14. чуддасаканипа̄то

1. кхадираванийаревататтхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄

чуддасаканипа̄те йада̄ ахантиа̄дика̄ а̄йасмато кхадираванийаревататтхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? ка̄ман̃чимасса тхерасса га̄тха̄ хет̣т̣ха̄ екаканипа̄те (тхерага̄. ат̣т̣ха. 1. кхадираванийаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄) а̄гата̄. таттха панасса аттано бха̄гинеййесу сатиджананаматтам̣ дасситанти тасса̄ екаканипа̄те сан̇гахо като. има̄ пана тхерасса паббаджитака̄лато пат̣т̣ха̄йа йа̄ва паринибба̄на̄ пат̣ипаттипака̄сита̄ га̄тха̄ имасмим̣ чуддасаканипа̄те сан̇гахам̣ а̄ропита̄. таттха ат̣т̣хуппатти хет̣т̣ха̄ вутта̄йева. айам̣ пана висесо – тхеро кира арахаттам̣ патва̄ ка̄лена ка̄лам̣ саттху дхаммасена̄патиппабхӯтӣнам̣ маха̄тхера̄нан̃ча упат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ катипа̄хамева таттха васитва̄ кхадираванамева пачча̄гантва̄ пхаласама̄паттисукхена брахмавиха̄рехи ча вӣтина̄мети. евам̣ гаччханте ка̄ле джин̣н̣о вуд̣д̣хо вайо ануппатто ахоси. со екадивасам̣ буддхупат̣т̣ха̄нам̣ гаччханто антара̄магге са̄ваттхийа̄ авидӯре аран̃н̃е васи. тена ча самайена чора̄ нагаре катакамма̄ а̄раккхамануссехи анубандха̄ пала̄йанта̄ тхерасса самӣпе гахитабхан̣д̣ам̣ чхад̣д̣етва̄ пала̄йим̣су. манусса̄ анудха̄ванта̄ тхерасса самӣпе бхан̣д̣ам̣ дисва̄ тхерам̣ бандхитва̄ ‘‘чоро’’ти сан̃н̃а̄йа гахетва̄ ран̃н̃о дассесум̣, ‘‘айам̣, дева, чоро’’ти. ра̄джа̄ тхерам̣ мун̃ча̄петва̄, ‘‘ким̣, бханте, тумхехи идам̣ чорикакаммам̣ катам̣ ва̄, но ва̄’’ти пуччхи. тхеро кин̃ча̄пи джа̄тито пат̣т̣ха̄йа аттана̄ та̄дисам̣ на катапуббам̣, там̣ паббаджитато пат̣т̣ха̄йа пана акатабха̄васса, саббасо килеса̄нам̣ самуччхиннатта̄ та̄дисасса каран̣е абхаббата̄йа пака̄санаттхам̣ самӣпе т̣хита̄нам̣ бхиккхӯнам̣ ран̃н̃о ча дхаммам̣ десенто –

645. ‘‘йада̄ ахам̣ паббаджито, ага̄расма̄нага̄рийам̣;

на̄бхиджа̄на̄ми сан̇каппам̣, анарийам̣ досасам̣хитам̣.

646. ‘‘‘име хан̃н̃анту ваджджханту, дуккхам̣ паппонту па̄н̣ино’;

сан̇каппам̣ на̄бхиджа̄на̄ми, имасмим̣ дӣгхамантаре.

647. ‘‘меттан̃ча абхиджа̄на̄ми, аппама̄н̣ам̣ субха̄витам̣;

анупуббам̣ паричитам̣, йатха̄ буддхена деситам̣.

648. ‘‘саббамитто саббасакхо, саббабхӯта̄нукампако;

меттачиттан̃ча бха̄веми, абйа̄паджджарато сада̄.

649. ‘‘асам̣хӣрам̣ асам̣куппам̣, читтам̣ а̄модайа̄махам̣;

брахмавиха̄рам̣ бха̄веми, ака̄пурисасевитам̣.

650. ‘‘авитаккам̣ сама̄панно, самма̄самбуддхаса̄вако;

арийена тун̣хӣбха̄вена, упето хоти та̄ваде.

651. ‘‘йатха̄пи паббато село, ачало суппатит̣т̣хито;

евам̣ мохаккхайа̄ бхиккху, паббатова на ведхати.

652. ‘‘анан̇ган̣асса посасса, ниччам̣ сучигавесино;

ва̄лаггаматтам̣ па̄пасса, аббхаматтам̣ва кха̄йати.

