3. татийавагго
1. уттараттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
кхандха̄ майа̄ парин̃н̃а̄та̄ти а̄йасмато уттараттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайам̣ кусалам̣ упачинанто ито чатунавуте каппе сиддхаттхасса бхагавато ка̄ле кулагехе ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто са̄сане ладдхаппаса̄до хутва̄ упа̄сакаттам̣ пат̣иведеси. со саттхари париниббуте аттано н̃а̄таке саннипа̄тетва̄ бахум̣ пӯджа̄сакка̄рам̣ самбхаритва̄ дха̄тупӯджам̣ ака̄си. со тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де са̄кете бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ уттароти ладдхана̄мо вайаппатто кеначидева каран̣ӣйена са̄ваттхим̣ гато кан̣д̣амбамӯле катам̣ йамакапа̄т̣иха̄рийам̣ дисва̄ пасӣдитва̄ пуна ка̄л̣ака̄ра̄масуттадесана̄йа (а. ни. 4.24) абхивад̣д̣хама̄насаддхо паббаджитва̄ саттха̄ра̄ саддхим̣ ра̄джагахам̣ гантва̄ упасампаджджитва̄ таттхева васанто випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ начирассева чхал̣абхин̃н̃о ахоси. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 2.49.106-110) –
‘‘ниббуте локана̄тхамхи, сиддхаттхе локана̄йаке;
мама н̃а̄тӣ сама̄нетва̄, дха̄тупӯджам̣ ака̄сахам̣.
‘‘чатуннавутито каппе, йам̣ дха̄тумабхипӯджайим̣;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, дха̄тупӯджа̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
чхал̣абхин̃н̃о пана хутва̄ саттхари са̄ваттхийам̣ вихаранте буддхупат̣т̣ха̄наттхам̣ ра̄джагахато са̄ваттхим̣ упагато бхиккхӯхи ‘‘ким̣, а̄вусо, паббаджджа̄киччам̣ тайа̄ маттхакам̣ па̄пита’’нти пут̣т̣хо ан̃н̃ам̣ бйа̄каронто –
161. ‘‘кхандха̄ майа̄ парин̃н̃а̄та̄, тан̣ха̄ ме сусамӯхата̄;
бха̄вита̄ мама боджджхан̇га̄, патто ме а̄саваккхайо.
162. ‘‘сохам̣ кхандхе парин̃н̃а̄йа, аббахитва̄на джа̄линим̣;
бха̄вайитва̄на боджджхан̇ге, нибба̄йиссам̣ ана̄саво’’ти. – га̄тха̄двайам̣ абха̄си;
таттха кхандха̄ти пан̃чупа̄да̄наккхандха̄. парин̃н̃а̄та̄ти ‘‘идам̣ дуккхам̣, на ито бхиййо’’ти париччхиджджа н̃а̄та̄ бха̄вита̄. тена дуккхасса арийасаччасса парин̃н̃а̄бхисамайама̄ха. тан̣ха̄ти тасати паритасатӣти тан̣ха̄. сусамӯхата̄ти самуггха̄т̣ита̄. етена самудайасаччасса паха̄на̄бхисамайам̣ вадати. бха̄вита̄ мама боджджхан̇га̄ти бодхисан̇кха̄та̄йа сатиа̄дидхаммаса̄маггийа̄, там̣саман̇гино ва̄ бодхисан̇кха̄тасса арийапуггаласса ан̇га̄ти боджджхан̇га̄. сатидхаммавичайавӣрийапӣтипассаддхисама̄дхиупеккха̄сан̇кха̄та̄ маггапарийа̄панна̄ дхамма̄ майа̄ бха̄вита̄ уппа̄дита̄ вад̣д̣хита̄. боджджхан̇гаггахан̣енева четтха там̣сахачаритата̄йа саббе маггадхамма̄, саббе ча бодхипаккхийадхамма̄ гахита̄ти дат̣т̣хабба̄. етенева маггасаччасса бха̄вана̄бхисамайам̣ дассети. патто ме а̄саваккхайоти ка̄ма̄сава̄дайо а̄сава̄ кхӣйанти еттха̄ти а̄саваккхайоти ладдхана̄мо асан̇кхатадхаммо майа̄ патто адхигато. етена ниродхасаччасса саччхикирийа̄бхисамайам̣ катхети. етта̄вата̄ аттано саупа̄дисесанибба̄насампаттим̣ дассети.
