1. пат̣хамавагго
1. уттараттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
дуканипа̄те наттхи кочи бхаво ниччотиа̄дика̄ а̄йасмато уттараттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайам̣ пун̃н̃ам̣ упачинанто сумедхасса бхагавато ка̄ле виджджа̄дхаро хутва̄ а̄ка̄сена вичарати. тена ча самайена саттха̄ тасса анугган̣ханаттхам̣ ванантаре ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле нисӣди чхаббан̣н̣абуддхарам̣сийо виссадждженто. со анталиккхена гаччханто бхагавантам̣ дисва̄ пасанначитто а̄ка̄сато оруйха сувисуддхехи випулехи кан̣ика̄рапуппхехи бхагавантам̣ пӯджеси, пуппха̄ни буддха̄нубха̄вена саттху упари чхатта̄ка̄рена ат̣т̣хам̣су, со тена бхиййосоматта̄йа пасанначитто хутва̄ апарабха̄ге ка̄лам̣ катва̄ та̄ватим̣се ниббаттитва̄ ул̣а̄рам̣ диббасампаттим̣ анубхаванто йа̄вата̄йукам̣ таттха т̣хатва̄ тато чуто девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де ра̄джагахе бра̄хман̣амаха̄са̄лапутто хутва̄ ниббатти, уттаротисса на̄мам̣ ахоси. со вин̃н̃утам̣ патто бра̄хман̣авиджджа̄су ниппхаттим̣ гантва̄ джа̄тийа̄ рӯпена виджджа̄йа вайена сӣла̄ча̄рена ча локасса самбха̄ванӣйо джа̄то. тасса там̣ сампаттим̣ дисва̄ вассака̄ро магадхамаха̄матто аттано дхӣтарам̣ да̄тука̄мо хутва̄ аттано адхиппа̄йам̣ паведеси. со ниссаран̣аджджха̄сайата̄йа там̣ пат̣иккхипитва̄ ка̄лена ка̄лам̣ дхаммасена̄патим̣ пайирупа̄санто тасса сантике дхаммам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ ваттасампанно хутва̄ тхерам̣ упат̣т̣хахати.
тена ча самайена тхерасса ан̃н̃атаро а̄ба̄дхо уппанно, тасса бхесаджджаттха̄йа уттаро са̄ман̣еро па̄това паттачӣварама̄да̄йа виха̄рато никкханто антара̄магге тал̣а̄касса тӣре паттам̣ т̣хапетва̄ удакасамӣпам̣ гантва̄ мукхам̣ дховати. атха ан̃н̃атаро уман̇гачоро а̄раккхапурисехи анубаддхо аггадва̄ренева нагарато никкхамитва̄ пала̄йанто аттана̄ гахитам̣ ратанабхан̣д̣икам̣ са̄ман̣ерасса патте паккхипитва̄ пала̄йи. са̄ман̣еро паттасамӣпам̣ упагато. чорам̣ анубандханта̄ ра̄джапуриса̄ са̄ман̣ерасса патте бхан̣д̣икам̣ дисва̄, ‘‘айам̣ чоро, имина̄ чорийам̣ ката’’нти са̄ман̣ерам̣ паччха̄ба̄хам̣ бандхитва̄ вассака̄расса бра̄хман̣асса дассесум̣. вассака̄ро ча тада̄ ран̃н̃о виниччхайе нийутто хутва̄ чхеджджабхеджджам̣ ануса̄сати. со ‘‘пуббе мама вачанам̣ на̄дийи, суддхапа̄сан̣д̣ийесу паббаджӣ’’ти ча баддха̄гха̄татта̄ каммам̣ асодхетва̄ва джӣвантамева там̣ сӯле утта̄сеси.
атхасса бхагава̄ н̃а̄н̣апарипа̄кам̣ олокетва̄ там̣ т̣ха̄нам̣ гантва̄ виппхурантахаттханакхаман̣имайӯкхасамбхиннасита̄бхата̄йа паггхарантаджа̄тихин̇гулакасуван̣н̣арасадха̄рам̣ вийа джа̄ла̄гун̣т̣хитамудуталунадӣгхан̇гулихаттхам̣ уттарасса сӣсе т̣хапетва̄, ‘‘уттара, идам̣ те пуримакаммасса пхалам̣ уппаннам̣, таттха тайа̄ паччавеккхан̣абалена адхива̄сана̄ ка̄табба̄’’ти ватва̄ аджджха̄сайа̄нурӯпам̣ дхаммам̣ десеси. уттаро амата̄бхисекасадисена саттху хаттхасампхассена сан̃джа̄таппаса̄дасоманассата̄йа ул̣а̄рам̣ пӣтипа̄моджджам̣ пат̣илабхитва̄ йатха̄паричитам̣ випассана̄маггам̣ сама̄рӯл̣хо н̃а̄н̣асса парипа̄кам̣ гататта̄ саттху ча десана̄вила̄сена та̄вадева маггапат̣ипа̄т̣ийа̄ саббакилесе кхепетва̄ чхал̣абхин̃н̃о ахоси. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 2.56.55-92) –
‘‘сумедхо на̄ма самбуддхо, ба̄ттим̣саваралаккхан̣о;
вивекака̄мо бхагава̄, химавантамупа̄гами.
