1. кхадираванийаревататтхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
чуддасаканипа̄те йада̄ ахантиа̄дика̄ а̄йасмато кхадираванийаревататтхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? ка̄ман̃чимасса тхерасса га̄тха̄ хет̣т̣ха̄ екаканипа̄те (тхерага̄. ат̣т̣ха. 1. кхадираванийаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄) а̄гата̄. таттха панасса аттано бха̄гинеййесу сатиджананаматтам̣ дасситанти тасса̄ екаканипа̄те сан̇гахо като. има̄ пана тхерасса паббаджитака̄лато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва паринибба̄на̄ пат̣ипаттипака̄сита̄ га̄тха̄ имасмим̣ чуддасаканипа̄те сан̇гахам̣ а̄ропита̄. таттха ат̣т̣хуппатти хет̣т̣ха̄ вутта̄йева. айам̣ пана висесо – тхеро кира арахаттам̣ патва̄ ка̄лена ка̄лам̣ саттху дхаммасена̄патиппабхӯтӣнам̣ маха̄тхера̄нан̃ча упат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ катипа̄хамева таттха васитва̄ кхадираванамева пачча̄гантва̄ пхаласама̄паттисукхена брахмавиха̄рехи ча вӣтина̄мети. евам̣ гаччханте ка̄ле джин̣н̣о вуд̣д̣хо вайо ануппатто ахоси. со екадивасам̣ буддхупат̣т̣ха̄нам̣ гаччханто антара̄магге са̄ваттхийа̄ авидӯре аран̃н̃е васи. тена ча самайена чора̄ нагаре катакамма̄ а̄раккхамануссехи анубандха̄ пала̄йанта̄ тхерасса самӣпе гахитабхан̣д̣ам̣ чхад̣д̣етва̄ пала̄йим̣су. манусса̄ анудха̄ванта̄ тхерасса самӣпе бхан̣д̣ам̣ дисва̄ тхерам̣ бандхитва̄ ‘‘чоро’’ти сан̃н̃а̄йа гахетва̄ ран̃н̃о дассесум̣, ‘‘айам̣, дева, чоро’’ти. ра̄джа̄ тхерам̣ мун̃ча̄петва̄, ‘‘ким̣, бханте, тумхехи идам̣ чорикакаммам̣ катам̣ ва̄, но ва̄’’ти пуччхи. тхеро кин̃ча̄пи джа̄тито пат̣т̣ха̄йа аттана̄ та̄дисам̣ на катапуббам̣, там̣ паббаджитато пат̣т̣ха̄йа пана акатабха̄васса, саббасо килеса̄нам̣ самуччхиннатта̄ та̄дисасса каран̣е абхаббата̄йа пака̄санаттхам̣ самӣпе т̣хита̄нам̣ бхиккхӯнам̣ ран̃н̃о ча дхаммам̣ десенто –
645. ‘‘йада̄ ахам̣ паббаджито, ага̄расма̄нага̄рийам̣;
на̄бхиджа̄на̄ми сан̇каппам̣, анарийам̣ досасам̣хитам̣.
646. ‘‘‘име хан̃н̃анту ваджджханту, дуккхам̣ паппонту па̄н̣ино’;
сан̇каппам̣ на̄бхиджа̄на̄ми, имасмим̣ дӣгхамантаре.
647. ‘‘меттан̃ча абхиджа̄на̄ми, аппама̄н̣ам̣ субха̄витам̣;
анупуббам̣ паричитам̣, йатха̄ буддхена деситам̣.
648. ‘‘саббамитто саббасакхо, саббабхӯта̄нукампако;
меттачиттан̃ча бха̄веми, абйа̄паджджарато сада̄.
649. ‘‘асам̣хӣрам̣ асам̣куппам̣, читтам̣ а̄модайа̄махам̣;
брахмавиха̄рам̣ бха̄веми, ака̄пурисасевитам̣.
650. ‘‘авитаккам̣ сама̄панно, самма̄самбуддхаса̄вако;
арийена тун̣хӣбха̄вена, упето хоти та̄ваде.
651. ‘‘йатха̄пи паббато село, ачало суппатит̣т̣хито;
евам̣ мохаккхайа̄ бхиккху, паббатова на ведхати.
652. ‘‘анан̇ган̣асса посасса, ниччам̣ сучигавесино;
ва̄лаггаматтам̣ па̄пасса, аббхаматтам̣ва кха̄йати.
