1. уттараттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄

дуканипа̄те наттхи кочи бхаво ниччотиа̄дика̄ а̄йасмато уттараттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайам̣ пун̃н̃ам̣ упачинанто сумедхасса бхагавато ка̄ле виджджа̄дхаро хутва̄ а̄ка̄сена вичарати. тена ча самайена саттха̄ тасса анугган̣ханаттхам̣ ванантаре ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле нисӣди чхаббан̣н̣абуддхарам̣сийо виссадждженто. со анталиккхена гаччханто бхагавантам̣ дисва̄ пасанначитто а̄ка̄сато оруйха сувисуддхехи випулехи кан̣ика̄рапуппхехи бхагавантам̣ пӯджеси, пуппха̄ни буддха̄нубха̄вена саттху упари чхатта̄ка̄рена ат̣т̣хам̣су, со тена бхиййосоматта̄йа пасанначитто хутва̄ апарабха̄ге ка̄лам̣ катва̄ та̄ватим̣се ниббаттитва̄ ул̣а̄рам̣ диббасампаттим̣ анубхаванто йа̄вата̄йукам̣ таттха т̣хатва̄ тато чуто девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де ра̄джагахе бра̄хман̣амаха̄са̄лапутто хутва̄ ниббатти, уттаротисса на̄мам̣ ахоси. со вин̃н̃утам̣ патто бра̄хман̣авиджджа̄су ниппхаттим̣ гантва̄ джа̄тийа̄ рӯпена виджджа̄йа вайена сӣла̄ча̄рена ча локасса самбха̄ванӣйо джа̄то. тасса там̣ сампаттим̣ дисва̄ вассака̄ро магадхамаха̄матто аттано дхӣтарам̣ да̄тука̄мо хутва̄ аттано адхиппа̄йам̣ паведеси. со ниссаран̣аджджха̄сайата̄йа там̣ пат̣иккхипитва̄ ка̄лена ка̄лам̣ дхаммасена̄патим̣ пайирупа̄санто тасса сантике дхаммам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ ваттасампанно хутва̄ тхерам̣ упат̣т̣хахати.

тена ча самайена тхерасса ан̃н̃атаро а̄ба̄дхо уппанно, тасса бхесаджджаттха̄йа уттаро са̄ман̣еро па̄това паттачӣварама̄да̄йа виха̄рато никкханто антара̄магге тал̣а̄касса тӣре паттам̣ т̣хапетва̄ удакасамӣпам̣ гантва̄ мукхам̣ дховати. атха ан̃н̃атаро уман̇гачоро а̄раккхапурисехи анубаддхо аггадва̄ренева нагарато никкхамитва̄ пала̄йанто аттана̄ гахитам̣ ратанабхан̣д̣икам̣ са̄ман̣ерасса патте паккхипитва̄ пала̄йи. са̄ман̣еро паттасамӣпам̣ упагато. чорам̣ анубандханта̄ ра̄джапуриса̄ са̄ман̣ерасса патте бхан̣д̣икам̣ дисва̄, ‘‘айам̣ чоро, имина̄ чорийам̣ ката’’нти са̄ман̣ерам̣ паччха̄ба̄хам̣ бандхитва̄ вассака̄расса бра̄хман̣асса дассесум̣. вассака̄ро ча тада̄ ран̃н̃о виниччхайе нийутто хутва̄ чхеджджабхеджджам̣ ануса̄сати. со ‘‘пуббе мама вачанам̣ на̄дийи, суддхапа̄сан̣д̣ийесу паббаджӣ’’ти ча баддха̄гха̄татта̄ каммам̣ асодхетва̄ва джӣвантамева там̣ сӯле утта̄сеси.