653. ‘‘нагарам̣ йатха̄ паччантам̣, гуттам̣ сантараба̄хирам̣;

евам̣ гопетха атта̄нам̣, кхан̣о во ма̄ упаччага̄.

654. ‘‘на̄бхинанда̄ми маран̣ам̣, на̄бхинанда̄ми джӣвитам̣;

ка̄лан̃ча пат̣икан̇кха̄ми, ниббисам̣ бхатако йатха̄.

655. ‘‘на̄бхинанда̄ми маран̣ам̣, на̄бхинанда̄ми джӣвитам̣;

ка̄лан̃ча пат̣икан̇кха̄ми, сампаджа̄но патиссато.

656. ‘‘паричин̣н̣о майа̄ саттха̄, катам̣ буддхасса са̄санам̣;

охито гаруко бха̄ро, бхаванетти самӯхата̄.

657. ‘‘йасса чаттха̄йа паббаджито, ага̄расма̄нага̄рийам̣;

со ме аттхо ануппатто, саббасам̣йоджанаккхайо.

658. ‘‘сампа̄детхаппама̄дена, еса̄ ме ануса̄санӣ;

ханда̄хам̣ париниббиссам̣ виппамуттомхи саббадхӣ’’ти. – има̄ га̄тха̄ абха̄си;

таттха̄йам̣ апуббападаван̣н̣ана̄ имасмим̣ дӣгхамантарети, йада̄ ахам̣ паббаджитомхи, тато пат̣т̣ха̄йа айан̃ча ме чаримака̄ло, етасмим̣ дӣгхамантаре ка̄ле ‘‘идам̣ майхам̣ хотӯ’’ти абхиджджха̄васена ва̄, ‘‘име сатта̄ хан̃н̃антӯ’’тиа̄дина̄ бйа̄па̄давасена ва̄ анарийам̣ досасам̣хитам̣ сан̇каппам̣ на̄бхиджа̄на̄мӣти йоджана̄.

меттан̃ча абхиджа̄на̄мӣти, миджджати синийхати ета̄йа̄ти метта̄, абйа̄па̄до. метта̄ етисса̄ аттхӣти метта̄, метта̄бха̄вана̄ метта̄брахмавиха̄ро, там̣ меттам̣. ча-саддена карун̣ам̣ мудитам̣ упеккхан̃ча̄ти итарабрахмавиха̄ре сан̇ган̣ха̄ти. абхиджа̄на̄мӣти, абхимукхато джа̄на̄ми. адхигатан̃хи джха̄нам̣ паччавеккхато паччавеккхан̣ан̃а̄н̣асса абхимукхам̣ хоти. кӣдисанти а̄ха ‘‘аппама̄н̣а’’нтиа̄ди. тан̃хи йатха̄ буддхена бхагавата̄ деситам̣, татха̄ анодиссакапхаран̣авасена апарима̄н̣асатта̄рамман̣ата̄йа аппама̄н̣ам̣. пагун̣абалавабха̄ва̄па̄данена сут̣т̣ху бха̄витатта̄ субха̄витам̣. пат̣хамам̣ метта̄, тато карун̣а̄, тато мудита̄, паччха̄ упеккха̄ти евам̣ анупуббам̣ ануккамена паричитам̣ а̄севитам̣, бахулӣкатам̣ абхиджа̄на̄мӣти йоджана̄.

саббесам̣ сатта̄нам̣ митто, саббе ва̄ те майхам̣ митта̄ти саббамитто. меттан̃хи бха̄венто сатта̄нам̣ пийо хоти. саббасакхоти, еттха̄пи есева найо. саббабхӯта̄нукампакоти, саббасатта̄нам̣ анугган̣ханако. меттачиттан̃ча бха̄вемӣти, метта̄йа сахитам̣ сампайуттам̣ читтам̣ висесато бха̄веми, вад̣д̣хеми, пака̄семи ва̄ акатхентепи бха̄вана̄йа уккам̣сагатабха̄вато. ‘‘меттам̣ читтан̃ча бха̄вемӣ’’ти ва̄ па̄т̣хо. тассаттхо хет̣т̣ха̄ вуттанайова. абйа̄паджджаратоти, абйа̄падждже сатта̄нам̣ хитӯпасам̣ха̄ре абхирато. сада̄ти, саббака̄лам̣, тена таттха са̄таччакирийам̣ дассети.

