9. навамавагго
1. самитигуттаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
йам̣ майа̄ пакатам̣ па̄панти а̄йасмато самитигуттаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? сопи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве пун̃н̃а̄ни упачинанто випассисса бхагавато ка̄ле кулагехе ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто бхагавантам̣ пасситва̄ пасанначитто джа̄тисуманапуппхехи пӯджам̣ ака̄си. со тена пун̃н̃акаммена йаттха йаттха бхаве ниббатти, таттха таттха куларӯпапарива̄расампада̄йа ан̃н̃е сатте абхибхавитва̄ ат̣т̣ха̄си. екасмим̣ пана аттабха̄ве ан̃н̃атарам̣ паччекабуддхам̣ пин̣д̣а̄йа чарантам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ мун̣д̣ако кут̣т̣хӣ ман̃н̃е, тена̄йам̣ пат̣иччха̄детва̄ вичаратӣ’’ти нит̣т̣хубхитва̄ пакка̄ми. со тена каммена бахум̣ ка̄лам̣ нирайе паччитва̄ кассапасса бхагавато ка̄ле мануссалоке ниббатто парибба̄джакапаббаджджам̣ упагато екам̣ сӣла̄ча̄расампаннам̣ упа̄сакам̣ дисва̄ досантаро хутва̄, ‘‘кут̣т̣харогӣ бхавеййа̄сӣ’’ти аккоси, нха̄натиттхе ча мануссехи т̣хапита̄ни нха̄начун̣н̣а̄ни дӯсеси. со тена каммена пуна нирайе ниббаттитва̄ бахӯни васса̄ни дуккхам̣ анубхавитва̄ имасмим̣ буддхуппа̄де са̄ваттхийам̣ ан̃н̃атарасса бра̄хман̣асса путто хутва̄ ниббатти, самитигуттотисса на̄мам̣ ахоси. со вайаппатто саттху дхаммадесанам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ сувисуддхасӣло хутва̄ вихарати. тасса пуримакамманиссандена кут̣т̣харого уппаджджи, тена тасса сарӣра̄вайава̄ йебхуййена чхиннабхинна̄ хутва̄ паггхаранти. со гила̄наса̄ла̄йам̣ васати. атхекадивасам̣ дхаммасена̄пати гила̄напуччхам̣ гантва̄ таттха таттха гила̄не бхиккхӯ пуччханто там̣ бхиккхум̣ дисва̄ ‘‘а̄вусо, йа̄вата̄ кхандхаппаватти на̄ма, саббам̣ дуккхамева ведана̄. кхандхесу пана асантесуйева наттхи дуккха’’нти ведана̄нупассана̄каммат̣т̣ха̄нам̣ катхетва̄ агама̄си. со тхерасса ова̄де т̣хатва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ чхал̣абхин̃н̃а̄ саччха̄ка̄си. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.12.82-90) –
‘‘джа̄йантасса випассисса, а̄локо випуло аху;
патхавӣ ча пакампиттха, саса̄гара̄ сапаббата̄.
‘‘немитта̄ ча вийа̄кам̣су, буддхо локе бхависсати;
агго ча саббасатта̄нам̣, джанатам̣ уддхариссати.
‘‘немитта̄нам̣ сун̣итва̄на, джа̄типӯджамака̄сахам̣;
едиса̄ пӯджана̄ наттхи, йа̄диса̄ джа̄типӯджана̄.
‘‘сан̇кхаритва̄на кусалам̣, сакам̣ читтам̣ паса̄дайим̣;
джа̄типӯджам̣ каритва̄на, таттха ка̄лан̇като ахам̣.