653. ‘‘нагарам̣ йатха̄ паччантам̣, гуттам̣ сантараба̄хирам̣;
евам̣ гопетха атта̄нам̣, кхан̣о во ма̄ упаччага̄.
654. ‘‘на̄бхинанда̄ми маран̣ам̣, на̄бхинанда̄ми джӣвитам̣;
ка̄лан̃ча пат̣икан̇кха̄ми, ниббисам̣ бхатако йатха̄.
655. ‘‘на̄бхинанда̄ми маран̣ам̣, на̄бхинанда̄ми джӣвитам̣;
ка̄лан̃ча пат̣икан̇кха̄ми, сампаджа̄но патиссато.
656. ‘‘паричин̣н̣о майа̄ саттха̄, катам̣ буддхасса са̄санам̣;
охито гаруко бха̄ро, бхаванетти самӯхата̄.
657. ‘‘йасса чаттха̄йа паббаджито, ага̄расма̄нага̄рийам̣;
со ме аттхо ануппатто, саббасам̣йоджанаккхайо.
658. ‘‘сампа̄детхаппама̄дена, еса̄ ме ануса̄санӣ;
ханда̄хам̣ париниббиссам̣ виппамуттомхи саббадхӣ’’ти. – има̄ га̄тха̄ абха̄си;
таттха̄йам̣ апуббападаван̣н̣ана̄ имасмим̣ дӣгхамантарети, йада̄ ахам̣ паббаджитомхи, тато пат̣т̣ха̄йа айан̃ча ме чаримака̄ло, етасмим̣ дӣгхамантаре ка̄ле ‘‘идам̣ майхам̣ хотӯ’’ти абхиджджха̄васена ва̄, ‘‘име сатта̄ хан̃н̃антӯ’’тиа̄дина̄ бйа̄па̄давасена ва̄ анарийам̣ досасам̣хитам̣ сан̇каппам̣ на̄бхиджа̄на̄мӣти йоджана̄.
меттан̃ча абхиджа̄на̄мӣти, миджджати синийхати ета̄йа̄ти метта̄, абйа̄па̄до. метта̄ етисса̄ аттхӣти метта̄, метта̄бха̄вана̄ метта̄брахмавиха̄ро, там̣ меттам̣. ча-саддена карун̣ам̣ мудитам̣ упеккхан̃ча̄ти итарабрахмавиха̄ре сан̇ган̣ха̄ти. абхиджа̄на̄мӣти, абхимукхато джа̄на̄ми. адхигатан̃хи джха̄нам̣ паччавеккхато паччавеккхан̣ан̃а̄н̣асса абхимукхам̣ хоти. кӣдисанти а̄ха ‘‘аппама̄н̣а’’нтиа̄ди. тан̃хи йатха̄ буддхена бхагавата̄ деситам̣, татха̄ анодиссакапхаран̣авасена апарима̄н̣асатта̄рамман̣ата̄йа аппама̄н̣ам̣. пагун̣абалавабха̄ва̄па̄данена сут̣т̣ху бха̄витатта̄ субха̄витам̣. пат̣хамам̣ метта̄, тато карун̣а̄, тато мудита̄, паччха̄ упеккха̄ти евам̣ анупуббам̣ ануккамена паричитам̣ а̄севитам̣, бахулӣкатам̣ абхиджа̄на̄мӣти йоджана̄.
саббесам̣ сатта̄нам̣ митто, саббе ва̄ те майхам̣ митта̄ти саббамитто. меттан̃хи бха̄венто сатта̄нам̣ пийо хоти. саббасакхоти, еттха̄пи есева найо. саббабхӯта̄нукампакоти, саббасатта̄нам̣ анугган̣ханако. меттачиттан̃ча бха̄вемӣти, метта̄йа сахитам̣ сампайуттам̣ читтам̣ висесато бха̄веми, вад̣д̣хеми, пака̄семи ва̄ акатхентепи бха̄вана̄йа уккам̣сагатабха̄вато. ‘‘меттам̣ читтан̃ча бха̄вемӣ’’ти ва̄ па̄т̣хо. тассаттхо хет̣т̣ха̄ вуттанайова. абйа̄паджджаратоти, абйа̄падждже сатта̄нам̣ хитӯпасам̣ха̄ре абхирато. сада̄ти, саббака̄лам̣, тена таттха са̄таччакирийам̣ дассети.