асам̣хӣранти на сам̣хӣрам̣, а̄саннапаччаттхикена ра̄гена ана̄кад̣д̣ханийам̣. асам̣куппанти на куппам̣, дӯрапаччаттхикена бйа̄па̄дена акопийам̣, евам̣бхӯтам̣ катва̄ мама меттачиттам̣ а̄модайа̄ми абхиппамодайа̄ми брахмавиха̄рам̣ бха̄веми. ака̄пурисасевитанти, ка̄пурисехи нӣчаджанехи асевитам̣, ака̄пурисехи ва̄ арийехи буддха̄дӣхи севитам̣ брахмам̣ сет̣т̣хам̣ ниддосам̣ метта̄дивиха̄рам̣ бха̄веми вад̣д̣хемӣти аттхо.

евам̣ аттуддесавасена пан̃чахи га̄тха̄хи аттано пат̣ипаттим̣ дассетва̄ ида̄ни там̣ ан̃н̃а̄падесена дассенто ‘‘авитакка’’нтиа̄дина̄ чатассо га̄тха̄ абха̄си. таттха авитаккам̣ сама̄панноти, витаккавирахитам̣ дутийа̄диджха̄нам̣ сама̄панно, етена тхеро брахмавиха̄рабха̄вана̄йа ан̃н̃а̄падесена аттана̄ дутийа̄диджха̄на̄дхигамама̄ха. йасма̄ пана̄йам̣ тхеро тамева джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ ека̄саненева арахаттам̣ ган̣хи, тасма̄ таматтхам̣ ан̃н̃а̄падесенева дассенто ‘‘авитаккам̣ сама̄панно’’ти ватва̄ ‘‘самма̄самбуддхаса̄вако. арийена тун̣хӣбха̄вена, упето хоти та̄ваде’’ти а̄ха. таттха вачӣсан̇кха̄ра̄бха̄вато авитакка̄вича̄ра̄ сама̄патти ‘‘арийо тун̣хӣбха̄во’’ти ваданти. ‘‘саннипатита̄нам̣ во, бхиккхаве, двайам̣ каран̣ӣйам̣ дхаммӣ ва̄ катха̄ арийо ва̄ тун̣хӣбха̄во’’ти (ма. ни. 1.273) пана вачанато йа̄ ка̄чи сама̄патти арийо тун̣хӣбха̄во на̄ма. идха пана чатуттхаджджха̄ника̄ аггапхаласама̄патти адхиппета̄.

ида̄ни тасса̄дхигататта̄ локадхаммехи акампанӣйатам̣ упама̄йа пака̄сенто ‘‘йатха̄пи паббато’’ти га̄тхама̄ха. таттха йатха̄пи паббато селоти, йатха̄ сила̄майо екагханасело паббато, на пам̣супаббато на миссакапаббатоти аттхо. ачало суппатит̣т̣хитоти, сут̣т̣ху патит̣т̣хитамӯло пакатива̄техи ачало акампанӣйо хоти, тасма̄ арахаттам̣ нибба̄нан̃ча евам̣ мохаккхайа̄ бхиккху, паббатова на ведхатӣти мохасса анавасесаппаха̄на̄, мохамӯлакатта̄ ча сабба̄кусала̄нам̣ пахӣнасабба̄кусало бхиккху йатха̄ со паббато пакатива̄техи, евам̣ локадхаммехи на ведхати на кампати, мохаккхайоти ва̄ йасма̄ арахаттам̣ нибба̄нан̃ча вуччати, тасма̄ мохаккхайа̄ти мохаккхайасса хету нибба̄насса арахаттасса ча адхигататта̄ чатӯсу арийасаччесу суппатит̣т̣хито асама̄паннака̄лепи паббато вийа на ведхати, пагева сама̄паннака̄лети адхиппа̄йо.

ида̄ни па̄пам̣ на̄метам̣ асучисӣло ева сама̄чарати, на ча сучисӣло, сучисӣласса пана там̣ ан̣уматтампи бха̄рийам̣ хутва̄ упат̣т̣ха̄тӣти дассенто ‘‘анан̇ган̣асса̄’’тиа̄дига̄тхама̄ха. тассаттхо – ра̄га̄диан̇ган̣а̄бха̄вато анан̇ган̣асса саббака̄лам̣ сучианаваджджадхамме ева гавесантасса саппурисасса ва̄лаггаматтам̣ кесаггаматтам̣ па̄пасса лесаматтампи сакалам̣ локадха̄тум̣ пхаритва̄ т̣хитам̣ аббхаматтам̣ хутва̄ упат̣т̣ха̄ти, тасма̄ на еварӯпе камме ма̄диса̄ а̄сан̇китабба̄ти адхиппа̄йо.

