5. пан̃чамавагго
1. сиривад̣д̣хаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
вивараманупатанти виджджута̄ти а̄йасмато сиривад̣д̣хаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? сопи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха виват̣т̣ӯпаниссайам̣ кусалам̣ упачинанто ито еканавуте каппе випассисса бхагавато ка̄ле кулагехе ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто випассим̣ бхагавантам̣ пасситва̄ кин̇кан̣ипуппхехи пӯджам̣ катва̄ тена пун̃н̃акаммена девалоке ниббатто апара̄парам̣ пун̃н̃а̄ни катва̄ сугатӣсуйева сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де ра̄джагахе вибхавасампаннасса бра̄хман̣асса гехе ниббатти, сиривад̣д̣хотисса на̄мам̣ ахоси. со вайаппатто бимбиса̄расама̄гаме саттхари саддхамме ча уппаннаппаса̄до хетусампанната̄йа паббаджи. паббаджитва̄ ча катапуббакиччо вебха̄рапан̣д̣авапаббата̄нам̣ авидӯре ан̃н̃атарасмим̣ аран̃н̃а̄йатане паббатагуха̄йам̣ каммат̣т̣ха̄намануйутто вихарати. тасмин̃ча самайе маха̄ ака̄ламегхо ут̣т̣хахи. виджджуллата̄ паббатавиварам̣ пависантийо вийа вичаранти. тхерасса гхаммапарил̣а̄ха̄бхибхӯтасса са̄рагаббхехи мегхава̄техи гхаммапарил̣а̄хо вӯпасами. утусаппа̄йала̄бхена читтам̣ екаггам̣ ахоси. сама̄хитачитто випассанам̣ уссукка̄петва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.21.10-14) –
‘‘кан̃чанаггхийасан̇ка̄со, саббан̃н̃ӯ локана̄йако;
одакам̣ дахамоггайха, сина̄йи аггапуггало.
‘‘паггайха кин̇кан̣им̣ пуппхам̣, випассисса̄бхиропайим̣;
удаггачитто сумано, двипадиндасса та̄дино.
‘‘еканавутито каппе, йам̣ пуппхамабхиропайим̣;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘саттавӣсатикаппамхи, ра̄джа̄ бхӣмаратхо аху;
саттаратанасампанно, чаккаваттӣ махаббало.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
арахаттам̣ пана патва̄ ан̃н̃а̄падесена аттасанниссайам̣ уда̄нам̣ уда̄ненто ‘‘вивараманупатанти виджджута̄’’ти га̄тхам̣ абха̄си.
41. таттха виваранти антара̄ вемаджджхам̣. анупатантӣти анулаккхан̣е патанти паваттанти, виджджотантӣти аттхо. виджджотанамева хи виджджуллата̄нам̣ паватти на̄ма. ану-саддайогена четтха упайогавачанам̣, йатха̄ ‘‘руккхаманувиджджотантӣ’’ти. виджджута̄ти сатерата̄. вебха̄расса ча пан̣д̣авасса ча̄ти вебха̄рапаббатасса ча пан̣д̣авапаббатасса ча вивараманупатантӣти йоджана̄. нагавиварагатоти нагавиварам̣ паббатагухам̣ упагато. джха̄йатӣти а̄рамман̣ӯпаниджджха̄нена лаккхан̣ӯпаниджджха̄нена ча джха̄йати, саматхавипассанам̣ уссукка̄пенто бха̄вети. путто аппат̣имасса та̄диноти сӣлаккхандха̄дидхаммака̄йасампаттийа̄ рӯпака̄йасампаттийа̄ ча анупамасса упама̄рахитасса ит̣т̣ха̄нит̣т̣ха̄дӣсу та̄дилаккхан̣асампаттийа̄ та̄дино буддхасса бхагавато орасапутто. путтавачаненева четтха тхерена саттху ануджа̄табха̄вадӣпанена ан̃н̃а̄ бйа̄ката̄ти ведитаббам̣.
