1. маха̄чундаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
суссӯса̄ти а̄йасмато маха̄чундаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве пун̃н̃а̄ни упачинанто випассисса бхагавато ка̄ле кумбхака̄ракуле ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто кумбхака̄ракаммена джӣванто екадивасам̣ саттха̄рам̣ дисва̄ пасаннама̄насо екам̣ маттика̄паттам̣ сва̄бхисан̇кхатам̣ катва̄ бхагавато ада̄си. со тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де магадхарат̣т̣хе на̄лакага̄ме рӯпаса̄рийа̄ бра̄хман̣ийа̄ путто са̄рипуттаттхерасса канит̣т̣хабха̄та̄ хутва̄ ниббатти, чундотисса на̄мам̣ ахоси. со вайаппатто дхаммасена̄патим̣ анупаббаджитва̄ там̣ нисса̄йа випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ гхат̣енто ва̄йаманто начирассева чхал̣абхин̃н̃о ахоси. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 2.51.39-50) –
‘‘нагаре хам̣саватийа̄, кумбхака̄ро ахосахам̣;
аддасам̣ вираджам̣ буддхам̣, огхатин̣н̣амана̄савам̣.
‘‘сукатам̣ маттика̄паттам̣, буддхасет̣т̣хассада̄сахам̣;
паттам̣ датва̄ бхагавато, уджубхӯтасса та̄дино.
‘‘бхаве ниббаттама̄нохам̣, сон̣н̣атха̄ле лабха̄махам̣;
рӯпимайе ча сован̣н̣е, тат̣т̣ике ча ман̣ӣмайе.
‘‘па̄тийо парибхун̃джа̄ми, пун̃н̃акаммассидам̣ пхалам̣;
йаса̄нан̃ча дхана̄нан̃ча, аггабхӯто ча хомахам̣.
‘‘йатха̄пи бхаддаке кхетте, бӣджам̣ аппампи ропитам̣;
самма̄дха̄рам̣ павеччханте, пхалам̣ тосети кассакам̣.
‘‘татхевидам̣ паттада̄нам̣, буддхакхеттамхи ропитам̣;
пӣтидха̄ре павассанте, пхалам̣ мам̣ тосайиссати.
‘‘йа̄вата̄ кхетта̄ виджджанти, сан̇гха̄пи ча ган̣а̄пи ча;
буддхакхеттасамо наттхи, сукхадо саббапа̄н̣инам̣.
‘‘намо те пуриса̄джан̃н̃а, намо те пурисуттама;
екапаттам̣ дадитва̄на, паттомхи ачалам̣ падам̣.
‘‘еканавутито каппе, йам̣ паттамададим̣ тада̄;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, паттада̄нассидам̣ пхалам̣.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
чхал̣абхин̃н̃о пана хутва̄ аттана̄ пат̣иладдхасампаттийа̄ ка̄ран̣абхӯтам̣ гарӯпаниссайам̣ вивекава̄сан̃ча киттенто –
141. ‘‘суссӯса̄ сутаваддханӣ, сутам̣ пан̃н̃а̄йа ваддханам̣;
пан̃н̃а̄йа аттхам̣ джа̄на̄ти, н̃а̄то аттхо сукха̄вахо.
142. ‘‘севетха панта̄ни сена̄сана̄ни, чареййа сам̣йоджанавиппамоккхам̣;
саче ратим̣ на̄дхигаччхеййа таттха, сан̇гхе васе раккхитатто сатӣма̄’’ти. –
га̄тха̄двайам̣ абха̄си.