‘‘аджджхога̄хетва̄ химавантам̣, агго ка̄рун̣ико муни;
паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄на, нисӣди парисуттамо.
‘‘виджджа̄дхаро тада̄ а̄сим̣, анталиккхачаро ахам̣;
тисӯлам̣ сугатам̣ гайха, гаччха̄ми амбаре тада̄.
‘‘паббатагге йатха̄ агги, пун̣н̣ама̄йева чандима̄;
ванам̣ обха̄сате буддхо, са̄лара̄джа̄ва пхуллито.
‘‘ванагга̄ никкхамитва̄на, буддхарам̣сӣбхидха̄варе;
нал̣аггиван̣н̣асан̇ка̄са̄, дисва̄ читтам̣ паса̄дайим̣.
‘‘вичинам̣ аддасам̣ пуппхам̣, кан̣ика̄рам̣ девагандхикам̣;
тӣн̣и пуппха̄ни а̄да̄йа, буддхасет̣т̣хамапӯджайим̣.
‘‘буддхасса а̄нубха̄вена, тӣн̣и пуппха̄ни ме тада̄;
уддхам̣ван̣т̣а̄ адхопатта̄, чха̄йам̣ куббанти саттхуно.
‘‘тена каммена сукатена, четана̄пан̣идхӣхи ча;
джахитва̄ ма̄нусам̣ дехам̣, та̄ватим̣самагаччхахам̣.
‘‘таттха ме сукатам̣ бйамхам̣, кан̣ика̄рӣти н̃а̄йати;
сат̣т̣хийоджанамуббедхам̣, тим̣сайоджанавиттхатам̣.
‘‘сахассакан̣д̣ам̣ сатабхен̣д̣у, дхаджа̄лу харита̄майам̣;
сатасахассаниййӯха̄, бйамхе па̄тубхавим̣су ме.
‘‘сон̣н̣амайа̄ ман̣имайа̄, лохитан̇камайа̄пи ча;
пхалика̄пи ча паллан̇ка̄, йениччхака̄ йадиччхака̄.
‘‘маха̄рахан̃ча сайанам̣, тӯлика̄ викатӣйутам̣;
уддхаломин̃ча екантам̣, бимбоханасама̄йутам̣.
‘‘бхавана̄ никкхамитва̄на, чаранто девача̄рикам̣;
йатха̄ иччха̄ми гаманам̣, девасан̇гхапураккхато.
‘‘пуппхасса хет̣т̣ха̄ тит̣т̣ха̄ми, упариччхаданам̣ мама;
саманта̄ йоджанасатам̣, кан̣ика̄рехи чха̄дитам̣.
‘‘сат̣т̣хитӯрийасахасса̄ни, са̄йам̣ па̄там̣ упат̣т̣хахум̣;
парива̄ренти мам̣ ниччам̣, раттиндиваматандита̄.
‘‘таттха наччехи гӣтехи, та̄л̣ехи ва̄дитехи ча;
рама̄ми кхид̣д̣а̄ ратийа̄, мода̄ми ка̄мака̄махам̣.
‘‘таттха бхутва̄ пивитва̄ ча, мода̄ми тидасе тада̄;
на̄рӣган̣ехи сахито, мода̄ми бйамхамуттаме.
‘‘сата̄нам̣ пан̃чаккхаттун̃ча, девараджджамака̄райим̣;
сата̄нам̣ тӣн̣иккхаттун̃ча, чаккаваттӣ ахосахам̣;
падесараджджам̣ випулам̣, ган̣ана̄то асан̇кхийам̣.