асам̣хӣранти на сам̣хӣрам̣, а̄саннапаччаттхикена ра̄гена ана̄кад̣д̣ханийам̣. асам̣куппанти на куппам̣, дӯрапаччаттхикена бйа̄па̄дена акопийам̣, евам̣бхӯтам̣ катва̄ мама меттачиттам̣ а̄модайа̄ми абхиппамодайа̄ми брахмавиха̄рам̣ бха̄веми. ака̄пурисасевитанти, ка̄пурисехи нӣчаджанехи асевитам̣, ака̄пурисехи ва̄ арийехи буддха̄дӣхи севитам̣ брахмам̣ сет̣т̣хам̣ ниддосам̣ метта̄дивиха̄рам̣ бха̄веми вад̣д̣хемӣти аттхо.
евам̣ аттуддесавасена пан̃чахи га̄тха̄хи аттано пат̣ипаттим̣ дассетва̄ ида̄ни там̣ ан̃н̃а̄падесена дассенто ‘‘авитакка’’нтиа̄дина̄ чатассо га̄тха̄ абха̄си. таттха авитаккам̣ сама̄панноти, витаккавирахитам̣ дутийа̄диджха̄нам̣ сама̄панно, етена тхеро брахмавиха̄рабха̄вана̄йа ан̃н̃а̄падесена аттана̄ дутийа̄диджха̄на̄дхигамама̄ха. йасма̄ пана̄йам̣ тхеро тамева джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ ека̄саненева арахаттам̣ ган̣хи, тасма̄ таматтхам̣ ан̃н̃а̄падесенева дассенто ‘‘авитаккам̣ сама̄панно’’ти ватва̄ ‘‘самма̄самбуддхаса̄вако. арийена тун̣хӣбха̄вена, упето хоти та̄ваде’’ти а̄ха. таттха вачӣсан̇кха̄ра̄бха̄вато авитакка̄вича̄ра̄ сама̄патти ‘‘арийо тун̣хӣбха̄во’’ти ваданти. ‘‘саннипатита̄нам̣ во, бхиккхаве, двайам̣ каран̣ӣйам̣ дхаммӣ ва̄ катха̄ арийо ва̄ тун̣хӣбха̄во’’ти (ма. ни. 1.273) пана вачанато йа̄ ка̄чи сама̄патти арийо тун̣хӣбха̄во на̄ма. идха пана чатуттхаджджха̄ника̄ аггапхаласама̄патти адхиппета̄.
ида̄ни тасса̄дхигататта̄ локадхаммехи акампанӣйатам̣ упама̄йа пака̄сенто ‘‘йатха̄пи паббато’’ти га̄тхама̄ха. таттха йатха̄пи паббато селоти, йатха̄ сила̄майо екагханасело паббато, на пам̣супаббато на миссакапаббатоти аттхо. ачало суппатит̣т̣хитоти, сут̣т̣ху патит̣т̣хитамӯло пакатива̄техи ачало акампанӣйо хоти, тасма̄ арахаттам̣ нибба̄нан̃ча евам̣ мохаккхайа̄ бхиккху, паббатова на ведхатӣти мохасса анавасесаппаха̄на̄, мохамӯлакатта̄ ча сабба̄кусала̄нам̣ пахӣнасабба̄кусало бхиккху йатха̄ со паббато пакатива̄техи, евам̣ локадхаммехи на ведхати на кампати, мохаккхайоти ва̄ йасма̄ арахаттам̣ нибба̄нан̃ча вуччати, тасма̄ мохаккхайа̄ти мохаккхайасса хету нибба̄насса арахаттасса ча адхигататта̄ чатӯсу арийасаччесу суппатит̣т̣хито асама̄паннака̄лепи паббато вийа на ведхати, пагева сама̄паннака̄лети адхиппа̄йо.
