4. чатукканипа̄то

1. на̄гасама̄латтхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄

алан̇ката̄тиа̄дика̄ а̄йасмато на̄гасама̄латтхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи падумуттарасса бхагавато ка̄ле кулагехе ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто гимхасамайе сӯрийа̄тапасантатта̄йа бхӯмийа̄ гаччхантам̣ саттха̄рам̣ дисва̄ пасаннама̄насо чхаттам̣ ада̄си. со тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де сакйара̄джакуле ниббаттитва̄ на̄гасама̄лоти ладдхана̄мо вайаппатто н̃а̄тисама̄гаме пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ кин̃чи ка̄лам̣ бхагавато упат̣т̣ха̄ко ахоси. со екадивасам̣ нагарам̣ пин̣д̣а̄йа павит̣т̣хо алан̇катапат̣ийаттам̣ ан̃н̃атарам̣ наччаким̣ маха̄патхе тӯрийесу ваджджантесу наччантим̣ дисва̄, ‘‘айам̣ читтакирийава̄йодха̄тувиппха̄равасена караджака̄йасса татха̄ татха̄ париватти, ахо аничча̄ сан̇кха̄ра̄’’ти кхайавайам̣ пат̣т̣хапетва̄ випассанам̣ уссукка̄петва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 2.46.37-48) –

‘‘ан̇га̄раджа̄та̄ патхавӣ, куккул̣а̄нугата̄ махӣ;

падумуттаро бхагава̄, аббхока̄самхи чан̇ками.

‘‘пан̣д̣арам̣ чхаттама̄да̄йа, аддха̄нам̣ пат̣ипаджджахам̣;

таттха дисва̄на самбуддхам̣, витти ме упападжджатха.

‘‘марӣчийоттхат̣а̄ бхӯми, ан̇га̄ра̄ва махӣ айам̣;

упаханти маха̄ва̄та̄, сарӣрасса̄сукхепана̄.

‘‘сӣтам̣ ун̣хам̣ виханантам̣, ва̄та̄тапанива̄ран̣ам̣;

пат̣игган̣ха имам̣ чхаттам̣, пхассайисса̄ми ниббутим̣.

‘‘анукампако ка̄рун̣ико, падумуттаро маха̄йасо;

мама сан̇каппаман̃н̃а̄йа, пат̣игган̣хи тада̄ джино.

‘‘тим̣сакаппа̄ни девиндо, девараджджамака̄райим̣;

сата̄нам̣ пан̃чаккхаттун̃ча, чаккаваттӣ ахосахам̣.

‘‘падесараджджам̣ випулам̣, ган̣ана̄то асан̇кхийам̣;

анубхоми сакам̣ каммам̣, пуббе сукатаматтано.

‘‘айам̣ ме паччхима̄ джа̄ти, чаримо ваттате бхаво;

аджджа̄пи сетаччхаттам̣ ме, саббака̄лам̣ дхарӣйати.

‘‘сатасахассито каппе, йам̣ чхаттамададим̣ тада̄;

дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, чхаттада̄нассидам̣ пхалам̣.

‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.

арахаттам̣ пана патва̄ –

267. ‘‘алан̇ката̄ сувасана̄, ма̄линӣ чандануссада̄;

маджджхе маха̄патхе на̄рӣ, тӯрийе наччати нат̣т̣акӣ.

268. ‘‘пин̣д̣ика̄йа павит̣т̣хохам̣, гаччханто нам̣ удиккхисам̣;

алан̇катам̣ сувасанам̣, маччупа̄сам̣ва од̣д̣итам̣.

269. ‘‘тато ме манасӣка̄ро, йонисо удападжджатха;

а̄дӣнаво па̄тураху, ниббида̄ саматит̣т̣хатха.

270. ‘‘тато читтам̣ вимуччи ме, пасса дхаммасудхамматам̣;

тиссо виджджа̄ ануппатта̄, катам̣ буддхасса са̄сана’’нти. –

чатӯхи га̄тха̄хи аттано пат̣ипаттикиттанамукхена ан̃н̃ам̣ бйа̄ка̄си.

таттха алан̇ката̄ти хаттхӯпага̄диа̄бхаран̣ехи алан̇катагатта̄. сувасана̄ти сундаравасана̄ собханаваттханиваттха̄. ма̄линӣти ма̄ла̄дха̄ринӣ пил̣андхитапуппхама̄ла̄. чандануссада̄ти чандана̄нулепалиттасарӣра̄. маджджхе маха̄патхе на̄рӣ, тӯрийе наччати нат̣т̣акӣти йатха̄вуттат̣т̣ха̄не ека̄ на̄рӣ нат̣т̣акӣ на̄т̣акиттхӣ нагаравӣтхийа̄ маджджхе пан̃чан̇гике тӯрийе ваджджанте наччати, йатха̄пат̣т̣хапитам̣ наччам̣ кароти.

пин̣д̣ика̄йа̄ти бхиккха̄йа. павит̣т̣хоханти нагарам̣ павит̣т̣хо ахам̣. гаччханто нам̣ удиккхисанти нагаравӣтхийам̣ гаччханто париссайапарихаран̣аттхам̣ вӣтхим̣ олокенто там̣ нат̣т̣аким̣ олокесим̣. ким̣ вийа? маччупа̄сам̣ва од̣д̣итанти йатха̄ маччусса маччура̄джасса па̄сабхӯто рӯпа̄дико од̣д̣ито локе анувичаритва̄ т̣хито екам̣сена сатта̄нам̣ анаттха̄вахо, евам̣ са̄пи аппат̣исан̇кха̄не т̣хита̄нам̣ андхапутхуджджана̄нам̣ екам̣сато анаттха̄ваха̄ти маччупа̄сасадисӣ вутта̄.

