6. ван̇гантапуттаупасенаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
вивиттам̣ аппаниггхосантиа̄дика̄ а̄йасмато упасенаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айам̣ кира падумуттарасса бхагавато ка̄ле хам̣саватӣнагаре кулагехе ниббаттитва̄ вайаппатто саттху сантикам̣ гантва̄ дхаммам̣ сун̣ама̄но саттха̄рам̣ екам̣ бхиккхум̣ самантапа̄са̄дика̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ саттху адхика̄ракаммам̣ катва̄ там̣ т̣ха̄нантарам̣ паттхетва̄ йа̄ваджӣвам̣ кусалам̣ катва̄ девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де на̄лакага̄ме рӯпаса̄рӣбра̄хман̣ийа̄ куччхимхи ниббатти, упасенотисса на̄мам̣ ахоси. со вайаппатто тайо веде уггахетва̄ саттху сантике дхаммам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ упасампада̄йа екавассико ‘‘арийагаббхам̣ вад̣д̣хемӣ’’ти екам̣ кулапуттам̣ аттано сантике упасампа̄детва̄ тена саддхим̣ саттху сантикам̣ гато. саттха̄ра̄ часса тасса авассикасса бхиккхуно саддхивиха̄рикабха̄вам̣ сутва̄, ‘‘атилахум̣ кхо твам̣, могхапуриса, ба̄хулла̄йа а̄ватто’’ти (маха̄ва. 75) гарахито. ‘‘ида̄на̄хам̣ йадипи парисам̣ нисса̄йа саттха̄ра̄ гарахито, парисам̣йева пана нисса̄йа саттху па̄сам̣сопи бхависса̄мӣ’’ти випассана̄йа каммам̣ каронто начирассева арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.2.86-96) –
‘‘падумуттарам̣ бхагавантам̣, локаджет̣т̣хам̣ нара̄сабхам̣;
паббха̄рамхи нисӣдантам̣, упагаччхим̣ наруттамам̣.
‘‘кан̣ика̄рапуппхам̣ дисва̄, ван̣т̣е чхетва̄нахам̣ тада̄;
алан̇каритва̄ чхаттамхи, буддхасса абхиропайим̣.
‘‘пин̣д̣апа̄тан̃ча па̄да̄сим̣, параманнам̣ субходжанам̣;
буддхена наваме таттха, саман̣е ат̣т̣ха бходжайим̣.
‘‘анумоди маха̄вӣро, сайамбхӯ аггапуггало;
имина̄ чхаттада̄нена, параманнапавеччхана̄.
‘‘тена читтаппаса̄дена, сампаттиманубхоссаси;
чхаттим̣саккхаттум̣ девиндо, девараджджам̣ кариссати.
‘‘екавӣсатиккхаттун̃ча, чаккаваттӣ бхависсати;
падесараджджам̣ випулам̣, ган̣ана̄то асан̇кхийам̣.
‘‘сатасахассито каппе, окка̄какуласамбхаво;
готамо на̄ма готтена, саттха̄ локе бхависсати.
‘‘са̄сане диббама̄намхи, мануссаттам̣ гамиссати;
тасса дхаммесу да̄йа̄до, орасо дхамманиммито.
‘‘упасеноти на̄мена, хессати саттху са̄вако;
самантапа̄са̄дикатта̄, аггат̣т̣ха̄не т̣хапессати.
‘‘чаримам̣ ваттате майхам̣, бхава̄ саббе самӯхата̄;
дха̄реми антимам̣ дехам̣, джетва̄ ма̄рам̣ сава̄ханам̣.
‘‘пат̣исамбхида̄ чатассо…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
арахаттам̣ пана патва̄ сайампи саббе дхутан̇гадхамме сама̄да̄йа ваттати, ан̃н̃епи тадаттха̄йа сама̄дапети, тена нам̣ бхагава̄ самантапа̄са̄дика̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапеси. со апарена самайена косамбийам̣ калахе уппанне бхиккхусан̇гхе ча двидха̄бхӯте екена бхиккхуна̄ там̣ калахам̣ париваджджитука̄мена ‘‘етарахи кхо калахо уппанно, сан̇гхо двидха̄бхӯто, катхам̣ ну кхо майа̄ пат̣ипаджджитабба’’нти пут̣т̣хо вивекава̄сато пат̣т̣ха̄йа тасса пат̣ипаттим̣ катхенто –
577. ‘‘вивиттам̣ аппаниггхосам̣, ва̄л̣амиганисевитам̣;
севе сена̄санам̣ бхиккху, пат̣исалла̄нака̄ран̣а̄.
