2. годаттаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄

йатха̄пи бхаддотиа̄дика̄ а̄йасмато годаттаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайам̣ кусалам̣ упачинитва̄ девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де са̄ваттхийам̣ саттхава̄хакуле ниббатто. годаттоти на̄мена вайаппатто питари ка̄лан̇кате кут̣умбам̣ сан̣т̣хапенто пан̃чахи сакат̣асатехи бхан̣д̣ам̣ а̄да̄йа апара̄парам̣ сан̃чаритва̄ ва̄н̣иджджена джӣвикам̣ каппети йатха̄вибхавам̣ пун̃н̃а̄нипи кароти. со екадивасам̣ антара̄магге дхуре йуттагон̣е вахитум̣ асакконте патите мануссесу там̣ вут̣т̣ха̄петум̣ асакконтесу сайамева гантва̄ там̣ нан̇гут̣т̣хе га̄л̣хам̣ виджджхи. гон̣о ‘‘айам̣ асаппурисо мама бала̄балам̣ аджа̄нанто га̄л̣хам̣ виджджхатӣ’’ти куддхо мануссава̄ча̄йа, ‘‘бхо годатта, ахам̣ еттакам̣ ка̄лам̣ аттано балам̣ анигуханто туйхам̣ бха̄рам̣ вахим̣, аджджа пана асаматтхабха̄вена патитам̣ мам̣ ативийа ба̄дхаси, хоту, ито чавитва̄ ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не там̣ ба̄дхетум̣ саматтхо пат̣исатту бхавеййа’’нти паттхана̄нурӯпена аккоси. там̣ сутва̄ годатто ‘‘евам̣ на̄ма сатте ба̄дхетва̄ ким̣ има̄йа джӣвика̄йа̄’’ти сам̣вегаджа̄то саббам̣ вибхавам̣ паха̄йа ан̃н̃атарасса маха̄тхерасса сантике паббаджитва̄ випассана̄йа каммам̣ каронто начирассева арахаттам̣ патва̄ сама̄паттисукхена вӣтина̄менто екадивасам̣ аттано сантикам̣ упагата̄нам̣ гахат̣т̣хапаббаджита̄нам̣ арийаган̣а̄нам̣ локадхамме а̄раббха дхаммам̣ катхенто –

659. ‘‘йатха̄пи бхаддо а̄джан̃н̃о, дхуре йутто дхурассахо;

матхито атибха̄рена, сам̣йугам̣ на̄тиваттати.

660. ‘‘евам̣ пан̃н̃а̄йа йе титта̄, самуддо ва̄рина̄ йатха̄;

на паре атиман̃н̃анти, арийадхаммова па̄н̣инам̣.

661. ‘‘ка̄ле ка̄лавасам̣ патта̄, бхава̄бхававасам̣ гата̄;

нара̄ дуккхам̣ нигаччханти, тедха сочанти ма̄н̣ава̄.

662. ‘‘унната̄ сукхадхаммена, дуккхадхаммена чоната̄;

двайена ба̄ла̄ хан̃н̃анти, йатха̄бхӯтам̣ адассино.

663. ‘‘йе ча дуккхе сукхасмин̃ча, маджджхе сиббинимаччагӯ;

т̣хита̄ те индакхӣлова, на те уннатаоната̄.

664. ‘‘на хева ла̄бхе на̄ла̄бхе, на йасе на ча киттийа̄;

на нинда̄йам̣ пасам̣са̄йа, на те дуккхе сукхамхи ча.

665. ‘‘саббаттха те на лимпанти, удабиндува поккхаре;

саббаттха сукхита̄ дхӣра̄, саббаттха апара̄джита̄.

666. ‘‘дхаммена ча ала̄бхо йо, йо ча ла̄бхо адхаммико;

ала̄бхо дхаммико сеййо, йан̃че ла̄бхо адхаммико.

667. ‘‘йасо ча аппабуддхӣнам̣, вин̃н̃ӯнам̣ айасо ча йо;

айасова сеййо вин̃н̃ӯнам̣, на йасо аппабуддхинам̣.

668. ‘‘думмедхехи пасам̣са̄ ча, вин̃н̃ӯхи гараха̄ ча йа̄;

гараха̄ва сеййо вин̃н̃ӯхи, йан̃че ба̄лаппасам̣сана̄.

669. ‘‘сукхан̃ча ка̄мамайикам̣, дуккхан̃ча павивекийам̣;

павивекадуккхам̣ сеййо, йан̃че ка̄мамайам̣ сукхам̣.