ида̄ни пана анупа̄дисесанибба̄насампаттим̣ дассенто ‘‘соха’’нтиа̄дина̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха. тассаттхо – сохам̣ евам̣ вуттанайена кхандхе парин̃н̃а̄йа париджа̄нитва̄, татха̄ париджа̄нанто ева сакааттабха̄вапарааттабха̄весу аджджхаттикаба̄хира̄йатанесу атӣта̄дибхедабхиннесу сам̣сиббана̄ка̄рам̣ пунаппунам̣ паваттисан̇кха̄там̣ джа̄лам̣ етасса аттхӣти джа̄линӣти ладдхана̄мам̣ тан̣хам̣ аббахитва̄на мама читтасанта̄нато уддхаритва̄, татха̄ нам̣ уддхарантойева вуттаппабхеде боджджхан̇ге бха̄вайитва̄на те бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ па̄петва̄ тато ева ана̄саво хутва̄ т̣хито ида̄ни чаримакачиттаниродхена анупа̄да̄но вийа джа̄таведо нибба̄йиссам̣ паринибба̄йисса̄мӣти.
уттараттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. бхаддаджиттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
пана̄до на̄ма со ра̄джа̄ти а̄йасмато бхаддаджиттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айам̣ кира падумуттарасса бхагавато ка̄ле бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто бра̄хман̣а̄нам̣ виджджа̄сиппесу па̄рам̣ гантва̄ ка̄ме паха̄йа та̄пасапаббаджджам̣ паббаджитва̄ аран̃н̃а̄йатане ассамам̣ ка̄ретва̄ васанто екадивасам̣ саттха̄рам̣ а̄ка̄сена гаччхантам̣ дисва̄ пасаннама̄насо ан̃джалим̣ паггайха ат̣т̣ха̄си. саттха̄ тасса аджджха̄сайам̣ н̃атва̄ а̄ка̄сато отари. отин̣н̣асса пана бхагавато мадхун̃ча бхисамул̣а̄лан̃ча саппин̃ча кхӣран̃ча упана̄меси, тасса там̣ бхагава̄ анукампам̣ упа̄да̄йа пат̣иггахетва̄ анумоданам̣ ватва̄ пакка̄ми. со тена пун̃н̃акаммена тусите ниббатто таттха йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ тато апара̄парам̣ сугатӣсуйева сам̣саранто випассисса бхагавато ка̄ле махаддхано сет̣т̣хи хутва̄ ат̣т̣хасат̣т̣хибхиккхусахассам̣ бходжетва̄ тичӣварена аччха̄деси.
евам̣ бахум̣ кусалам̣ катва̄ девалоке ниббаттитва̄ таттха йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ тато чавитва̄ мануссесу уппанно буддхасун̃н̃е локе пан̃ча паччекабуддхасата̄ни чатӯхи паччайехи упат̣т̣хахитва̄ тато чуто ра̄джакуле ниббаттитва̄ раджджам̣ ануса̄санто путтам̣ паччекабодхим̣ адхигантва̄ т̣хитам̣ упат̣т̣хахитва̄ тасса париниббутасса дха̄туйо гахетва̄ четийам̣ катва̄ пӯджеси. евам̣ таттха таттха та̄ни пун̃н̃а̄ни катва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де бхаддийанагаре асӣтикот̣ивибхавасса бхаддийасет̣т̣хисса екапуттако хутва̄ ниббатти, бхаддаджӣтисса на̄мам̣ ахоси. тасса кира иссарийабхогапарива̄ра̄дисампатти чаримабхаве бодхисаттасса вийа ахоси.
тада̄ саттха̄ са̄ваттхийам̣ вассам̣ васитва̄ бхаддаджикума̄рам̣ сан̇ган̣хитум̣ махата̄ бхиккхусан̇гхена саддхим̣ бхаддийанагарам̣ гантва̄ джа̄тийа̄ване васи тасса н̃а̄н̣апарипа̄кам̣ а̄гамайама̄но. сопи упари па̄са̄де нисинно сӣхапан̃джарам̣ виваритва̄ олокенто бхагавато сантике дхаммам̣ сотум̣ гаччхантам̣ маха̄джанам̣ дисва̄ ‘‘каттха̄йам̣ маха̄джано гаччхатӣ’’ти пуччхитва̄ там̣ ка̄ран̣ам̣ сутва̄ сайампи махата̄ парива̄рена саттху сантикам̣ гантва̄ дхаммам̣ сун̣анто сабба̄бхаран̣апат̣иман̣д̣итова саббакилесе кхепетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 2.56.98-116) –
‘‘оггайха йам̣ поккхаран̣им̣, на̄на̄кун̃джарасевитам̣;
уддхара̄ми бхисам̣ таттха, гха̄сахету ахам̣ тада̄.
‘‘бхагава̄ тамхи самайе, падумуттарасавхайо;
раттамбарадхаро буддхо, гаччхате анилан̃джасе.
‘‘дхунанто пам̣сукӯла̄ни, саддам̣ ассосахам̣ тада̄;
уддхам̣ ниджджха̄йама̄нохам̣, аддасам̣ локана̄йакам̣.