йасма̄ никкилесесупи андхаба̄ла̄ еварӯпе апава̄де самут̣т̣ха̄пенти, тасма̄ аттхака̄мехи саккаччам̣ атта̄ раккхитабботи ова̄дам̣ денто ‘‘нагарам̣ йатха̄’’тиа̄дига̄тхама̄ха. тассаттхо – йатха̄ пана паччантанагарава̄сӣхи мануссехи паччантам̣ нагарам̣ два̄рапа̄ка̄ра̄дӣни тхира̄ни каронтехи саантарам̣, удда̄папарикха̄дӣни тхира̄ни каронтехи саба̄хиранти сантараба̄хирам̣ гуттам̣ карӣйати, евам̣ тумхехипи сатим̣ упат̣т̣хапетва̄ аджджхаттика̄ни чха два̄ра̄ни пидахитва̄ два̄рараккхитам̣ сатим̣ ависсаджджетва̄ йатха̄ гайхама̄на̄ни ба̄хира̄ни чха а̄йатана̄ни аджджхаттика̄ни упагха̄та̄йа сам̣ваттанти, татха̄ аггахан̣ена та̄нипи тхира̄ни катва̄ тесам̣ аппавеса̄йа два̄рараккхитам̣ сатим̣ аппаха̄йа вичаранта̄ атта̄нам̣ гопетха. касма̄? кхан̣о во ма̄ упаччага̄. йо хи евам̣ атта̄нам̣ на гопети, там̣ пуггалам̣ буддхуппа̄даккхан̣о, мануссаттабха̄ваккхан̣о, маджджхимадесе уппаттиккхан̣о, самма̄дит̣т̣хийа̄ пат̣иладдхаккхан̣о, чханнам̣ а̄йатана̄нам̣ авекаллаккхан̣оти саббопи айам̣ кхан̣о атиккамати, со кхан̣о тумхе ма̄ атиккаматӯти.

евам̣ тхеро има̄йа га̄тха̄йа сара̄джикам̣ парисам̣ бхиккхӯ ча овадитва̄ пуна маран̣е джӣвите ча аттано самачиттатам̣ катакиччатан̃ча пака̄сенто ‘‘на̄бхинанда̄ми маран̣а’’нтиа̄дима̄ха. там̣ хет̣т̣ха̄ вуттаттхамева (тхерага̄. ат̣т̣ха. 2.607).

евам̣ пана ватва̄ аттано паринибба̄нака̄лам̣ упат̣т̣хитам̣ дисва̄ сан̇кхепенева несам̣ ова̄дам̣ датва̄ паринибба̄нам̣ паведенто оса̄нага̄тхама̄ха. таттха сампа̄детхаппама̄дена̄ти сампа̄детаббам̣ да̄насӣла̄дим̣ аппама̄дена сампа̄детха, дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикапабхеде гахат̣т̣хаватте сӣла̄нураккхан̣е саматхаануйоге випассана̄бха̄вана̄йа ча аппаматта̄ хотха. еса̄ ме ануса̄санӣти да̄насӣла̄дӣсу на памаджджатха̄ти еса̄ мама анусит̣т̣хи ова̄до.

евам̣ сикха̄паттам̣ парахитапат̣ипаттим̣ дӣпетва̄ аттахитапат̣ипаттийа̄пи маттхакам̣ ган̣ханто ‘‘ханда̄хам̣ париниббиссам̣, виппамуттомхи саббадхӣ’’ти а̄ха. таттха виппамуттомхи саббадхӣти саббасо килесехи бхавехи ча виппамутто амхи, тасма̄ екам̣сена паринибба̄йисса̄мӣти.

евам̣ пана ватва̄ а̄ка̄се паллан̇кена нисинно теджодха̄тум̣ сама̄паджджитва̄ паджджаланто анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йи.

кхадираванийаревататтхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. годаттаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄

йатха̄пи бхаддотиа̄дика̄ а̄йасмато годаттаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайам̣ кусалам̣ упачинитва̄ девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де са̄ваттхийам̣ саттхава̄хакуле ниббатто. годаттоти на̄мена вайаппатто питари ка̄лан̇кате кут̣умбам̣ сан̣т̣хапенто пан̃чахи сакат̣асатехи бхан̣д̣ам̣ а̄да̄йа апара̄парам̣ сан̃чаритва̄ ва̄н̣иджджена джӣвикам̣ каппети йатха̄вибхавам̣ пун̃н̃а̄нипи кароти. со екадивасам̣ антара̄магге дхуре йуттагон̣е вахитум̣ асакконте патите мануссесу там̣ вут̣т̣ха̄петум̣ асакконтесу сайамева гантва̄ там̣ нан̇гут̣т̣хе га̄л̣хам̣ виджджхи. гон̣о ‘‘айам̣ асаппурисо мама бала̄балам̣ аджа̄нанто га̄л̣хам̣ виджджхатӣ’’ти куддхо мануссава̄ча̄йа, ‘‘бхо годатта, ахам̣ еттакам̣ ка̄лам̣ аттано балам̣ анигуханто туйхам̣ бха̄рам̣ вахим̣, аджджа пана асаматтхабха̄вена патитам̣ мам̣ ативийа ба̄дхаси, хоту, ито чавитва̄ ниббаттаниббаттат̣т̣ха̄не там̣ ба̄дхетум̣ саматтхо пат̣исатту бхавеййа’’нти паттхана̄нурӯпена аккоси. там̣ сутва̄ годатто ‘‘евам̣ на̄ма сатте ба̄дхетва̄ ким̣ има̄йа джӣвика̄йа̄’’ти сам̣вегаджа̄то саббам̣ вибхавам̣ паха̄йа ан̃н̃атарасса маха̄тхерасса сантике паббаджитва̄ випассана̄йа каммам̣ каронто начирассева арахаттам̣ патва̄ сама̄паттисукхена вӣтина̄менто екадивасам̣ аттано сантикам̣ упагата̄нам̣ гахат̣т̣хапаббаджита̄нам̣ арийаган̣а̄нам̣ локадхамме а̄раббха дхаммам̣ катхенто –

659. ‘‘йатха̄пи бхаддо а̄джан̃н̃о, дхуре йутто дхурассахо;

матхито атибха̄рена, сам̣йугам̣ на̄тиваттати.

660. ‘‘евам̣ пан̃н̃а̄йа йе титта̄, самуддо ва̄рина̄ йатха̄;

на паре атиман̃н̃анти, арийадхаммова па̄н̣инам̣.

661. ‘‘ка̄ле ка̄лавасам̣ патта̄, бхава̄бхававасам̣ гата̄;

нара̄ дуккхам̣ нигаччханти, тедха сочанти ма̄н̣ава̄.

662. ‘‘унната̄ сукхадхаммена, дуккхадхаммена чоната̄;

двайена ба̄ла̄ хан̃н̃анти, йатха̄бхӯтам̣ адассино.

663. ‘‘йе ча дуккхе сукхасмин̃ча, маджджхе сиббинимаччагӯ;

т̣хита̄ те индакхӣлова, на те уннатаоната̄.

664. ‘‘на хева ла̄бхе на̄ла̄бхе, на йасе на ча киттийа̄;

на нинда̄йам̣ пасам̣са̄йа, на те дуккхе сукхамхи ча.

665. ‘‘саббаттха те на лимпанти, удабиндува поккхаре;

саббаттха сукхита̄ дхӣра̄, саббаттха апара̄джита̄.

666. ‘‘дхаммена ча ала̄бхо йо, йо ча ла̄бхо адхаммико;

ала̄бхо дхаммико сеййо, йан̃че ла̄бхо адхаммико.

667. ‘‘йасо ча аппабуддхӣнам̣, вин̃н̃ӯнам̣ айасо ча йо;

айасова сеййо вин̃н̃ӯнам̣, на йасо аппабуддхинам̣.

668. ‘‘думмедхехи пасам̣са̄ ча, вин̃н̃ӯхи гараха̄ ча йа̄;

гараха̄ва сеййо вин̃н̃ӯхи, йан̃че ба̄лаппасам̣сана̄.

669. ‘‘сукхан̃ча ка̄мамайикам̣, дуккхан̃ча павивекийам̣;

павивекадуккхам̣ сеййо, йан̃че ка̄мамайам̣ сукхам̣.

670. ‘‘джӣвитан̃ча адхаммена, дхаммена маран̣ан̃ча йам̣;

маран̣ам̣ дхаммикам̣ сеййо, йан̃че джӣве адхаммикам̣.

671. ‘‘ка̄макопаппахӣна̄ йе, сантачитта̄ бхава̄бхаве;

чаранти локе асита̄, наттхи тесам̣ пийа̄пийам̣.