‘‘бхаве бхаве сам̣саранто, маха̄бхогам̣ лабха̄махам̣;
бхоге ме ӯната̄ наттхи, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘дуве бхаве сам̣сара̄ми, деватте атха ма̄нусе;
ан̃н̃ам̣ гатим̣ на джа̄на̄ми, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘дуве куле паджа̄йа̄ми, кхаттийе ча̄пи бра̄хман̣е;
нӣче куле на джа̄на̄ми, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘хаттхийа̄нам̣ ассайа̄нам̣, сивикам̣ сандама̄никам̣;
лабха̄ми саббамеветам̣, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘да̄сӣган̣ам̣ да̄саган̣ам̣, на̄рийо самалан̇ката̄;
лабха̄ми саббамеветам̣, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘косеййакамбалийа̄ни, кхомакаппа̄сика̄ни ча;
лабха̄ми саббамеветам̣, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘нававаттхам̣ навапхалам̣, наваггарасабходжанам̣;
лабха̄ми саббамеветам̣, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘имам̣ кха̄да имам̣ бхун̃джа, имамхи сайане сайа;
лабха̄ми саббамеветам̣, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘саббаттха пӯджито хоми, йасо аччуггато мама;
маха̄паккхо сада̄ хоми, абхеджджапарисо сада̄;
н̃а̄тӣнам̣ уттамо хоми, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘сӣтам̣ ун̣хам̣ на джа̄на̄ми, парил̣а̄хо на виджджати;
атхо четасикам̣ дуккхам̣, хадайе ме на виджджати.
‘‘суван̣н̣аван̣н̣о хутва̄на, сам̣сара̄ми бхава̄бхаве;
веван̣н̣ийам̣ на джа̄на̄ми, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘девалока̄ чавитва̄на, суккамӯлена чодито;
са̄ваттхийам̣ пуре джа̄то, маха̄са̄ле суад̣д̣хаке.
‘‘пан̃ча ка̄магун̣е хитва̄, паббаджим̣ анага̄рийам̣;
джа̄тийа̄ саттавассохам̣, арахаттамапа̄пун̣им̣.
‘‘упасампа̄дайӣ буддхо, гун̣аман̃н̃а̄йа чаккхума̄;
тарун̣о пӯджанӣйохам̣, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘диббачаккху висуддхам̣ ме, сама̄дхикусало ахам̣;
абхин̃н̃а̄па̄рамиппатто, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘пат̣исамбхида̄ ануппатто, иддхипа̄десу ковидо;
дхаммесу па̄рамиппатто, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘тим̣сакаппасахассамхи, йам̣ буддхамабхипӯджайим̣;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
чхал̣абхин̃н̃о пуна хутва̄ сӯлато ут̣т̣хахитва̄ пара̄нуддайа̄йа а̄ка̄се т̣хатва̄ па̄т̣иха̄рийам̣ дассеси. маха̄джано аччхарийаббхутачиттаджа̄то ахоси. та̄вадевасса ван̣о сам̣рӯл̣хи, со бхиккхӯхи, ‘‘а̄вусо, та̄дисам̣ дуккхам̣ анубхаванто катхам̣ твам̣ випассанам̣ ануйун̃джитум̣ асаккхӣ’’ти пут̣т̣хо, ‘‘пагева ме, а̄вусо, сам̣са̄ре а̄дӣнаво, сан̇кха̄ра̄нан̃ча сабха̄во судит̣т̣хо, ева̄хам̣ та̄дисам̣ дуккхам̣ анубхавантопи асаккхим̣ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ висесам̣ адхиганту’’нти дассенто –
121. ‘‘наттхи кочи бхаво ниччо, сан̇кха̄ра̄ ва̄пи сассата̄;
уппаджджанти ча те кхандха̄, чаванти апара̄парам̣.
122. ‘‘етама̄дӣнавам̣ н̃атва̄, бхавенамхи анаттхико;
ниссат̣о саббака̄мехи, патто ме а̄саваккхайо’’ти. –
имам̣ га̄тха̄двайам̣ абха̄си.