‘‘таттхева т̣хитако санто, а̄йа̄чим̣ локана̄йакам̣;
мадхум̣ бхисехи сахитам̣, кхӣрам̣ саппим̣ мул̣а̄ликам̣.
‘‘пат̣игган̣ха̄ту ме буддхо, анукампа̄йа чаккхума̄;
тато ка̄рун̣ико саттха̄, орохитва̄ маха̄йасо.
‘‘пат̣игган̣хи мамам̣ бхиккхам̣, анукампа̄йа чаккхума̄;
пат̣иггахетва̄ самбуддхо, ака̄ ме анумоданам̣.
‘‘сукхӣ хоту маха̄пун̃н̃а, гати туйхам̣ самиджджхату;
имина̄ бхисада̄нена, лабхассу випулам̣ сукхам̣.
‘‘идам̣ ватва̄на самбуддхо, джаладжуттамана̄мако;
бхиккхама̄да̄йа самбуддхо, а̄ка̄сена̄гама̄ джино.
‘‘тато бхисам̣ гахетва̄на, а̄гаччхим̣ мама ассамам̣;
бхисам̣ руккхе лаггетва̄на, мама да̄нам̣ ануссарим̣.
‘‘маха̄ва̄то ут̣т̣хахитва̄, сан̃ча̄леси ванам̣ тада̄;
а̄ка̄со абхина̄диттха, асанӣ ча пхалӣ тада̄.
‘‘тато ме асанӣпа̄то, маттхаке нипатӣ тада̄;
сохам̣ нисиннако санто, таттха ка̄лан̇като ахам̣.
‘‘пун̃н̃акаммена сан̃н̃утто, туситам̣ упападжджахам̣;
кал̣еварам̣ ме патитам̣, девалоке рама̄махам̣.
‘‘чхал̣асӣтисахасса̄ни, на̄рийо самалан̇ката̄;
са̄йам̣ па̄там̣ упат̣т̣ханти, бхисада̄нассидам̣ пхалам̣.
‘‘мануссайонима̄гантва̄, сукхито хомахам̣ тада̄;
бхоге ме ӯната̄ наттхи, бхисада̄нассидам̣ пхалам̣.
‘‘анукампитако тена, девадевена та̄дина̄;
сабба̄сава̄ париккхӣн̣а̄, наттхи да̄ни пунаббхаво.
‘‘сатасахассито каппе, йам̣ бхисам̣ ададим̣ тада̄;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, бхисада̄нассидам̣ пхалам̣.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
арахатте пана тена адхигате саттха̄ бхаддийасет̣т̣хим̣ а̄мантеси – ‘‘тава путто алан̇катапат̣ийатто дхаммам̣ сун̣анто арахатте патит̣т̣ха̄си, тенасса ида̄нева паббаджитум̣ йуттам̣, но че паббаджати, паринибба̄йиссатӣ’’ти. сет̣т̣хи ‘‘на майхам̣ путтасса дахарассева сато паринибба̄нена киччам̣ аттхи, пабба̄джетха на’’нти а̄ха. там̣ саттха̄ пабба̄джетва̄ упасампа̄детва̄ таттха сатта̄хам̣ васитва̄ кот̣ига̄мам̣ па̄пун̣и, со ча га̄мо ган̇га̄тӣре. кот̣ига̄мава̄сино буддхаппамукхасса бхиккхусан̇гхасса маха̄да̄нам̣ паваттесум̣. бхаддаджиттхеро саттха̄ра̄ анумодана̄йа а̄раддхаматта̄йа бахига̄мам̣ гантва̄ ‘‘ган̇га̄тӣре маггасамӣпе саттху а̄гатака̄ле вут̣т̣хахисса̄мӣ’’ти сама̄паттим̣ сама̄паджджитва̄ нисӣди. маха̄тхересу а̄гаччхантесупи авут̣т̣хахитва̄ саттху а̄гатака̄лейева вут̣т̣хахи. путхуджджанабхиккхӯ, ‘‘айам̣ адхуна̄ паббаджито маха̄тхересу а̄гаччхантесу ма̄наттхаддхо хутва̄ на вут̣т̣ха̄сӣ’’ти уджджха̄йим̣су. кот̣ига̄мава̄сино саттху бхиккхусан̇гхасса ча бахӯ на̄ва̄сан̇гха̄т̣е бандхим̣су, саттха̄ ‘‘хандасса а̄нубха̄вам̣ пака̄семӣ’’ти на̄ва̄сан̇гха̄т̣е т̣хатва̄, ‘‘кахам̣, бхаддаджӣ’’ти пуччхи. бхаддаджиттхеро ‘‘есохам̣, бханте’’ти саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ ан̃джалим̣ катва̄ ат̣т̣ха̄си. саттха̄, ‘‘ехи, бхаддаджи, амхехи саддхим̣ екана̄вам̣ абхируха̄’’ти. со уппатитва̄ саттху т̣хитана̄ва̄йам̣ ат̣т̣ха̄си. саттха̄ ган̇га̄маджджхам̣ гатака̄ле, ‘‘бхаддаджи, тайа̄ маха̄пана̄дара̄джака̄ле аджджха̄вут̣т̣харатанапа̄са̄до каха’’нти а̄ха. ‘‘имасмим̣ т̣ха̄не нимугго’’ти. ‘‘тена хи, бхаддаджи, сабрахмача̄рӣнам̣ кан̇кхам̣ чхинда̄’’ти. тасмим̣ кхан̣е тхеро саттха̄рам̣ вандитва̄ иддхибалена гантва̄ па̄са̄датхӯпикам̣ па̄дан̇гулантарена саннирумбхитва̄ пан̃чавӣсатийоджанам̣ па̄са̄дам̣ гахетва̄ а̄ка̄се уппати, уппатанто ча пан̃н̃а̄са йоджана̄ни па̄са̄дам̣ удакато уккхипи. атхасса пуримабхаве н̃а̄така̄ па̄са̄дагатена лобхена маччхакаччхапаман̣д̣ӯка̄ хутва̄ тасмим̣ па̄са̄де ут̣т̣хаханте париваттитва̄ удаке патим̣су. саттха̄ те патанте дисва̄ ‘‘н̃а̄така̄ те, бхаддаджи, киламантӣ’’ти а̄ха. тхеро саттху вачанена па̄са̄дам̣ виссаджджеси. па̄са̄до йатха̄т̣ха̄не ева патит̣т̣хахи. саттха̄ па̄ран̇гато бхиккхӯхи ‘‘када̄, бханте, бхаддаджиттхерена айам̣ па̄са̄до аджджха̄вут̣т̣хо’’ти пут̣т̣хо маха̄пана̄даджа̄такам̣ (джа̄. 1.3.40-41) катхетва̄ маха̄джанам̣ дхамма̄матам̣ па̄йеси. тхеро пана аттано аджджха̄вут̣т̣хапуббам̣ суван̣н̣апа̄са̄дам̣ дассетва̄ –
163. ‘‘пана̄до на̄ма со ра̄джа̄, йасса йӯпо суван̣н̣айо;
тирийам̣ сол̣асуббедхо, уббхама̄ху сахассадха̄.
164. ‘‘сахассакан̣д̣о сатаген̣д̣у, дхаджа̄лу харита̄майо;
аначчум̣ таттха гандхабба̄, чха сахасса̄ни саттадха̄’’ти. –
двӣхи га̄тха̄хи ван̣н̣енто ан̃н̃ам̣ бйа̄ка̄си.
таттха пана̄до на̄ма со ра̄джа̄ти атӣте пана̄до на̄ма со ра̄джа̄ ахосӣти аттабха̄ваантарахитата̄йа атта̄нам̣ парам̣ вийа ниддисати. со ева хи радждже т̣хитака̄лато пат̣т̣ха̄йа сада̄ усса̄хасампаттиа̄дина̄ махата̄ ра̄джа̄нубха̄вена махата̄ ча киттисаддена саманна̄гататта̄ ‘‘ра̄джа̄ маха̄пана̄до’’ти пан̃н̃а̄йиттха. йасса йӯпо суван̣н̣айоти йасса ран̃н̃о айам̣ йӯпо па̄са̄до суван̣н̣амайо. тирийам̣ сол̣асуббедхоти виттха̄рато сол̣асакан̣д̣апа̄таппама̄н̣о. со пана ад̣д̣хайоджанаматто хоти. уббха̄ма̄ху сахассадха̄ти уббхам̣ уччам̣ евамасса па̄са̄дасса сахассадха̄ сахассакан̣д̣аппама̄н̣ама̄ху. со пана йоджанато пан̃чавӣсатийоджанаппама̄н̣о хоти. кечи панеттха га̄тха̄сукхаттхам̣ ‘‘а̄хӯ’’ти дӣгхам̣ катам̣. а̄ху ахосӣти аттхам̣ ваданти.