татоти тасма̄ маччупа̄сасадисатта̄. мети майхам̣. манасӣка̄ро йонисо удападжджатха̄ти ‘‘айам̣ ат̣т̣хисан̇гха̄то нха̄русамбандхо мам̣сена анупалитто чхавийа̄ пат̣иччханно асучидуггандхаджегуччхапат̣иккӯло аниччуччха̄данапаримадданабхеданавиддхам̣санадхаммо ӣдисе вика̄ре дассетӣ’’ти евам̣ йонисо манасика̄ро уппаджджи. а̄дӣнаво па̄турахӯти евам̣ ка̄йасса сабха̄вӯпадха̄ран̣амукхена тасса ча там̣ниссита̄нан̃ча читтачетасика̄нам̣ удайаббайам̣ сарасапабхан̇гутан̃ча манаси карото тесу ча йаккхараккхаса̄дӣсу вийа бхайато упат̣т̣хахантесу таттха ме анека̄ка̄раа̄дӣнаво досо па̄турахоси. таппат̣ипаккхато ча нибба̄не а̄нисам̣со. ниббида̄ саматит̣т̣хатха̄ти ниббинданам̣ а̄дӣнава̄нупассана̄нубха̄васиддхам̣ ниббида̄н̃а̄н̣ам̣ мама хадайе сан̣т̣ха̄си, мухуттампи тесам̣ рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ гахан̣е читтам̣ на̄хоси, ан̃н̃адаттху мун̃читука̄мата̄дивасена таттха уда̄сӣнамева джа̄танти аттхо.

татоти випассана̄н̃а̄н̣ато парам̣. читтам̣ вимуччи мети локуттарабха̄вана̄йа ваттама̄на̄йа маггапат̣ипа̄т̣ийа̄ саббакилесехи мама читтам̣ вимуттам̣ ахоси. етена пхалуппаттим̣ дассети. маггаккхан̣е хи килеса̄ вимуччанти на̄ма, пхалаккхан̣е вимутта̄ти. сесам̣ вуттанайамева.

на̄гасама̄латтхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. бхагуттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄

ахам̣ миддхена̄тиа̄дика̄ а̄йасмато бхагуттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айам̣ кира падумуттарасса бхагавато ка̄ле кулагехе ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто саттхари париниббуте тасса дха̄туйо пуппхехи пӯджеси. со тена пун̃н̃акаммена нимма̄наратӣсу ниббаттитва̄ апара̄парам̣ девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де сакйара̄джакуле ниббаттитва̄ бхагӯти ладдхана̄мо вайаппатто ануруддхакимилехи саддхим̣ никкхамитва̄ паббаджитва̄ ба̄лакалон̣акага̄ме васанто екадивасам̣ тхинамиддха̄бхибхавам̣ винодетум̣ виха̄рато никкхамма чан̇камам̣ абхируханто папатитва̄ тадева ан̇кусам̣ катва̄ тхинамиддхам̣ винодетва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 2.46.49-57) –

‘‘париниббуте бхагавати, падумуттаре маха̄йасе;

пуппхават̣ам̣саке катва̄, сарӣрамабхиропайим̣.

‘‘таттха читтам̣ паса̄детва̄, нимма̄нам̣ агама̄сахам̣;

девалокагато санто, пун̃н̃акаммам̣ сара̄махам̣.

‘‘амбара̄ пуппхавассо ме, саббака̄лам̣ павассати;

сам̣сара̄ми мануссе че, ра̄джа̄ хоми маха̄йасо.

‘‘тахим̣ кусумавассо ме, абхивассати саббада̄;

тассева пуппхапӯджа̄йа, ва̄хаса̄ саббадассино.

‘‘айам̣ паччхимако майхам̣, чаримо ваттате бхаво;

аджджа̄пи пуппхавассо ме, абхивассати саббада̄.

‘‘сатасахассито каппе, йам̣ пуппхамабхиропайим̣;

дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, дехапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.

‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.

арахаттам̣ пана патва̄ пхаласукхена нибба̄насукхена ча вӣтина̄менто саттха̄ра̄ екавиха̄рам̣ анумодитум̣ упагатена – ‘‘каччи твам̣, бхиккху, аппаматто вихарасӣ’’ти пут̣т̣хо аттано аппама̄давиха̄рам̣ ниведенто –

271. ‘‘ахам̣ миддхена пакато, виха̄ра̄ упаниккхамим̣;

чан̇камам̣ абхируханто, таттхева папатим̣ чхама̄.

272. ‘‘гатта̄ни паримаджджитва̄, пунапа̄руйха чан̇камам̣;

чан̇каме чан̇камим̣ сохам̣, аджджхаттам̣ сусама̄хито.

273. ‘‘тато ме манасӣка̄ро, йонисо удападжджатха;

а̄дӣнаво па̄тураху, ниббида̄ саматит̣т̣хатха.

274. ‘‘тато читтам̣ вимуччи ме, пасса дхаммасудхамматам̣;

тиссо виджджа̄ ануппатта̄, катам̣ буддхасса са̄сана’’нти. –

има̄ чатассо га̄тха̄ абха̄си.