сиривад̣д̣хаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. кхадираванийаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
ча̄ле упача̄лети а̄йасмато кхадираванийаревататтхерасса га̄тха̄. ка̄ уппати? айам̣ кира падумуттарасса бхагавато ка̄ле хам̣саватӣнагаре титтхана̄викакуле ниббаттитва̄ маха̄ган̇га̄йа пайа̄гатиттхе титтхана̄ва̄каммам̣ каронто екадивасам̣ саса̄вакасан̇гхам̣ бхагавантам̣ ган̇га̄тӣрам̣ упагатам̣ дисва̄ пасаннама̄насо на̄ва̄сан̇гха̄т̣ам̣ йоджетва̄ махантена пӯджа̄сакка̄рена паратӣрам̣ па̄петва̄ ан̃н̃атарам̣ бхиккхум̣ саттха̄ра̄ а̄ран̃н̃ака̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапийама̄нам̣ дисва̄ тадаттхам̣ паттханам̣ пат̣т̣хапетва̄ бхагавато бхиккхусан̇гхасса ча маха̄да̄нам̣ паваттеси. бхагава̄ ча тасса паттхана̄йа аваджджхабха̄вам̣ бйа̄ка̄си. со тато пат̣т̣ха̄йа таттха таттха виват̣т̣ӯпаниссайам̣ кусалам̣ катва̄ девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де магадхарат̣т̣хе на̄лакага̄ме рӯпаса̄рийа̄ бра̄хман̣ийа̄ куччхисмим̣ ниббатти. там̣ вайаппаттам̣ ма̄та̄питаро гхарабандханена бандхитука̄ма̄ джа̄та̄. со са̄рипуттаттхерасса паббаджитабха̄вам̣ сутва̄ ‘‘майхам̣ джет̣т̣хабха̄та̄ аййо упатиссо имам̣ вибхавам̣ чхад̣д̣етва̄ паббаджито, тена вантам̣ кхел̣апин̣д̣ам̣ катха̄хам̣ паччха̄ гилисса̄мӣ’’ти джа̄тасам̣вего па̄сам̣ анупагаччханакамиго вийа н̃а̄таке ван̃четва̄ хетусампаттийа̄ чодийама̄но бхиккхӯнам̣ сантикам̣ гантва̄ дхаммасена̄патино канит̣т̣хабха̄вам̣ ниведетва̄ аттано паббаджджа̄йа чхандам̣ а̄рочеси. бхиккхӯ там̣ пабба̄джетва̄ парипун̣н̣авӣсативассам̣ упасампа̄детва̄ каммат̣т̣ха̄не нийоджесум̣. со каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ кхадираванам̣ пависитва̄, ‘‘арахаттам̣ патва̄ бхагавантам̣ дхаммасена̄патин̃ча пассисса̄мӣ’’ти гхат̣енто ва̄йаманто н̃а̄н̣асса парипа̄кагататта̄ начирассева чхал̣абхин̃н̃о ахоси. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.1.628-643) –
‘‘ган̇га̄ бха̄гӣратхӣ на̄ма, химаванта̄ пабха̄вита̄;
кутиттхе на̄вико а̄сим̣, ориме ча тарим̣ ахам̣.
‘‘падумуттаро на̄йако, самбуддхо двипадуттамо;
васӣсатасахассехи, ган̇га̄тӣрамупа̄гато.
‘‘бахӯ на̄ва̄ сама̄нетва̄, вад̣д̣хакӣхи сусан̇кхатам̣;
на̄ва̄йа чхаданам̣ катва̄, пат̣има̄ним̣ нара̄сабхам̣.
‘‘а̄гантва̄на ча самбуддхо, а̄рӯхи тан̃ча на̄вакам̣;
ва̄римаджджхе т̣хито саттха̄, има̄ га̄тха̄ абха̄сатха.
‘‘йо со та̄реси самбуддхам̣, сан̇гхан̃ча̄пи ана̄савам̣;
тена читтаппаса̄дена, девалоке рамиссати.
‘‘ниббаттиссати те бйамхам̣, сукатам̣ на̄васан̣т̣хитам̣;
а̄ка̄се пуппхачхаданам̣, дха̄райиссати саббада̄.
‘‘ат̣т̣хапан̃н̃а̄сакаппамхи, та̄рако на̄ма кхаттийо;
ча̄туранто виджита̄вӣ, чаккаваттӣ бхависсати.
‘‘саттапан̃н̃а̄сакаппамхи, чаммако на̄ма кхаттийо;
уггаччхантова сӯрийо, джотиссати махаббало.
‘‘каппасатасахассамхи, окка̄какуласамбхаво;
готамо на̄ма готтена, саттха̄ локе бхависсати.
‘‘тидаса̄ со чавитва̄на, мануссаттам̣ гамиссати;
ревато на̄ма на̄мена, брахмабандху бхависсати.
‘‘ага̄ра̄ никкхамитва̄на, суккамӯлена чодито;
готамасса бхагавато, са̄сане паббаджиссати.
‘‘со паччха̄ паббаджитва̄на, йуттайого випассако;
сабба̄саве парин̃н̃а̄йа, нибба̄йиссатина̄саво.
‘‘вӣрийам̣ ме дхурадхорайхам̣, йогаккхема̄дхива̄ханам̣;
дха̄реми антимам̣ дехам̣, самма̄самбуддхаса̄сане.
‘‘сатасахассе катам̣ каммам̣, пхалам̣ дассеси ме идха;
сумутто саравегова, килесе джха̄пайӣ мама.