‘‘йам̣ йам̣ йонупападжджа̄ми, деваттам̣ атха ма̄нусам̣;
саббе сатте абхибхоми, джа̄типӯджа̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘дха̄тийо мам̣ упат̣т̣хенти, мама читтаваса̄нуга̄;
на та̄ сакконти копетум̣, джа̄типӯджа̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘еканавутито каппе, йам̣ пӯджамакарим̣ тада̄;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, джа̄типӯджа̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘супа̄ричарийа̄ на̄ма, чатуттим̣са джана̄дхипа̄;
ито татийакаппамхи, чаккаваттӣ махаббала̄.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
чхал̣абхин̃н̃о пана хутва̄ пахӣнакилесапаччавеккхан̣ена етарахи анубхуййама̄нарогавасена пуримаджа̄тӣсу аттана̄ катам̣ па̄пакаммам̣ ануссаритва̄ тасса ида̄ни саббасо пахӣнабха̄вам̣ вибха̄венто –
81. ‘‘йам̣ майа̄ пакатам̣ па̄пам̣, пуббе ан̃н̃а̄су джа̄тису;
идхева там̣ веданӣйам̣, ваттху ан̃н̃ам̣ на виджджатӣ’’ти. – га̄тхам̣ абха̄си;
таттха па̄панти акусалам̣ каммам̣. тан̃хи ла̄макат̣т̣хена па̄панти вуччати. пуббети пура̄. ан̃н̃а̄су джа̄тисӯти ито ан̃н̃а̄су джа̄тӣсу, ан̃н̃есу аттабха̄весу. айан̃хеттха аттхо – йадипи майа̄ имасмим̣ аттабха̄ве на та̄дисам̣ па̄пам̣ катам̣ аттхи, ида̄ни пана тасса самбхавойева наттхи. йам̣ пана ито ан̃н̃а̄су джа̄тӣсу катам̣ аттхи, идхева там̣ веданӣйам̣, тан̃хи идхева имасмим̣йева аттабха̄ве ведайитаббам̣ анубхавитаббам̣ пхалам̣, касма̄? ваттху ан̃н̃ам̣ на виджджатӣти тасса каммасса випаччанока̄со ан̃н̃о кхандхаппабандхо наттхи, име пана кхандха̄ саббасо упа̄да̄на̄нам̣ пахӣнатта̄ анупа̄да̄но вийа джа̄таведо чаримакачиттаниродхена аппат̣исандхика̄ нируджджхантӣти ан̃н̃ам̣ бйа̄ка̄си.
самитигуттаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. кассапаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
йена йена субхиккха̄нӣти а̄йасмато кассапаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айам̣ кира падумуттарасса бхагавато ка̄ле бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ тӣсу ведесу ан̃н̃есу ча бра̄хман̣асиппесу ниппхаттим̣ гато, со екадивасам̣ бхагавантам̣ дисва̄ пасаннама̄насо суманапуппхехи пӯджам̣ ака̄си. каронто ча саттху самантато упари ча пуппхамут̣т̣хийо кхипи. буддха̄нубха̄вена пуппха̄ни пуппха̄сана̄ка̄рена сатта̄хам̣ ат̣т̣хам̣су. со там̣ аччхарийам̣ дисва̄ бхиййосоматта̄йа пасаннама̄насо ахоси. апара̄парам̣ пун̃н̃а̄ни каронто каппасатасахассам̣ сугатӣсуйева сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де са̄ваттхийам̣ ан̃н̃атарасса удиччабра̄хман̣асса путто хутва̄ ниббатти, кассапотисса на̄мам̣ ахоси. тасса дахарака̄лейева пита̄ ка̄ламака̄си. ма̄та̄ там̣ пат̣иджаггати. со екадивасам̣ джетаванам̣ гато бхагавато дхаммадесанам̣ сутва̄ хетусампанната̄йа тасмим̣йева а̄сане сота̄панно хутва̄ ма̄ту сантикам̣ гантва̄ ануджа̄на̄петва̄ паббаджито саттхари вут̣т̣хавассе пава̄ретва̄ джанападача̄рикам̣ пакканте сайампи саттха̄ра̄ саддхим̣ гантука̄мо а̄пуччхитум̣ ма̄ту сантикам̣ агама̄си. ма̄та̄ виссаджджентӣ ова̄давасена –
82. ‘‘йена йена субхиккха̄ни, сива̄ни абхайа̄ни ча;
тена путтака гаччхассу, ма̄ сока̄пахато бхава̄’’ти. – га̄тхам̣ абха̄си;
таттха йена йена̄ти йаттха йаттха. бхумматтхе хи етам̣ каран̣авачанам̣, йасмим̣ йасмим̣ диса̄бха̄гети аттхо. субхиккха̄нӣти сулабхапин̣д̣а̄ни, рат̣т̣ха̄нӣти адхиппа̄йо. сива̄нӣти кхема̄ни арога̄ни. абхайа̄нӣти чорабхайа̄дӣхи ниббхайа̄ни, рогадуббхиккхабхайа̄ни пана ‘‘субхиккха̄ни, сива̄нӣ’’ти пададвайенева гахита̄ни. тена̄ти таттха, тасмим̣ тасмим̣ диса̄бха̄гети аттхо. путтака̄ти анукампантӣ там̣ а̄лапати. ма̄ти пат̣иседхаттхе нипа̄то сока̄пахатоти вуттагун̣арахита̄ни рат̣т̣ха̄ни гантва̄ дуббхиккхабхайа̄диджанитена сокена упахато ма̄ бхава ма̄хосӣти аттхо. там̣ сутва̄ тхеро, ‘‘мама ма̄та̄ майхам̣ сокарахитат̣т̣ха̄нагаманам̣ а̄сӣсати, ханда майам̣ саббасо аччантамева сокарахитам̣ т̣ха̄нам̣ паттум̣ йутта’’нти усса̄хаджа̄то випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ начирассева арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.13.1-9) –
‘‘аджджха̄йако мантадхаро, тин̣н̣ам̣ веда̄на па̄рагӯ;
аббхока̄се т̣хито санто, аддасам̣ локана̄йакам̣.