таттха миддхена пакатоти ка̄йа̄ласийасан̇кха̄тена асаттивигха̄тасабха̄вена миддхена абхибхӯто. виха̄ра̄ти сена̄санато. упаниккхаминти чан̇камитум̣ никкхамим̣. таттхева папатим̣ чхама̄ти таттхева чан̇камасопа̄не нидда̄бхибхӯтата̄йа бхӯмийам̣ нипатим̣. гатта̄ни паримаджджитва̄ти бхӯмийам̣ патанена пам̣сукита̄ни аттано сарӣра̄вайава̄ни анумаджджитва̄. пунапа̄руйха чан̇каманти ‘‘патито да̄на̄ха’’нти сан̇кочам̣ ана̄паджджитва̄ пунапи чан̇камат̣т̣ха̄нам̣ а̄рухитва̄. аджджхаттам̣ сусама̄хитоти гочараджджхатте каммат̣т̣ха̄не нӣваран̣авиккхамбханена сут̣т̣ху сама̄хито екаггачитто хутва̄ чан̇каминти йоджана̄. сесам̣ вуттанайамева. идамева ча тхерасса ан̃н̃а̄бйа̄каран̣ам̣ ахоси.

бхагуттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. сабхийаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄

паре ча̄тиа̄дика̄ а̄йасмато сабхийаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве пун̃н̃а̄ни упачинанто какусандхасса бхагавато ка̄ле кулагехе ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто екадивасам̣ саттха̄рам̣ дива̄виха̄ра̄йа гаччхантам̣ дисва̄ пасаннама̄насо упа̄ханам̣ ада̄си. со тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣саранто кассапе бхагавати париниббуте патит̣т̣хите суван̣н̣ачетийе чхахи кулапуттехи саддхим̣ аттасаттамо са̄сане паббаджитва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ аран̃н̃е вихаранто висесам̣ ниббаттетум̣ асакконто итаре а̄ха – ‘‘майам̣ пин̣д̣апа̄та̄йа гаччханто джӣвите са̄пеккха̄ хома, джӣвите са̄пеккхена ча на сакка̄ локуттарадхаммам̣ адхигантум̣, путхуджджанака̄лан̇кирийа̄ ча дуккха̄. ханда, майам̣ ниссен̣им̣ бандхитва̄ паббатам̣ абхируйха ка̄йе ча джӣвите ча анапеккха̄ саман̣адхаммам̣ карома̄’’ти. те татха̄ акам̣су.

атха несам̣ маха̄тхеро упаниссайасампаннатта̄ тадахева чхал̣абхин̃н̃о хутва̄ уттаракуруто пин̣д̣апа̄там̣ упанеси. итаре – ‘‘тумхе, бханте, катакичча̄ тумхехи саддхим̣ салла̄паматтампи папан̃чо, саман̣адхаммамева майам̣ карисса̄ма, тумхе аттана̄ дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рамануйун̃джатха̄’’ти ватва̄ пин̣д̣апа̄там̣ пат̣иккхипим̣су. тхеро не сампат̣иччха̄петум̣ асакконто агама̄си.

тато несам̣ еко двӣхатӣхаччайена абхин̃н̃а̄парива̄рам̣ ана̄га̄мипхалам̣ саччхикатва̄ татхева ватва̄ техи пат̣иккхитто агама̄си. тесу кхӣн̣а̄саваттхеро паринибба̄йи, ана̄га̄мӣ суддха̄ва̄сесу уппаджджи. итаре путхуджджанака̄лан̇кирийамева катва̄ чхасу ка̄масаггесу ануломапат̣иломато диббасампаттим̣ анубхавитва̄ амха̄кам̣ бхагавато ка̄ле девалока̄ чавитва̄ еко маллара̄джакуле пат̣исандхим̣ ган̣хи, еко гандха̄рара̄джакуле, еко ба̄хирарат̣т̣хе, еко ра̄джагахе екисса̄ кулада̄рика̄йа куччхимхи пат̣исандхим̣ ган̣хи. итаро ан̃н̃атарисса̄ парибба̄джика̄йа куччхимхи пат̣исандхим̣ аггахеси. са̄ кира ан̃н̃атарасса кхаттийасса дхӣта̄, нам̣ ма̄та̄питаро – ‘‘амха̄кам̣ дхӣта̄ самайантарам̣ джа̄на̄тӯ’’ти екасса парибба̄джакасса ниййа̄дайим̣су. атхеко парибба̄джако та̄йа саддхим̣ виппат̣ипаджджи. са̄ тена габбхам̣ ган̣хи. там̣ габбхиним̣ дисва̄ парибба̄джака̄ никкад̣д̣хим̣су. са̄ ан̃н̃аттха гаччхантӣ антара̄магге сабха̄йам̣ виджа̄йи. тенасса сабхийотвева на̄мам̣ ака̄си. со вад̣д̣хитва̄ парибба̄джакапаббаджджам̣ паббаджитва̄ на̄на̄саттха̄ни уггахетва̄ маха̄ва̄дӣ хутва̄ ва̄даппасуто вичаранто аттана̄ садисам̣ адисва̄ нагарадва̄ре ассамам̣ ка̄ретва̄ кхаттийакума̄ра̄дайо сиппам̣ сиккха̄пенто вихаранто аттано ма̄туйа̄ иттхибха̄вам̣ джигуччхитва̄ джха̄нам̣ уппа̄детва̄ брахмалоке уппанна̄йа абхисан̇кхаритва̄ динне вӣсатипан̃хе гахетва̄ те те саман̣абра̄хман̣е пуччхи. те часса тесам̣ пан̃ха̄нам̣ аттхам̣ бйа̄ка̄тум̣ на̄саккхим̣су. сабхийасуттаван̣н̣ана̄йам̣ (су. ни. ат̣т̣ха. 2. сабхийасуттаван̣н̣ана̄) пана ‘‘суддха̄ва̄сабрахма̄ те пан̃хе абхисан̇кхаритва̄ ада̄сӣ’’ти а̄гатам̣.