672. ‘‘бха̄вайитва̄на боджджхан̇ге, индрийа̄ни бала̄ни ча;

паппуййа парамам̣ сантим̣, париниббантина̄сава̄’’ти. – има̄ га̄тха̄ абха̄си;

таттха а̄джан̃н̃оти, усабха̄джа̄нӣйо. дхуре йуттоти, сакат̣адхуре йоджито. дхурассахоти, дхурава̄хо. га̄тха̄сукхаттхан̃четтха двисака̄рато ниддесо като, сакат̣абха̄рам̣ вахитум̣ саматтхоти аттхо. матхито атибха̄рена̄ти, атибха̄рена гарубха̄рена пӣл̣ито. ‘‘маддито’’типи па̄л̣и, со еваттхо. сам̣йуганти, аттано кхандхе т̣хапитам̣ йугам̣ на̄тиваттати на атикка̄мети, самма̄ йо уддхаритва̄ дхурам̣ чхад̣д̣етва̄ на тит̣т̣хати. еванти йатха̄ со дхорайхо аттано бхадра̄джа̄нӣйата̄йа аттано дхӣравӣрата̄йа аттано бха̄рам̣ на̄тиваттати на париччаджати, евам̣ йе ва̄рина̄ вийа маха̄самуддо локийалокуттара̄йа пан̃н̃а̄йа титта̄ дха̄та̄ парипун̣н̣а̄, те паре нихӣнапан̃н̃е на атиман̃н̃анти, на парибхаванти. таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘арийадхаммова па̄н̣ина’’нти, па̄н̣инам̣ саттесу айам̣ арийа̄нам̣ дхаммо йадидам̣ тесам̣ пан̃н̃а̄йа па̄рипӯрим̣ гататта̄ ла̄бха̄дина̄ атта̄нуккам̣санам̣ вийа ала̄бха̄дина̄ паресам̣ авамбханам̣.

евам̣ пан̃н̃а̄па̄рипӯрийа̄ арийа̄нам̣ сукхавиха̄рам̣ дассетва̄ тадабха̄вато анарийа̄нам̣ дуккхавиха̄рам̣ дассетум̣ ‘‘ка̄ле’’тиа̄ди вуттам̣. таттха ка̄лети ла̄бха̄ла̄бха̄дина̄ саман̇гӣбхӯтака̄ле. ка̄лавасам̣ патта̄ти ла̄бха̄дика̄ласса ча васам̣ упагата̄, ла̄бха̄дина̄ соманассита̄ ала̄бха̄дина̄ ча доманассита̄ти аттхо. бхава̄бхававасам̣ гата̄ти бхавасса абхавасса ча васам̣ упагата̄ вуддхиха̄нийо ануваттанта̄ те. нара̄ дуккхам̣ нигаччханти, тедха сочанти ма̄н̣ава̄ти те нара̄ ‘‘ма̄н̣ава̄’’ти ладдхана̄ма̄ сатта̄ ла̄бха̄ла̄бха̄дивасена вуддхиха̄нивасена ануродхапат̣ивиродхам̣ а̄панна̄ идхалоке сочанти, паралоке ча нирайа̄дидуккхам̣ гаччханти па̄пун̣антӣти аттхо.

‘‘унната̄’’тиа̄дина̄пи локадхаммавасена сатта̄нам̣ анаттхаппаттимева дассети. таттха унната̄ сукхадхаммена̄ти сукхахетуна̄ сукхапаччайена бхогасампаттиа̄дина̄ уннатим̣ гата̄, бхогамада̄дина̄ матта̄ти аттхо. дуккхадхаммена чоната̄ти дуккхахетуна̄ дуккхапаччайена бхогавипаттиа̄дина̄ нихӣнатам̣ гата̄ да̄лиддийа̄дина̄ ка̄пан̃н̃атам̣ патта̄. двайена̄ти йатха̄вуттена уннатионатидвайена ла̄бха̄ла̄бха̄дидвайена ва̄ ба̄лапутхуджджана̄ хан̃н̃анти, ануродхапат̣ивиродхавасена виба̄дхӣйанти пӣл̣ийанти. касма̄? йатха̄бхӯтам̣ адассино йасма̄ те дхаммасабха̄вам̣ йа̄тха̄вато наббхан̃н̃ам̣су, парин̃н̃а̄таккхандха̄ пахӣнакилеса̄ ча на хонти, тасма̄ти аттхо. ‘‘йатха̄бхӯтам̣ адассана̄’’типи пат̣ханти, адассанахетӯти аттхо. йе ча дуккхе сукхасмин̃ча, маджджхе сиббинимаччагӯти йе пана арийа̄ дуккхаведана̄йа сукхаведана̄йа маджджхаттата̄ведана̄йа ча таппат̣ибаддхам̣ чхандара̄габхӯтам̣ сиббиним̣ тан̣хам̣ аггамагга̄дхигамена аччагӯ атиккамим̣су, те индакхӣло вийа ва̄техи локадхаммехи асампакампийа̄ т̣хита̄, на те уннатаоната̄, када̄чипи унната̄ ва̄ оната̄ ва̄ на хонти саббасо анунайапат̣игха̄бха̄вато.