таттха наттхи кочи бхаво ниччоти каммабхаво упапаттибхаво ка̄мабхаво рӯпабхаво арӯпабхаво сан̃н̃ӣбхаво асан̃н̃ӣбхаво невасан̃н̃ӣна̄сан̃н̃ӣбхаво екавока̄рабхаво чатувока̄рабхаво пан̃чавока̄рабхавоти евам̣бхедо, таттха̄пи хӣно маджджхимо уккат̣т̣хо дӣгха̄йуко сукхабахуло вомиссасукхадуккхоти евам̣вибха̄го йокочи ниччо дхуво тхиро апалокийадхаммо наттхи там̣ там̣ ка̄ран̣ам̣ пат̣ичча самуппаннатта̄. йасма̄ ча етадевам̣, тасма̄ сан̇кха̄ра̄ ва̄пи сассата̄ наттхӣти йоджана̄. паччайехи сан̇кхататта̄ ‘‘сан̇кха̄ра̄’’ти ладдхана̄ме хи пан̃чаккхандхе упа̄да̄йа бхавасаман̃н̃а̄йа сан̇кха̄ра̄ва хутва̄ самбхӯта̄ джара̄маран̣ена ча випарин̣амантӣти асассата̄ випарин̣а̄мадхамма̄. татха̄ хи те ‘‘сан̇кха̄ра̄’’ти вуччанти. тена̄ха уппаджджанти ча те кхандха̄, чаванти апара̄паранти. те бхавапарийа̄йена сан̇кха̄рапарийа̄йена ча вутта̄ пан̃чаккхандха̄ йатха̄паччайам̣ апара̄парам̣ уппаджджанти, уппанна̄ ча джара̄йа парипӣл̣ита̄ хутва̄ чаванти парибхиджджантӣти аттхо. етена ‘‘бхаво, сан̇кха̄ра̄’’ти ча ладдхавоха̄ра̄ пан̃чаккхандха̄ удайаббайасабха̄ва̄ти дассети. йасма̄ тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ сан̇кха̄ре саммасантасса тайопи бхава̄ а̄диттам̣ вийа сан̇кхате а̄дӣнавам̣ досам̣ пагева випассана̄пан̃н̃а̄йа джа̄нитва̄ аниччалаккхан̣ехи дит̣т̣ха̄ сан̇кха̄ра̄ дуккха̄натта̄ вибхӯтатара̄ упат̣т̣хаханти, тена̄ха бхагава̄ – ‘‘йаданиччам̣ там̣ дуккхам̣, йам̣ дуккхам̣ таданатта̄’’ти (сам̣. ни. 3.15).
йасма̄ тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ сан̇кха̄ре саммасантасса тайопи бхава̄ а̄диттам̣ вийа ага̄рам̣ саппат̣ибхайа̄ упат̣т̣хаханти, тасма̄ а̄ха ‘‘бхавенамхи анаттхико’’ти. евам̣ пана саббасо бхавехи виниваттийама̄насса ка̄месу апеккха̄йа лесопи на самбхаватийева, тена̄ха ‘‘ниссат̣о саббака̄мехӣ’’ти, амхӣти йоджана̄. ма̄нусехи вийа диббехипи ка̄мехи ниваттитачиттосмӣти аттхо. патто ме а̄саваккхайоти йасма̄ евам̣ супаримаджджитасан̇кха̄ро бхавесу супаридит̣т̣ха̄дӣнаво ка̄месу ча ана̄саттама̄насо тасма̄ сӯламаттхаке нисиннена̄пи ме майа̄ патто адхигато а̄саваккхайо нибба̄нам̣ арахаттан̃ча̄ти. ан̃н̃ехи ча сабрахмача̄рӣхи аппаттама̄насехи тададхигама̄йа усса̄хо каран̣ӣйоти бхиккхӯнам̣ ова̄дамада̄си.
уттараттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. пин̣д̣олабха̄радва̄джаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
найидам̣ анайена̄тиа̄дика̄ а̄йасмато пин̣д̣олабха̄радва̄джаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айам̣ кира падумуттарасса бхагавато ка̄ле сӣхайонийам̣ ниббаттитва̄ паббатагуха̄йам̣ вихарати. бхагава̄ тасса ануггахам̣ ка̄тум̣ гочара̄йа паккантака̄ле сайанагухам̣ пависитва̄ ниродхам̣ сама̄паджджитва̄ нисӣди. сӣхо гочарам̣ гахетва̄ ниватто гуха̄два̄ре бхагавантам̣ дисва̄ хат̣т̣хатут̣т̣хо джаладжатхаладжапуппхехи пӯджам̣ катва̄ читтам̣ паса̄денто бхагавато а̄раккхаттха̄йа аран̃н̃е ва̄л̣амиге апанетум̣ тӣсу вела̄су сӣхана̄дам̣ наданто буддхагата̄йа сатийа̄ ат̣т̣ха̄си. йатха̄ пат̣хамадивасам̣, евам̣ сатта̄хам̣ пӯджеси. бхагава̄ сатта̄хаччайена ниродха̄ вут̣т̣хахитва̄ ‘‘ваттиссати имасса еттако упаниссайо’’ти тасса пассантассева а̄ка̄сам̣ паккхандитва̄ виха̄рамева гато. сӣхо па̄лилеййакахаттхӣ вийа буддхавийогадуккхам̣ адхива̄сетум̣ асакконто ка̄лам̣ катва̄ хам̣саватӣнагаре маха̄бхогакуле ниббаттитва̄ вайаппатто нагарава̄сӣхи саддхим̣ виха̄рам̣ гато дхаммадесанам̣ сутва̄ сатта̄хам̣ маха̄да̄нам̣ паваттетва̄ йа̄ваджӣвам̣ пун̃н̃а̄ни катва̄ апара̄парам̣ девамануссесу сам̣саранто амха̄кам̣ бхагавато ка̄ле косамбийам̣ ран̃н̃о утенасса пурохитапутто хутва̄ ниббатти бха̄радва̄джо на̄ма на̄мена. со вайаппатто тайо веде уггахетва̄ пан̃ча ма̄н̣авакасата̄ни манте ва̄ченто махаггхасабха̄вена ананурӯпа̄ча̄ратта̄ техи париччаджджанто ра̄джагахам̣ гантва̄ бхагавато бхиккхусан̇гхасса ча ла̄бхасакка̄рам̣ дисва̄ са̄сане паббаджитва̄ бходжане аматтан̃н̃ӯ хутва̄ вичаранто саттха̄ра̄ упа̄йена маттан̃н̃ута̄йа патит̣т̣ха̄пито випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ начирассева чхал̣абхин̃н̃о ахоси. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 2.50.104-109) –
‘‘мигалуддо пуре а̄сим̣, випине вичарам̣ тада̄;
аддасам̣ вираджам̣ буддхам̣, саббадхамма̄на па̄рагум̣.
