2. дутийавагго

1. маха̄чундаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄

суссӯса̄ти а̄йасмато маха̄чундаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве пун̃н̃а̄ни упачинанто випассисса бхагавато ка̄ле кумбхака̄ракуле ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто кумбхака̄ракаммена джӣванто екадивасам̣ саттха̄рам̣ дисва̄ пасаннама̄насо екам̣ маттика̄паттам̣ сва̄бхисан̇кхатам̣ катва̄ бхагавато ада̄си. со тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де магадхарат̣т̣хе на̄лакага̄ме рӯпаса̄рийа̄ бра̄хман̣ийа̄ путто са̄рипуттаттхерасса канит̣т̣хабха̄та̄ хутва̄ ниббатти, чундотисса на̄мам̣ ахоси. со вайаппатто дхаммасена̄патим̣ анупаббаджитва̄ там̣ нисса̄йа випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ гхат̣енто ва̄йаманто начирассева чхал̣абхин̃н̃о ахоси. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 2.51.39-50) –

‘‘нагаре хам̣саватийа̄, кумбхака̄ро ахосахам̣;

аддасам̣ вираджам̣ буддхам̣, огхатин̣н̣амана̄савам̣.

‘‘сукатам̣ маттика̄паттам̣, буддхасет̣т̣хассада̄сахам̣;

паттам̣ датва̄ бхагавато, уджубхӯтасса та̄дино.

‘‘бхаве ниббаттама̄нохам̣, сон̣н̣атха̄ле лабха̄махам̣;

рӯпимайе ча сован̣н̣е, тат̣т̣ике ча ман̣ӣмайе.

‘‘па̄тийо парибхун̃джа̄ми, пун̃н̃акаммассидам̣ пхалам̣;

йаса̄нан̃ча дхана̄нан̃ча, аггабхӯто ча хомахам̣.

‘‘йатха̄пи бхаддаке кхетте, бӣджам̣ аппампи ропитам̣;

самма̄дха̄рам̣ павеччханте, пхалам̣ тосети кассакам̣.

‘‘татхевидам̣ паттада̄нам̣, буддхакхеттамхи ропитам̣;

пӣтидха̄ре павассанте, пхалам̣ мам̣ тосайиссати.

‘‘йа̄вата̄ кхетта̄ виджджанти, сан̇гха̄пи ча ган̣а̄пи ча;

буддхакхеттасамо наттхи, сукхадо саббапа̄н̣инам̣.

‘‘намо те пуриса̄джан̃н̃а, намо те пурисуттама;

екапаттам̣ дадитва̄на, паттомхи ачалам̣ падам̣.

‘‘еканавутито каппе, йам̣ паттамададим̣ тада̄;

дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, паттада̄нассидам̣ пхалам̣.

‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.

чхал̣абхин̃н̃о пана хутва̄ аттана̄ пат̣иладдхасампаттийа̄ ка̄ран̣абхӯтам̣ гарӯпаниссайам̣ вивекава̄сан̃ча киттенто –

141. ‘‘суссӯса̄ сутаваддханӣ, сутам̣ пан̃н̃а̄йа ваддханам̣;

пан̃н̃а̄йа аттхам̣ джа̄на̄ти, н̃а̄то аттхо сукха̄вахо.

142. ‘‘севетха панта̄ни сена̄сана̄ни, чареййа сам̣йоджанавиппамоккхам̣;

саче ратим̣ на̄дхигаччхеййа таттха, сан̇гхе васе раккхитатто сатӣма̄’’ти. –

га̄тха̄двайам̣ абха̄си.

таттха суссӯса̄ти сотаббайуттасса саббасутасса сотумиччха̄, гарусаннива̄сопи. дит̣т̣хадхаммика̄дибхедан̃хи аттхам̣ сотумиччхантена калйа̄н̣амитте упасан̇камитва̄ ваттакаран̣ена пайирупа̄ситва̄ йада̄ те пайирупа̄сана̄йа а̄ра̄дхитачитта̄ кан̃чи упанисӣдитука̄ма̄ хонти, атха не упанисӣдитва̄ адхигата̄йа сотумиччха̄йа охитасотена сотаббам̣ хотӣти гарусаннива̄сопи суссӯса̄хетута̄йа ‘‘суссӯса̄’’ти вуччати. са̄ пана̄йам̣ суссӯса̄ саччапат̣иччасамуппа̄да̄дипат̣исам̣йуттам̣ сутам̣ там̣саман̇гино пуггаласса вад̣д̣хети брӯхетӣти сутаваддханӣ, ба̄хусаччака̄рӣти аттхо. сутам̣ пан̃н̃а̄йа ваддхананти йам̣ там̣ ‘‘сутадхаро сутасанничайо’’ти (ма. ни. 1.339; а. ни. 4.22) ‘‘идхекаччасса бахукам̣ сутам̣ хоти суттам̣ геййам̣ веййа̄каран̣а’’нти (а. ни. 4.6) ча евама̄дина̄ найена вуттам̣ ба̄хусаччам̣, там̣ акусалаппаха̄накусала̄дхигаманахетубхӯтам̣ пан̃н̃ам̣ ваддхетӣти сутам̣ пан̃н̃а̄йа ваддханам̣, вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ –

‘‘сута̄вудхо кхо, бхиккхаве, арийаса̄вако акусалам̣ паджахати, кусалам̣ бха̄вети, са̄ваджджам̣ паджахати, анаваджджам̣ бха̄вети, суддхам̣ атта̄нам̣ парихаратӣ’’ти (а. ни. 7.67).