670. ‘‘джӣвитан̃ча адхаммена, дхаммена маран̣ан̃ча йам̣;

маран̣ам̣ дхаммикам̣ сеййо, йан̃че джӣве адхаммикам̣.

671. ‘‘ка̄макопаппахӣна̄ йе, сантачитта̄ бхава̄бхаве;

чаранти локе асита̄, наттхи тесам̣ пийа̄пийам̣.

672. ‘‘бха̄вайитва̄на боджджхан̇ге, индрийа̄ни бала̄ни ча;

паппуййа парамам̣ сантим̣, париниббантина̄сава̄’’ти. – има̄ га̄тха̄ абха̄си;

таттха а̄джан̃н̃оти, усабха̄джа̄нӣйо. дхуре йуттоти, сакат̣адхуре йоджито. дхурассахоти, дхурава̄хо. га̄тха̄сукхаттхан̃четтха двисака̄рато ниддесо като, сакат̣абха̄рам̣ вахитум̣ саматтхоти аттхо. матхито атибха̄рена̄ти, атибха̄рена гарубха̄рена пӣл̣ито. ‘‘маддито’’типи па̄л̣и, со еваттхо. сам̣йуганти, аттано кхандхе т̣хапитам̣ йугам̣ на̄тиваттати на атикка̄мети, самма̄ йо уддхаритва̄ дхурам̣ чхад̣д̣етва̄ на тит̣т̣хати. еванти йатха̄ со дхорайхо аттано бхадра̄джа̄нӣйата̄йа аттано дхӣравӣрата̄йа аттано бха̄рам̣ на̄тиваттати на париччаджати, евам̣ йе ва̄рина̄ вийа маха̄самуддо локийалокуттара̄йа пан̃н̃а̄йа титта̄ дха̄та̄ парипун̣н̣а̄, те паре нихӣнапан̃н̃е на атиман̃н̃анти, на парибхаванти. таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘арийадхаммова па̄н̣ина’’нти, па̄н̣инам̣ саттесу айам̣ арийа̄нам̣ дхаммо йадидам̣ тесам̣ пан̃н̃а̄йа па̄рипӯрим̣ гататта̄ ла̄бха̄дина̄ атта̄нуккам̣санам̣ вийа ала̄бха̄дина̄ паресам̣ авамбханам̣.

евам̣ пан̃н̃а̄па̄рипӯрийа̄ арийа̄нам̣ сукхавиха̄рам̣ дассетва̄ тадабха̄вато анарийа̄нам̣ дуккхавиха̄рам̣ дассетум̣ ‘‘ка̄ле’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ка̄лети ла̄бха̄ла̄бха̄дина̄ саман̇гӣбхӯтака̄ле. ка̄лавасам̣ патта̄ти ла̄бха̄дика̄ласса ча васам̣ упагата̄, ла̄бха̄дина̄ соманассита̄ ала̄бха̄дина̄ ча доманассита̄ти аттхо. бхава̄бхававасам̣ гата̄ти бхавасса абхавасса ча васам̣ упагата̄ вуддхиха̄нийо ануваттанта̄ те. нара̄ дуккхам̣ нигаччханти, тедха сочанти ма̄н̣ава̄ти те нара̄ ‘‘ма̄н̣ава̄’’ти ладдхана̄ма̄ сатта̄ ла̄бха̄ла̄бха̄дивасена вуддхиха̄нивасена ануродхапат̣ивиродхам̣ а̄панна̄ идхалоке сочанти, паралоке ча нирайа̄дидуккхам̣ гаччханти па̄пун̣антӣти аттхо.

‘‘унната̄’’тиа̄дина̄пи локадхаммавасена сатта̄нам̣ анаттхаппаттимева дассети. таттха унната̄ сукхадхаммена̄ти сукхахетуна̄ сукхапаччайена бхогасампаттиа̄дина̄ уннатим̣ гата̄, бхогамада̄дина̄ матта̄ти аттхо. дуккхадхаммена чоната̄ти дуккхахетуна̄ дуккхапаччайена бхогавипаттиа̄дина̄ нихӣнатам̣ гата̄ да̄лиддийа̄дина̄ ка̄пан̃н̃атам̣ патта̄. двайена̄ти йатха̄вуттена уннатионатидвайена ла̄бха̄ла̄бха̄дидвайена ва̄ ба̄лапутхуджджана̄ хан̃н̃анти, ануродхапат̣ивиродхавасена виба̄дхӣйанти пӣл̣ийанти. касма̄? йатха̄бхӯтам̣ адассино йасма̄ те дхаммасабха̄вам̣ йа̄тха̄вато наббхан̃н̃ам̣су, парин̃н̃а̄таккхандха̄ пахӣнакилеса̄ ча на хонти, тасма̄ти аттхо. ‘‘йатха̄бхӯтам̣ адассана̄’’типи пат̣ханти, адассанахетӯти аттхо. йе ча дуккхе сукхасмин̃ча, маджджхе сиббинимаччагӯти йе пана арийа̄ дуккхаведана̄йа сукхаведана̄йа маджджхаттата̄ведана̄йа ча таппат̣ибаддхам̣ чхандара̄габхӯтам̣ сиббиним̣ тан̣хам̣ аггамагга̄дхигамена аччагӯ атиккамим̣су, те индакхӣло вийа ва̄техи локадхаммехи асампакампийа̄ т̣хита̄, на те уннатаоната̄, када̄чипи унната̄ ва̄ оната̄ ва̄ на хонти саббасо анунайапат̣игха̄бха̄вато.