евам̣ ведана̄дхит̣т̣ха̄нам̣ арахато анупалепам̣ дассетва̄ ида̄ни локадхамме вибхаджитва̄ саббаттхакамевасса анупалепам̣ дассенто ‘‘на хева̄’’тиа̄дима̄ха. таттха ла̄бхети чӣвара̄дӣнам̣ паччайа̄нам̣ пат̣ила̄бхе. ала̄бхети тесам̣йева аппат̣ила̄бхе апагаме. на йасети парива̄раха̄нийам̣ акиттийан̃ча. киттийа̄ти параммукха̄ киттане паттхат̣айасата̄йам̣. нинда̄йанти саммукха̄ гараха̄йам̣. пасам̣са̄йанти, паччаккхато гун̣а̄бхиттхаване. дуккхети дуккхе уппанне. сукхети еттха̄пи есева найо.

саббаттха̄ти саббасмим̣ йатха̄вутте ат̣т̣хавидхепи локадхамме, саббаттха ва̄ рӯпа̄дике висайе те кхӣн̣а̄сава̄ на лимпанти саббасо пахӣнакилесатта̄. йатха̄ ким̣? удабиндува поккхаре йатха̄ камаладале джалабинду аллӣйитва̄ т̣хитампи тена на лимпати, джалабиндуна̄ ча камаладалам̣, ан̃н̃адаттху висам̣сат̣т̣хамева, еваметепи упат̣т̣хите ла̄бха̄дике, а̄па̄тхагате рӯпа̄диа̄рамман̣е ча висам̣сат̣т̣ха̄ евам̣. тато ева дхӣра̄ пан̣д̣ита̄ саббаттха ла̄бха̄дӣсу н̃а̄н̣амукхена пийанимитта̄нам̣ сока̄дӣнан̃ча абха̄вато сукхита̄ ла̄бха̄дӣхи ча анабхибхаванӣйато саббаттха апара̄джита̄ва хонти.

ида̄ни ла̄бха̄ла̄бха̄дӣсу сеййам̣ ниддха̄ретва̄ дассенто ‘‘дхаммена̄’’тиа̄дима̄ха. таттха дхаммена ча ала̄бхо йоти йо дхаммам̣ раккхантасса там̣нимиттам̣ ала̄бхо ла̄бха̄бха̄во, ла̄бхаха̄ни. йо ча ла̄бхо адхаммико адхаммена ан̃н̃а̄йена буддхапат̣икут̣т̣хена видхина̄ уппанно, тесу двӣсу ала̄бхо дхаммико дхамма̄вахо сеййо, йа̄дисам̣ ла̄бхам̣ париваджджантасса акусала̄ дхамма̄ париха̄йанти, кусала̄ дхамма̄ абхивад̣д̣ханти, та̄дисо ала̄бхо па̄сам̣сатаро аттха̄вахо. йан̃че ла̄бхо адхаммикоти йо ла̄бхо адхаммена уппанно, со на сеййоти адхиппа̄йо.

йасо ча аппабуддхӣнам̣, вин̃н̃ӯнам̣ айасо ча йоти йо аппабуддхӣнам̣ дуппан̃н̃а̄нам̣ васена пуггаласса йасо лаббхати, йо ча вин̃н̃ӯнам̣ пан̣д̣ита̄нам̣ васена айасо йасаха̄ни. имесу двӣсу айасова сеййо вин̃н̃ӯнам̣. те хисса йатха̄ акусала̄ дхамма̄ париха̄йанти, кусала̄ дхамма̄ абхивад̣д̣ханти, евам̣ йасаха̄ним̣ иччхеййум̣, татха̄ ча бхаббаджа̄тико там̣ агун̣ам̣ паха̄йа гун̣е патит̣т̣хеййа. на йасо аппабуддхӣнанти дуппан̃н̃а̄нам̣ васена йасо сеййо хоти, те хи абхӯтагун̣а̄бхибйа̄ха̄равасена̄пи нам̣ уппа̄деййум̣, со часса идха чева вин̃н̃ӯгараха̄дина̄ сампара̄йе ча дуггатийам̣ дуккхапариккилеса̄дина̄ анаттха̄вахо. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘ла̄бхо силоко сакка̄ро, миччха̄ладдхо ча йо йасо’’ти (су. ни. 440) ‘‘сакка̄ро ка̄пурисам̣ хантӣ’’ти (чӯл̣ава. 335; а. ни. 4.68) ча.