пан̃н̃а̄йа аттхам̣ джа̄на̄тӣти бахуссуто сутамайан̃а̄н̣е т̣хито там̣ пат̣ипаттим̣ пат̣ипаджджанто сута̄нуса̄рена аттхӯпапариккха̄йа дхамманиджджха̄нена бха̄вана̄йа ча локийалокуттарабхедам̣ дит̣т̣хадхамма̄дивибха̄гам̣ дуккха̄дивибха̄ган̃ча аттхам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти ча пат̣ивиджджхати ча, тена̄ха бхагава̄ –

‘‘сутасса йатха̄парийаттасса аттхаман̃н̃а̄йа дхаммаман̃н̃а̄йа дхамма̄нудхаммаппат̣ипанно хотӣ’’ти (а. ни. 4.6).

‘‘дхата̄нам̣ дхамма̄нам̣ аттхам̣ упапариккхати, аттхам̣ упапариккхато дхамма̄ ниджджха̄нам̣ кхаманти, дхамманиджджха̄наккхантийа̄ сати чхандо джа̄йати, чхандаджа̄то уссахати, уссахитва̄ тулети, тулайитва̄ падахати, пахитатто сама̄но ка̄йена чева парамасаччам̣ саччхикароти, пан̃н̃а̄йа ча нам̣ ативиджджха пассатӣ’’ти (ма. ни. 2.432) ча.

н̃а̄то аттхо сукха̄вахоти йатха̄вутто дит̣т̣хадхаммика̄диаттхо чева дуккха̄диаттхо ча йа̄тха̄вато н̃а̄то адхигато локийалокуттарабхедам̣ сукхам̣ а̄вахати ниппха̄детӣти аттхо.

т̣хита̄йа бха̄вана̄пан̃н̃а̄йа сутаматтенева на сиджджхатӣти тасса̄ пат̣ипаджджанавидхим̣ дассенто ‘‘севетха…пе…виппамоккха’’нти а̄ха. таттха севетха панта̄ни сена̄сана̄нӣти ка̄йавивекама̄ха. тена сам̣йоджанаппаха̄насса ча ваккхама̄натта̄ вивека̄рахассева вивекава̄соти сӣласам̣вара̄дайо идха авуттасиддха̄ ведитабба̄. чареййа сам̣йоджанавиппамоккханти йатха̄ сам̣йоджанехи читтам̣ виппамуччати, татха̄ випассана̄бха̄ванам̣ маггабха̄ванан̃ча чареййа пат̣ипаджджеййа̄ти аттхо. саче ратим̣ на̄дхигаччхеййа таттха̄ти тесу пантасена̄санесу йатха̄ладдхесу адхикусаладхаммесу ча ратим̣ пуббена̄парам̣ висесасса ала̄бхато абхиратим̣ на лабхеййа, сан̇гхе бхиккхусамӯхе раккхитатто каммат̣т̣ха̄напариган̣ханато раккхитачитто чхасу два̄ресу сатиа̄раккха̄йа упат̣т̣хапанена сатима̄ васеййа вихареййа, евам̣ вихарантасса ча апи на̄ма сам̣йоджанавиппамоккхо бхавеййа̄ти адхиппа̄йо.

маха̄чундаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. джотида̄саттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄

йе кхо тети а̄йасмато джотида̄саттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве пун̃н̃а̄ни упачинанто сикхисса бхагавато ка̄ле кулагехе ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто екадивасам̣ саттха̄рам̣ пин̣д̣а̄йа гаччхантам̣ дисва̄ пасанначитто ка̄сума̄рикапхалам̣ ада̄си. со тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де па̄дийаттхаджанападе вибхавасампаннасса бра̄хман̣асса путто хутва̄ ниббатти, джотида̄сотисса на̄мам̣ ахоси. со вин̃н̃утам̣ патва̄ гхарама̄васанто екадивасам̣ маха̄кассапаттхерам̣ аттано га̄ме пин̣д̣а̄йа чарантам̣ дисва̄ пасанначитто бходжетва̄ тхерасса сантике дхаммам̣ сутва̄ аттано га̄масамӣпе паббате махантам̣ виха̄рам̣ ка̄ретва̄ тхерам̣ таттха ва̄сетва̄ чатӯхи паччайехи упат̣т̣хаханто тхерасса дхаммадесана̄йа пат̣иладдхасам̣вего паббаджитва̄ випассана̄йа каммам̣ каронто начирассева чхал̣абхин̃н̃о ахоси. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 2.51.51-56) –

‘‘кан̣ика̄рам̣ва джотантам̣, нисиннам̣ паббатантаре;

аддасам̣ вираджам̣ буддхам̣, локаджет̣т̣хам̣ нара̄сабхам̣.