‘‘пийа̄лапхалама̄да̄йа, буддхасет̣т̣хассада̄сахам̣;
пун̃н̃аккхеттасса вӣрасса, пасанно сехи па̄н̣ибхи.
‘‘екатим̣се ито каппе, йам̣ пхалам̣ ададим̣ тада̄;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, пхалада̄нассидам̣ пхалам̣.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
чхал̣абхин̃н̃о пана хутва̄ ‘‘бхагавато саммукха̄ йам̣ са̄вакехи паттаббам̣, там̣ майа̄ патта’’нти, бхиккхусан̇гхе ча ‘‘йасса магге ва̄ пхале ва̄ кан̇кха̄ аттхи, со мам̣ пуччхатӯ’’ти сӣхана̄дам̣ нади. тена там̣ бхагава̄, ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ сӣхана̄дика̄нам̣ йадидам̣ пин̣д̣олабха̄радва̄джо’’ти (а. ни. 1.188, 195) етадагге т̣хапеси. со екадивасам̣ аттано сантикам̣ упагатам̣ гихика̄ле саха̄йабхӯтам̣ маччхарим̣ миччха̄дит̣т̣хибра̄хман̣ам̣ анукампама̄но тасса да̄накатхам̣ катхетва̄ тена ча ‘‘айам̣ мама дханам̣ вина̄сетука̄мо’’ти бхакут̣им̣ катва̄пи ‘‘туйхам̣ екабхаттам̣ демӣ’’ти вутте, ‘‘там̣ сан̇гхасса дехи ма̄ майха’’нти сан̇гхасса парин̣а̄меси. пуна бра̄хман̣ена ‘‘айам̣ мам̣ бахӯнам̣ да̄петука̄мо’’ти аппаччайе пака̄сите дутийадивасам̣ дхаммасена̄патина̄ сан̇гхагата̄йа даккхин̣а̄йа махаппхалабха̄ваппака̄санена там̣ паса̄детва̄, ‘‘айам̣ бра̄хман̣о ‘а̄ха̄рагедхена мам̣ да̄не нӣйоджесӣ’ти ман̃н̃ати, а̄ха̄расса пана майа̄ саббасо парин̃н̃а̄табха̄вам̣ на джа̄на̄ти, ханда нам̣ джа̄на̄пемӣ’’ти –
123. ‘‘найидам̣ анайена джӣвитам̣, на̄ха̄ро хадайасса сантико;
а̄ха̄рат̣т̣хитико самуссайо, ити дисва̄на чара̄ми есанам̣.
124. ‘‘пан̇коти хи нам̣ аведайум̣, йа̄йам̣ ванданапӯджана̄ кулесу;
сукхумам̣ саллам̣ дуруббахам̣, сакка̄ро ка̄пурисена дуджджахо’’ти. –
га̄тха̄двайам̣ абха̄си.