сахассакан̣д̣оти сахассабхӯмико. сатаген̣д̣ӯти анекасатаниййӯхако. дхаджа̄лӯти таттха таттха ниййӯхасикхара̄дӣсу патит̣т̣ха̄питехи йат̣т̣хидхаджапат̣а̄кадхаджа̄дидхаджехи сампанно. харита̄майоти ча̄мӣкарасуван̣н̣амайо. кечи пана ‘‘харитаджа̄тиман̣исариккхако’’ти ваданти. гандхабба̄ти нат̣а̄. чха сахасса̄ни саттадха̄ти чхаматта̄ни гандхаббасахасса̄ни саттадха̄ тасса па̄са̄дасса саттасу т̣ха̄несу ран̃н̃о абхирама̄панаттхам̣ наччим̣сӯти аттхо. те евам̣ наччанта̄пи ра̄джа̄нам̣ ха̄сетум̣ на̄саккхим̣су. атха сакко девара̄джа̄ деванат̣е песетва̄ самаджджам̣ ка̄реси, тада̄ ра̄джа̄ хасӣти.
бхаддаджиттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. собхитаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
сатима̄ пан̃н̃ава̄ти а̄йасмато собхитаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве пун̃н̃а̄ни упачинанто падумуттарасса бхагавато ка̄ле хам̣саватӣнагаре кулагехе ниббаттитва̄ вайаппатто саттху дхаммадесанам̣ сун̣анто саттха̄рам̣ екам̣ бхиккхум̣ пуббенива̄сан̃а̄н̣ала̄бхӣнам̣ бхиккхӯнам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ сайампи там̣ т̣ха̄нантарам̣ уддисса паттханам̣ катва̄ пун̃н̃а̄ни катва̄ сугатӣсуйева сам̣саранто сумедхасса бхагавато ка̄ле бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто бра̄хман̣а̄нам̣ виджджа̄сиппесу ниппхаттим̣ гантва̄ неккхамма̄дхимутто гхара̄ва̄сам̣ паха̄йа та̄пасапаббаджджам̣ паббаджитва̄ химавантасса самӣпе аран̃н̃а̄йатане ассамам̣ ка̄ретва̄ ванамӯлапхала̄пхалена йа̄пенто буддхуппа̄дам̣ сутва̄ саббаттха екараттива̄сенева бхаддаватӣнагаре саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ пасаннама̄насо ‘‘тувам̣ саттха̄ ча кету ча̄’’тиа̄дӣхи чхахи га̄тха̄хи абхиттхави, саттха̄ часса бха̄виним̣ сампаттим̣ пака̄сеси. со тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де са̄ваттхийам̣ бра̄хман̣акуле ниббатти. собхитотисса на̄мам̣ акам̣су. со апарена самайена саттху дхаммадесанам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ чхал̣абхин̃н̃о ахоси. пуббенива̄сан̃а̄н̣е чин̣н̣авасӣ ча ахоси. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 2.49.46-74) –
‘‘даккхин̣е химавантасса, сукато ассамо мама;
уттаматтхам̣ гавесанто, васа̄ми випине тада̄.
‘‘ла̄бха̄ла̄бхена сантут̣т̣хо, мӯлена ча пхалена ча;
анвесанто а̄чарийам̣, васа̄ми екако ахам̣.
‘‘сумедхо на̄ма самбуддхо, локе уппаджджи та̄ваде;
чатусаччам̣ пака̄сети, уддхаранто маха̄джанам̣.
‘‘на̄хам̣ сун̣оми самбуддхам̣, напи ме кочи сам̣сати;
ат̣т̣хавассе атикканте, ассосим̣ локана̄йакам̣.
‘‘аггида̄рум̣ нӣхаритва̄, саммаджджитва̄на ассамам̣;
кха̄рибха̄рам̣ гахетва̄на, никкхамим̣ випина̄ ахам̣.
‘‘екараттим̣ васантохам̣, га̄месу нигамесу ча;
анупуббена чандаватим̣, тада̄хам̣ упасан̇камим̣.
‘‘бхагава̄ тамхи самайе, сумедхо локана̄йако;
уддхаранто бахӯ сатте, десети аматам̣ падам̣.
‘‘джанака̄йаматиккамма, вандитва̄ джинаса̄гарам̣;
екам̣сам̣ аджинам̣ катва̄, сантхавим̣ локана̄йакам̣.
‘‘тувам̣ саттха̄ ча кету ча, дхаджо йӯпо ча па̄н̣инам̣;
пара̄йано патит̣т̣ха̄ ча, дӣпо ча двипадуттамо.
‘‘непун̃н̃о дассане вӣро, та̄реси джанатам̣ тувам̣;
наттхан̃н̃о та̄рако локе, тавуттаритаро муне.
‘‘сакка̄ тхеве кусаггена, паметум̣ са̄гаруттаме;
на твева тава саббан̃н̃у, н̃а̄н̣ам̣ сакка̄ паметаве.
‘‘туладан̣д̣е т̣хапетва̄на, махим̣ сакка̄ дхаретаве;
натвева тава пан̃н̃а̄йа, пама̄н̣аматтхи чаккхума.