‘‘пасанначитто сумано, сире катва̄на ан̃джалим̣;

ка̄сума̄рикама̄да̄йа, буддхасет̣т̣хассада̄сахам̣.

‘‘екатим̣се ито каппе, йам̣ пхалам̣ ададим̣ тада̄;

дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, пхалада̄нассидам̣ пхалам̣.

‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.

чхал̣абхин̃н̃о пана хутва̄ тӣн̣и пит̣ака̄ни уггахетва̄ висесато винайапит̣аке сукусалабха̄вам̣ патва̄ дасавассико парисупат̣т̣ха̄ко ча хутва̄ бахӯхи бхиккхӯхи саддхим̣ бхагавантам̣ вандитум̣ са̄ваттхим̣ гаччханто антара̄магге аддха̄напариссамавиноданаттхам̣ титтхийа̄нам̣ а̄ра̄мам̣ пависитва̄ екамантам̣ нисинно екам̣ пан̃чатапам̣ тапантам̣ бра̄хман̣ам̣ дисва̄, ‘‘ким̣, бра̄хман̣а, ан̃н̃асмим̣ тапанӣйе ан̃н̃ам̣ тапатӣ’’ти а̄ха. там̣ сутва̄ бра̄хман̣о купито, ‘‘бхо, мун̣д̣ака, ким̣ ан̃н̃ам̣ тапанӣйа’’нти а̄ха. тхеро тасса –

‘‘копо ча исса̄ парахет̣хана̄ ча, ма̄но ча са̄рамбхамадо пама̄до;

тан̣ха̄ авиджджа̄ бхавасан̇гатӣ ча, те таппанӣйа̄ на хи рӯпакхандхо’’ти. –

га̄тха̄йа дхаммам̣ десеси. там̣ сутва̄ со бра̄хман̣о тасмим̣ титтхийа̄ра̄ме саббе ан̃н̃атиттхийа̄ ча тхерасса сантике паббаджим̣су. тхеро техи саддхим̣ са̄ваттхим̣ гантва̄ бхагавантам̣ вандитва̄ катипа̄хам̣ таттха васитва̄ аттано джа̄тибхӯмим̣йева гато дассанаттхам̣ упагатесу н̃а̄такесу на̄на̄ладдхике йан̃н̃асуддхике оваданто –

143. ‘‘йе кхо те вет̣хамиссена, на̄наттена ча каммуна̄;

мануссе упарундханти, пхарусӯпаккама̄ джана̄;

тепи таттхева кӣранти, на хи каммам̣ панассати.

144. ‘‘йам̣ кароти наро каммам̣, калйа̄н̣ам̣ йади па̄пакам̣;

тасса тассева да̄йа̄до, йам̣ йам̣ каммам̣ пакуббатӣ’’ти. – га̄тха̄двайам̣ абха̄си;

таттха йети анийамуддесо. тети анийамато ева пат̣иниддесо. пададвайасса̄пи ‘‘джана̄’’ти имина̄ самбандхо. кхоти нипа̄таматтам̣. вет̣хамиссена̄ти вараттакхан̣д̣а̄дина̄ сӣса̄дӣсу вет̣хада̄нена. ‘‘ведхамиссена̄’’типи па̄л̣и, со еваттхо. на̄наттена ча каммуна̄ти хананагха̄танахаттхапа̄да̄диччхеданена кхуддакасел̣ада̄на̄дина̄ ча на̄на̄видхена парӯпагха̄такаммена. мануссети нидассанаматтам̣, тасма̄ йе кечи саттети адхиппа̄йо. упарундхантӣти виба̄дхенти. пхарусӯпаккама̄ти да̄рун̣апайога̄, курӯракамманта̄ти аттхо. джана̄ти сатта̄. тепи таттхева кӣрантӣти те вуттаппака̄ра̄ пуггала̄ йа̄хи каммака̄ран̣а̄хи ан̃н̃е ба̄дхим̣су. таттхева та̄суйева ка̄ран̣а̄су сайампи кӣранти паккхипӣйанти, татха̄рӯпам̣йева дуккхам̣ анубхавантӣти аттхо. ‘‘татхева кӣрантӣ’’ти ча па̄т̣хо, йатха̄ сайам̣ ан̃н̃есам̣ дуккхам̣ акам̣су, татхева ан̃н̃ехи карӣйанти, дуккхам̣ па̄пӣйантӣти аттхо, касма̄? на хи каммам̣ панассати камман̃хи екантам̣ упачитам̣ випа̄кам̣ адатва̄ на вигаччхати, авасесапаччайасамава̄йе випаччатева̄ти адхиппа̄йо.