таттха суссӯса̄ти сотаббайуттасса саббасутасса сотумиччха̄, гарусаннива̄сопи. дит̣т̣хадхаммика̄дибхедан̃хи аттхам̣ сотумиччхантена калйа̄н̣амитте упасан̇камитва̄ ваттакаран̣ена пайирупа̄ситва̄ йада̄ те пайирупа̄сана̄йа а̄ра̄дхитачитта̄ кан̃чи упанисӣдитука̄ма̄ хонти, атха не упанисӣдитва̄ адхигата̄йа сотумиччха̄йа охитасотена сотаббам̣ хотӣти гарусаннива̄сопи суссӯса̄хетута̄йа ‘‘суссӯса̄’’ти вуччати. са̄ пана̄йам̣ суссӯса̄ саччапат̣иччасамуппа̄да̄дипат̣исам̣йуттам̣ сутам̣ там̣саман̇гино пуггаласса вад̣д̣хети брӯхетӣти сутаваддханӣ, ба̄хусаччака̄рӣти аттхо. сутам̣ пан̃н̃а̄йа ваддхананти йам̣ там̣ ‘‘сутадхаро сутасанничайо’’ти (ма. ни. 1.339; а. ни. 4.22) ‘‘идхекаччасса бахукам̣ сутам̣ хоти суттам̣ геййам̣ веййа̄каран̣а’’нти (а. ни. 4.6) ча евама̄дина̄ найена вуттам̣ ба̄хусаччам̣, там̣ акусалаппаха̄накусала̄дхигаманахетубхӯтам̣ пан̃н̃ам̣ ваддхетӣти сутам̣ пан̃н̃а̄йа ваддханам̣, вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ –
‘‘сута̄вудхо кхо, бхиккхаве, арийаса̄вако акусалам̣ паджахати, кусалам̣ бха̄вети, са̄ваджджам̣ паджахати, анаваджджам̣ бха̄вети, суддхам̣ атта̄нам̣ парихаратӣ’’ти (а. ни. 7.67).
пан̃н̃а̄йа аттхам̣ джа̄на̄тӣти бахуссуто сутамайан̃а̄н̣е т̣хито там̣ пат̣ипаттим̣ пат̣ипаджджанто сута̄нуса̄рена аттхӯпапариккха̄йа дхамманиджджха̄нена бха̄вана̄йа ча локийалокуттарабхедам̣ дит̣т̣хадхамма̄дивибха̄гам̣ дуккха̄дивибха̄ган̃ча аттхам̣ йатха̄бхӯтам̣ паджа̄на̄ти ча пат̣ивиджджхати ча, тена̄ха бхагава̄ –
‘‘сутасса йатха̄парийаттасса аттхаман̃н̃а̄йа дхаммаман̃н̃а̄йа дхамма̄нудхаммаппат̣ипанно хотӣ’’ти (а. ни. 4.6).
‘‘дхата̄нам̣ дхамма̄нам̣ аттхам̣ упапариккхати, аттхам̣ упапариккхато дхамма̄ ниджджха̄нам̣ кхаманти, дхамманиджджха̄наккхантийа̄ сати чхандо джа̄йати, чхандаджа̄то уссахати, уссахитва̄ тулети, тулайитва̄ падахати, пахитатто сама̄но ка̄йена чева парамасаччам̣ саччхикароти, пан̃н̃а̄йа ча нам̣ ативиджджха пассатӣ’’ти (ма. ни. 2.432) ча.
н̃а̄то аттхо сукха̄вахоти йатха̄вутто дит̣т̣хадхаммика̄диаттхо чева дуккха̄диаттхо ча йа̄тха̄вато н̃а̄то адхигато локийалокуттарабхедам̣ сукхам̣ а̄вахати ниппха̄детӣти аттхо.
т̣хита̄йа бха̄вана̄пан̃н̃а̄йа сутаматтенева на сиджджхатӣти тасса̄ пат̣ипаджджанавидхим̣ дассенто ‘‘севетха…пе…виппамоккха’’нти а̄ха. таттха севетха панта̄ни сена̄сана̄нӣти ка̄йавивекама̄ха. тена сам̣йоджанаппаха̄насса ча ваккхама̄натта̄ вивека̄рахассева вивекава̄соти сӣласам̣вара̄дайо идха авуттасиддха̄ ведитабба̄. чареййа сам̣йоджанавиппамоккханти йатха̄ сам̣йоджанехи читтам̣ виппамуччати, татха̄ випассана̄бха̄ванам̣ маггабха̄ванан̃ча чареййа пат̣ипаджджеййа̄ти аттхо. саче ратим̣ на̄дхигаччхеййа таттха̄ти тесу пантасена̄санесу йатха̄ладдхесу адхикусаладхаммесу ча ратим̣ пуббена̄парам̣ висесасса ала̄бхато абхиратим̣ на лабхеййа, сан̇гхе бхиккхусамӯхе раккхитатто каммат̣т̣ха̄напариган̣ханато раккхитачитто чхасу два̄ресу сатиа̄раккха̄йа упат̣т̣хапанена сатима̄ васеййа вихареййа, евам̣ вихарантасса ча апи на̄ма сам̣йоджанавиппамоккхо бхавеййа̄ти адхиппа̄йо.
маха̄чундаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.