атхасса бхагава̄ н̃а̄н̣апарипа̄кам̣ олокетва̄ там̣ т̣ха̄нам̣ гантва̄ виппхурантахаттханакхаман̣имайӯкхасамбхиннасита̄бхата̄йа паггхарантаджа̄тихин̇гулакасуван̣н̣арасадха̄рам̣ вийа джа̄ла̄гун̣т̣хитамудуталунадӣгхан̇гулихаттхам̣ уттарасса сӣсе т̣хапетва̄, ‘‘уттара, идам̣ те пуримакаммасса пхалам̣ уппаннам̣, таттха тайа̄ паччавеккхан̣абалена адхива̄сана̄ ка̄табба̄’’ти ватва̄ аджджха̄сайа̄нурӯпам̣ дхаммам̣ десеси. уттаро амата̄бхисекасадисена саттху хаттхасампхассена сан̃джа̄таппаса̄дасоманассата̄йа ул̣а̄рам̣ пӣтипа̄моджджам̣ пат̣илабхитва̄ йатха̄паричитам̣ випассана̄маггам̣ сама̄рӯл̣хо н̃а̄н̣асса парипа̄кам̣ гататта̄ саттху ча десана̄вила̄сена та̄вадева маггапат̣ипа̄т̣ийа̄ саббакилесе кхепетва̄ чхал̣абхин̃н̃о ахоси. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 2.56.55-92) –

‘‘сумедхо на̄ма самбуддхо, ба̄ттим̣саваралаккхан̣о;

вивекака̄мо бхагава̄, химавантамупа̄гами.

‘‘аджджхога̄хетва̄ химавантам̣, агго ка̄рун̣ико муни;

паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄на, нисӣди парисуттамо.

‘‘виджджа̄дхаро тада̄ а̄сим̣, анталиккхачаро ахам̣;

тисӯлам̣ сугатам̣ гайха, гаччха̄ми амбаре тада̄.

‘‘паббатагге йатха̄ агги, пун̣н̣ама̄йева чандима̄;

ванам̣ обха̄сате буддхо, са̄лара̄джа̄ва пхуллито.

‘‘ванагга̄ никкхамитва̄на, буддхарам̣сӣбхидха̄варе;

нал̣аггиван̣н̣асан̇ка̄са̄, дисва̄ читтам̣ паса̄дайим̣.

‘‘вичинам̣ аддасам̣ пуппхам̣, кан̣ика̄рам̣ девагандхикам̣;

тӣн̣и пуппха̄ни а̄да̄йа, буддхасет̣т̣хамапӯджайим̣.

‘‘буддхасса а̄нубха̄вена, тӣн̣и пуппха̄ни ме тада̄;

уддхам̣ван̣т̣а̄ адхопатта̄, чха̄йам̣ куббанти саттхуно.

‘‘тена каммена сукатена, четана̄пан̣идхӣхи ча;

джахитва̄ ма̄нусам̣ дехам̣, та̄ватим̣самагаччхахам̣.

‘‘таттха ме сукатам̣ бйамхам̣, кан̣ика̄рӣти н̃а̄йати;

сат̣т̣хийоджанамуббедхам̣, тим̣сайоджанавиттхатам̣.

‘‘сахассакан̣д̣ам̣ сатабхен̣д̣у, дхаджа̄лу харита̄майам̣;

сатасахассаниййӯха̄, бйамхе па̄тубхавим̣су ме.

‘‘сон̣н̣амайа̄ ман̣имайа̄, лохитан̇камайа̄пи ча;

пхалика̄пи ча паллан̇ка̄, йениччхака̄ йадиччхака̄.

‘‘маха̄рахан̃ча сайанам̣, тӯлика̄ викатӣйутам̣;

уддхаломин̃ча екантам̣, бимбоханасама̄йутам̣.

‘‘бхавана̄ никкхамитва̄на, чаранто девача̄рикам̣;

йатха̄ иччха̄ми гаманам̣, девасан̇гхапураккхато.

‘‘пуппхасса хет̣т̣ха̄ тит̣т̣ха̄ми, упариччхаданам̣ мама;

саманта̄ йоджанасатам̣, кан̣ика̄рехи чха̄дитам̣.

‘‘сат̣т̣хитӯрийасахасса̄ни, са̄йам̣ па̄там̣ упат̣т̣хахум̣;

парива̄ренти мам̣ ниччам̣, раттиндиваматандита̄.

‘‘таттха наччехи гӣтехи, та̄л̣ехи ва̄дитехи ча;

рама̄ми кхид̣д̣а̄ ратийа̄, мода̄ми ка̄мака̄махам̣.

‘‘таттха бхутва̄ пивитва̄ ча, мода̄ми тидасе тада̄;

на̄рӣган̣ехи сахито, мода̄ми бйамхамуттаме.