евам̣ ведана̄дхит̣т̣ха̄нам̣ арахато анупалепам̣ дассетва̄ ида̄ни локадхамме вибхаджитва̄ саббаттхакамевасса анупалепам̣ дассенто ‘‘на хева̄’’тиа̄дима̄ха. таттха ла̄бхети чӣвара̄дӣнам̣ паччайа̄нам̣ пат̣ила̄бхе. ала̄бхети тесам̣йева аппат̣ила̄бхе апагаме. на йасети парива̄раха̄нийам̣ акиттийан̃ча. киттийа̄ти параммукха̄ киттане паттхат̣айасата̄йам̣. нинда̄йанти саммукха̄ гараха̄йам̣. пасам̣са̄йанти, паччаккхато гун̣а̄бхиттхаване. дуккхети дуккхе уппанне. сукхети еттха̄пи есева найо.

саббаттха̄ти саббасмим̣ йатха̄вутте ат̣т̣хавидхепи локадхамме, саббаттха ва̄ рӯпа̄дике висайе те кхӣн̣а̄сава̄ на лимпанти саббасо пахӣнакилесатта̄. йатха̄ ким̣? удабиндува поккхаре йатха̄ камаладале джалабинду аллӣйитва̄ т̣хитампи тена на лимпати, джалабиндуна̄ ча камаладалам̣, ан̃н̃адаттху висам̣сат̣т̣хамева, еваметепи упат̣т̣хите ла̄бха̄дике, а̄па̄тхагате рӯпа̄диа̄рамман̣е ча висам̣сат̣т̣ха̄ евам̣. тато ева дхӣра̄ пан̣д̣ита̄ саббаттха ла̄бха̄дӣсу н̃а̄н̣амукхена пийанимитта̄нам̣ сока̄дӣнан̃ча абха̄вато сукхита̄ ла̄бха̄дӣхи ча анабхибхаванӣйато саббаттха апара̄джита̄ва хонти.

ида̄ни ла̄бха̄ла̄бха̄дӣсу сеййам̣ ниддха̄ретва̄ дассенто ‘‘дхаммена̄’’тиа̄дима̄ха. таттха дхаммена ча ала̄бхо йоти йо дхаммам̣ раккхантасса там̣нимиттам̣ ала̄бхо ла̄бха̄бха̄во, ла̄бхаха̄ни. йо ча ла̄бхо адхаммико адхаммена ан̃н̃а̄йена буддхапат̣икут̣т̣хена видхина̄ уппанно, тесу двӣсу ала̄бхо дхаммико дхамма̄вахо сеййо, йа̄дисам̣ ла̄бхам̣ париваджджантасса акусала̄ дхамма̄ париха̄йанти, кусала̄ дхамма̄ абхивад̣д̣ханти, та̄дисо ала̄бхо па̄сам̣сатаро аттха̄вахо. йан̃че ла̄бхо адхаммикоти йо ла̄бхо адхаммена уппанно, со на сеййоти адхиппа̄йо.