‘‘сӣхам̣ йатха̄ ваначарам̣, бйаггхара̄джам̣ва ниттасам̣;
тидха̄пабхиннама̄тан̇гам̣, кун̃джарам̣ва махесинам̣.
‘‘серейакам̣ гахетва̄на, а̄ка̄се уккхипим̣ ахам̣;
буддхасса а̄нубха̄вена, парива̄ренти саббасо.
‘‘адхит̣т̣хахи маха̄вӣро, саббан̃н̃ӯ локана̄йако;
саманта̄ пуппхаччхадана̄, окирим̣су нара̄сабхам̣.
‘‘тато са̄ пуппхакан̃чука̄, антован̣т̣а̄ бахимукха̄;
сатта̄хам̣ чхаданам̣ катва̄, тато антарадха̄йатха.
‘‘тан̃ча аччхарийам̣ дисва̄, аббхутам̣ ломахам̣санам̣;
буддхе читтам̣ паса̄десим̣, сугате локана̄йаке.
‘‘тена читтаппаса̄дена, суккамӯлена чодито;
каппа̄нам̣ сатасахассам̣, дуггатим̣ нупападжджахам̣.
‘‘паннарасасахассамхи, каппа̄нам̣ пан̃чавӣсати;
вӣтамала̄сана̄ма̄ ча, чаккаваттӣ махаббала̄.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
арахаттам̣ пана патва̄ ‘‘идамева ма̄ту вачанам̣ арахаттаппаттийа̄ ан̇кусам̣ джа̄та’’нти тамева га̄тхам̣ паччуда̄ха̄си.
кассапаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. сӣхаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
сӣхаппаматто вихара̄ти а̄йасмато сӣхаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? со кира пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро ито ат̣т̣ха̄расакаппасатаматтхаке аттхадассисса бхагавато ка̄ле чандабха̄га̄йа надийа̄ тӣре киннарайонийам̣ ниббаттитва̄ пуппхабхаккхо пуппханивасано хутва̄ вихаранто а̄ка̄сена гаччхантам̣ аттхадассим̣ бхагавантам̣ дисва̄ пасанначитто пӯджетука̄мо ан̃джалим̣ паггайха ат̣т̣ха̄си. бхагава̄ тасса аджджха̄сайам̣ н̃атва̄ а̄ка̄сато оруйха ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле паллан̇кена нисӣди. киннаро чанданаса̄рам̣ гхам̣ситва̄ чанданагандхена пуппхехи ча пӯджам̣ катва̄ вандитва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми. со тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де маллара̄джакуле ниббатти, тасса сӣхоти на̄мам̣ ахоси. со бхагавантам̣ дисва̄ пасаннама̄насо вандитва̄ екамантам̣ нисӣди. саттха̄ тасса аджджха̄сайам̣ олокетва̄ дхаммам̣ катхеси. со дхаммам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ аран̃н̃е вихарати. тасса читтам̣ на̄на̄рамман̣е видха̄вати, екаггам̣ на хоти, сакаттхам̣ ниппха̄детум̣ на саккоти. саттха̄ там̣ дисва̄ а̄ка̄се т̣хатва̄ –
83. ‘‘сӣхаппаматто вихара, раттиндиваматандито;
бха̄вехи кусалам̣ дхаммам̣, джаха сӣгхам̣ самуссайа’’нти. –
га̄тха̄йа овади. со га̄тха̄васа̄не випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.14.17-25) –
‘‘чандабха̄га̄надӣтӣре, ахосим̣ киннаро тада̄;
пуппхабхаккхо чахам̣ а̄сим̣, пуппханивасано татха̄.