ида̄ни ‘‘на хи каммам̣ панассатӣ’’ти сан̇кхепато вуттаматтхам̣ вибхаджитва̄ сатта̄нам̣ каммассакатам̣ вибха̄ветум̣ ‘‘йам̣ каротӣ’’ти га̄тхам̣ абха̄си. тассаттхо йам̣ каммам̣ калйа̄н̣ам̣ кусалам̣, йади ва̄ па̄пакам̣ акусалам̣ сатто кароти, каронто ча таттха йам̣ каммам̣ йатха̄ пхалада̄насаматтхам̣ хоти, татха̄ пакуббати упачиноти. тасса тассева да̄йа̄доти тасса тассева каммапхаласса ган̣ханато тена тена каммена да̄таббавипа̄касса бха̄гӣ хотӣти аттхо. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘каммассака̄, ма̄н̣ава, сатта̄ каммада̄йа̄да̄’’тиа̄ди (ма. ни. 3.289). има̄ га̄тха̄ сутва̄ тхерасса н̃а̄така̄ каммассаката̄йам̣ патит̣т̣хахим̣сӯти.

джотида̄саттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. херан̃н̃ака̄ниттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄

аччайанти ахоратта̄ти а̄йасмато херан̃н̃ака̄ниттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айам̣ кира падумуттарасса бхагавато ка̄ле хам̣саватӣнагаре кулагехе ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто паресам̣ бхатако хутва̄ джӣванто екадивасам̣ суджа̄тасса на̄ма саттхуса̄вакасса пам̣сукӯлам̣ парийесантасса упад̣д̣хадуссам̣ париччаджи. со тена пун̃н̃акаммена та̄ватим̣сесу ниббаттитва̄ апара̄парам̣ девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де косаларан̃н̃о га̄мабходжакасса чоравоса̄сакасса путто хутва̄ ниббатти, херан̃н̃ака̄нӣтисса на̄мам̣ ахоси. со вайаппатто питу аччайена ран̃н̃а̄ тасмим̣йева га̄мабходжакат̣т̣ха̄не т̣хапито джетаванапат̣иггахан̣е буддха̄нубха̄вам̣ дисва̄ пат̣иладдхасаддхо аттано канит̣т̣хасса там̣ т̣ха̄нантарам̣ да̄петва̄ ра̄джа̄нам̣ а̄пуччхитва̄ паббаджитва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ начирассева арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 2.50.31-40) –

‘‘падумуттарабхагавато, суджа̄то на̄ма са̄вако;

пам̣сукӯлам̣ гавесанто, сан̇ка̄ре чарате тада̄.

‘‘нагаре хам̣саватийа̄, паресам̣ бхатако ахам̣;

упад̣д̣хадуссам̣ датва̄на, сираса̄ абхива̄дайим̣.

‘‘тена каммена сукатена, четана̄пан̣идхӣхи ча;

джахитва̄ ма̄нусам̣ дехам̣, та̄ватим̣самагаччхахам̣.

‘‘теттим̣саккхаттум̣ девиндо, девараджджамака̄райим̣;

саттасаттатиккхаттун̃ча, чаккаваттӣ ахосахам̣.

‘‘падесараджджам̣ випулам̣, ган̣ана̄то асан̇кхийам̣;

упад̣д̣хадуссада̄нена, мода̄ми акутобхайо.

‘‘иччхама̄но чахам̣ аджджа, сака̄нанам̣ сапаббатам̣;

кхомадуссехи чха̄деййам̣, ад̣д̣хадуссассидам̣ пхалам̣.

‘‘сатасахассито каппе, йам̣ да̄намададим̣ тада̄;

дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, ад̣д̣хадуссассидам̣ пхалам̣.

‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.

арахаттам̣ пана патва̄ аттано канит̣т̣хабха̄тарам̣ тато каммато ниваттетука̄мо тасмим̣йева камме абхиратам̣ дисва̄ там̣ чоденто –

145. ‘‘аччайанти ахоратта̄, джӣвитам̣ упаруджджхати;

а̄йу кхӣйати мачча̄нам̣, куннадӣнам̣ва одакам̣.

146. ‘‘атха па̄па̄ни камма̄ни, карам̣ ба̄ло на буджджхати;

паччха̄сса кат̣укам̣ хоти, випа̄ко хисса па̄пако’’ти. –

га̄тха̄двайам̣ абха̄си.

таттха аччайантӣти атиккаманти, лахум̣ лахум̣ апагаччхантӣти аттхо. ахоратта̄ти раттиндива̄. джӣвитам̣ упаруджджхатӣти джӣвитиндрийан̃ча кхан̣иканиродхавасена нируджджхати. вуттан̃хи ‘‘кхан̣е кхан̣е, твам̣ бхиккху, джа̄йаси ча джиййаси ча миййаси ча чаваси ча упападжджаси ча̄’’ти. а̄йу кхӣйати мачча̄нанти маритаббасабха̄ватта̄ мачча̄ти ладдхана̄ма̄нам̣ имесам̣ сатта̄нам̣ а̄йу ‘‘йо чирам̣ джӣвати, со вассасатам̣ аппам̣ ва̄ бхиййо’’ти (дӣ. ни. 2.91; сам̣. ни. 2.143; а. ни. 7.74) евам̣ париччхиннака̄лапарама̄йу кхӣйати кхайан̃ча самбхедан̃ча гаччхати, йатха̄ ким̣? куннадӣнам̣ва одакам̣ йатха̄ на̄ма куннадӣнам̣ паббатеййа̄нам̣ кхуддаканадӣнам̣ удакам̣ чирам̣ на тит̣т̣хати, лахутарам̣ кхӣйати, а̄гатаматтам̣йева вигаччхати, евам̣ сатта̄нам̣ а̄йу лахутарам̣ кхӣйати кхайам̣ гаччхати. еттха ча удакамева ‘‘одака’’нти вуттам̣, йатха̄ манойева ма̄насанти.