‘‘тато мам̣ вананиратам̣, дисва̄ локантагӯ муни;
ванава̄сибхиккхӯнаггам̣, пан̃н̃апеси маха̄мати.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
чхал̣абхин̃н̃о пана хутва̄ тхеро саттха̄рам̣ дхаммасена̄патин̃ча вандитум̣ сена̄санам̣ сам̣са̄метва̄ паттачӣварама̄да̄йа анупуббена са̄ваттхим̣ патва̄ джетаванам̣ пависитва̄ саттха̄рам̣ дхаммасена̄патин̃ча вандитва̄ катипа̄хам̣ джетаване виха̄си. атха нам̣ саттха̄ арийаган̣амаджджхе нисинно а̄ран̃н̃ака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапеси – ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ а̄ран̃н̃ака̄нам̣ йадидам̣ ревато кхадираванийо’’ти (а. ни. 1.198, 203). со апарабха̄ге аттано джа̄тага̄мам̣ гантва̄ ‘‘ча̄ла̄, упача̄ла̄, сӣсӯпача̄ла̄’’ти тиссаннам̣ бхагинӣнам̣ путте ‘‘ча̄ла̄, упача̄ла̄, сӣсӯпача̄ла̄’’ти тайо бха̄гинеййе а̄нетва̄ пабба̄джетва̄ каммат̣т̣ха̄не нийоджеси. те каммат̣т̣ха̄нам̣ ануйутта̄ вихаранти. тасмин̃ча самайе тхерасса кочидева а̄ба̄дхо уппанно. там̣ сутва̄ са̄рипуттаттхеро реватам̣ ‘‘гила̄напуччханам̣ адхигамапуччханан̃ча карисса̄мӣ’’ти упагаччхи. ревататтхеро дхаммасена̄патим̣ дӯратова а̄гаччхантам̣ дисва̄ тесам̣ са̄ман̣ера̄нам̣ сатуппа̄данавасена оваданто ‘‘ча̄ле упача̄ле’’ти га̄тхам̣ абха̄си.
42. таттха ча̄ле упача̄ле сӣсӯпача̄лети тесам̣ а̄лапанам̣. ‘‘ча̄ла̄, упача̄ла̄, сӣсӯпача̄ла̄’’ти хи иттхилин̇гавасена ладдхана̄ма̄ те тайо да̄рака̄ паббаджита̄пи татха̄ вохарӣйанти. ‘‘‘ча̄лӣ, упача̄лӣ, сӣсӯпача̄лӣ’ти тесам̣ на̄ма’’нти ча ваданти. йадаттхам̣ ‘‘ча̄ла̄’’тиа̄дина̄ а̄мантанам̣ катам̣, там̣ дассенто ‘‘патиссата̄ ну кхо вихаратха̄’’ти ватва̄ таттха ка̄ран̣ама̄ха ‘‘а̄гато во ва̄лам̣ вийа ведхӣ’’ти. патиссата̄ти патиссатика̄. кхоти авадха̄ран̣е. а̄гатоти а̄гаччхи. воти тумха̄кам̣. ва̄лам̣ вийа ведхӣти ва̄лаведхӣ вийа, айан̃хеттха сан̇кхепаттхо – тиккхаджавананиббедхикапан̃н̃ата̄йа ва̄лаведхирӯпо саттхукаппо тумха̄кам̣ ма̄тулаттхеро а̄гато, тасма̄ саман̣асан̃н̃ам̣ упат̣т̣хапетва̄ сатисампаджан̃н̃айутта̄ ева хутва̄ вихаратха, ‘‘йатха̄дхигате виха̄ре аппаматта̄ бхаватха̄’’ти.
там̣ сутва̄ те са̄ман̣ера̄ дхаммасена̄патисса паччуггамана̄диваттам̣ катва̄ убхиннам̣ ма̄тулаттхера̄нам̣ пат̣исантха̄равела̄йам̣ на̄тидӯре сама̄дхим̣ сама̄паджджитва̄ нисӣдим̣су. дхаммасена̄пати ревататтхерена саддхим̣ пат̣исантха̄рам̣ катва̄ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ те са̄ман̣ере упасан̇ками, те татха̄ка̄лапариччхедасса кататта̄ тхере упасан̇каманте ева ут̣т̣хахитва̄ вандитва̄ ат̣т̣хам̣су. тхеро ‘‘катаракатаравиха̄рена вихаратха̄’’ти пуччхитва̄ техи ‘‘има̄йа има̄йа̄’’ти вутте ‘‘да̄ракепи на̄ма евам̣ виненто майхам̣ бха̄тико паччапа̄ди вата дхаммасса анудхамма’’нти тхерам̣ пасам̣санто пакка̄ми.
кхадираванийаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. суман̇галаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
сумуттикоти а̄йасмато суман̇галаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? сопи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайам̣ пун̃н̃ам̣ упачинанто сиддхаттхасса бхагавато ка̄ле руккхадевата̄ хутва̄ ниббатти. со екадивасам̣ саттха̄рам̣ нха̄йитва̄ екачӣварам̣ т̣хитам̣ дисва̄ соманассаппатто хутва̄ аппхот̣еси. со тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де са̄ваттхийа̄ авидӯре ан̃н̃атарасмим̣ га̄маке та̄дисена камманиссандена далиддакуле ниббатти. тасса суман̇галоти на̄мам̣ ахоси. со вайаппатто кхуджджака̄ситанан̇галакудда̄лапариккха̄ро хутва̄ касийа̄ джӣвати. со екадивасам̣ ран̃н̃а̄ пасенадикосалена бхагавато бхиккхусан̇гхасса ча маха̄да̄не паваттийама̄не да̄нопакаран̣а̄ни гахетва̄ а̄гаччхантехи мануссехи саддхим̣ дадхигхат̣ам̣ гахетва̄ а̄гато бхиккхӯнам̣ сакка̄расамма̄нам̣ дисва̄ ‘‘име саман̣а̄ сакйапуттийа̄ сукхумаваттхасуниваттха̄ субходжана̄ни бхун̃джитва̄ нива̄тесу сена̄санесу вихаранти, йам̣нӯна̄хампи паббаджеййа’’нти чинтетва̄, ан̃н̃атарам̣ маха̄тхерам̣ упасан̇камитва̄ аттано паббаджджа̄дхиппа̄йам̣ ниведеси. со там̣ карун̣а̄йанто пабба̄джетва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ а̄чиккхи. со аран̃н̃е вихаранто екавиха̄ре ниббинно уккан̣т̣хито хутва̄, виббхамитука̄мо н̃а̄тига̄мам̣ гаччханто антара̄магге каччхам̣ бандхитва̄ кхеттам̣ касанте килит̣т̣хаваттханиваттхе самантато раджокин̣н̣асарӣре ва̄та̄тапена пхуссанте кассаке дисва̄, ‘‘махантам̣ ватиме сатта̄ джӣвиканимиттам̣ дуккхам̣ паччанубхонтӣ’’ти сам̣вегам̣ пат̣илабхи. н̃а̄н̣асса парипа̄кам̣ гататта̄ йатха̄гахитам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ упат̣т̣ха̄си. со ан̃н̃атарам̣ руккхамӯлам̣ упагантва̄ вивекам̣ лабхитва̄ йонисо манасикаронто випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ маггапат̣ипа̄т̣ийа̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.12.11-19) –
‘‘аттхадассӣ джинаваро, локаджет̣т̣хо нара̄сабхо;
виха̄ра̄ абхиниккхамма, тал̣а̄кам̣ упасан̇ками.
‘‘нха̄тва̄ питва̄ ча самбуддхо, уттаритвекачӣваро;
ат̣т̣ха̄си бхагава̄ таттха, вилокенто дисодисам̣.
‘‘бхаване упавит̣т̣хохам̣, аддасам̣ локана̄йакам̣;
хат̣т̣хо хат̣т̣хена читтена, аппхот̣есим̣ ахам̣ тада̄.
‘‘сатарам̣сим̣ва джотантам̣, пабха̄сантам̣ва кан̃чанам̣;
наччагӣте пайуттохам̣, пан̃чан̇гатӯрийамхи ча.
‘‘йам̣ йам̣ йонупападжджа̄ми, деваттам̣ атха ма̄нусам̣;
саббе сатте абхибхоми, випуло хоти ме йасо.
‘‘намо те пуриса̄джан̃н̃а, намо те пурисуттама;
атта̄нам̣ тосайитва̄на, паре тосеси твам̣ муни.
‘‘париггахе нисӣдитва̄, ха̄сам̣ катва̄на суббате;
упат̣т̣хахитва̄ самбуддхам̣, туситам̣ упападжджахам̣.
‘‘сол̣асето каппасате, двинаваекачинтита̄;
саттаратанасампанна̄, чаккаваттӣ махаббала̄.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
арахаттам̣ пана патва̄ сампаттим̣ аттано дуккхавимуттин̃ча киттанавасена уда̄нам̣ уда̄ненто ‘‘сумуттико’’тиа̄дима̄ха.
43. таттха сумуттикоти сундара̄ аччантиката̄йа апунаббхавика̄ мутти етасса̄ти сумуттико. тасса пана вимуттийа̄ па̄сам̣сийата̄йа аччхарийата̄йа ча аппхот̣енто а̄ха ‘‘сумуттико’’ти. пуна таттха вимуттийам̣ аттано паса̄дасса дал̣хабха̄вам̣ дассенто ‘‘са̄ху сумуттикомхӣ’’ти а̄ха. ‘‘са̄дху сут̣т̣ху муттико ватамхӣ’’ти аттхо. ‘‘куто пана̄йам̣ сумуттиката̄’’ти? ка̄ман̃ча̄йам̣ тхеро саббасма̄пи ват̣т̣адуккхато сувимутто, аттано пана та̄ва упат̣т̣хитам̣ ативийа анит̣т̣хабхӯтам̣ дуккхам̣ дассенто ‘‘тӣхи кхуджджакехӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха кхуджджакехӣти кхуджджасабха̄вехи, кхуджджа̄ка̄рехи ва̄. ниссаккавачанан̃четам̣ муттасадда̄пеккха̄йа. кассако хи акхуджджопи сама̄но тӣсу т̣ха̄несу атта̄нам̣ кхуджджам̣ катва̄ дассети ла̄йане касане кудда̄лакамме ча. йо хи пана кассако ла̄йана̄дӣни кароти, та̄нипи асита̄дӣни кут̣ила̄ка̄рато кхуджджака̄нӣти вуттам̣ ‘‘тӣхи кхуджджакехӣ’’ти.