578. ‘‘сан̇ка̄рапун̃джа̄ а̄хатва̄, суса̄на̄ ратхийа̄хи ча;
тато сан̇гха̄т̣икам̣ катва̄, лӯкхам̣ дха̄реййа чӣварам̣.
579. ‘‘нӣчам̣ манам̣ каритва̄на, сапада̄нам̣ кула̄ кулам̣;
пин̣д̣ика̄йа чаре бхиккху, гуттадва̄ро сусам̣вуто.
580. ‘‘лӯкхенапи ва̄ сантуссе, на̄н̃н̃ам̣ паттхе расам̣ бахум̣;
расесу анугиддхасса, джха̄не на раматӣ мано.
581. ‘‘аппиччхо чева сантут̣т̣хо, павивитто васе муни;
асам̣сат̣т̣хо гахат̣т̣хехи, ана̄га̄рехи чӯбхайам̣.
582. ‘‘йатха̄ джал̣о ва мӯго ва, атта̄нам̣ дассайе татха̄;
на̄тивелам̣ самбха̄сеййа, сан̇гхамаджджхамхи пан̣д̣ито.
583. ‘‘на со упаваде кан̃чи, упагха̄там̣ виваджджайе;
сам̣вуто па̄тимоккхасмим̣, маттан̃н̃ӯ часса бходжане.
584. ‘‘суггахӣтанимиттасса, читтассуппа̄даковидо.
саматхам̣ ануйун̃джеййа, ка̄лена ча випассанам̣.
585. ‘‘вӣрийаса̄таччасампанно, йуттайого сада̄ сийа̄;
на ча аппатва̄ дуккхантам̣, висса̄сам̣ еййа пан̣д̣ито.
586. ‘‘евам̣ вихарама̄насса, суддхика̄масса бхиккхуно;
кхӣйанти а̄сава̄ саббе, ниббутин̃ча̄дхигаччхатӣ’’ти. –
има̄ га̄тха̄ абха̄си.
таттха вивиттанти, джанавивиттам̣ сун̃н̃ам̣ аран̃н̃а̄дим̣. аппаниггхосанти, ниссаддам̣ саддасан̇гхат̣т̣анарахитам̣. ва̄л̣амиганисевитанти, сӣхабйаггхадӣпива̄л̣амигехи чаритам̣. имина̄пи джанавивекам̣йева дассети пантасена̄санабха̄вадӣпанато. сена̄сананти, сайитум̣ а̄сайитун̃ча йуттабха̄вена васанат̣т̣ха̄нам̣ идха сена̄сананти адхиппетам̣. пат̣исалла̄нака̄ран̣а̄ти, пат̣исалла̄нанимиттам̣, на̄на̄рамман̣ато ниваттетва̄ каммат̣т̣ха̄нейева читтасса пат̣и пат̣и саммадева аллӣйанаттхам̣.
евам̣ бха̄вана̄нурӯпам̣ сена̄санам̣ ниддисанто сена̄сане сантосам̣ дассетва̄ ида̄ни чӣвара̄дӣсупи там̣ дассетум̣ ‘‘сам̣ка̄рапун̃джа̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха сам̣ка̄рапун̃джа̄ти сам̣ка̄ра̄нам̣ пун̃джам̣ сам̣ка̄рапун̃джам̣, тато качаварат̣т̣ха̄на̄. а̄хатва̄ти а̄харитва̄. татоти татха̄ а̄хат̣ачол̣аккхан̣д̣ехи. каран̣е хи идам̣ ниссаккавачанам̣ лӯкханти саттхалӯкхараджаналӯкха̄дина̄ лӯкхам̣ аван̣н̣а̄мат̣т̣хам̣. дха̄реййа̄ти нива̄сана̄дивасена парихареййа, етена чӣварасантосам̣ вадати.
нӣча манам̣ каритва̄на̄ти ‘‘антамидам̣, бхиккхаве, джӣвика̄на’’нтиа̄дикам̣ (итиву. 91; сам̣. ни. 3.80) сугатова̄дам̣ ануссаритва̄ нихатама̄надаппам̣ читтам̣ катва̄. сапада̄нанти гхаресу авакхан̣д̣арахитам̣; анугхаранти аттхо. тена̄ха ‘‘кула̄ кула’’нти. кула̄ куланти кулато кулам̣, кула̄нупуббийа̄ гхарапат̣ипа̄т̣ийа̄ти аттхо. пин̣д̣ика̄йа̄ти миссакабхиккха̄йа, имина̄ пин̣д̣апа̄тасантосам̣ вадати. гуттадва̄роти супихитачаккха̄дидва̄ро. сусам̣вутоти хаттхакуккучча̄дӣнам̣ абха̄вена сут̣т̣ху сам̣вуто.