атха па̄па̄ни камма̄ни, карам̣ ба̄ло на буджджхатӣти евам̣ сам̣са̄ре аниччепи сама̄не ба̄ло лобхавасена ва̄ кодхавасена ва̄ па̄па̄ни камма̄ни кароти, каронтопи на буджджхати, па̄пам̣ каронто ча ‘‘па̄пам̣ каромӣ’’ти абуджджханако на̄ма наттхи, ‘‘имасса каммасса еварӯпо дуккхо випа̄ко’’ти пана аджа̄нанато ‘‘на буджджхатӣ’’ти вуттам̣. паччха̄сса кат̣укам̣ хотӣти йадипи па̄пасса каммасса а̄йӯханаккхан̣е ‘‘имасса каммасса еварӯпо випа̄ко’’ти на буджджхати, тато паччха̄ пана нирайа̄дӣсу ниббаттасса асса ба̄ласса кат̣укам̣ анит̣т̣хам̣ дуккхамева хоти. випа̄ко хисса па̄пако йасма̄ асса па̄пакаммасса на̄ма випа̄ко па̄пако нихӣно анит̣т̣хо ева̄ти. имам̣ пана ова̄дам̣ сутва̄ тхерасса канит̣т̣хабха̄та̄ ра̄джа̄нам̣ а̄пуччхитва̄ паббаджитва̄ начирассева садаттхам̣ ниппха̄деси.

херан̃н̃ака̄ниттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. сомамиттаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄

париттам̣ да̄рунти а̄йасмато сомамиттаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве пун̃н̃а̄ни упачинанто сикхисса бхагавато ка̄ле кулагехе ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто буддхагун̣е сутва̄ пасаннама̄насо екадивасам̣ ким̣сукаруккхам̣ пуппхитам̣ дисва̄ пуппха̄ни гахетва̄ саттха̄рам̣ уддисса а̄ка̄се кхипитва̄ пӯджеси. со тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де ба̄ра̄н̣асийам̣ бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ сомамиттоти ладдхана̄мо тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣ па̄рагӯ хутва̄ вималена на̄ма тхерена катапаричайатта̄ абхин̣хам̣ тасса сантикам̣ гаччханто дхаммам̣ сутва̄ са̄сане ладдхаппаса̄до паббаджитва̄ ладдхӯпасампадо ваттапат̣иваттам̣ пӯренто вичарати. вималаттхеро пана кусӣто миддхабахуло раттиндивам̣ вӣтина̄мети. сомамитто ‘‘кусӣтам̣ на̄ма нисса̄йа ко гун̣о’’ти там̣ паха̄йа маха̄кассапаттхерам̣ упасан̇камитва̄ тасса ова̄де т̣хатва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ начирассева арахатте патит̣т̣ха̄си. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 2.50.25-30) –

‘‘ким̣сукам̣ пуппхитам̣ дисва̄, паггахетва̄на ан̃джалим̣;

буддхасет̣т̣хам̣ саритва̄на, а̄ка̄се абхипӯджайим̣.

‘‘тена каммена сукатена, четана̄пан̣идхӣхи ча;

джахитва̄ ма̄нусам̣ дехам̣, та̄ватим̣самагаччхахам̣.

‘‘екатим̣се ито каппе, йам̣ каммамакарим̣ тада̄;

дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.

‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣, бхава̄ саббе самӯхата̄;

на̄гова бандханам̣ чхетва̄, вихара̄ми ана̄саво.

‘‘сва̄гатам̣ вата ме а̄си, мама буддхасса сантике;

тиссо виджджа̄ ануппатта̄, катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.

арахаттам̣ пана патва̄ вималаттхерам̣ ова̄дена тадждженто –

147. ‘‘париттам̣ да̄рума̄руйха, йатха̄ сӣде махан̣н̣аве;

евам̣ кусӣтама̄гамма, са̄дхуджӣвӣпи сӣдати;

тасма̄ там̣ париваджджеййа, кусӣтам̣ хӣнавӣрийам̣.