ида̄ни та̄ни сарӯпато дассенто ‘‘асита̄су майа̄, нан̇гала̄су майа̄, кхуддакудда̄ла̄су майа̄’’ти а̄ха. таттха асита̄су майа̄ти лавиттехи майа̄ муттанти аттхо. ниссакке четам̣ бхуммавачанам̣. сесесупи есева найо. апаре пана ‘‘асита̄су майа̄ти лавиттехи каран̣абхӯтехи майа̄ кхуджджита’’нти ваданти. тесам̣ матена каран̣аттхе хетумхи ва̄ бхуммавачанам̣. ‘‘нан̇гала̄сӯ’’ти лин̇гавипалла̄сам̣ катва̄ вуттам̣, нан̇галехи касирехӣти аттхо. аттана̄ вал̣ан̃джитакудда̄ласса сабха̄вато вал̣ан̃джанена ва̄ аппаката̄йа вуттам̣ ‘‘кхуддакудда̄ла̄сӯ’’ти ‘‘кун̣т̣хакудда̄ла̄сӯ’’типи па̄л̣и. вал̣ан̃джаненева атикхин̣акхан̣иттесӯти аттхо. идхамева̄ти ма-ка̄ро падасандхикаро. атха ва̄пӣти ва̄-саддо нипа̄таматтам̣. га̄маке т̣хитатта̄ та̄ни асита̄дӣни кин̃ча̄пи идхева мама самӣпейева, татха̄пи аламева хотӣти аттхо. туритавасена четам̣ а̄мед̣итавачанам̣. джха̄йа̄ти пхаласама̄паттиджджха̄навасена дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄раттхам̣ диббавиха̄ра̄дивасена ча джха̄йа. суман̇гала̄ти атта̄нам̣ а̄лапати. джха̄не пана а̄дарадассанаттхам̣ а̄мед̣итам̣ катам̣. аппаматто вихара̄ти сатипан̃н̃а̄вепуллаппаттийа̄ саббаттхакамева аппаматтоси твам̣, тасма̄ ида̄ни сукхам̣ вихара, суман̇гала. кечи пана ‘‘арахаттам̣ аппатва̄ ева випассана̄йа вӣтхипат̣ипанна̄йа са̄сане сан̃джа̄та̄бхиратийа̄ йатха̄нубхӯтам̣ гхара̄ва̄садуккхам̣ джигуччханто тхеро имам̣ га̄тхам̣ ватва̄ паччха̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣ӣ’’ти ваданти. тесам̣ матена ‘‘джха̄йа аппаматто вихара̄’’ти пада̄нам̣ аттхо випассана̄маггавасенапи йуджджати ева.
суман̇галаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. са̄нуттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
матам̣ ва̄ амма родантӣти а̄йасмато са̄нуттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? сопи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайам̣ пун̃н̃ам̣ упачинанто ито чатунавуте каппе сиддхаттхасса бхагавато хаттхапа̄дадхованамукхавиккха̄лана̄нам̣ аттха̄йа удакам̣ упанеси. саттха̄ хи бходжанака̄ле хаттхапа̄де дховитука̄мо ахоси. со саттху а̄ка̄рам̣ саллаккхетва̄ удакам̣ упанеси. бхагава̄ хаттхапа̄де дховитва̄ бхун̃джитва̄ мукхам̣ виккха̄летука̄мо ахоси. со тампи н̃атва̄ мукходакам̣ упанеси. саттха̄ мукхам̣ виккха̄летва̄ мукхадхованакиччам̣ нит̣т̣ха̄песи. евам̣ бхагава̄ анукампам̣ упа̄да̄йа тена карӣйама̄нам̣ веййа̄ваччам̣ са̄дийи. со тена пун̃н̃акаммена девалоке ниббаттитва̄ апара̄парам̣ пун̃н̃а̄ни катва̄ девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де са̄ваттхийам̣ ан̃н̃атарасса упа̄сакасса гехе пат̣исандхим̣ ган̣хи. тасмим̣ габбхагатейева пита̄ пава̄сам̣ гато, упа̄сика̄ дасама̄саччайена путтам̣ виджа̄йитва̄ са̄нӯтисса на̄мам̣ ака̄си. тасмим̣ ануккамена вад̣д̣ханте саттавассикам̣йева нам̣ бхиккхӯнам̣ сантике пабба̄джеси, ‘‘евамайам̣ анантара̄йо вад̣д̣хитва̄ аччантасукхабха̄гӣ бхависсатӣ’’ти. ‘‘со са̄нуса̄ман̣еро’’ти пан̃н̃а̄то пан̃н̃ава̄ ваттасампанно бахуссуто дхаммакатхико саттесу меттаджджха̄сайо хутва̄ деваманусса̄нам̣ пийо ахоси мана̄поти саббам̣ са̄нусутте а̄гатанайена ведитаббам̣.