лӯкхенапи ва̄ти аписаддо самуччайе, ва̄-саддо викаппе. убхайенапи лӯкхенапи аппенапи йена кеначи сулабхена итарӣтарена сантуссе самам̣ самма̄ туссеййа. тена̄ха ‘‘на̄н̃н̃ам̣ паттхе расам̣ баху’’нти. на̄н̃н̃ам̣ паттхе расам̣ бахунти аттана̄ йатха̄ладдхато ан̃н̃ам̣ мадхура̄дирасам̣ бахум̣ пан̣ӣтан̃ча на паттхеййа на пихеййа, имина̄ гила̄напаччайепи сантосо дассито хоти. расесу гедхава̄ран̣аттхам̣ пана ка̄ран̣ам̣ ваданто расесу анугиддхасса, джха̄не на раматӣ мано’’ти а̄ха. индрийасам̣варампи апарипӯрентасса куто виккхиттачиттасама̄дха̄нанти адхиппа̄йо.
евам̣ чатӯсу паччайесу саллекхапат̣ипаттим̣ дассетва̄ ида̄ни авасит̣т̣хакатха̄ваттхӯни дассетум̣ ‘‘аппиччхо чева̄’’тиа̄ди вуттам̣. таттха аппиччхоти, аниччхо чатӯсу паччайесу иччха̄рахито, тена чатуббидхапаччайесу тан̣хуппа̄давиккхамбханама̄ха. сантут̣т̣хоти, чатӯсу паччайесу йатха̄ла̄бхасантоса̄дина̄ сантут̣т̣хо. йо хи –
‘‘атӣтам̣ на̄нусочеййа, наппаджаппеййана̄гатам̣;
паччуппаннена йа̄пеййа, со ‘сантут̣т̣хо’ти павуччатӣ’’ти.
павивиттоти ган̣асан̇ган̣икам̣ паха̄йа ка̄йена павивитто вӯпакат̣т̣хо. читтавивека̄дике хи парато ваккхати. васети саббаттха йоджетаббам̣. монеййадхаммасаманна̄гамена муни. асам̣сат̣т̣хоти дассанасаванасамуллапанасамбхогака̄йасам̣сагга̄нам̣ абха̄вена асам̣сат̣т̣хо йатха̄вуттасам̣саггарахито. убхайанти, гахат̣т̣хехи ана̄га̄рехи ча̄ти убхайехипи асам̣сат̣т̣хо. каран̣е хи идам̣ паччаттавачанам̣.
атта̄нам̣ дассайе татха̄ти аджал̣о амӯгопи сама̄но йатха̄ джал̣о ва̄ мӯго ва̄, татха̄ атта̄нам̣ дассеййа, етена па̄габбийаппаха̄нама̄ха. джал̣о ва мӯго ва̄ти ча га̄тха̄сукхаттхам̣ рассаттам̣ катам̣, самуччайаттхо ча ва̄саддо. на̄тивелам̣ самбха̄сеййа̄ти ативелам̣ атиккантапама̄н̣ам̣ на бха̄сеййа, маттабха̄н̣ӣ асса̄ти аттхо. сан̇гхамаджджхамхӣти бхиккхусан̇гхе, джанасамӯхе ва̄.
на со упаваде кан̃чӣти со йатха̄вуттапат̣ипаттико бхиккху хӣнам̣ ва̄ маджджхимам̣ ва̄ уккат̣т̣хам̣ ва̄ йам̣кин̃чи на ва̄ча̄йа упавадеййа. упагха̄там̣ виваджджайети ка̄йена упагха̄там̣ паривихет̣ханам̣ ваджджеййа. сам̣вуто па̄тимоккхасминти па̄тимоккхамхи па̄тимоккхасам̣варасӣле сам̣вуто асса, па̄тимоккхасам̣варена пихитака̄йава̄чо сийа̄ти аттхо. маттан̃н̃ӯ часса бходжанети парийесанапат̣иггахан̣апарибхогависсаджджанесу бходжане пама̄н̣ан̃н̃ӯ сийа̄.