148. ‘‘павивиттехи арийехи, пахитаттехи джха̄йибхи;

ниччам̣ а̄раддхавӣрийехи, пан̣д̣итехи саха̄васе’’ти. – га̄тха̄двайам̣ абха̄си;

таттха париттам̣ да̄рума̄руйха, йатха̄ сӣде махан̣н̣авети песалопи кулапутто кусӣтам̣ аласапуггалам̣ нисса̄йа сӣдати сам̣са̄ре патати, на тасса па̄рам̣ нибба̄нам̣ гаччхати. йасма̄ етадевам̣, тасма̄ там̣ адхикусаладхаммавасена сӣсам̣ ануккхипитва̄ куччхитам̣ сӣданато кусӣтам̣ вӣрийа̄рамбха̄бха̄вато хӣнавӣрийам̣ пуггалам̣ саббатха̄ ваджджеййа, на тасса дит̣т̣ха̄нугатим̣ а̄паджджеййа̄ти аттхо.

евам̣ пуггала̄дхит̣т̣ха̄на̄йа га̄тха̄йа косадждже а̄дӣнавам̣ дассетва̄ ида̄ни вӣрийа̄рамбхе а̄нисам̣се дассетум̣ ‘‘павивиттехӣ’’тиа̄ди вуттам̣. тассаттхо – йе пана ка̄йавивекасамбхавена павивитта̄, тато ева килесехи а̄ракатта̄ арийа̄, нибба̄нам̣ патипеситаттата̄йа пахитатта̄ а̄рамман̣ӯпаниджджха̄навасена лаккхан̣ӯпаниджджха̄навасена ча джха̄йино, саббака̄лам̣ паггахитавӣрийата̄йа а̄раддхавӣрийа̄, локийалокуттарабхеда̄йа пан̃н̃а̄йа саманна̄гататта̄ пан̣д̣ита̄, техийева саха а̄васеййа садаттхам̣ ниппха̄детука̄мо сам̣васеййа̄ти. там̣ сутва̄ вималаттхеро сам̣виггама̄насо випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ садаттхам̣ а̄ра̄дхеси. сва̄йаматтхо парато а̄гамиссати.

сомамиттаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. саббамиттаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄

джано джанамхи самбаддхоти а̄йасмато саббамиттаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве пун̃н̃а̄ни упачинанто ито два̄навуте каппе тиссасса бхагавато ка̄ле неса̄дакуле ниббаттитва̄ ванача̄рико хутва̄ ване миге вадхитва̄ мам̣сам̣ кха̄данто джӣвати. атхасса бхагава̄ анугган̣ханаттхам̣ васанат̣т̣ха̄насамӣпе тӣн̣и падачетийа̄ни дассетва̄ пакка̄ми. со атӣтака̄ле самма̄самбуддхесу катапаричайатта̄ чаккан̇кита̄ни дисва̄ пасаннама̄насо коран̣д̣апуппхехи пӯджам̣ катва̄ тена пун̃н̃акаммена та̄ватим̣сабхаване ниббаттитва̄ апара̄парам̣ сугатӣсуйева сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де са̄ваттхинагаре бра̄хман̣акуле ниббатти, саббамиттотисса на̄мам̣ ахоси. со вин̃н̃утам̣ патто джетаванапат̣иггахан̣е буддха̄нубха̄вам̣ дисва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ аран̃н̃е вихаранто вассам̣ упагантва̄ вут̣т̣хавассо бхагавантам̣ вандитум̣ са̄ваттхим̣ гаччханто антара̄магге ма̄гавикехи од̣д̣ите па̄се мигапотакам̣ баддхам̣ аддаса. ма̄та̄ панасса мигӣ па̄сам̣ аппавит̣т̣ха̄пи путтасинехена дӯрам̣ на гаччхати, маран̣абхайена па̄сасамӣпампи на упагаччхати мигапотако ча бхӣто ито чито ча париваттенто карун̣ам̣ вилапати, там̣ дисва̄ тхеро, ‘‘ахо сатта̄нам̣ снехахетукам̣ дуккха’’нти гаччханто тато парам̣ самбахуле чоре екам̣ пурисам̣ джӣвага̄хам̣ гахетва̄ пала̄лавен̣ийа̄ сарӣрам̣ вет̣хетва̄ джха̄пенте, тан̃ча маха̄виравам̣ виравантам̣ дисва̄ тадубхайам̣ нисса̄йа сан̃джа̄тасам̣вего тесам̣ чора̄нам̣ сун̣анта̄нам̣йева –

149. ‘‘джано джанамхи самбаддхо, джанамевассито джано;

джано джанена хет̣хӣйати, хет̣хети ча джано джанам̣.

