2. джотида̄саттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
йе кхо тети а̄йасмато джотида̄саттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве пун̃н̃а̄ни упачинанто сикхисса бхагавато ка̄ле кулагехе ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто екадивасам̣ саттха̄рам̣ пин̣д̣а̄йа гаччхантам̣ дисва̄ пасанначитто ка̄сума̄рикапхалам̣ ада̄си. со тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де па̄дийаттхаджанападе вибхавасампаннасса бра̄хман̣асса путто хутва̄ ниббатти, джотида̄сотисса на̄мам̣ ахоси. со вин̃н̃утам̣ патва̄ гхарама̄васанто екадивасам̣ маха̄кассапаттхерам̣ аттано га̄ме пин̣д̣а̄йа чарантам̣ дисва̄ пасанначитто бходжетва̄ тхерасса сантике дхаммам̣ сутва̄ аттано га̄масамӣпе паббате махантам̣ виха̄рам̣ ка̄ретва̄ тхерам̣ таттха ва̄сетва̄ чатӯхи паччайехи упат̣т̣хаханто тхерасса дхаммадесана̄йа пат̣иладдхасам̣вего паббаджитва̄ випассана̄йа каммам̣ каронто начирассева чхал̣абхин̃н̃о ахоси. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 2.51.51-56) –
‘‘кан̣ика̄рам̣ва джотантам̣, нисиннам̣ паббатантаре;
аддасам̣ вираджам̣ буддхам̣, локаджет̣т̣хам̣ нара̄сабхам̣.
‘‘пасанначитто сумано, сире катва̄на ан̃джалим̣;
ка̄сума̄рикама̄да̄йа, буддхасет̣т̣хассада̄сахам̣.
‘‘екатим̣се ито каппе, йам̣ пхалам̣ ададим̣ тада̄;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, пхалада̄нассидам̣ пхалам̣.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
чхал̣абхин̃н̃о пана хутва̄ тӣн̣и пит̣ака̄ни уггахетва̄ висесато винайапит̣аке сукусалабха̄вам̣ патва̄ дасавассико парисупат̣т̣ха̄ко ча хутва̄ бахӯхи бхиккхӯхи саддхим̣ бхагавантам̣ вандитум̣ са̄ваттхим̣ гаччханто антара̄магге аддха̄напариссамавиноданаттхам̣ титтхийа̄нам̣ а̄ра̄мам̣ пависитва̄ екамантам̣ нисинно екам̣ пан̃чатапам̣ тапантам̣ бра̄хман̣ам̣ дисва̄, ‘‘ким̣, бра̄хман̣а, ан̃н̃асмим̣ тапанӣйе ан̃н̃ам̣ тапатӣ’’ти а̄ха. там̣ сутва̄ бра̄хман̣о купито, ‘‘бхо, мун̣д̣ака, ким̣ ан̃н̃ам̣ тапанӣйа’’нти а̄ха. тхеро тасса –
‘‘копо ча исса̄ парахет̣хана̄ ча, ма̄но ча са̄рамбхамадо пама̄до;
тан̣ха̄ авиджджа̄ бхавасан̇гатӣ ча, те таппанӣйа̄ на хи рӯпакхандхо’’ти. –
га̄тха̄йа дхаммам̣ десеси. там̣ сутва̄ со бра̄хман̣о тасмим̣ титтхийа̄ра̄ме саббе ан̃н̃атиттхийа̄ ча тхерасса сантике паббаджим̣су. тхеро техи саддхим̣ са̄ваттхим̣ гантва̄ бхагавантам̣ вандитва̄ катипа̄хам̣ таттха васитва̄ аттано джа̄тибхӯмим̣йева гато дассанаттхам̣ упагатесу н̃а̄такесу на̄на̄ладдхике йан̃н̃асуддхике оваданто –
143. ‘‘йе кхо те вет̣хамиссена, на̄наттена ча каммуна̄;
мануссе упарундханти, пхарусӯпаккама̄ джана̄;
тепи таттхева кӣранти, на хи каммам̣ панассати.
144. ‘‘йам̣ кароти наро каммам̣, калйа̄н̣ам̣ йади па̄пакам̣;
тасса тассева да̄йа̄до, йам̣ йам̣ каммам̣ пакуббатӣ’’ти. – га̄тха̄двайам̣ абха̄си;
таттха йети анийамуддесо. тети анийамато ева пат̣иниддесо. пададвайасса̄пи ‘‘джана̄’’ти имина̄ самбандхо. кхоти нипа̄таматтам̣. вет̣хамиссена̄ти вараттакхан̣д̣а̄дина̄ сӣса̄дӣсу вет̣хада̄нена. ‘‘ведхамиссена̄’’типи па̄л̣и, со еваттхо. на̄наттена ча каммуна̄ти хананагха̄танахаттхапа̄да̄диччхеданена кхуддакасел̣ада̄на̄дина̄ ча на̄на̄видхена парӯпагха̄такаммена. мануссети нидассанаматтам̣, тасма̄ йе кечи саттети адхиппа̄йо. упарундхантӣти виба̄дхенти. пхарусӯпаккама̄ти да̄рун̣апайога̄, курӯракамманта̄ти аттхо. джана̄ти сатта̄. тепи таттхева кӣрантӣти те вуттаппака̄ра̄ пуггала̄ йа̄хи каммака̄ран̣а̄хи ан̃н̃е ба̄дхим̣су. таттхева та̄суйева ка̄ран̣а̄су сайампи кӣранти паккхипӣйанти, татха̄рӯпам̣йева дуккхам̣ анубхавантӣти аттхо. ‘‘татхева кӣрантӣ’’ти ча па̄т̣хо, йатха̄ сайам̣ ан̃н̃есам̣ дуккхам̣ акам̣су, татхева ан̃н̃ехи карӣйанти, дуккхам̣ па̄пӣйантӣти аттхо, касма̄? на хи каммам̣ панассати камман̃хи екантам̣ упачитам̣ випа̄кам̣ адатва̄ на вигаччхати, авасесапаччайасамава̄йе випаччатева̄ти адхиппа̄йо.
ида̄ни ‘‘на хи каммам̣ панассатӣ’’ти сан̇кхепато вуттаматтхам̣ вибхаджитва̄ сатта̄нам̣ каммассакатам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘йам̣ каротӣ’’ти га̄тхам̣ абха̄си. тассаттхо йам̣ каммам̣ калйа̄н̣ам̣ кусалам̣, йади ва̄ па̄пакам̣ акусалам̣ сатто кароти, каронто ча таттха йам̣ каммам̣ йатха̄ пхалада̄насаматтхам̣ хоти, татха̄ пакуббати упачиноти. тасса тассева да̄йа̄доти тасса тассева каммапхаласса ган̣ханато тена тена каммена да̄таббавипа̄касса бха̄гӣ хотӣти аттхо. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘каммассака̄, ма̄н̣ава, сатта̄ каммада̄йа̄да̄’’тиа̄ди (ма. ни. 3.289). има̄ га̄тха̄ сутва̄ тхерасса н̃а̄така̄ каммассаката̄йам̣ патит̣т̣хахим̣сӯти.
джотида̄саттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.