йада̄ пана бхагава̄ паваттаварадхаммачакко анупуббена ра̄джагахам̣ а̄гантва̄ вел̣уване виха̄си, тада̄ сабхийо таттха гантва̄ саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ те пан̃хе пуччхи. саттха̄ тасса те пан̃хе бйа̄ка̄сӣти саббам̣ сабхийасутте (су. ни. сабхийасуттам̣) а̄гатанайена ведитаббам̣. сабхийо пана бхагавата̄ тесу пан̃хесу бйа̄катесу пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 2.46.27-31) –

‘‘какусандхасса мунино, бра̄хман̣асса вусӣмато;

дива̄виха̄рам̣ ваджато, аккаманамада̄сахам̣.

‘‘имасмим̣йева каппамхи, йам̣ да̄намададим̣ тада̄;

дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, аккаманассидам̣ пхалам̣.

‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.

араха̄ пана хутва̄ девадатте сан̇гхабхеда̄йа параккаманте девадаттапаккхика̄нам̣ бхиккхӯнам̣ ова̄дам̣ денто –

275. ‘‘паре ча на виджа̄нанти, майаметтха йама̄масе;

йе ча таттха виджа̄нанти, тато самманти медхага̄.

276. ‘‘йада̄ ча авиджа̄нанта̄, ирийантйамара̄ вийа;

виджа̄нанти ча йе дхаммам̣, а̄туресу ана̄тура̄.

277. ‘‘йам̣ кин̃чи ситхилам̣ каммам̣, сам̣килит̣т̣хан̃ча йам̣ ватам̣;

сан̇кассарам̣ брахмачарийам̣, на там̣ хоти махаппхалам̣.

278. ‘‘йасса сабрахмача̄рӣсу, га̄раво нӯпалаббхати;

а̄рака̄ хоти саддхамма̄, набхам̣ путхавийа̄ йатха̄’’ти. –

чатӯхи га̄тха̄хи дхаммам̣ десеси.

таттха парети пан̣д̣ите т̣хапетва̄ тато ан̃н̃е – ‘‘адхаммам̣ дхаммо’’ти ‘‘дхаммам̣ адхаммо’’тиа̄дибхедакараваттхудӣпанавасена вива̄даппасута̄ паре на̄ма. те таттха вива̄дам̣ каронта̄ ‘‘майам̣ йама̄масе упарама̄ма насса̄ма сататам̣ самитам̣ маччусантикам̣ гаччха̄ма̄’’ти на джа̄нанти. йе ча таттха виджа̄нантӣти йе таттха пан̣д̣ита̄ – ‘‘майам̣ маччусамӣпам̣ гаччха̄ма̄’’ти виджа̄нанти. тато самманти медхага̄ти еван̃хи те джа̄нанта̄ йонисоманасика̄рам̣ уппа̄детва̄ медхага̄нам̣ калаха̄нам̣ вӯпасама̄йа пат̣ипаджджанти. атха несам̣ та̄йа пат̣ипаттийа̄ те медхага̄ самманти. атха ва̄ паре ча̄ти йе саттху ова̄да̄нуса̄санийа̄ аггахан̣ена са̄санато ба̄хирата̄йа паре, те йа̄ва ‘‘майам̣ миччха̄га̄хам̣ гахетва̄ еттха идха локе са̄санасса пат̣инигга̄хена йама̄масе ва̄йама̄ма̄’’ти на виджа̄нанти, та̄ва вива̄да̄ на вӯпасамманти, йада̄ пана тасса га̄хасса виссаджджанавасена йе ча таттха тесу вива̄даппасутесу адхаммадхамма̄дике адхаммадхамма̄дито йатха̄бхӯтам̣ виджа̄нанти, тато тесам̣ сантика̄ те пан̣д̣итапурисе нисса̄йа вива̄дасан̇кха̄та̄ медхага̄ саммантӣти евампеттха аттхо ведитаббо.

йада̄ти йасмим̣ ка̄ле. авиджа̄нанта̄ти вива̄дасса вӯпасамӯпа̄йам̣, дхамма̄дхамме ва̄ йа̄тха̄вато аджа̄нанта̄. ирийантйамара̄ вийа̄ти амара̄ вийа джара̄маран̣ам̣ атикканта̄ вийа уддхата̄ уннал̣а̄ чапала̄ мукхара̄ виппакин̣н̣ава̄ча̄ хутва̄ ваттанти чаранти вичаранти тада̄ вива̄до на вӯпасамматева. виджа̄нанти ча йе дхаммам̣, а̄туресу ана̄тура̄ти йе пана саттху са̄санадхаммам̣ йатха̄бхӯтам̣ джа̄нанти, те килесарогена а̄туресу саттесу ана̄тура̄ никкилеса̄ анӣгха̄ вихаранти, тесам̣ васена вива̄до аччантамева вӯпасамматӣти адхиппа̄йо.