таттха найидам̣ анайена джӣвитанти идам̣ мама джӣвитам̣ анайена ан̃а̄йена вел̣уда̄напуппхада̄на̄дианесана̄йа на хоти джӣвитаникантийа̄ абха̄вато. на̄ха̄ро хадайасса сантикоти а̄ха̄ро ча а̄харийама̄но маггапхалан̃а̄н̣ам̣ вийа хадайасса читтасса сантикаро на хоти, кевалам̣ пана саджджукам̣ кхуда̄пат̣игха̄таматтам̣ каротӣти адхиппа̄йо. атха ва̄ на̄ха̄ро хадайасса сантикоти а̄ха̄ро расатан̣ха̄ваттху ме хадайасса сантико а̄сатто на хоти расатан̣ха̄йа ева абха̄вато. ‘‘сантике’’типи пат̣ханти. йо хи а̄ха̄рагиддхо ла̄бхасакка̄раппасуто вичарати, тасса а̄ха̄ро хадайасса сантике на̄ма абхин̣хам̣ манасика̄таббато. йо пана парин̃н̃а̄та̄ха̄ро, со таттха пахӣначчхандара̄го, на тасса̄ха̄ро хадайасса сантике на̄ма – ‘‘катхам̣ ну кхо лабхеййа’’нтиа̄диманасикаран̣ассева абха̄вато. йади хи джӣвитаниканти а̄ха̄рарасатан̣ха̄ ча наттхи, атха касма̄ пин̣д̣а̄йа чарасӣти ануйогам̣ манаси катва̄ а̄ха ‘‘а̄ха̄рат̣т̣хитико самуссайо, ити дисва̄на чара̄ми есана’’нти. а̄ха̄ро бходжанам̣ т̣хити т̣ха̄нам̣ паччайо етасса̄ти а̄ха̄рат̣т̣хитико. ‘‘а̄ха̄рапат̣ибаддхавуттико самуссайо ка̄йо’’ити дисва̄на евам̣ н̃атва̄ имаматтхам̣ буддхийам̣ т̣хапетва̄ чара̄ми есанам̣, бхиккха̄парийесанам̣ каромӣти аттхо.
паччайанимиттам̣ кула̄ни упасан̇каманто таттха ванданапӯджана̄хи ла̄бхасакка̄рехи ча баджджхатӣти евам̣ ма̄дисесу на чинтетаббанти дассенто ‘‘пан̇ко’’тига̄тхам̣ абха̄си. тассаттхо – йа̄ айам̣ паччайанимиттам̣ упагата̄нам̣ паббаджита̄нам̣ кулесу гехава̄сӣсу паваттиссати гун̣асамбха̄вана̄ пӯджана̄ ча, йасма̄ там̣ абха̄витатта̄нам̣ осӣда̄панат̣т̣хена малӣнабха̄вакаран̣ена ча пан̇ко каддамоти буддха̄дайо аведайум̣ аббхан̃н̃а̄сум̣ паведесум̣ ва̄, тасма̄ са̄ саппуриса̄нам̣ бандха̄йа на хоти сакка̄ра̄са̄йа пагева пахӣнатта̄. асаппурисасса пана сакка̄ра̄са̄ дувин̃н̃еййасабха̄вата̄йа пӣл̣а̄джананато анто туданато уддхаритум̣ асаккун̣еййато ча сукхумам̣ саллам̣ дуруббахам̣. тато ева тена сакка̄ро ка̄пурисена дуджджахо дуруббахеййо тасса паха̄напат̣ипаттийа̄ аппат̣ипаджджанато, сакка̄ра̄са̄паха̄нена пахӣно хотӣти. там̣ сутва̄ бра̄хман̣о тхере абхиппасанно ахоси.
пин̣д̣олабха̄радва̄джаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. валлийаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
маккат̣о пан̃чадва̄ра̄йантиа̄дика̄ а̄йасмато валлийаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве пун̃н̃а̄ни упачинанто ито екатим̣се каппе кулагехе ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто екадивасам̣ кеначидева каран̣ӣйена аран̃н̃ам̣ гато таттха на̄радам̣ на̄ма паччекасамбуддхам̣ руккхамӯле васантам̣ дисва̄ пасаннама̄насо нал̣ехи са̄лам̣ катва̄ тин̣ехи чха̄детва̄ ада̄си. чан̇каманат̣т̣ха̄нан̃часса содхетва̄ ва̄лука̄ окиритва̄ ада̄си. со тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де са̄ваттхийам̣ бра̄хман̣амаха̄са̄ласса путто хутва̄ ниббатти, валлийотисса на̄мам̣ ахоси. со вайаппатто йоббанамануппатто индрийавасико хутва̄ вичаранто калйа̄н̣амиттасам̣саггена бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ дхаммам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ начирассева арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 2.50.93-103) –
‘‘химавантасса̄видӯре, ха̄рито на̄ма паббато;
сайамбхӯ на̄радо на̄ма, руккхамӯле васӣ тада̄.
‘‘нал̣а̄га̄рам̣ каритва̄на, тин̣ена чха̄дайим̣ ахам̣;
чан̇камам̣ содхайитва̄на, сайамбхусса ада̄сахам̣.
‘‘тена каммена сукатена, четана̄пан̣идхӣхи ча;
джахитва̄ ма̄нусам̣ дехам̣, та̄ватим̣самагаччхахам̣.