думмедхехӣти, ниппан̃н̃ехи. йан̃че ба̄лаппасам̣сана̄ти ба̄лехи авиддасӯхи йа̄ на̄ма пасам̣сана̄.

ка̄мамайиканти ваттхука̄мамайам̣, ка̄магун̣е пат̣ичча уппаннам̣. дуккхан̃ча павивекийанти павивекато ниббаттам̣ ка̄йакиламатхавасена паваттам̣ висама̄санупата̄па̄дихетукам̣ ка̄йикам̣ дуккхам̣, там̣ пана нира̄мисавиват̣т̣ӯпаниссайата̄йа вин̃н̃ӯнам̣ па̄сам̣са̄. тена вуттам̣ ‘‘павивекадуккхам̣ сеййо’’ти.

джӣвитан̃ча адхаммена̄ти адхаммена джӣвикакаппанам̣ джӣвитахету адхаммачаран̣ам̣. дхаммена маран̣ам̣ на̄ма ‘‘имам̣ на̄ма па̄пам̣ акаронтам̣ там̣ ма̄ресса̄мӣ’’ти кеначи вутте ма̄рентепи тасмим̣ па̄пам̣ акатва̄ дхаммам̣ авикопентасса дхаммахетумаран̣ам̣ дхаммикам̣ сеййоти та̄дисам̣ маран̣ам̣ дхаммато анапетатта̄ дхаммикам̣ саггасампа̄панато нибба̄нупаниссайато ча вин̃н̃ӯнам̣ па̄сам̣сатарам̣. татха̄ хи вуттам̣ –

‘‘чадже дханам̣ ан̇гаварасса хету, ан̇гам̣ чадже джӣвитам̣ раккхама̄но;

ан̇гам̣ дханам̣ джӣвитан̃ча̄пи саббам̣, чадже наро дхаммамануссаранто’’ти. (джа̄. 2.21.470);

йан̃че джӣве адхаммиканти пурисо йам̣ дхаммато апетам̣ джӣвикам̣ джӣвеййа, там̣ на севеййа вин̃н̃ӯхи гарахитатта̄ апа̄йасампа̄панато ча̄ти адхиппа̄йо.

ида̄ни йатха̄вуттам̣ кхӣн̣а̄сава̄нам̣ анупалепам̣ ка̄ран̣ато дассенто ‘‘ка̄макопапахӣна̄’’тиа̄дига̄тхама̄ха.

таттха ка̄макопапахӣна̄ти арийамаггена саббасова пахӣна̄ ануродхапат̣ивиродха̄. сантачитта̄ бхава̄бхавети кхуддаке чева маханте ча бхаве анавасесапахӣнакилесапарил̣а̄хата̄йа вӯпасантачитта̄. локети кхандха̄дилоке. асита̄ти тан̣ха̄дит̣т̣хиниссайавасена аниссита̄. наттхи тесам̣ пийа̄пийанти тесам̣ кхӣн̣а̄сава̄нам̣ каттхачи ла̄бха̄дике рӯпа̄дивисайе ча пийам̣ ва̄ апийам̣ ва̄ наттхи, там̣нимитта̄нам̣ килеса̄нам̣ саббасо самуччхиннатта̄.

ида̄ни йа̄йа бха̄вана̄йа те еварӯпа̄ джа̄та̄, там̣ дассетва̄ анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ десана̄йа кӯт̣ам̣ ган̣ханто ‘‘бха̄вайитва̄на̄’’ти оса̄нага̄тхама̄ха. таттха паппуййа̄ти, па̄пун̣итва̄. сесам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайамева. има̄ ева ча га̄тха̄ тхерасса ан̃н̃а̄бйа̄каран̣а̄пи ахесум̣.

годаттаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

чуддасаканипа̄таван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.