йасо ча аппабуддхӣнам̣, вин̃н̃ӯнам̣ айасо ча йоти йо аппабуддхӣнам̣ дуппан̃н̃а̄нам̣ васена пуггаласса йасо лаббхати, йо ча вин̃н̃ӯнам̣ пан̣д̣ита̄нам̣ васена айасо йасаха̄ни. имесу двӣсу айасова сеййо вин̃н̃ӯнам̣. те хисса йатха̄ акусала̄ дхамма̄ париха̄йанти, кусала̄ дхамма̄ абхивад̣д̣ханти, евам̣ йасаха̄ним̣ иччхеййум̣, татха̄ ча бхаббаджа̄тико там̣ агун̣ам̣ паха̄йа гун̣е патит̣т̣хеййа. на йасо аппабуддхӣнанти дуппан̃н̃а̄нам̣ васена йасо сеййо хоти, те хи абхӯтагун̣а̄бхибйа̄ха̄равасена̄пи нам̣ уппа̄деййум̣, со часса идха чева вин̃н̃ӯгараха̄дина̄ сампара̄йе ча дуггатийам̣ дуккхапариккилеса̄дина̄ анаттха̄вахо. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘ла̄бхо силоко сакка̄ро, миччха̄ладдхо ча йо йасо’’ти (су. ни. 440) ‘‘сакка̄ро ка̄пурисам̣ хантӣ’’ти (чӯл̣ава. 335; а. ни. 4.68) ча.

думмедхехӣти, ниппан̃н̃ехи. йан̃че ба̄лаппасам̣сана̄ти ба̄лехи авиддасӯхи йа̄ на̄ма пасам̣сана̄.

ка̄мамайиканти ваттхука̄мамайам̣, ка̄магун̣е пат̣ичча уппаннам̣. дуккхан̃ча павивекийанти павивекато ниббаттам̣ ка̄йакиламатхавасена паваттам̣ висама̄санупата̄па̄дихетукам̣ ка̄йикам̣ дуккхам̣, там̣ пана нира̄мисавиват̣т̣ӯпаниссайата̄йа вин̃н̃ӯнам̣ па̄сам̣са̄. тена вуттам̣ ‘‘павивекадуккхам̣ сеййо’’ти.

джӣвитан̃ча адхаммена̄ти адхаммена джӣвикакаппанам̣ джӣвитахету адхаммачаран̣ам̣. дхаммена маран̣ам̣ на̄ма ‘‘имам̣ на̄ма па̄пам̣ акаронтам̣ там̣ ма̄ресса̄мӣ’’ти кеначи вутте ма̄рентепи тасмим̣ па̄пам̣ акатва̄ дхаммам̣ авикопентасса дхаммахетумаран̣ам̣ дхаммикам̣ сеййоти та̄дисам̣ маран̣ам̣ дхаммато анапетатта̄ дхаммикам̣ саггасампа̄панато нибба̄нупаниссайато ча вин̃н̃ӯнам̣ па̄сам̣сатарам̣. татха̄ хи вуттам̣ –

‘‘чадже дханам̣ ан̇гаварасса хету, ан̇гам̣ чадже джӣвитам̣ раккхама̄но;

ан̇гам̣ дханам̣ джӣвитан̃ча̄пи саббам̣, чадже наро дхаммамануссаранто’’ти. (джа̄. 2.21.470);

йан̃че джӣве адхаммиканти пурисо йам̣ дхаммато апетам̣ джӣвикам̣ джӣвеййа, там̣ на севеййа вин̃н̃ӯхи гарахитатта̄ апа̄йасампа̄панато ча̄ти адхиппа̄йо.

ида̄ни йатха̄вуттам̣ кхӣн̣а̄сава̄нам̣ анупалепам̣ ка̄ран̣ато дассенто ‘‘ка̄макопапахӣна̄’’тиа̄дига̄тхама̄ха.

таттха ка̄макопапахӣна̄ти арийамаггена саббасова пахӣна̄ ануродхапат̣ивиродха̄. сантачитта̄ бхава̄бхавети кхуддаке чева маханте ча бхаве анавасесапахӣнакилесапарил̣а̄хата̄йа вӯпасантачитта̄. локети кхандха̄дилоке. асита̄ти тан̣ха̄дит̣т̣хиниссайавасена аниссита̄. наттхи тесам̣ пийа̄пийанти тесам̣ кхӣн̣а̄сава̄нам̣ каттхачи ла̄бха̄дике рӯпа̄дивисайе ча пийам̣ ва̄ апийам̣ ва̄ наттхи, там̣нимитта̄нам̣ килеса̄нам̣ саббасо самуччхиннатта̄.

ида̄ни йа̄йа бха̄вана̄йа те еварӯпа̄ джа̄та̄, там̣ дассетва̄ анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ десана̄йа кӯт̣ам̣ ган̣ханто ‘‘бха̄вайитва̄на̄’’ти оса̄нага̄тхама̄ха. таттха паппуййа̄ти, па̄пун̣итва̄. сесам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайамева. има̄ ева ча га̄тха̄ тхерасса ан̃н̃а̄бйа̄каран̣а̄пи ахесум̣.

годаттаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

чуддасаканипа̄таван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.