха̄набахуло аккхамо ахоси. тена бхиккхӯ там̣ виха̄рам̣ чхад̣д̣етва̄ паккамим̣су. со екакова ахоси. виха̄раса̄мико упа̄сако там̣ ка̄ран̣ам̣ сутва̄ бхагавато там̣ паваттим̣ а̄рочеси. саттха̄ там̣ бхиккхум̣ паккосетва̄ таматтхам̣ пуччхитва̄ тена ‘‘евам̣, бханте’’ти вутте – ‘‘на̄йам̣ ида̄нева аккхамо, пуббепи аккхамо ахосӣ’’ти ватва̄ бхиккхӯхи йа̄чито руккхадхаммам̣ (джа̄. 1.1.74) катхетва̄ упари тасса ова̄дам̣ денто –
303. ‘‘дхаммо хаве раккхати дхаммача̄рим̣, дхаммо сучин̣н̣о сукхама̄ваха̄ти;
еса̄нисам̣со дхамме сучин̣н̣е, на дуггатим̣ гаччхати дхаммача̄рӣ.
304. ‘‘на хи дхаммо адхаммо ча, убхо самавипа̄кино;
адхаммо нирайам̣ нети, дхаммо па̄пети суггатим̣.
305. ‘‘тасма̄ хи дхаммесу кареййа чхандам̣, ити модама̄но сугатена та̄дина̄;
дхамме т̣хита̄ сугатаварасса са̄вака̄, нӣйанти дхӣра̄ саран̣авараггага̄мино.
306. ‘‘виппхот̣ито ган̣д̣амӯло, тан̣ха̄джа̄ло самӯхато;
со кхӣн̣асам̣са̄ро на чаттхи кин̃чанам̣,
чандо йатха̄ досина̄ пун̣н̣ама̄сийа’’нти. – чатассо га̄тха̄ абха̄си;
таттха дхаммоти локийалокуттаро сучаритадхаммо. раккхатӣти апа̄йадуккхато раккхати, сам̣са̄радуккхато ча виват̣т̣ӯпаниссайабхӯто раккхатийева. дхаммача̄ринти там̣ дхаммам̣ чарантам̣ пат̣ипаджджантам̣. сучин̣н̣оти сут̣т̣ху чин̣н̣о каммапхала̄ни саддахитва̄ саккаччам̣ читтӣкатва̄ упачито. сукханти локийалокуттарасукхам̣. таттха локийам̣ та̄ва ка̄ма̄вачара̄дибхедо дхаммо йатха̄сакам̣ сукхам̣ дит̣т̣хе ва̄ дхамме упападждже ва̄ апаре ва̄ парийа̄йе а̄вахати ниппха̄дети, итарам̣ пана виват̣т̣ӯпаниссайе т̣хатва̄ чин̣н̣о парампара̄йа а̄вахатӣти ваттум̣ ват̣т̣ати анупаниссайасса тадабха̄вато. еса̄нисам̣со дхамме сучин̣н̣е, на дуггатим̣ гаччхати дхаммача̄рӣти дхаммача̄рӣ пуггало дхамме сучин̣н̣е там̣нимиттам̣ дуггатим̣ на гаччхатӣти есо дхамме сучин̣н̣е а̄нисам̣со удрайоти аттхо.
йасма̄ дхамменева сугатигаманам̣, адхамменева ча дуггатигаманам̣, тасма̄ ‘‘дхаммо адхаммо’’ти име ан̃н̃аман̃н̃ам̣ асам̣кин̣н̣апхала̄ти дассетум̣ ‘‘на хи дхаммо’’тиа̄дина̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха. таттха адхаммоти дхаммапат̣ипаккхо дуччаритам̣. самавипа̄киноти садисавипа̄ка̄ сама̄напхала̄.