‘‘а̄ка̄со минитум̣ сакка̄, раджджуйа̄ ан̇гулена ва̄;
натвева тава саббан̃н̃у, сӣлам̣ сакка̄ паметаве.
‘‘маха̄самудде удакам̣, а̄ка̄со ча васундхара̄;
паримеййа̄ни ета̄ни, аппамеййоси чаккхума.
‘‘чхахи га̄тха̄хи саббан̃н̃ум̣, киттайитва̄ маха̄йасам̣;
ан̃джалим̣ паггахетва̄на, тун̣хӣ ат̣т̣ха̄сахам̣ тада̄.
‘‘йам̣ ваданти сумедхоти, бхӯрипан̃н̃ам̣ сумедхасам̣;
бхиккхусан̇гхе нисӣдитва̄, има̄ га̄тха̄ абха̄сатха.
‘‘йо ме н̃а̄н̣ам̣ пакиттеси, виппасаннена четаса̄;
тамахам̣ киттайисса̄ми, сун̣а̄тха мама бха̄сато.
‘‘саттасаттати каппа̄ни, девалоке рамиссати;
сахассаккхаттум̣ девиндо, девараджджам̣ кариссати.
‘‘анекасатаккхаттун̃ча, чаккаваттӣ бхависсати;
падесараджджам̣ випулам̣, ган̣ана̄то асан̇кхийам̣.
‘‘девабхӯто мануссо ва̄, пун̃н̃акаммасама̄хито;
анӯнаманасан̇каппо, тиккхапан̃н̃о бхависсати.
‘‘тим̣сакаппасахассамхи, окка̄какуласамбхаво;
готамо на̄ма готтена, саттха̄ локе бхависсати.
‘‘ага̄ра̄ абхиниккхамма, паббаджиссатикин̃чано;
джа̄тийа̄ саттавассена, арахаттам̣ пхусиссати.
‘‘йато сара̄ми атта̄нам̣, йато паттосми са̄санам̣;
еттхантаре на джа̄на̄ми, четанам̣ аманорамам̣.
‘‘сам̣саритва̄ бхаве саббе, сампатта̄нубхавим̣ ахам̣;
бхоге ме ӯната̄ наттхи, пхалам̣ н̃а̄н̣асса тхомане.
‘‘тийаггӣ ниббута̄ майхам̣, бхава̄ саббе самӯхата̄;
сабба̄сава̄ париккхӣн̣а̄, наттхи да̄ни пунаббхаво.
‘‘тим̣сакаппасахассамхи, йам̣ н̃а̄н̣аматхавим̣ ахам̣;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, пхалам̣ н̃а̄н̣асса тхомане.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
со арахаттам̣ пана патва̄ аттано пуббенива̄сам̣ анупат̣ипа̄т̣ийа̄ ануссаранто йа̄ва асан̃н̃абхаве ачиттакапат̣исандхи, та̄ва аддаса. тато пан̃ча каппасата̄ни читтаппаваттим̣ адисва̄ аваса̄нева дисва̄ ‘‘кимета’’нти а̄вадждженто найавасена ‘‘асан̃н̃абхаво бхависсатӣ’’ти нит̣т̣хам̣ агама̄си. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘аттхи, бхиккхаве, асан̃н̃асатта̄ на̄ма дӣгха̄йука̄ дева̄, тато чуто собхито идхӯпапанно, со етам̣ бхавам̣ джа̄на̄ти, собхито ануссаратӣ’’ти (па̄ра̄. 232 аттхато сама̄нам̣). евам̣ найавасена ануссарантасса ануссаран̣акосаллам̣ дисва̄ саттха̄ тхерам̣ пуббенива̄сам̣ ануссаранта̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапеси. тато ева ча̄йам̣ а̄йасма̄ сависесам̣ аттано пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣ам̣ тасса ча паччайабхӯтам̣ пат̣ипаттим̣ паччавеккхитва̄ соманассаджа̄то тадаттхадӣпанам̣ уда̄нам̣ уда̄ненто –
165. ‘‘сатима̄ пан̃н̃ава̄ бхиккху, а̄раддхабалавӣрийо;
пан̃ча каппасата̄на̄хам̣, екараттим̣ ануссарим̣.