‘‘сата̄нам̣ пан̃чаккхаттун̃ча, девараджджамака̄райим̣;

сата̄нам̣ тӣн̣иккхаттун̃ча, чаккаваттӣ ахосахам̣;

падесараджджам̣ випулам̣, ган̣ана̄то асан̇кхийам̣.

‘‘бхаве бхаве сам̣саранто, маха̄бхогам̣ лабха̄махам̣;

бхоге ме ӯната̄ наттхи, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.

‘‘дуве бхаве сам̣сара̄ми, деватте атха ма̄нусе;

ан̃н̃ам̣ гатим̣ на джа̄на̄ми, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.

‘‘дуве куле паджа̄йа̄ми, кхаттийе ча̄пи бра̄хман̣е;

нӣче куле на джа̄на̄ми, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.

‘‘хаттхийа̄нам̣ ассайа̄нам̣, сивикам̣ сандама̄никам̣;

лабха̄ми саббамеветам̣, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.

‘‘да̄сӣган̣ам̣ да̄саган̣ам̣, на̄рийо самалан̇ката̄;

лабха̄ми саббамеветам̣, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.

‘‘косеййакамбалийа̄ни, кхомакаппа̄сика̄ни ча;

лабха̄ми саббамеветам̣, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.

‘‘нававаттхам̣ навапхалам̣, наваггарасабходжанам̣;

лабха̄ми саббамеветам̣, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.

‘‘имам̣ кха̄да имам̣ бхун̃джа, имамхи сайане сайа;

лабха̄ми саббамеветам̣, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.

‘‘саббаттха пӯджито хоми, йасо аччуггато мама;

маха̄паккхо сада̄ хоми, абхеджджапарисо сада̄;

н̃а̄тӣнам̣ уттамо хоми, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.

‘‘сӣтам̣ ун̣хам̣ на джа̄на̄ми, парил̣а̄хо на виджджати;

атхо четасикам̣ дуккхам̣, хадайе ме на виджджати.

‘‘суван̣н̣аван̣н̣о хутва̄на, сам̣сара̄ми бхава̄бхаве;

веван̣н̣ийам̣ на джа̄на̄ми, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.

‘‘девалока̄ чавитва̄на, суккамӯлена чодито;

са̄ваттхийам̣ пуре джа̄то, маха̄са̄ле суад̣д̣хаке.

‘‘пан̃ча ка̄магун̣е хитва̄, паббаджим̣ анага̄рийам̣;

джа̄тийа̄ саттавассохам̣, арахаттамапа̄пун̣им̣.

‘‘упасампа̄дайӣ буддхо, гун̣аман̃н̃а̄йа чаккхума̄;

тарун̣о пӯджанӣйохам̣, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.

‘‘диббачаккху висуддхам̣ ме, сама̄дхикусало ахам̣;

абхин̃н̃а̄па̄рамиппатто, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.

‘‘пат̣исамбхида̄ ануппатто, иддхипа̄десу ковидо;

дхаммесу па̄рамиппатто, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.

‘‘тим̣сакаппасахассамхи, йам̣ буддхамабхипӯджайим̣;

дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.

‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.

чхал̣абхин̃н̃о пуна хутва̄ сӯлато ут̣т̣хахитва̄ пара̄нуддайа̄йа а̄ка̄се т̣хатва̄ па̄т̣иха̄рийам̣ дассеси. маха̄джано аччхарийаббхутачиттаджа̄то ахоси. та̄вадевасса ван̣о сам̣рӯл̣хи, со бхиккхӯхи, ‘‘а̄вусо, та̄дисам̣ дуккхам̣ анубхаванто катхам̣ твам̣ випассанам̣ ануйун̃джитум̣ асаккхӣ’’ти пут̣т̣хо, ‘‘пагева ме, а̄вусо, сам̣са̄ре а̄дӣнаво, сан̇кха̄ра̄нан̃ча сабха̄во судит̣т̣хо, ева̄хам̣ та̄дисам̣ дуккхам̣ анубхавантопи асаккхим̣ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ висесам̣ адхиганту’’нти дассенто –

121. ‘‘наттхи кочи бхаво ниччо, сан̇кха̄ра̄ ва̄пи сассата̄;

уппаджджанти ча те кхандха̄, чаванти апара̄парам̣.