тасма̄ти йасма̄ дхамма̄дхамма̄нам̣ айам̣ йатха̄вутто випа̄кабхедо, тасма̄. чханданти каттукамйата̄чхандам̣. ити модама̄но сугатена та̄дина̄ти ити евам̣ вуттаппака̄рена ова̄дада̄нена сугатена саммаггатена самма̄пат̣ипаннена ит̣т̣ха̄дӣсу та̄дибха̄ваппаттийа̄ та̄дина̄мавата̄ хетубхӯтена модама̄но тут̣т̣хим̣ а̄паджджама̄но дхаммесу чхандам̣ кареййа̄ти йоджана̄. етта̄вата̄ ват̣т̣ам̣ дассетва̄ ида̄ни виват̣т̣ам̣ дассенто ‘‘дхамме т̣хита̄’’тиа̄дима̄ха. тассаттхо – йасма̄ сугатасса варасса сугатесу ча варасса самма̄самбуддхасса са̄вака̄ тасса дхамме т̣хита̄ дхӣра̄ ативийа аггабхӯтасаран̣ага̄мино тенева саран̣агаманасан̇кха̄те дхамме т̣хитабха̄вена сакалават̣т̣адуккхатопи нӣйанти ниссаранти, тасма̄ хи дхаммесу кареййа чханданти.
евам̣ саттха̄ра̄ тӣхи га̄тха̄хи дхамме десите десана̄нуса̄рена йатха̄нисиннова випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 2.52.44-50) –
‘‘мигалуддо пуре а̄сим̣, аран̃н̃е випине ахам̣;
аддасам̣ вираджам̣ буддхам̣, девасан̇гхапураккхатам̣.
‘‘чатусаччам̣ пака̄сентам̣, десентам̣ аматам̣ падам̣;
ассосим̣ мадхурам̣ дхаммам̣, сикхино локабандхуно.
‘‘гхосе читтам̣ паса̄десим̣, асамаппат̣ипуггале;
таттха читтам̣ паса̄детва̄, уттарим̣ дуттарам̣ бхавам̣.
‘‘екатим̣се ито каппе, йам̣ сан̃н̃амалабхим̣ тада̄;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, гхосасан̃н̃а̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
татха̄ арахатте патит̣т̣хито. арахаттам̣ пана патва̄ аттана̄ адхигатам̣ висесам̣ саттху ниведенто чаримага̄тха̄йа ан̃н̃ам̣ бйа̄ка̄си.
таттха виппхот̣итоти видхуто, магган̃а̄н̣ена пат̣иниссат̣т̣хоти аттхо. ган̣д̣амӯлоти авиджджа̄. са̄ хи ган̣д̣ати савати. ‘‘ган̣д̣оти кхо, бхиккху, пан̃чаннетам̣ упа̄да̄наккхандха̄нам̣ адхивачана’’нти (сам̣. ни. 4.103; а. ни. 6.23; 8.56; 9.15; чӯл̣ани. кхаггависа̄н̣асуттаниддеса 137) евам̣ саттха̄ра̄ вуттасса дуккхамӯлайогато, килеса̄сучипаггхаран̣ато, уппа̄даджара̄бхан̇гехи уддхума̄тапаккапабхиджджанато ча, ган̣д̣а̄бхидха̄насса упа̄да̄наккхандхапан̃чакасса мӯлам̣ ка̄ран̣ам̣ тан̣ха̄джа̄ло самӯхатоти тан̣ха̄сан̇кха̄то джа̄ло маггена самуггха̄т̣ито. со кхӣн̣асам̣са̄ро на чаттхи кин̃чананти со ахам̣ евам̣ пахӣнатан̣ха̄виджджата̄йа париккхӣн̣асам̣са̄ро пахӣнабхавамӯлатта̄ ева на чаттхи, на ча упалаббхати ра̄га̄дикин̃чанам̣. чандо йатха̄ досина̄ пун̣н̣ама̄сийанти йатха̄ на̄ма чандо аббхамахика̄дидосарахито пун̣н̣ама̄сийам̣ парипун̣н̣ака̄ле евам̣ ахампи арахатта̄дхигамена апетара̄га̄дикин̃чано парипун̣н̣адхаммакот̣т̣ха̄со ахосинти.
дхаммикаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.