тасса атӣтаджа̄тийам̣ ма̄та̄ йаккхайонийам̣ ниббатти. там̣ йаккха̄ ‘‘са̄нуттхерасса айам̣ ма̄та̄’’ти гаручиттика̄рабахула̄ хутва̄ ма̄ненти. евам̣ гаччханте ка̄ле путхуджджанабха̄васса а̄дӣнавам̣ вибха̄вентам̣ вийа екадивасам̣ са̄нусса йонисо манасика̄ра̄бха̄ва̄ айонисо уммуджджантасса виббхамитука̄мата̄читтам̣ уппаджджи. там̣ тасса йаккхинима̄та̄ н̃атва̄ мануссама̄туйа̄ а̄рочеси – ‘‘тава путто, са̄ну, ‘виббхамисса̄мӣ’ти читтам̣ уппа̄деси, тасма̄ твам̣ –
‘‘са̄нум̣ пабуддхам̣ ваджджа̄си, йаккха̄нам̣ вачанам̣ идам̣;
ма̄ка̄си па̄пакам̣ каммам̣, а̄ви ва̄ йади ва̄ рахо.
‘‘саче твам̣ па̄пакам̣ каммам̣, кариссаси кароси ва̄;
на те дуккха̄ памутйаттхи, уппачча̄пи пала̄йато’’ти. (сам̣. ни. 1.239; дха. па. ат̣т̣ха. 2.325 са̄нуса̄ман̣ераваттху) –
евам̣ бхан̣а̄хӣ’’ти. еван̃ча пана ватва̄ йаккхинима̄та̄ таттхевантарадха̄йи. мануссама̄та̄ пана там̣ сутва̄ паридевасокасама̄панна̄ четодуккхасамаппита̄ ахоси. атха са̄нуса̄ман̣еро пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа ма̄ту сантикам̣ упагато ма̄тарам̣ родама̄нам̣ дисва̄ ‘‘амма, ким̣ нисса̄йа родасӣ’’ти ватва̄ ‘‘там̣ нисса̄йа̄’’ти ча вутто ма̄ту ‘‘матам̣ ва̄, амма, роданти, йо ва̄ джӣвам̣ на диссатӣ’’ти га̄тхам̣ абха̄си.
44. тассаттхо – ‘‘амма, роданта̄ на̄ма н̃а̄така̄ митта̄ ва̄ аттано н̃а̄такам̣ миттам̣ ва̄ матам̣ уддисса роданти паралокам̣ гататта̄, йо ва̄ н̃а̄тако митто ва̄ джӣвам̣ джӣванто десантарам̣ паккантата̄йа ча на диссати, там̣ ва̄ уддисса роданти, убхайампетам̣ майи на виджджати, евам̣ санте джӣвантам̣ дхарама̄нам̣ мам̣ пурато т̣хитам̣ пассантӣ; касма̄, амма, родаси?мам̣ уддисса тава роданасса ка̄ран̣амева наттхӣ’’ти.
там̣ сутва̄ тасса ма̄та̄ ‘‘маран̣ан̃хетам̣, бхиккхаве, йо сиккхам̣ паччаккха̄йа хӣна̄йа̄ваттатӣ’’ти (ма. ни. 3.63) суттапада̄нуса̄рена уппаббаджанам̣ арийасса винайе маран̣анти дассентӣ –
‘‘матам̣ ва̄ путта роданти, йо ва̄ джӣвам̣ на диссати;
йо ча ка̄ме чаджитва̄на, пунара̄гаччхате идха.
‘‘там̣ ва̄пи путта роданти, пуна джӣвам̣ мато хи со;
куккул̣а̄ уббхато та̄та, куккул̣ам̣ патитумиччхасӣ’’ти. (сам̣. ни. 1.239; дха. па. ат̣т̣ха. 2.са̄нуса̄ман̣ераваттху) –
га̄тха̄двайам̣ абха̄си.
таттха ка̄ме чаджитва̄на̄ти неккхаммаджджха̄сайена ваттхука̄ме паха̄йа, тан̃ча килесака̄масса тадан̇гаппаха̄навасена ведитаббам̣. паббаджджа̄ хеттха ка̄мапаричча̄го адхиппето. пунара̄гаччхате идха̄ти идха гехе пунадева а̄гаччхати, хӣна̄йа̄ваттанам̣ сандха̄йа вадати. там̣ ва̄пӣти йо паббаджитва̄ виббхамати, там̣ ва̄пи пуггалам̣ матам̣ вийама̄дисийо роданти. касма̄ти че? пуна джӣвам̣ мато хи соти виббхаманато паччха̄ йо джӣванто, со гун̣амаран̣ена аттхато матойева. ида̄нисса сависесасам̣вегам̣ джанетум̣ ‘‘куккул̣а̄’’тиа̄ди вуттам̣. тассаттхо – ‘‘ахораттам̣ а̄диттам̣ вийа хутва̄ д̣аханат̣т̣хена куккул̣анирайасадисатта̄ куккул̣а̄ гихибха̄ва̄ анукампантийа̄ майа̄ уббхато уддхато, та̄та са̄ну, куккул̣ам̣ патитум̣ иччхаси патитука̄мосӣ’’ти.
там̣ сутва̄ са̄нуса̄ман̣еро сам̣вегаджа̄то хутва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ начирассева арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.21.25-29) –
‘‘бхун̃джантам̣ саман̣ам̣ дисва̄, виппасаннамана̄вилам̣;
гхат̣енодакама̄да̄йа, сиддхаттхасса ада̄сахам̣.