122. ‘‘етама̄дӣнавам̣ н̃атва̄, бхавенамхи анаттхико;

ниссат̣о саббака̄мехи, патто ме а̄саваккхайо’’ти. –

имам̣ га̄тха̄двайам̣ абха̄си.

таттха наттхи кочи бхаво ниччоти каммабхаво упапаттибхаво ка̄мабхаво рӯпабхаво арӯпабхаво сан̃н̃ӣбхаво асан̃н̃ӣбхаво невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃ӣбхаво екавока̄рабхаво чатувока̄рабхаво пан̃чавока̄рабхавоти евам̣бхедо, таттха̄пи хӣно маджджхимо уккат̣т̣хо дӣгха̄йуко сукхабахуло вомиссасукхадуккхоти евам̣вибха̄го йокочи ниччо дхуво тхиро апалокийадхаммо наттхи там̣ там̣ ка̄ран̣ам̣ пат̣ичча самуппаннатта̄. йасма̄ ча етадевам̣, тасма̄ сан̇кха̄ра̄ ва̄пи сассата̄ наттхӣти йоджана̄. паччайехи сан̇кхататта̄ ‘‘сан̇кха̄ра̄’’ти ладдхана̄ме хи пан̃чаккхандхе упа̄да̄йа бхавасаман̃н̃а̄йа сан̇кха̄ра̄ва хутва̄ самбхӯта̄ джара̄маран̣ена ча випарин̣амантӣти асассата̄ випарин̣а̄мадхамма̄. татха̄ хи те ‘‘сан̇кха̄ра̄’’ти вуччанти. тена̄ха уппаджджанти ча те кхандха̄, чаванти апара̄паранти. те бхавапарийа̄йена сан̇кха̄рапарийа̄йена ча вутта̄ пан̃чаккхандха̄ йатха̄паччайам̣ апара̄парам̣ уппаджджанти, уппанна̄ ча джара̄йа парипӣл̣ита̄ хутва̄ чаванти парибхиджджантӣти аттхо. етена ‘‘бхаво, сан̇кха̄ра̄’’ти ча ладдхавоха̄ра̄ пан̃чаккхандха̄ удайаббайасабха̄ва̄ти дассети. йасма̄ тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ сан̇кха̄ре саммасантасса тайопи бхава̄ а̄диттам̣ вийа сан̇кхате а̄дӣнавам̣ досам̣ пагева випассана̄пан̃н̃а̄йа джа̄нитва̄ аниччалаккхан̣ехи дит̣т̣ха̄ сан̇кха̄ра̄ дуккха̄натта̄ вибхӯтатара̄ упат̣т̣хаханти, тена̄ха бхагава̄ – ‘‘йаданиччам̣ там̣ дуккхам̣, йам̣ дуккхам̣ таданатта̄’’ти (сам̣. ни. 3.15).

йасма̄ тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ сан̇кха̄ре саммасантасса тайопи бхава̄ а̄диттам̣ вийа ага̄рам̣ саппат̣ибхайа̄ упат̣т̣хаханти, тасма̄ а̄ха ‘‘бхавенамхи анаттхико’’ти. евам̣ пана саббасо бхавехи виниваттийама̄насса ка̄месу апеккха̄йа лесопи на самбхаватийева, тена̄ха ‘‘ниссат̣о саббака̄мехӣ’’ти, амхӣти йоджана̄. ма̄нусехи вийа диббехипи ка̄мехи ниваттитачиттосмӣти аттхо. патто ме а̄саваккхайоти йасма̄ евам̣ супаримаджджитасан̇кха̄ро бхавесу супаридит̣т̣ха̄дӣнаво ка̄месу ча ана̄саттама̄насо тасма̄ сӯламаттхаке нисиннена̄пи ме майа̄ патто адхигато а̄саваккхайо нибба̄нам̣ арахаттан̃ча̄ти. ан̃н̃ехи ча сабрахмача̄рӣхи аппаттама̄насехи тададхигама̄йа усса̄хо каран̣ӣйоти бхиккхӯнам̣ ова̄дамада̄си.

уттараттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.