166. ‘‘чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄не, сатта ат̣т̣ха ча бха̄вайам̣;
пан̃ча каппасата̄на̄хам̣, екараттим̣ ануссари’’нти. – га̄тха̄двайам̣ абха̄си;
таттха сатима̄ти сайам̣ самуда̄гаманасампанна̄йа сатипат̣т̣ха̄набха̄вана̄па̄рипӯрийа̄ сативепуллаппаттийа̄ ча сатима̄. пан̃н̃ава̄ти чхал̣абхин̃н̃а̄па̄рипӯрийа̄ пан̃н̃а̄вепуллаппаттийа̄ ча пан̃н̃ава̄. бхиннакилесата̄йа бхиккху. саддха̄дибала̄нан̃чева чатуббидхасаммаппадха̄навӣрийасса ча сам̣сиддхипа̄рипӯрийа̄ а̄раддхабалавӣрийо. саддха̄дӣнан̃хеттха балаггахан̣ена гахан̣ам̣ сатипи сатиа̄дӣнам̣ балабха̄ве, йатха̄ ‘‘гобалибаддха̄ пун̃н̃ан̃а̄н̣асамбха̄ра̄’’ти. пан̃ча каппасата̄на̄хам̣, екараттим̣ ануссаринти екараттим̣ вийа ануссарим̣. вийа-саддо хи идха луттаниддит̣т̣хо, етена пуббенива̄са̄нуссатин̃а̄н̣е аттано н̃а̄н̣авасӣбха̄вам̣ дӣпети.
ида̄ни йа̄йа пат̣ипаттийа̄ аттано сатиманта̄дибха̄во са̄тисайам̣ пуббенива̄сан̃а̄н̣ан̃ча сиддхам̣, там̣ дассетум̣ ‘‘чатта̄ро’’тиа̄дина̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха. таттха чатта̄ро сатипат̣т̣ха̄нети ка̄йа̄нупассана̄дике аттано висайабхедена чатуббидхе локийалокуттарамиссаке сатисан̇кха̄те сатипат̣т̣ха̄не. сатта̄ти сатта боджджхан̇ге. ат̣т̣ха̄ти ат̣т̣ха магган̇га̄ни. сатипат̣т̣ха̄несу хи суппатит̣т̣хитачиттасса сатта боджджхан̇га̄ бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гата̄ ева хонти, татха̄ арийо ат̣т̣хан̇гико магго. тена̄ха дхаммасена̄пати – ‘‘чатӯсу сатипат̣т̣ха̄несу суппатит̣т̣хитачитта̄ сатта боджджхан̇ге йатха̄бхӯтам̣ бха̄ветва̄’’тиа̄дӣхи (дӣ. ни. 3.143) саттакот̣т̣ха̄сикесу саттатим̣са̄йа бодхипаккхийадхаммесу екасмим̣ кот̣т̣ха̄се бха̄вана̄па̄рипӯрим̣ гаччханте итаре агаччханта̄ на̄ма наттхӣти. бха̄вайанти бха̄вана̄хету. сесам̣ вуттанайамева.
собхитаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. валлийаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
йам̣ киччам̣ дал̣хавӣрийена̄тиа̄дика̄ а̄йасмато валлийаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве пун̃н̃а̄ни упачинанто сумедхасса бхагавато ка̄ле бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто виджджа̄сиппесу ниппхаттим̣ гато асӣтикот̣ивибхавам̣ паха̄йа та̄пасапаббаджджам̣ паббаджитва̄ паббатапа̄де аран̃н̃а̄йатане екисса̄ надийа̄ тӣре ассамам̣ ка̄ретва̄ вихаранто аттано анугган̣ханаттхам̣ упагатам̣ саттха̄рам̣ дисва̄ пасаннама̄насо аджиначаммам̣ паттхаритва̄ ада̄си. таттха нисиннам̣ бхагавантам̣ пуппхехи ча чанданена ча пӯджетва̄ амбапхала̄ни датва̄ пан̃чапатит̣т̣хитена ванди. тасса бхагава̄ нисинна̄санасампаттим̣ пака̄сенто анумоданам̣ ватва̄ пакка̄ми. со тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де веса̄лийам̣ бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ ‘‘кан̣хамитто’’ти ладдхана̄мо вайаппатто саттху веса̄лигамане буддха̄нубха̄вам̣ дисва̄ пат̣иладдхасаддхо маха̄качча̄наттхерасса сантике паббаджи. со мандапан̃н̃о дандхапараккамо ча хутва̄ чирам̣ ка̄лам̣ вин̃н̃ум̣ сабрахмача̄рим̣ нисса̄йева васати. бхиккхӯ ‘‘йатха̄ на̄ма валли руккха̄дӣсу кин̃чи анисса̄йа вад̣д̣хитум̣ на саккоти, евамайампи кан̃чи пан̣д̣итам̣ анисса̄йа вад̣д̣хитум̣ на саккотӣ’’ти валлийотвева самуда̄чарим̣су. апарабха̄ге пана вен̣удаттаттхерам̣ упасан̇камитва̄ тасса ова̄де т̣хатва̄ сато сампаджа̄но хутва̄ вихаранто н̃а̄н̣асса парипа̄кам̣ гататта̄ пат̣ипаттиккамам̣ тхерам̣ пуччханто –
167. ‘‘йам̣ киччам̣ дал̣хавӣрийена, йам̣ киччам̣ боддхумиччхата̄;
кариссам̣ на̄вараджджхиссам̣, пасса вӣрийам̣ параккамам̣.