‘‘ниммало хомахам̣ аджджа, вимало кхӣн̣асам̣сайо;
бхаве ниббаттама̄насса, пхалам̣ ниббаттате субхам̣.
‘‘чатуннавутито каппе, удакам̣ йамада̄сахам̣;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, дакада̄нассидам̣ пхалам̣.
‘‘екасат̣т̣химхито каппе, екова вимало аху;
саттаратанасампанно, чаккаваттӣ махаббало.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
арахаттам̣ пана патва̄ тхеро имисса̄ га̄тха̄йа васена ‘‘майхам̣ випассана̄рамбхо арахаттаппатти ча джа̄та̄’’ти уда̄навасена тамева га̄тхам̣ паччуда̄ха̄си.
са̄нуттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. раман̣ӣйавиха̄риттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
йатха̄пи бхаддо а̄джан̃н̃оти а̄йасмато раман̣ӣйавиха̄риттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? сопи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха пун̃н̃а̄ни упачинанто ито еканавуте каппе випассим̣ бхагавантам̣ дисва̄ пасаннама̄насо пан̃чапатит̣т̣хитена вандитва̄ коран̣д̣апуппхехи пӯджам̣ ака̄си. со тена пун̃н̃акаммена девесу ниббаттитва̄ апара̄парам̣ пун̃н̃а̄ни катва̄ девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де ра̄джагахе ан̃н̃атарасса сет̣т̣хисса путто хутва̄ ниббатто йоббанамадена ка̄месу муччхам̣ а̄панно вихарати. со екадивасам̣ ан̃н̃атарам̣ па̄рада̄рикам̣ ра̄джапурисехи вивидха̄ каммака̄ран̣а̄ карӣйама̄нам̣ дисва̄ сам̣вегаджа̄то саттху сантике дхаммам̣ сутва̄ паббаджи. паббаджито ча ра̄гачаритата̄йа ниччака̄лам̣ сусаммат̣т̣хам̣ паривен̣ам̣ сӯпат̣т̣хитам̣ па̄нӣйапарибходжанӣйам̣ супан̃н̃атам̣ ман̃чапӣт̣хам̣ катва̄ вихарати. тена со раман̣ӣйавиха̄рӣтвева пан̃н̃а̄йиттха.
со ра̄гуссанната̄йа айонисо манаси каритва̄ сан̃четаникам̣ суккависсат̣т̣хиа̄паттим̣ а̄паджджитва̄, ‘‘дхираттху, мам̣ евам̣бхӯто саддха̄деййам̣ бхун̃джеййа’’нти виппат̣иса̄рӣ хутва̄ ‘‘виббхамисса̄мӣ’’ти гаччханто антара̄магге руккхамӯле нисӣди, тена ча маггена сакат̣есу гаччхантесу еко сакат̣айутто гон̣о париссаманто висамат̣т̣ха̄не кхалитва̄ пати, там̣ са̄кат̣ика̄ йугато мун̃читва̄ тин̣одакам̣ датва̄ париссамам̣ винодетва̄ пунапи дхуре йоджетва̄ агамам̣су. тхеро там̣ дисва̄ – ‘‘йатха̄йам̣ гон̣о саким̣ кхалитва̄пи ут̣т̣ха̄йа саким̣ дхурам̣ вахати, евам̣ майа̄пи килесавасена саким̣ кхалитена̄пи вут̣т̣ха̄йа саман̣адхаммам̣ ка̄тум̣ ват̣т̣атӣ’’ти йонисо уммуджджанто ниваттитва̄ упа̄литтхерасса аттано паваттим̣ а̄чиккхитва̄ тена вуттавидхина̄ а̄паттито вут̣т̣хахитва̄ сӣлам̣ па̄катикам̣ катва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ начирассева арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.21.35-39) –
‘‘аккантан̃ча падам̣ дисва̄, чакка̄лан̇ка̄рабхӯситам̣;
падена̄нупадам̣ йанто, випассисса махесино.
‘‘коран̣д̣ам̣ пуппхитам̣ дисва̄, самӯлам̣ пӯджитам̣ майа̄;
хат̣т̣хо хат̣т̣хена читтена, авандим̣ падамуттамам̣.
‘‘еканавутито каппе, йам̣ пуппхамабхипӯджайим̣;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘саттапан̃н̃а̄сакаппамхи, еко вӣтамало ахум̣;
саттаратанасампанно, чаккаваттӣ махаббало.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
арахаттам̣ пана патва̄ вимуттисукхам̣ анубхаванто аттано пуббабха̄гапат̣ипаттийа̄ саддхим̣ арийадхамма̄дхигаманадӣпаним̣ ‘‘йатха̄пи бхаддо а̄джан̃н̃о, кхалитва̄ патитит̣т̣хатӣ’’ти га̄тхам̣ абха̄си.