йам̣ кин̃чи ситхилам̣ камманти олийитва̄ каран̣ена ситхилага̄хам̣ катва̄ са̄тхалибха̄вена катам̣ йам̣ кин̃чи кусалакаммам̣. сам̣килит̣т̣ханти весӣа̄дике агочаре чаран̣ена, кухана̄димиччха̄джӣвена ва̄ сам̣килит̣т̣хам̣ ватасама̄да̄нам̣. сан̇кассаранти сан̇ка̄хи саритаббам̣, виха̄ре кин̃чи аса̄руппам̣ сутва̄ – ‘‘нӯна асукена ката’’нти парехи асан̇китаббам̣, упосатхакичча̄дӣсу ан̃н̃атаракиччавасена саннипатитампи сан̇гхам̣ дисва̄, ‘‘аддха̄ име мама чарийам̣ н̃атва̄ мам̣ уккхипитука̄ма̄ саннипатита̄’’ти евам̣ аттано ва̄ а̄сан̇ка̄хи саритам̣ усан̇китам̣ парисан̇китам̣. на там̣ хотӣти там̣ еварӯпам̣ брахмачарийам̣ саман̣адхаммакаран̣ам̣ тасса пуггаласса махаппхалам̣ на хоти. тасса амахаппхалабха̄венева паччайада̄йака̄намписса на махаппхалам̣ хоти. тасма̄ саллекхавуттина̄ бхавитаббам̣. саллекхавуттино ча вива̄дасса авасаро ева наттхӣти адхиппа̄йо.

га̄раво нӯпалаббхатӣти ануса̄санийа̄ ападаккхин̣агга̄хибха̄вена гарука̄таббесу сабрахмача̄рӣсу йасса пуггаласса га̄раво гарукаран̣ам̣ на виджджати. а̄рака̄ хоти саддхамма̄ти со еварӯпо пуггало пат̣ипаттисаддхамматопи пат̣иведхасаддхамматопи дӯре хоти, на хи там̣ гарӯ сиккха̄пенти, асиккхийама̄но ана̄дийанто на пат̣ипаджджати, аппат̣ипаджджанто куто сачча̄ни пат̣ивиджджхиссатӣти. тена̄ха – ‘‘а̄рака̄ хоти саддхамма̄’’ти. йатха̄ ким̣? ‘‘набхам̣ путхавийа̄ йатха̄’’ти йатха̄ набхам̣ а̄ка̄сам̣ путхавийа̄ патхавӣдха̄туйа̄ сабха̄вато дӯре. на када̄чи саммиссабха̄во. тенева̄ха –

‘‘набхан̃ча дӯре патхавӣ ча дӯре, па̄рам̣ самуддасса тада̄ху дӯре;

тато хаве дӯратарам̣ ваданти, сатан̃ча дхаммо асатан̃ча ра̄джа̄’’ти.(джа̄. 2.21.414);

сабхийаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. нандакаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄

дхираттхӯтиа̄дика̄ а̄йасмато нандакаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи кира падумуттарасса бхагавато ка̄ле хам̣саватӣнагаре маха̄вибхаво сет̣т̣хи хутва̄ саттху сантике дхаммам̣ сун̣анто саттха̄рам̣ екам̣ бхиккхум̣ бхиккхунова̄дака̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ там̣ т̣ха̄нантарам̣ паттхетва̄ сатасахассаггханикена ваттхена бхагавантам̣ пӯджетва̄ пан̣идха̄намака̄си, саттху бодхируккхе падӣпапӯджан̃ча паваттети. со тато пат̣т̣ха̄йа девамануссесу сам̣саранто какусандхасса бхагавато ка̄ле каравикасакун̣о хутва̄ мадхуракӯджитам̣ кӯджанто саттха̄рам̣ падаккхин̣ам̣ ака̄си. апарабха̄ге майӯро хутва̄ ан̃н̃атарасса паччекабуддхасса васанагуха̄йа два̄ре пасаннама̄насо дивасе дивасе тиккхаттум̣ мадхуравасситам̣ васси, евам̣ таттха таттха пун̃н̃а̄ни катва̄ амха̄кам̣ бхагавато ка̄ле са̄ваттхийам̣ кулагехе ниббаттитва̄ нандакоти ладдхана̄мо вайаппатто саттху сантике дхаммам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 2.46.22-26) –

‘‘падумуттарабуддхасса бодхийа̄ па̄дапуттаме;

пасанначитто сумано, тайо укке адха̄райим̣.

‘‘сатасахассито каппе, сохам̣ уккамадха̄райим̣;

дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, уккада̄нассидам̣ пхалам̣.

‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.

араха̄ пана хутва̄ вимуттисукхена вӣтина̄менто саттха̄ра̄ бхиккхунӣнам̣ ова̄де а̄н̣атто екасмим̣ упосатхадивасе пан̃ча бхиккхунисата̄ни екова̄денева арахаттам̣ па̄песи. тена нам̣ бхагава̄ бхиккхунова̄дака̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапеси. атхекадивасам̣ тхерам̣ са̄ваттхийам̣ пин̣д̣а̄йа чарантам̣ ан̃н̃атара̄ пура̄н̣адутийика̄ иттхӣ килесавасена олокетва̄ хаси. тхеро тасса̄ там̣ кирийам̣ дисва̄ сарӣрасса пат̣иккӯлавибха̄ванамукхена дхаммам̣ катхенто –

279. ‘‘дхираттху пӯре дуггандхе, ма̄рапаккхе авассуте;

навасота̄ни те ка̄йе, йа̄ни санданти саббада̄.

280. ‘‘ма̄ пура̄н̣ам̣ аман̃н̃иттхо, ма̄са̄деси татха̄гате;

саггепи те на раджджанти, киман̇гам̣ пана ма̄нусе.

281. ‘‘йе ча кхо ба̄ла̄ думмедха̄, думмантӣ мохапа̄рута̄;

та̄диса̄ таттха раджджанти, ма̄ракхиттамхи бандхане.