168. ‘‘тван̃ча ме маггамаккха̄хи, ан̃джасам̣ аматогадхам̣;
ахам̣ монена мониссам̣, ган̇га̄сотова са̄гара’’нти. – га̄тха̄двайам̣ абха̄си;
таттха йам̣ киччам̣ дал̣хавӣрийена̄ти дал̣хена вӣрийена тхирена параккамена, дал̣хавӣрийена ва̄ пурисадхорайхена йам̣ киччам̣ ка̄таббам̣ пат̣ипаджджитаббам̣. йам̣ киччам̣ боддхумиччхата̄ти чатта̄ри арийасачча̄ни нибба̄намева ва̄ боддхум̣ буджджхитум̣ иччхантена пат̣ивиджджхитука̄мена йам̣ киччам̣ каран̣ӣйам̣. кариссам̣ на̄вараджджхиссанти тамахам̣ да̄ни кариссам̣ на вира̄дхессам̣, йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаджджисса̄ми. пасса вӣрийам̣ параккаманти йатха̄ пат̣ипаджджама̄не дхамме видхина̄ ӣран̣ато ‘‘вӣрийам̣’’, парам̣ парам̣ т̣ха̄нам̣ аккаманато ‘‘параккамо’’ти ча ладдхана̄мам̣ самма̄ва̄йа̄мам̣ пасса на саддхамева̄ти аттано каттука̄матам̣ дассети.
тван̃ча̄ти каммат̣т̣ха̄нада̄йакам̣ калйа̄н̣амиттам̣ а̄лапати. мети майхам̣. маггамаккха̄хӣти арийамаггам̣ катхехи, локуттарамаггасампа̄пакам̣ чатусаччакаммат̣т̣ха̄нам̣ катхехӣти аттхо. ан̃джасанти уджукам̣ маджджхимапат̣ипада̄бха̄вена антадвайасса анупагаманато. амате нибба̄не сампа̄пакабха̄вена патит̣т̣хитатта̄ аматогадхам̣. монена̄ти н̃а̄н̣ена маггапан̃н̃а̄йа. мониссанти джа̄ниссам̣ нибба̄нам̣ пат̣ивиджджхиссам̣ па̄пун̣иссам̣. ган̇га̄сотова са̄гаранти йатха̄ ган̇га̄йа сото са̄гарам̣ самуддам̣ авираджджханто екам̣сато ога̄хати, евам̣ ‘‘ахам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ ануйун̃джанто магган̃а̄н̣ена нибба̄нам̣ адхигамисса̄ми, тасма̄ там̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ ме а̄чиккхатха̄’’ти тхерам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ йа̄чи.
там̣ сутва̄ вен̣удаттаттхеро тасса каммат̣т̣ха̄нам̣ ада̄си. сопи каммат̣т̣ха̄нам̣ ануйун̃джанто начирассева випассанам̣ уссукка̄петва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 2.49.75-105) –
‘‘пан̃ча ка̄магун̣е хитва̄, пийарӯпе манораме;
асӣти кот̣ийо хитва̄, паббаджим̣ анага̄рийам̣.
‘‘паббаджитва̄на ка̄йена, па̄пакаммам̣ виваджджайим̣;
вачӣдуччаритам̣ хитва̄, надӣкӯле васа̄махам̣.
‘‘екакам̣ мам̣ вихарантам̣, буддхасет̣т̣хо упа̄гами;
на̄хам̣ джа̄на̄ми буддхоти, ака̄сим̣ пат̣исантха̄рам̣.
‘‘каритва̄ пат̣исантха̄рам̣, на̄маготтамапуччхахам̣;
девата̄нуси гандхаббо, аду сакко пуриндадо.
‘‘ко ва̄ твам̣ касса ва̄ путто, маха̄брахма̄ идха̄гато;
вирочеси диса̄ сабба̄, удайам̣ сӯрийо йатха̄.
‘‘сахасса̄ра̄ни чакка̄ни, па̄де диссанти ма̄риса;
ко ва̄ твам̣ касса ва̄ путто, катхам̣ джа̄нему там̣ майам̣.
‘‘на̄маготтам̣ паведехи, сам̣сайам̣ апанехи ме;
намхи дева̄ на гандхаббо, намхи сакко пуриндадо.
‘‘брахмабха̄во ча ме наттхи, етесам̣ уттамо ахам̣;
атӣто висайам̣ тесам̣, да̄лайим̣ ка̄мабандханам̣.