‘‘аттхадассӣ ту бхагава̄, локаджет̣т̣хо нара̄сабхо;
випинаггена ниййа̄си, хам̣сара̄джа̄ва амбаре.
‘‘намо те пуриса̄джан̃н̃а, читтам̣ те сувисодхитам̣;
пасаннамукхаван̣н̣оси, виппасаннамукхиндрийо.
‘‘орохитва̄на а̄ка̄са̄, бхӯрипан̃н̃о сумедхасо;
сан̇гха̄т̣им̣ паттхаритва̄на, паллан̇кена упа̄виси.
‘‘вилӣнам̣ чандана̄да̄йа, агама̄сим̣ джинантикам̣;
пасанначитто сумано, буддхасса абхиропайим̣.
‘‘абхива̄детва̄на самбуддхам̣, локаджет̣т̣хам̣ нара̄сабхам̣;
па̄моджджам̣ джанайитва̄на, пакка̄мим̣ уттара̄мукхо.
‘‘ат̣т̣ха̄расе каппасате, чанданам̣ йам̣ апӯджайим̣;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘чатуддасе каппасате, ито а̄сим̣су те тайо;
рохан̣ӣ на̄ма на̄мена, чаккаваттӣ махаббала̄.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
йа̄ пана бхагавата̄ ова̄давасена вутта̄ ‘‘сӣхаппаматто’’ти га̄тха̄, таттха сӣха̄ти тасса тхерасса а̄лапанам̣. аппаматто вихара̄ти сатийа̄ авиппава̄сена пама̄давирахито саббирийа̄патхесу сатисампаджан̃н̃айутто хутва̄ вихара̄хи. ида̄ни там̣ аппама̄давиха̄рам̣ саха пхалена сан̇кхепато дассетум̣ ‘‘раттиндива’’нтиа̄ди вуттам̣. тассаттхо – раттибха̄гам̣ дивасабха̄ган̃ча ‘‘чан̇камена нисаджджа̄йа а̄варан̣ӣйехи дхаммехи читтам̣ парисодхетӣ’’ти (сам̣. ни. 4.239; а. ни. 3.16; вибха. 519) вуттанайена чатусаммаппадха̄навасена атандито акусӣто а̄раддхавӣрийо кусалам̣ саматхавипассана̄дхамман̃ча локуттарадхамман̃ча бха̄вехи уппа̄дехи вад̣д̣хехи ча, евам̣ бха̄ветва̄ ча джаха сӣгхам̣ самуссайанти тава самуссайам̣ аттабха̄вам̣ пат̣хамам̣ та̄ва таппат̣ибаддхачхандара̄гаппаха̄нена сӣгхам̣ начирассева паджаха, евам̣бхӯто ча паччха̄ чаримакачиттаниродхена анавасесато ча паджахиссатӣти. арахаттам̣ пана патва̄ тхеро ан̃н̃ам̣ бйа̄каронто тамева га̄тхам̣ паччуда̄ха̄сӣти.
сӣхаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. нӣтаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
саббараттим̣ супитва̄на̄ти а̄йасмато нӣтаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айам̣ кира падумуттарасса бхагавато ка̄ле сунандо на̄ма бра̄хман̣о хутва̄ анекасате бра̄хман̣е манте ва̄ченто ва̄джапеййам̣ на̄ма йан̃н̃ам̣ йаджи, бхагава̄ там̣ бра̄хман̣ам̣ анукампанто йан̃н̃ат̣т̣ха̄нам̣ гантва̄ а̄ка̄се чан̇ками. бра̄хман̣о саттха̄рам̣ дисва̄ пасаннама̄насо сиссехи пуппха̄ни а̄хара̄петва̄ а̄ка̄се кхипитва̄ пӯджам̣ ака̄си. буддха̄нубха̄вена там̣ т̣ха̄нам̣ сакалан̃ча нагарам̣ пуппхапат̣авита̄никам̣ вийа чха̄дитам̣ ахоси. маха̄джано саттхари ул̣а̄рам̣ пӣтисоманассам̣ пат̣исам̣ведеси. сунандабра̄хман̣о тена кусаламӯлена девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де са̄ваттхийам̣ ан̃н̃атарасса бра̄хман̣асса путто хутва̄ ниббатти, нӣтотисса на̄мам̣ ахоси. со вин̃н̃утам̣ патто ‘‘име саман̣а̄ сакйапуттийа̄ сукхасӣла̄ сукхасама̄ча̄ра̄ субходжана̄ни бхун̃джитва̄ нива̄тесу сена̄санесу вихаранти, имесу паббаджитва̄ сукхена вихаритум̣ сакка̄’’ти сукха̄бхила̄са̄йа паббаджитва̄ва саттху сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ катипа̄хамева манасикаритва̄ там̣ чхад̣д̣етва̄ йа̄вадаттхам̣ удара̄вадехакам̣ бхун̃джитва̄ дивасабха̄гам̣ сан̇ган̣ика̄ра̄мо тираччха̄накатха̄йа вӣтина̄мети, раттибха̄гепи тхинамиддха̄бхибхӯто саббараттим̣ супати. саттха̄ тасса хетупарипа̄кам̣ олокетва̄ ова̄дам̣ денто –
84. ‘‘саббараттим̣ супитва̄на, дива̄ сан̇ган̣ике рато;
куда̄ссу на̄ма думмедхо, дуккхассантам̣ кариссатӣ’’ти. – га̄тхам̣ абха̄си;
таттха саббараттинти сакалам̣ раттим̣. супитва̄на̄ти нидда̄йитва̄, ‘‘раттийа̄ пат̣хамам̣ йа̄мам̣ чан̇камена нисаджджа̄йа а̄варан̣ӣйехи дхаммехи читтам̣ парисодхетӣ’’тиа̄дина̄ вуттам̣ джа̄гарийам̣ анануйун̃джитва̄ кевалам̣ раттийа̄ тӣсупи йа̄месу ниддам̣ оккамитва̄ти аттхо. дива̄ти дивасам̣, сакалам̣ дивасабха̄ганти аттхо. сан̇ган̣икети тираччха̄накатхикехи ка̄йадал̣хибахулапуггалехи саннисаджджа̄ сан̇ган̣ико, тасмим̣ рато абхирато таттха авигатаччхандо ‘‘сан̇ган̣ике рато’’ти вутто ‘‘сан̇ган̣ика̄рато’’типи па̄л̣и. куда̄ссу на̄ма̄ти куда̄ на̄ма. ассӯти нипа̄таматтам̣, касмим̣ на̄ма ка̄лети аттхо. думмедхоти ниппан̃н̃о. дуккхасса̄ти ват̣т̣адуккхасса. антанти парийоса̄нам̣. аччантамева ануппа̄дам̣ када̄ на̄ма кариссати, едисасса дуккхассантакаран̣ам̣ наттхӣти аттхо. ‘‘думмедха дуккхассантам̣ кариссасӣ’’типи па̄л̣и.
евам̣ пана саттха̄ра̄ га̄тха̄йа катхита̄йа тхеро сам̣вегаджа̄то випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ начирассева арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.14.26-33) –
‘‘сунандо на̄ма на̄мена, бра̄хман̣о мантапа̄рагӯ;
аджджха̄йако йа̄чайого, ва̄джапеййам̣ айа̄джайи.
‘‘падумуттаро локавидӯ, агго ка̄рун̣ико иси;
джанатам̣ анукампанто, амбаре чан̇камӣ тада̄.
‘‘чан̇камитва̄на самбуддхо, саббан̃н̃ӯ локана̄йако;
метта̄йа апхари сатте, аппама̄н̣е нирӯпадхи.
‘‘ван̣т̣е чхетва̄на пуппха̄ни, бра̄хман̣о мантапа̄рагӯ;
саббе сиссе сама̄нетва̄, а̄ка̄се уккхипа̄пайи.