суггахӣтанимиттасса̄ти ‘‘евам̣ ме манаси карото читтам̣ сама̄хитам̣ ахосӣ’’ти тада̄ка̄рам̣ саллаккхенто сут̣т̣ху гахитасама̄дхинимитто асса. ‘‘суггахӣтанимитто со’’типи па̄т̣хо, со йогӣти аттхо. читтассуппа̄даковидоти евам̣ бха̄вайато читтам̣ лӣнам̣ хоти, ‘‘евам̣ уддхата’’нти лӣнасса уддхатасса ча читтасса уппаттика̄ран̣е кусало асса. лӣне хи читте дхаммавичайавӣрийапӣтисамбоджджхан̇га̄ бха̄ветабба̄, уддхате пассаддхисама̄дхиупеккха̄самбоджджхан̇га̄. сатисамбоджджхан̇го пана саббаттха иччхитаббо. тена̄ха бхагава̄ – ‘‘йасмин̃ча кхо, бхиккхаве, самайе лӣнам̣ читтам̣ хоти, ка̄ло тасмим̣ самайе дхаммавичайасамбоджджхан̇гасса бха̄вана̄йа̄’’тиа̄ди (сам̣. ни. 5.234). саматхам̣ ануйун̃джеййа̄ти саматхабха̄ванам̣ бха̄веййа, ануппаннам̣ сама̄дхим̣ уппа̄деййа, уппаннан̃ча йа̄ва васӣбха̄ваппатти, та̄ва вад̣д̣хеййа бйӯхеййа̄ти аттхо. ка̄лена ча випассананти йатха̄ладдхам̣ сама̄дхим̣ никантийа̄ апарийа̄да̄нена ха̄набха̄гийам̣ т̣хитибха̄гийам̣ ва̄ акатва̄ ниббедхабха̄гийам̣ва катва̄ ка̄лена випассанан̃ча ануйун̃джеййа. атха ва̄ ка̄лена ча випассананти саматхам̣ ануйун̃джанто тасса тхирӣбхӯтака̄ле сан̇кочам̣ ана̄паджджитва̄ арийамагга̄дхигама̄йа випассанам̣ ануйун̃джеййа. йатха̄ха –
‘‘атха ва̄ сама̄дхила̄бхена, вивиттасайанена ва̄;
бхиккху висса̄сама̄па̄ди, аппатто а̄саваккхайа’’нти. (дха. па. 271-272);
тена вуттам̣ – ‘‘вӣрийаса̄таччасампанно’’тиа̄ди. сататабха̄во са̄таччам̣, вӣрийасса са̄таччам̣, тена сампанно саманна̄гато, сататапаваттавӣрийо, ниччапаггахитавӣрийоти аттхо. йуттайого сада̄ сийа̄ти саббака̄лам̣ бха̄вана̄нуйутто сийа̄. дуккхантанти ват̣т̣адуккхасса антам̣ парийоса̄нам̣ ниродхам̣ нибба̄нам̣ аппатва̄ висса̄сам̣ на еййа на гаччхеййа. ‘‘ахам̣ парисуддхасӣло джха̄нала̄бхӣ абхин̃н̃а̄ла̄бхӣ випассанам̣ маттхакам̣ па̄петва̄ т̣хито’’ти ва̄ виссат̣т̣хо на бхавеййа̄ти аттхо.
евам̣ вихарама̄насса̄ти, евам̣ вивиттасена̄санасевана̄дина̄ випассана̄васена йуттайогата̄парийоса̄нена видхина̄ вихарантасса. суддхика̄масса̄ти, н̃а̄н̣адассанависуддхим̣ аччантависуддхим̣ нибба̄нам̣ арахаттан̃ча иччхантасса. сам̣са̄ре бхайасса иккхато бхиккхуно, ка̄ма̄сава̄дайо саббе а̄сава̄ кхӣйанти кхайам̣ аббхаттхам̣ гаччханти, тесам̣ кхайагаманенева саупа̄дисесаанупа̄дисесапабхедам̣ дувидхампи нибба̄нам̣ адхигаччхати па̄пун̣а̄ти.
евам̣ тхеро тасса бхиккхуно ова̄дада̄на̄падесена аттана̄ татха̄пат̣ипаннабха̄вам̣ дӣпенто ан̃н̃ам̣ бйа̄ка̄си.
ван̇гантапуттаупасенаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.