ида̄ни па̄пам̣ на̄метам̣ асучисӣло ева сама̄чарати, на ча сучисӣло, сучисӣласса пана там̣ ан̣уматтампи бха̄рийам̣ хутва̄ упат̣т̣ха̄тӣти дассенто ‘‘анан̇ган̣асса̄’’тиа̄дига̄тхама̄ха. тассаттхо – ра̄га̄диан̇ган̣а̄бха̄вато анан̇ган̣асса саббака̄лам̣ сучианаваджджадхамме ева гавесантасса саппурисасса ва̄лаггаматтам̣ кесаггаматтам̣ па̄пасса лесаматтампи сакалам̣ локадха̄тум̣ пхаритва̄ т̣хитам̣ аббхаматтам̣ хутва̄ упат̣т̣ха̄ти, тасма̄ на еварӯпе камме ма̄диса̄ а̄сан̇китабба̄ти адхиппа̄йо.
йасма̄ никкилесесупи андхаба̄ла̄ еварӯпе апава̄де самут̣т̣ха̄пенти, тасма̄ аттхака̄мехи саккаччам̣ атта̄ раккхитабботи ова̄дам̣ денто ‘‘нагарам̣ йатха̄’’тиа̄дига̄тхама̄ха. тассаттхо – йатха̄ пана паччантанагарава̄сӣхи мануссехи паччантам̣ нагарам̣ два̄рапа̄ка̄ра̄дӣни тхира̄ни каронтехи саантарам̣, удда̄папарикха̄дӣни тхира̄ни каронтехи саба̄хиранти сантараба̄хирам̣ гуттам̣ карӣйати, евам̣ тумхехипи сатим̣ упат̣т̣хапетва̄ аджджхаттика̄ни чха два̄ра̄ни пидахитва̄ два̄рараккхитам̣ сатим̣ ависсаджджетва̄ йатха̄ гайхама̄на̄ни ба̄хира̄ни чха а̄йатана̄ни аджджхаттика̄ни упагха̄та̄йа сам̣ваттанти, татха̄ аггахан̣ена та̄нипи тхира̄ни катва̄ тесам̣ аппавеса̄йа два̄рараккхитам̣ сатим̣ аппаха̄йа вичаранта̄ атта̄нам̣ гопетха. касма̄? кхан̣о во ма̄ упаччага̄. йо хи евам̣ атта̄нам̣ на гопети, там̣ пуггалам̣ буддхуппа̄даккхан̣о, мануссаттабха̄ваккхан̣о, маджджхимадесе уппаттиккхан̣о, самма̄дит̣т̣хийа̄ пат̣иладдхаккхан̣о, чханнам̣ а̄йатана̄нам̣ авекаллаккхан̣оти саббопи айам̣ кхан̣о атиккамати, со кхан̣о тумхе ма̄ атиккаматӯти.
евам̣ тхеро има̄йа га̄тха̄йа сара̄джикам̣ парисам̣ бхиккхӯ ча овадитва̄ пуна маран̣е джӣвите ча аттано самачиттатам̣ катакиччатан̃ча пака̄сенто ‘‘на̄бхинанда̄ми маран̣а’’нтиа̄дима̄ха. там̣ хет̣т̣ха̄ вуттаттхамева (тхерага̄. ат̣т̣ха. 2.607).
евам̣ пана ватва̄ аттано паринибба̄нака̄лам̣ упат̣т̣хитам̣ дисва̄ сан̇кхепенева несам̣ ова̄дам̣ датва̄ паринибба̄нам̣ паведенто оса̄нага̄тхама̄ха. таттха сампа̄детхаппама̄дена̄ти сампа̄детаббам̣ да̄насӣла̄дим̣ аппама̄дена сампа̄детха, дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикапабхеде гахат̣т̣хаватте сӣла̄нураккхан̣е саматхаануйоге випассана̄бха̄вана̄йа ча аппаматта̄ хотха. еса̄ ме ануса̄санӣти да̄насӣла̄дӣсу на памаджджатха̄ти еса̄ мама анусит̣т̣хи ова̄до.
евам̣ сикха̄паттам̣ парахитапат̣ипаттим̣ дӣпетва̄ аттахитапат̣ипаттийа̄пи маттхакам̣ ган̣ханто ‘‘ханда̄хам̣ париниббиссам̣, виппамуттомхи саббадхӣ’’ти а̄ха. таттха виппамуттомхи саббадхӣти саббасо килесехи бхавехи ча виппамутто амхи, тасма̄ екам̣сена паринибба̄йисса̄мӣти.
евам̣ пана ватва̄ а̄ка̄се паллан̇кена нисинно теджодха̄тум̣ сама̄паджджитва̄ паджджаланто анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йи.
кхадираванийаревататтхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.