‘‘йа̄вата̄ нагарам̣ а̄си, пуппха̄нам̣ чхаданам̣ тада̄;
буддхасса а̄нубха̄вена, сатта̄хам̣ на вигаччхатха.
‘‘тенева суккамӯлена, анубхотва̄на сампада̄;
сабба̄саве парин̃н̃а̄йа, тин̣н̣о локе висаттикам̣.
‘‘ека̄расе каппасате, пан̃чатим̣са̄су кхаттийа̄;
амбарам̣сасана̄ма̄ те, чаккаваттӣ махаббала̄.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
арахаттам̣ пана патва̄ тхеро ан̃н̃ам̣ бйа̄каронто тамева га̄тхам̣ паччуда̄ха̄си.
нӣтаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. суна̄гаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
читтанимиттасса ковидоти а̄йасмато суна̄гаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайам̣ кусалам̣ упачинанто ито екаттим̣се каппе сикхисса бхагавато ка̄ле бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вайаппатто тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣ па̄рагӯ хутва̄ аран̃н̃а̄йатане ассаме васанто тӣн̣и бра̄хман̣асахасса̄ни манте ва̄чеси. атхекадивасам̣ тасса саттха̄рам̣ дисва̄ лаккхан̣а̄ни упадха̄ретва̄ лаккхан̣аманте париваттентасса, ‘‘ӣдисехи лаккхан̣ехи саманна̄гато анантаджино анантан̃а̄н̣о буддхо бхависсатӣ’’ти буддхан̃а̄н̣ам̣ а̄раббха ул̣а̄ро паса̄до уппаджджи. со тена читтаппаса̄дена девалоке ниббатто апара̄парам̣ девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де на̄лакага̄ме ан̃н̃атарасса бра̄хман̣асса путто хутва̄ ниббатти, суна̄готисса на̄мам̣ ахоси. со дхаммасена̄патисса гихисаха̄йо тхерасса сантикам̣ гантва̄ дхаммам̣ сутва̄ дассанабхӯмийам̣ патит̣т̣хито паббаджитва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.14.34-40) –
‘‘химавантасса̄видӯре, васабхо на̄ма паббато;
тасмим̣ паббатапа̄дамхи, ассамо а̄си ма̄пито.
‘‘тӣн̣и сиссасахасса̄ни, ва̄чесим̣ бра̄хман̣о тада̄;
сам̣харитва̄на те сиссе, екамантам̣ упа̄висим̣.
‘‘екамантам̣ нисӣдитва̄, бра̄хман̣о мантапа̄рагӯ;
буддхаведам̣ гавесанто, н̃а̄н̣е читтам̣ паса̄дайим̣.
‘‘таттха читтам̣ паса̄детва̄, нисӣдим̣ пан̣н̣асантхаре;
паллан̇кам̣ а̄бхуджитва̄на, таттха ка̄лан̇като ахам̣.
‘‘екатим̣се ито каппе, йам̣ сан̃н̃амалабхим̣ тада̄;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, н̃а̄н̣асан̃н̃а̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘саттавӣсати каппамхи, ра̄джа̄ сиридхаро аху;
саттаратанасампанно, чаккаваттӣ махаббало.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
арахаттам̣ пана патва̄ бхиккхӯнам̣ дхаммадесана̄падесена ан̃н̃ам̣ бйа̄каронто –
85. ‘‘читтанимиттасса ковидо, павивекарасам̣ виджа̄нийа;
джха̄йам̣ нипако патиссато, адхигаччхеййа сукхам̣ нира̄миса’’нти. –
га̄тхам̣ абха̄си.