282. ‘‘йесам̣ ра̄го ча досо ча, авиджджа̄ ча вира̄джита̄;

та̄дӣ таттха на раджджанти, чхиннасутта̄ абандхана̄’’ти. – га̄тха̄ абха̄си;

таттха дхӣти джигуччханаттхе нипа̄то, раттхӯти ра-ка̄ро падасандхикаро, дхӣ аттху там̣ джигуччха̄ми тава дхикка̄ро хотӯти аттхо. пӯретиа̄дӣни тасса̄ дхикка̄таббабха̄вадӣпана̄ни а̄мантанавачана̄ни. пӯрети ативийа джегуччхехи на̄на̄кун̣апехи на̄на̄видхаасучӣхи сампун̣н̣е. дуггандхети кун̣апапӯритатта̄ ева сабха̄вадуггандхе. ма̄рапаккхети йасма̄ висабха̄гаваттху андхапутхуджджана̄нам̣ айонисоманасика̄ранимиттата̄йа килесама̄рам̣ вад̣д̣хети, девапуттама̄расса ча ота̄рам̣ павит̣т̣хам̣ дети. тасма̄ ма̄расса паккхо хоти. тена вуттам̣ ‘‘ма̄рапаккхе’’ти. авассутети саббака̄лам̣ килеса̄вассаванена тахим̣ тахим̣ асучиниссанданена ча авассуте. ида̄нисса̄ навасота̄ни те ка̄йе, йа̄ни санданти саббада̄ти ‘‘аккхимха̄ аккхигӯтхако’’тиа̄дина̄ (су. ни. 199) вуттам̣ асучино авассаванат̣т̣ха̄нам̣ дассети.

евам̣ пана навачхиддам̣ дхувассавам̣ асучибхаритам̣ ка̄йам̣ йатха̄бхӯтам̣ джа̄нантӣ ма̄ пура̄н̣ам̣ аман̃н̃иттхоти пура̄н̣ам̣ аджа̄нанака̄ле паваттам̣ хаситалапитам̣ кӣл̣итам̣ ма̄ ман̃н̃и, ‘‘ида̄нипи евам̣ пат̣ипаджджиссатӣ’’ти ма̄ чинтехи. ма̄са̄деси татха̄гатети йатха̄ упаниссайасампаттийа̄ пуримака̄ буддхаса̄вака̄ а̄гата̄, йатха̄ ва̄ те самма̄пат̣ипаттийа̄ гата̄ пат̣ипанна̄, йатха̄ ча рӯпа̄рӯпадхамма̄нам̣ татхалаккхан̣ам̣ татхадхамме ча арийасачча̄ни а̄гата̄ адхигата̄ авабуддха̄, татха̄ имепӣти евам̣ татха̄ а̄гамана̄диаттхена татха̄гате арийаса̄ваке пакатисатте вийа аван̃н̃а̄йа килесавасена ча упасан̇камама̄на̄ ма̄са̄деси. ана̄са̄детаббата̄йа ка̄ран̣ама̄ха. саггепи те на раджджанти, киман̇гам̣ пана ма̄нусети саббан̃н̃убуддхена̄пи аккха̄нена парийоса̄петум̣ асаккун̣еййасукхе саггепи те са̄вакабуддха̄ на раджджанти, сан̇кха̄ресу а̄дӣнавасса супаридит̣т̣хатта̄ ра̄гам̣ на джаненти, киман̇гам̣ пана мӣл̣хара̄сисадисе ма̄нусе ка̄магун̣е, таттха на раджджантӣти ваттаббамева наттхи.

йе ча кхоти йе пана ба̄лйаппайогато ба̄ла̄, дхаммоджапан̃н̃а̄йа абха̄вато думмедха̄, асубхе субха̄нупассанена дучинтитачинтита̄йа думмантӣ, мохена ан̃н̃а̄н̣ена саббасо пат̣иччха̄дитачиттата̄йа мохапа̄рута̄ та̄диса̄ татха̄рӯпа̄ андхапутхуджджана̄, таттха тасмим̣ иттхисан̃н̃ите, ма̄ракхиттамхи бандхане ма̄рена од̣д̣ите ма̄рапа̄се, раджджанти ратта̄ гиддха̄ гадхита̄ муччхита̄ аджджхопанна̄ тит̣т̣ханти.

вира̄джита̄ти йесам̣ пана кхӣн̣а̄сава̄нам̣ телан̃джанара̄го вийа думмочанӣйасабха̄во ра̄го сапатто вийа ладдхока̄со дуссанасабха̄во досо ан̃н̃а̄н̣асабха̄ва̄ авиджджа̄ ча арийамаггавира̄гена саббасо вира̄джита̄ пахӣна̄ самуччхинна̄, та̄диса̄ аггамаггасаттхена чхиннабхаванеттисутта̄ тато ева каттхачипи бандхана̄бха̄вато абандхана̄ таттха тасмим̣ йатха̄вутте ма̄рапа̄се на раджджанти. евам̣ тхеро тасса̄ иттхийа̄ дхаммам̣ катхетва̄ гато.

нандакаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. джамбукаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄

пан̃чапан̃н̃а̄са̄тиа̄дика̄ а̄йасмато джамбукаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве пун̃н̃а̄ни упачинанто тиссасса бхагавато ка̄ле кулагехе ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто саттху самма̄самбодхим̣ саддаханто бодхируккхам̣ вандитва̄ бӣджанена пӯджеси. со тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣саранто кассапасса бхагавато ка̄ле кулагехе ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто са̄сане паббаджитва̄ ан̃н̃атарена упа̄сакена ка̄рите а̄ра̄ме а̄ва̄сико хутва̄ вихарати тена упат̣т̣хӣйама̄но. атхекадивасам̣ еко кхӣн̣а̄саваттхеро лӯкхачӣварадхаро кесохаран̣аттхам̣ аран̃н̃ато га̄ма̄бхимукхо а̄гаччхати, там̣ дисва̄ со упа̄сако ирийа̄патхе пасӣдитва̄ каппакена кесамассӯни оха̄ра̄петва̄ пан̣ӣтабходжанам̣ бходжетва̄ сундара̄ни чӣвара̄ни датва̄ ‘‘идхева, бханте, васатха̄’’ти васа̄пети. там̣ дисва̄ а̄ва̄сико исса̄маччхерапакато кхӣн̣а̄саваттхерам̣ а̄ха – ‘‘варам̣ те, бхиккху, имина̄ па̄пупа̄сакена упат̣т̣хӣйама̄насса евам̣ идха васанато ан̇гулӣхи кесе лун̃читва̄ ачеласса сато гӯтхамутта̄ха̄раджӣвана’’нти. еван̃ча пана ватва̄ та̄вадева ваччакут̣им̣ пависитва̄ па̄йа̄сам̣ вад̣д̣хенто вийа хаттхена гӯтхам̣ вад̣д̣хетва̄ вад̣д̣хетва̄ йа̄вадаттхам̣ кха̄ди, муттан̃ча пиви. имина̄ нийа̄мена йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ ка̄лан̇катва̄ нирайе паччитва̄ пуна гӯтхамутта̄ха̄ро васитва̄ тассева каммасса випа̄ка̄васесена мануссесу уппаннопи пан̃ча джа̄тисата̄ни ниган̣т̣хо хутва̄ гӯтхабхаккхо ахоси.

пуна имасмим̣ буддхуппа̄де мануссайонийам̣ ниббаттама̄нопи арийӯпава̄дабалена дуггатакӯле ниббаттитва̄ тхан̃н̃ам̣ ва̄ кхӣрам̣ ва̄ саппим̣ ва̄ па̄йама̄но, там̣ чхад̣д̣етва̄ муттамева пивати, оданам̣ бходжийама̄но, там̣ чхад̣д̣етва̄ гӯтхамева кха̄дати, евам̣ гӯтхамуттапарибхогена вад̣д̣ханто вайаппаттопи тадева парибхун̃джати. манусса̄ тато ва̄ретум̣ асакконта̄ париччаджим̣су. со н̃а̄такехи париччатто наггапаббаджджам̣ паббаджитва̄ на нха̄йати, раджоджалладхаро кесамассӯни лун̃читва̄ ан̃н̃е ирийа̄патхе пат̣иккхипитва̄ екапа̄дена тит̣т̣хати, нимантанам̣ на са̄дийати, ма̄сопава̄сам̣ адхит̣т̣ха̄йа пун̃н̃аттхикехи диннам̣ бходжанам̣ ма̄се ма̄се екава̄рам̣ кусаггена гахетва̄ дива̄ дживхаггена лехати, раттийам̣ пана ‘‘аллагӯтхам̣ саппа̄н̣ака’’нти акха̄дитва̄ суккхагӯтхамева кха̄дати, евам̣ каронтасса пан̃чапан̃н̃а̄савасса̄ни вӣтиватта̄ни маха̄джано ‘‘маха̄тапо парамаппиччхо’’ти ман̃н̃ама̄но таннинно таппон̣о ахоси.

атха бхагава̄ тасса хадайаббхантаре гхат̣е падӣпам̣ вийа арахаттӯпаниссайам̣ паджджалантам̣ дисва̄ сайамева таттха гантва̄ дхаммам̣ десетва̄ сота̄паттипхале патит̣т̣ха̄петва̄, ехибхиккхӯпасампада̄йа ладдхӯпасампадам̣ випассанам̣ уссукка̄петва̄ арахатте патит̣т̣ха̄песи. айаметтха сан̇кхепо. виттха̄ро пана дхаммападе ‘‘ма̄се ма̄се кусаггена̄’’ти га̄тха̄ван̣н̣ана̄йа (дха. па. ат̣т̣ха. 1.джамбукаттхераваттху) вуттанайена ведитаббо. арахатте пана патит̣т̣хито паринибба̄нака̄ле ‘‘а̄дито миччха̄ пат̣ипаджджитва̄пи самма̄самбуддхам̣ нисса̄йа са̄вакена адхигантаббам̣ майа̄ адхигата’’нти дассенто –

283. ‘‘пан̃чапан̃н̃а̄савасса̄ни, раджоджалламадха̄райим̣;

бхун̃джанто ма̄сикам̣ бхаттам̣, кесамассум̣ алочайим̣.

284. ‘‘екапа̄дена ат̣т̣ха̄сим̣, а̄санам̣ париваджджайим̣;

суккхагӯтха̄ни ча кха̄дим̣, уддесан̃ча на са̄дийим̣.

285. ‘‘ета̄дисам̣ каритва̄на, бахум̣ дуггатига̄минам̣;

вуйхама̄но махогхена, буддхам̣ саран̣ама̄гамам̣.

286. ‘‘саран̣агаманам̣ пасса, пасса дхаммасудхамматам̣;

тиссо виджджа̄ ануппатта̄, катам̣ буддхасса са̄сана’’нти. –

има̄ чатассо га̄тха̄ абха̄си.

таттха пан̃чапан̃н̃а̄савасса̄ни, раджоджалламадха̄райинти наггапаббаджджӯпагаманена нха̄напат̣иккхепато пан̃ча̄дхика̄ни пан̃н̃а̄савасса̄ни сарӣре лаггам̣ а̄гантукарен̣усан̇кха̄там̣ раджо, сарӣрамаласан̇кха̄там̣ джаллан̃ча ка̄йена дха̄ресим̣. бхун̃джанто ма̄сикам̣ бхаттанти раттийам̣ гӯтхам̣ кха̄данто локаван̃чанаттхам̣ ма̄сопава̄сико на̄ма хутва̄ пун̃н̃аттхикехи диннам̣ бходжанам̣ ма̄се ма̄се екава̄рам̣ дживхагге пат̣ханавасена бхун̃джанто алочайинти та̄дисаччха̄рика̄паккхепена ситхиламӯлам̣ кесамассум̣ ан̇гулӣхи лун̃ча̄песим̣.