150. ‘‘ко хи тасса джаненаттхо, джанена джанитена ва̄;

джанам̣ оха̄йа гаччхам̣ там̣, хет̣хайитва̄ бахум̣ джана’’нти. – га̄тха̄двайам̣ абха̄си;

таттха джаноти андхаба̄ладжано. джанамхӣти ан̃н̃е джане. самбаддхоти тан̣ха̄бандханена баддхо. ‘‘айам̣ ме путто, ма̄та̄’’тиа̄дина̄ пат̣ибаддхо. айамева ва̄ па̄т̣хо, ‘‘име мам̣ посенти, ахам̣ име нисса̄йа джӣва̄мӣ’’ти пат̣ибаддхачиттоти аттхо. джанамевассито джаноти ‘‘айам̣ ме путто, дхӣта̄’’тиа̄дина̄ ан̃н̃амева джанам̣ ан̃н̃о джано ассито тан̣ха̄йа аллӣно париггайха т̣хито. джано джанена хет̣хӣйати, хет̣хети ча джано джананти каммассаката̄йа йатха̄бхӯта̄вабодхасса ча абха̄вато аджджхупеккханам̣ акатва̄ лобхавасена йатха̄ джано джанам̣ ассито, евам̣ досавасена джано джанена хет̣хӣйати виба̄дхӣйати. ‘‘тайидам̣ майхам̣ва упари хет̣ханапхалавасена парипатиссатӣ’’ти аджа̄нанто хет̣хети ча джано джанам̣.

ко хи тасса джаненаттхоти тасса ан̃н̃аджанасса ан̃н̃ена джанена тан̣ха̄васена асситена досавасена хет̣хитена ва̄ ко аттхо. джанена джанитена ва̄ти ма̄та̄пита̄ хутва̄ тена ан̃н̃ена джанена джанитена ва̄ ко аттхо. джанам̣ оха̄йа гаччхам̣ там̣, хет̣хайитва̄ бахум̣ джананти йасма̄ сам̣са̄ре чарато джанасса айамева̄нурӯпа̄ пат̣ипатти, тасма̄ там̣ джанам̣, тасса ча ба̄дхика̄ йа̄ са̄ тан̣ха̄ ча, йо ча со досо ева бахум̣ джанам̣ ба̄дхайитва̄ т̣хито, тан̃ча оха̄йа саббасо паха̄йа париччаджитва̄ гаччхам̣, техи анупаддутам̣ т̣ха̄нам̣ гаччхеййам̣ па̄пун̣еййанти аттхо. евам̣ пана ватва̄ тхеро та̄вадева випассанам̣ уссукка̄петва̄ арахаттамапа̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 2.50.15-24) –

‘‘ванакаммико пуре а̄сим̣, питума̄туматенахам̣;

пасума̄рена джӣва̄ми, кусалам̣ ме на виджджати.

‘‘мама а̄сайаса̄манта̄, тиссо локаггана̄йако;

пада̄ни тӣн̣и дассеси, анукампа̄йа чаккхума̄.

‘‘акканте ча паде дисва̄, тиссана̄масса саттхуно;

хат̣т̣хо хат̣т̣хена читтена, паде читтам̣ паса̄дайим̣.

‘‘коран̣д̣ам̣ пуппхитам̣ дисва̄, па̄дапам̣ дхаран̣ӣрухам̣;

сакосакам̣ гахетва̄на, падасет̣т̣хамапӯджайим̣.

‘‘тена каммена сукатена, четана̄пан̣идхӣхи ча;

джахитва̄ ма̄нусам̣ дехам̣, та̄ватим̣самагаччхахам̣.

‘‘йам̣ йам̣ йонупападжджа̄ми, деваттам̣ атха ма̄нусам̣;

коран̣д̣акачхави хоми, суппабха̄со бхава̄махам̣.

‘‘двенавуте ито каппе, йам̣ каммамакарим̣ тада̄;

дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, падапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.

‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.

те пана чора̄ тхерасса сантике дхаммам̣ сутва̄ сам̣вегаджа̄та̄ паббаджитва̄ дхамма̄нудхаммам̣ пат̣ипаджджим̣сӯти.

саббамиттаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. маха̄ка̄л̣аттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄

ка̄л̣ӣ иттхӣти а̄йасмато маха̄ка̄л̣аттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве пун̃н̃а̄ни упачинанто ито еканавуте каппе кулагехе ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто кеначидева каран̣ӣйена аран̃н̃ам̣ гато таттха ан̃н̃атарасса руккхасса са̄кха̄йа оламбама̄нам̣ пам̣сукӯлачӣварам̣ дисва̄ ‘‘арийаддхаджо оламбатӣ’’ти пасанначитто кин̇кан̣ипуппха̄ни гахетва̄ пам̣сукӯлам̣ пӯджеси. со тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де сетабйанагаре саттхава̄хакуле ниббаттитва̄ маха̄ка̄л̣оти ладдхана̄мо вин̃н̃утам̣ патва̄ гхара̄ва̄сам̣ васанто пан̃чахи сакат̣асатехи бхан̣д̣ам̣ гахетва̄ ва̄н̣иджджавасена са̄ваттхим̣ гато екамантам̣ сакат̣асаттхам̣ нивесетва̄ аддха̄напариссамам̣ винодетва̄ аттано париса̄йа саддхим̣ нисинно са̄йанхасамайам̣ гандхама̄ла̄дихаттхе упа̄саке джетаванам̣ гаччханте дисва̄ сайампи техи саддхим̣ виха̄рам̣ гантва̄ саттху сантике дхаммам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ соса̄никан̇гам̣ адхит̣т̣ха̄йа суса̄не васати. атхекадивасам̣ ка̄л̣ӣ на̄ма ека̄ иттхӣ чхавад̣а̄хика̄ тхерасса каммат̣т̣ха̄наттха̄йа ачираматасарӣрам̣ убхо саттхӣ бхиндитва̄ убхо ча ба̄хӯ бхиндитва̄ сӣсан̃ча дадхитха̄лакам̣ вийа бхиндитва̄ саббам̣ ан̇гапаччан̇гам̣ самбандхамева катва̄ тхерасса олокетум̣ йогйат̣т̣ха̄не т̣хапетва̄ екамантам̣ нисӣди. тхеро там̣ дисва̄ атта̄нам̣ оваданто –