таттха читтанимиттасса ковидоти бха̄вана̄читтасса нимиттаггахан̣е кусало, ‘‘имасмим̣ самайе читтам̣ паггахетаббам̣, имасмим̣ сампахам̣ситаббам̣, имасмим̣ аджджхупеккхитабба’’нти евам̣ паггахан̣а̄дийогйасса читтанимиттасса гахан̣е чхеко. павивекарасам̣ виджа̄нийа̄ти ка̄йавивекасам̣вад̣д̣хитасса читтавивекасса расам̣ сан̃джа̄нитва̄, вивекасукхам̣ анубхавитва̄ти аттхо. ‘‘павивекарасам̣ питва̄’’ти (дха. па. 205) хи вуттам̣. джха̄йанти пат̣хамам̣ а̄рамман̣ӯпаниджджха̄нена паччха̄ лаккхан̣ӯпаниджджха̄нена ча джха̄йанто. нипакоти каммат̣т̣ха̄напарихаран̣е кусало. патиссатоти упат̣т̣хитассати. адхигаччхеййа сукхам̣ нира̄мисанти евам̣ саматханимитта̄дикосаллена лаббхе читтавивекасукхе патит̣т̣ха̄йа сато сампаджа̄но хутва̄ випассана̄джха̄ненева джха̄йанто ка̄ма̄мисават̣т̣а̄мисехи асаммиссата̄йа нира̄мисам̣ нибба̄насукхам̣ пхаласукхан̃ча адхигаччхеййа самупагаччхеййа̄ти аттхо.
суна̄гаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. на̄гитаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
ито бахиддха̄ путхуан̃н̃ава̄динанти а̄йасмато на̄гитаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айам̣ кира падумуттарасса бхагавато ка̄ле на̄радо на̄ма бра̄хман̣о хутва̄ екадивасам̣ ма̄л̣аке нисинно бхагавантам̣ бхиккхусан̇гхена пураккхатам̣ гаччхантам̣ дисва̄ пасаннама̄насо тӣхи га̄тха̄хи абхиттхави. со тена пун̃н̃акаммена девалоке ниббаттитва̄ апара̄парам̣ пун̃н̃а̄ни катва̄ девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де капилаваттхунагаре сакйара̄джакуле ниббатти, на̄гитотисса на̄мам̣ ахоси. со бхагавати капилаваттхусмим̣ вихаранте мадхупин̣д̣икасуттам̣ (ма. ни. 1.199 а̄дайо) сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.14.47-54) –
‘‘виса̄лама̄л̣е а̄сӣно, аддасам̣ локана̄йакам̣;
кхӣн̣а̄савам̣ балаппаттам̣, бхиккхусан̇гхапураккхатам̣.
‘‘сатасахасса̄ тевиджджа̄, чхал̣абхин̃н̃а̄ махиддхика̄;
парива̄ренти самбуддхам̣, ко дисва̄ наппасӣдати.
‘‘н̃а̄н̣е упанидха̄ йасса, на виджджати садеваке;
анантан̃а̄н̣ам̣ самбуддхам̣, ко дисва̄ наппасӣдати.
‘‘дхаммака̄йан̃ча дӣпентам̣, кевалам̣ ратана̄карам̣;
викаппетум̣ на сакконти, ко дисва̄ наппасӣдати.
‘‘има̄хи тӣхи га̄тха̄хи, на̄радовхайаваччхало;
падумуттарам̣ тхавитва̄на, самбуддхам̣ апара̄джитам̣.
‘‘тена читтаппаса̄дена, буддхасантхаванена ча;
каппа̄нам̣ сатасахассам̣, дуггатим̣ нупападжджахам̣.
‘‘ито тим̣сакаппасате, сумитто на̄ма кхаттийо;
саттаратанасампанно, чаккаваттӣ махаббало.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
арахаттам̣ пана патва̄ саттху авитатхадесанатам̣ дхаммасса ча ниййа̄никатам̣ нисса̄йа сан̃джа̄тапӣтисоманассо пӣтивегаппависсат̣т̣хам̣ уда̄нам̣ уда̄ненто –
86. ‘‘ито бахиддха̄ путхуан̃н̃ава̄динам̣, магго на нибба̄нагамо йатха̄ айам̣;
итиссу сан̇гхам̣ бхагава̄нуса̄сати, саттха̄ сайам̣ па̄н̣италева дассайа’’нти. –
га̄тхам̣ абха̄си.