екапа̄дена ат̣т̣ха̄сим̣, а̄санам̣ париваджджайинти саббена саббам̣ а̄санам̣ нисаджджам̣ париваджджесим̣, тит̣т̣ханто ча убхо хаттхе уккхипитва̄ екенева па̄дена ат̣т̣ха̄сим̣. уддесанти нимантанам̣. удиссакатанти кечи. на са̄дийинти на сампат̣иччхим̣ пат̣иккхипинти аттхо.

ета̄дисам̣ каритва̄на, бахум̣ дуггатига̄минанти ета̄дисам̣ еварӯпам̣ випа̄каниббаттанакам̣ дуггатига̄минам̣ бахум̣ па̄пакаммам̣ пуримаджа̄тӣсу идха ча катва̄ уппа̄детва̄. вуйхама̄но махогхена̄ти ка̄могха̄дина̄ махата̄ огхена висесато дит̣т̣хогхена апа̄йасамуддам̣ патиа̄кад̣д̣хийама̄но, буддхам̣ саран̣ама̄гаманти та̄дисена пун̃н̃акаммаччхиддена киччхена мануссаттабха̄вам̣ лабхитва̄ ида̄ни пун̃н̃абалена буддхам̣ ‘‘саран̣а’’нти а̄гама̄сим̣, ‘‘самма̄самбуддхо бхагава̄’’ти авеччапаса̄дена саттхари пасӣдим̣. саран̣агаманам̣ пасса, пасса дхаммасудхамматанти а̄йатанагатам̣ мама саран̣агаманам̣ пасса, пасса са̄санадхаммасса ча судхамматам̣ йохам̣ татха̄миччха̄пат̣ипаннопи екова̄денева саттха̄ра̄ едисам̣ сампаттим̣ сампа̄пито. ‘‘тиссо виджджа̄’’тиа̄дина̄ там̣ сампаттим̣ дассети тена̄ха (апа. тхера 2.46.17-21) –

‘‘тиссасса̄хам̣ бхагавато, бодхируккхамавандийам̣;

паггайха бӣджаним̣ таттха, сӣха̄санамабӣджахам̣.

‘‘двенавуте ито каппе, сӣха̄санамабӣджахам̣;

дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, бӣджана̄йа идам̣ пхалам̣.

‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.

джамбукаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. сенакаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄

сва̄гатам̣ вата̄тиа̄дика̄ а̄йасмато сенакаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве пун̃н̃а̄ни упачинанто сикхисса бхагавато ка̄ле кулагехе ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто екадивасам̣ саттха̄рам̣ дисва̄ пасаннама̄насо морахаттхена бхагавантам̣ пӯджеси. со тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ урувелакассапаттхерасса бхагинийа̄ куччхимхи ниббатти, сенакотисса на̄мам̣ ахоси. со вайаппатто бра̄хман̣а̄нам̣ виджджа̄сиппесу ниппхаттим̣ гато гхара̄ва̄сам̣ васати. тена ча самайена маха̄джано сам̣ваччхаре сам̣ваччхаре пхаггунама̄се уттарапхаггунанаккхатте уссавам̣ анубхаванто гайа̄йам̣ титтха̄бхисекам̣ кароти. тена там̣ уссавам̣ ‘‘гайа̄пхаггӯ’’ти ваданти. атха бхагава̄ та̄дисе уссавадивасе венеййа̄нукампа̄йа гайа̄титтхасамӣпе вихарати, маха̄джанопи титтха̄бхисека̄дхиппа̄йена тато тато там̣ т̣ха̄нам̣ упагаччхати. тасмим̣ кхан̣е сенакопи титтха̄бхисекаттхам̣ там̣ т̣ха̄нам̣ упагато саттха̄рам̣ дхаммам̣ десентам̣ дисва̄ упасан̇камитва̄ дхаммам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ випассана̄йа каммам̣ каронто начирассева арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 2.46.9-16) –

‘‘морахаттхам̣ гахетва̄на, упесим̣ локана̄йакам̣;

пасанначитто сумано, морахаттхамада̄сахам̣.

‘‘имина̄ морахаттхена, четана̄пан̣идхӣхи ча;

нибба̄йим̣су тайо аггӣ, лабха̄ми випулам̣ сукхам̣.

‘‘ахо буддхо ахо дхаммо, ахо но саттхусампада̄;

датва̄нахам̣ морахаттхам̣, лабха̄ми випулам̣ сукхам̣.

‘‘тийаггӣ ниббута̄ майхам̣, бхава̄ саббе самӯхата̄;

сабба̄сава̄ париккхӣн̣а̄, наттхи да̄ни пунаббхаво.

‘‘екатим̣се ито каппе, йам̣ да̄намададим̣ тада̄;

дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, морахаттхассидам̣ пхалам̣.

‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.

арахаттам̣ пана патва̄ аттано пат̣ипаттим̣ паччавеккхитва̄ сан̃джа̄тасоманассо уда̄навасена –

287. ‘‘сва̄гатам̣ вата ме а̄си, гайа̄йам̣ гайапхаггуйа̄;

йам̣ аддаса̄сим̣ самбуддхам̣, десентам̣ дхаммамуттамам̣.