‘‘таттха ме сукатам̣ бйамхам̣, нал̣акут̣иканиммитам̣;
сат̣т̣хийоджанамуббедхам̣, тим̣сайоджанавиттхатам̣.
‘‘чатуддасесу каппесу, девалоке рамим̣ ахам̣;
екасаттатиккхаттун̃ча, девараджджамака̄райим̣.
‘‘чатуттим̣сатиккхаттун̃ча, чаккаваттӣ ахосахам̣;
падесараджджам̣ випулам̣, ган̣ана̄то асан̇кхийам̣.
‘‘дхаммапа̄са̄дама̄руйха, сабба̄ка̄раварӯпамам̣;
йадиччхака̄хам̣ вихаре, сакйапуттасса са̄сане.
‘‘екатим̣се ито каппе, йам̣ каммамакарим̣ тада̄;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, нал̣акут̣ийидам̣ пхалам̣.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
арахаттам̣ пана патва̄ путхуджджанака̄ле аттано читтасса рӯпа̄диа̄рамман̣есу йатха̄ка̄маппаваттийа̄, ида̄ни арийамаггена ниггахитабха̄васса ча вибха̄ванена ан̃н̃ам̣ бйа̄каронто –
125. ‘‘маккат̣о пан̃чадва̄ра̄йам̣, кут̣ика̄йам̣ пасаккийа;
два̄рена анупарийети, гхат̣т̣айанто мухум̣ мухум̣.
126. ‘‘тит̣т̣ха маккат̣а ма̄ дха̄ви, на хи те там̣ йатха̄ пуре;
ниггахӣтоси пан̃н̃а̄йа, нева дӯрам̣ гамиссасӣ’’ти. – га̄тха̄двайам̣ абха̄си;
таттха гхат̣т̣айантоти аттано лолабха̄вена руккхасса ан̃н̃ам̣ са̄кхам̣ мун̃читва̄ ан̃н̃асса гахан̣ена анекава̄рам̣ таттха руккхам̣ ча̄ленто пхалӯпабхогамаккат̣о вийа тена тена чаккха̄дидва̄рена рӯпа̄диа̄рамман̣есу ан̃н̃ам̣ мун̃читва̄ ан̃н̃ам̣ ган̣ханто читтасанта̄насса сама̄да̄навасена ниччалам̣ т̣ха̄тум̣ аппада̄нена абхиккхан̣ам̣ гхат̣т̣айанто ча̄ленто тасмим̣йева рӯпа̄диа̄рамман̣е анупариваттати йатха̄ка̄мам̣ вичарати. ваттама̄насамӣпата̄йа четтха ваттама̄навачанам̣. евам̣ анупарийанто ча тит̣т̣ха, маккат̣а, ма̄ дха̄ви твам̣, читтамаккат̣а, ида̄ни тит̣т̣ха ма̄ дха̄ви, ито пат̣т̣ха̄йа те дха̄витум̣ на сакка̄, тасма̄ на хи те там̣ йатха̄ пӯре йасма̄ там̣ аттабха̄вагехам̣ пуббе вийа на те севитам̣ пихитадва̄рабха̄вато, кин̃ча ниггахӣтоси пан̃н̃а̄йа сайан̃ча ида̄ни маггапан̃н̃а̄йа килеса̄бхисан̇кха̄расан̇кха̄та̄нам̣ па̄да̄нам̣ чхеданена аччантикам̣ ниггахам̣ паттоси, тасма̄ нева дӯрам̣ гамиссаси ито аттабха̄вато дӯрам̣ дутийа̄диаттабха̄вам̣ нева гамиссаси йа̄вачаримакачиттам̣ ева те гамананти дассети. ‘‘нето дӯра’’нтипи па̄т̣хо, со еваттхо.
валлийаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. ган̇га̄тӣрийаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
тин̣н̣ам̣ ме та̄лапатта̄нантиа̄дика̄ а̄йасмато ган̇га̄тӣрийаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айам̣ кира падумуттарасса бхагавато ка̄ле кулагехе ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто са̄сане абхиппасанно хутва̄ бхиккхусан̇гхасса па̄нӣйамада̄си. со тена пун̃н̃акаммена девалоке ниббаттитва̄ апара̄парам̣ пун̃н̃а̄ни катва̄ девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де са̄ваттхийам̣ ан̃н̃атарасса гахапатисса путто хутва̄ ниббатти, ‘‘датто’’тисса на̄мам̣ ахоси. со вайаппатто гхара̄ва̄сам̣ васанто агаманӣйат̣т̣ха̄набха̄вам̣ аджа̄нитва̄ вӣтиккамам̣ катва̄ пуна агаманӣйат̣т̣ха̄набха̄вам̣ н̃атва̄ сам̣вегаджа̄то паббаджитва̄ там̣ каммам̣ джигуччхитва̄ лӯкхапат̣ипаттим̣ анутит̣т̣ханто пам̣сукӯлачӣварам̣ чхаваситтасадисам̣ маттика̄паттан̃ча гахетва̄ ган̇га̄тӣре тӣхи та̄лапаттехи кут̣икам̣ катва̄ виха̄си, теневасса ган̇га̄тӣрийоти саман̃н̃а̄ ахоси. со ‘‘арахаттам̣ аппатва̄ на кеначи саллаписса̄мӣ’’ти читтам̣ адхит̣т̣ха̄йа пат̣хамам̣ сам̣ваччхарам̣ тун̣хӣбхӯто вачӣбхедам̣ акаронтова виха̄си. дутийе сам̣ваччхаре гочарага̄ме ан̃н̃атара̄йа иттхийа̄ ‘‘мӯго ну кхо но’’ти вӣмам̣ситука̄ма̄йа патте кхӣрам̣ а̄син̃чантийа̄ хаттхавиха̄ре катепи окирите, ‘‘алам̣, бхагинӣ’’ти ва̄чам̣ ниччхари. татийе пана сам̣ваччхаре антаравассева гхат̣айанто ва̄йаманто арахаттам̣ па̄пун̣и, тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 2.50.51-56) –
‘‘падумуттарабуддхасса, бхиккхусан̇гхе ануттаре;
пасанначитто сумано, па̄нӣгхат̣амапӯрайим̣.
‘‘паббатагге думагге ва̄, а̄ка̄се ва̄тха бхӯмийам̣;
йада̄ па̄нӣйамиччха̄ми, кхиппам̣ ниббаттате мама.
‘‘сатасахассито каппе, йам̣ да̄намададим̣ тада̄;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, дакада̄нассидам̣ пхалам̣.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
араха̄ пана хутва̄ аттано пуббабха̄гапат̣ипаттийа̄ вибха̄ванамукхена ан̃н̃ам̣ бйа̄каронто –
127. ‘‘тин̣н̣ам̣ ме та̄лапатта̄нам̣, ган̇га̄тӣре кут̣ӣ ката̄;
чхаваситтова ме патто, пам̣сукӯлан̃ча чӣварам̣.
128. ‘‘двиннам̣ антаравасса̄нам̣, ека̄ ва̄ча̄ ме бха̄сита̄;
татийе антаравассамхи, тамокхандхо пада̄лито’’ти. – га̄тха̄двайам̣ абха̄си;
таттха тин̣н̣ам̣ ме та̄лапатта̄нам̣, ган̇га̄тӣре кут̣ӣ ката̄ти та̄ларуккхато пахитехи тӣхи та̄лапан̣н̣ехи майхам̣ вассанапарихаран̣аттхам̣ ган̇га̄йа надийа̄ тӣре кут̣ика̄ ката̄. тена аттано сена̄санасантосам̣ дассети. вуттан̃хи дхаммасена̄патина̄ –
‘‘паллан̇кена нисиннасса, джан̣н̣уке на̄бхивассати;
алам̣ пха̄сувиха̄ра̄йа, пахитаттасса бхиккхуно’’ти. (тхерага̄. 985; ми. па. 6.1.1);
‘‘та̄лапаттӣна’’нтипи па̄т̣хо, со еваттхо. чхаваситтова ме паттоти майхам̣ патто чхаваситтасадисо, мата̄нам̣ кхӣрасечанакун̣д̣асадисоти аттхо. пам̣сукӯлан̃ча чӣваранти чӣваран̃ча ме антарамаггасуса̄на̄дӣсу чхад̣д̣итанантакехи катам̣ пам̣сукӯлам̣. пададвайена париккха̄расантосам̣ дассети.
двиннам̣ антаравасса̄нанти двӣсу антаравассесу паббаджитато арахаттамаппаттасам̣ваччхаресу. ека̄ ва̄ча̄ ме бха̄сита̄ти ека̄, ‘‘алам̣, бхагинӣ’’ти кхӣрапат̣иккхепава̄ча̄ ева майа̄ вутта̄, ан̃н̃о таттха вачӣбхедо на̄хоси. тена уккам̣сагатам̣ ка̄йавачӣсам̣йамам̣ дассети. татийе антаравассамхӣти татийасса сам̣ваччхарасса аббхантаре, тасмим̣ апарипун̣н̣ейева. тамокхандхо пада̄литоти аггамаггена тамокхандхо бхинно, авиджджа̄нусайо самуччхинноти аттхо. тена тадекат̣т̣хата̄йа саббакилеса̄нам̣ анавасесаппаха̄нам̣ вадати.