таттха ито бахиддха̄ти имасма̄ буддхаса̄сана̄ ба̄хираке самайе, тена̄ха ‘‘путхуан̃н̃ава̄дина’’нти, на̄на̄титтхийа̄нанти аттхо. магго на нибба̄нагамо йатха̄ айанти йатха̄ айам̣ арийо ат̣т̣хан̇гико магго екам̣сена нибба̄нам̣ гаччхатӣти нибба̄нагамо, нибба̄нага̄мӣ, евам̣ нибба̄нагамо магго титтхийасамайе наттхи асамма̄самбуддхаппаведитатта̄ ан̃н̃атиттхийава̄дасса. тена̄ха бхагава̄ –
‘‘идхева, бхиккхаве, саман̣о, идха дутийо саман̣о, идха татийо саман̣о, идха чатуттхо саман̣о, сун̃н̃а̄ параппава̄да̄ саман̣ебхи ан̃н̃ехӣ’’ти (дӣ. ни. 2.214; ма. ни. 1.139; а. ни. 4.241).
итӣти евам̣. ассӯти нипа̄таматтам̣. сан̇гханти бхиккхусан̇гхам̣, уккат̣т̣ханиддесойам̣ йатха̄ ‘‘саттха̄ деваманусса̄на’’нти. сан̇гханти ва̄ самӯхам̣, венеййаджананти адхиппа̄йо. бхагава̄ти бха̄гйавантата̄дӣхи ка̄ран̣ехи бхагава̄, айаметтха сан̇кхепо. виттха̄ро пана параматтхадӣпанийам̣ итивуттакаван̣н̣ана̄йам̣ вуттанайена ведитаббо. саттха̄ти дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикапараматтхехи йатха̄рахам̣ ануса̄сатӣти саттха̄. сайанти сайамева. айан̃хеттха аттхо – ‘‘сӣла̄диккхандхаттайасан̇гахо самма̄дит̣т̣хиа̄дӣнам̣ ат̣т̣ханнам̣ ан̇га̄нам̣ васена ат̣т̣хан̇гико нибба̄нага̄мӣ арийамагго йатха̄ мама са̄сане аттхи, евам̣ ба̄хиракасамайе магго на̄ма наттхӣ’’ти сӣхана̄дам̣ наданто амха̄кам̣ саттха̄ бхагава̄ сайамева сайамбхӯн̃а̄н̣ена н̃а̄там̣, сайамева ва̄ маха̄карун̣а̄сан̃чодито хутва̄ аттано десана̄вила̄сасампаттийа̄ хаттхатале а̄малакам̣ вийа дассенто бхиккхусан̇гхам̣ венеййаджанатам̣ ануса̄сати овадатӣти.
на̄гитаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. павит̣т̣хаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
кхандха̄ дит̣т̣ха̄ йатха̄бхӯтанти а̄йасмато павит̣т̣хаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайам̣ пун̃н̃ам̣ каронто аттхадассисса бхагавато ка̄ле кесаво на̄ма та̄пасо хутва̄ екадивасам̣ саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ дхаммам̣ сутва̄ пасаннама̄насо абхива̄детва̄ ан̃джалим̣ паггайха падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми. со тена пун̃н̃акаммена девалоке ниббаттитва̄ апара̄парам̣ пун̃н̃а̄ни катва̄ девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де магадхарат̣т̣хе бра̄хман̣акуле уппаджджитва̄ ануккамена вин̃н̃утам̣ патто неккхамманиннаджджха̄сайата̄йа парибба̄джакапаббаджджам̣ паббаджитва̄ таттха сиккхитаббам̣ сиккхитва̄ вичаранто упатиссаколита̄нам̣ буддхаса̄сане паббаджитабха̄вам̣ сутва̄ ‘‘тепи на̄ма маха̄пан̃н̃а̄ таттха паббаджита̄, тадева ман̃н̃е сеййо’’ти саттху сантикам̣ гантва̄ дхаммам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджи. тасса саттха̄ випассанам̣ а̄чиккхи. со випассанам̣ а̄рабхитва̄ начирассева арахаттам̣ саччха̄ка̄си. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.14.55-59) –
‘‘на̄радо ити ме на̄мам̣, кесаво ити мам̣ видӯ;
кусала̄кусалам̣ есам̣, агамам̣ буддхасантикам̣.
‘‘меттачитто ка̄рун̣ико, аттхадассӣ маха̄муни;
асса̄сайанто сатте со, дхаммам̣ десети чаккхума̄.
‘‘сакам̣ читтам̣ паса̄детва̄, сире катва̄на ан̃джалим̣;
саттха̄рам̣ абхива̄детва̄, пакка̄мим̣ па̄чина̄мукхо.