151. ‘‘ка̄л̣ӣ иттхӣ брахатӣ дхан̇карӯпа̄, саттхин̃ча бхетва̄ апаран̃ча саттхим̣;

ба̄хан̃ча бхетва̄ апаран̃ча ба̄хам̣, сӣсан̃ча бхетва̄ дадхитха̄лакам̣ва;

еса̄ нисинна̄ абхисандахитва̄.

152. ‘‘йо ве авидва̄ упадхим̣ кароти, пунаппунам̣ дуккхамупети мандо;

тасма̄ паджа̄нам̣ упадхим̣ на кайира̄, ма̄хам̣ пуна бхиннасиро сайисса’’нти. –

га̄тха̄двайам̣ абха̄си.

таттха ка̄л̣ӣти тасса̄ на̄мам̣, ка̄л̣аван̣н̣атта̄ ва̄ евам̣ вуттам̣. брахатӣти маха̄сарӣра̄ а̄рохапарин̣а̄хаватӣ. дхан̇карӯпа̄ти ка̄л̣аван̣н̣атта̄ ева ка̄касадисарӯпа̄. саттхин̃ча бхетва̄ти матасарӣрасса саттхим̣ джан̣н̣убхеданена бхан̃джитва̄. апаран̃ча саттхинти итаран̃ча саттхим̣ бхан̃джитва̄. ба̄хан̃ча бхетва̄ти ба̄хат̣т̣хин̃ча аггаба̄хат̣т̣ха̄нейева бхан̃джитва̄. сӣсан̃ча бхетва̄ дадхитха̄лакам̣ва̄ти матасарӣрасса сӣсам̣ бхиндитва̄ бхиннатта̄ ева лед̣д̣удан̣д̣а̄дӣхи паггхарантам̣ дадхитха̄лакам̣ вийа, паггхарантам̣ маттхалун̇гам̣ катва̄ти аттхо. еса̄ нисинна̄ абхисандахитва̄ти чхиннабхинна̄вайавам̣ матасарӣрам̣ те авайаве йатха̄т̣ха̄нейева т̣хапанена сандахитва̄ сахитам̣ катва̄ мам̣са̄пан̣ам̣ паса̄рентӣ вийа еса̄ нисинна̄.

йо ве авидва̄ упадхим̣ каротӣти йо има̄йа упат̣т̣ха̄питам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ дисва̄пи авидва̄ акусало каммат̣т̣ха̄нам̣ чхад̣д̣етва̄ айонисоманасика̄рена килесӯпадхим̣ уппа̄дети, со мандо мандапан̃н̃о сам̣са̄расса анативаттанато пунаппунам̣ апара̄парам̣ нирайа̄дӣсу дуккхам̣ упети. тасма̄ паджа̄нам̣ упадхим̣ на кайира̄ти тасма̄ти йасма̄ четадевам̣, тасма̄. паджа̄нам̣ упадхинти ‘‘идха йам̣ дуккхам̣ самбхотӣ’’ти паджа̄нанто йонисо манасикаронто килесӯпадхим̣ на кайира̄ на уппа̄деййа. касма̄? ма̄хам̣ пуна бхиннасиро сайиссанти йатхайидам̣ матасарӣрам̣ бхиннасарӣрам̣ сайати, евам̣ килесӯпадхӣхи сам̣са̄ре пунаппунам̣ уппаттийа̄ кат̣асивад̣д̣хако хутва̄ бхиннасиро ахам̣ ма̄ сайиссанти. евам̣ ваданто ева тхеро випассанам̣ уссукка̄петва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 2.50.8-14) –

‘‘химавантасса̄видӯре, удан̇ган̣о на̄ма паббато;

таттхаддасам̣ пам̣сукӯлам̣, думаггамхи виламбитам̣.

‘‘тӣн̣и кин̇кан̣ипуппха̄ни, очинитва̄нахам̣ тада̄;

хат̣т̣хо хат̣т̣хена читтена, пам̣сукӯламапӯджайим̣.

‘‘тена каммена сукатена, четана̄пан̣идхӣхи ча;

джахитва̄ ма̄нусам̣ дехам̣, та̄ватим̣самагаччхахам̣.

‘‘еканавутито каппе, йам̣ каммамакарим̣ тада̄;

дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, пӯджитва̄ арахаддхаджам̣.

‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.

маха̄ка̄л̣аттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. тиссаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