45. таттха кхалитва̄ти паккхалитва̄. патитит̣т̣хатӣти патит̣т̣хахати, пунадева йатха̄т̣ха̄не тит̣т̣хати. еванти йатха̄ бхаддо усабха̄джа̄нӣйо бха̄рам̣ ваханто париссамаппатто висамат̣т̣ха̄нам̣ а̄гамма екава̄рам̣ паккхалитва̄ патито на таттакена дхурам̣ чхад̣д̣ети, тха̄маджавапараккамасампанната̄йа пана кхалитва̄пи патитит̣т̣хати, аттано сабха̄венева т̣хатва̄ бха̄рам̣ вахати, евам̣ килесапариссамаппатто кирийа̄пара̄дхена кхалитва̄ там̣ кхалитам̣ тха̄мавӣрийасампаттита̄йа пат̣ипа̄катикам̣ катва̄ маггасамма̄дит̣т̣хийа̄ дассанасампаннам̣, тато ева самма̄самбуддхасса савананте арийа̄йа джа̄тийа̄ джа̄тата̄йа са̄вакам̣, тасса уре ва̄йа̄маджанита̄бхиджа̄тита̄йа орасам̣ путтам̣ бхадда̄джа̄нӣйасадисакиччата̄йа а̄джа̄нӣйанти ча мам̣ дха̄ретха упадха̄ретха̄ти аттхо.
раман̣ӣйавиха̄риттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. самиддхиттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
саддха̄йа̄хам̣ паббаджитоти а̄йасмато самиддхиттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу катта̄дхика̄ро таттха таттха пун̃н̃а̄ни упачинанто ито чатунавуте каппе сиддхаттхам̣ бхагавантам̣ пасситва̄ пасаннама̄насо саван̣т̣а̄ни пуппха̄ни кан̣н̣икабаддха̄ни гахетва̄ пӯджеси. со тена пун̃н̃акаммена девалоке ниббаттитва̄ апара̄парам̣ пун̃н̃а̄ни катва̄ сугатӣсуйева париваттенто имасмим̣ буддхуппа̄де ра̄джагахе кулагехе ниббатти. тасса джа̄така̄лато пат̣т̣ха̄йа там̣ кулам̣ дханадхан̃н̃а̄дӣхи вад̣д̣хи, аттабха̄во часса абхирӯпо дассанӣйо гун̣ава̄ ити вибхавасамиддхийа̄ ча гун̣асамиддхийа̄ ча самиддхӣтвева пан̃н̃а̄йиттха. со бимбиса̄расама̄гаме буддха̄нубха̄вам̣ дисва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ бха̄вана̄йа йуттаппайутто вихаранто бхагавати тапода̄ра̄ме вихаранте екадивасам̣ евам̣ чинтеси – ‘‘ла̄бха̄ вата ме саттха̄ арахам̣ самма̄самбуддхо, сва̄ккха̄те ча̄хам̣ дхаммавинайе паббаджито, сабрахмача̄рӣ ча ме сӣлаванто калйа̄н̣адхамма̄’’ти. тассевам̣ чинтентасса ул̣а̄рам̣ пӣтисоманассам̣ удапа̄ди. там̣ асаханто ма̄ро па̄пима̄ тхерасса авидӯре махантам̣ бхеравасаддамака̄си, патхавийа̄ ундрийанака̄ло вийа ахоси. тхеро бхагавато таматтхам̣ а̄рочеси. бхагава̄ ‘‘ма̄ро туйхам̣ вичаккхукамма̄йа четети, гаччха, бхиккху таттха ачинтетва̄ вихара̄хӣ’’ти а̄ха. тхеро таттха гантва̄ вихаранто начирассева випассанам̣ уссукка̄петва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.21.30-34) –
‘‘кан̣ика̄рам̣ва джотантам̣, нисиннам̣ паббатантаре;
обха̄сентам̣ диса̄ сабба̄, сиддхаттхам̣ нараса̄ратхим̣.
‘‘дханум̣ адведжджхам̣ катва̄на, усум̣ саннайхахам̣ тада̄;
пуппхам̣ саван̣т̣ам̣ чхетва̄на, буддхасса абхиропайим̣.
‘‘чатуннавутито каппе, йам̣ пуппхамабхиропайим̣;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘екапан̃н̃а̄сито каппе, еко а̄сим̣ джутиндхаро;
саттаратанасампанно, чаккаваттӣ махаббало.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
арахаттам̣ пана патва̄ таттхева вихарантасса тхерасса кхӣн̣а̄савабха̄вам̣ аджа̄нанто пуриманайенева ма̄ро махантам̣ бхеравасаддам̣ ака̄си. там̣ сутва̄ тхеро абхӣто аччхамбхӣ ‘‘та̄диса̄нам̣ ма̄ра̄нам̣ сатампи сахассампи майхам̣ ломампи на кампетӣ’’ти ан̃н̃ам̣ бйа̄каронто ‘‘саддха̄йа̄хам̣ паббаджито’’ти га̄тхам̣ абха̄си.
46. таттха саддха̄йа̄ти дхаммаччхандасамут̣т̣ха̄на̄йа каммапхаласаддха̄йа чева ратанаттайасаддха̄йа ча. аханти атта̄нам̣ ниддисати. паббаджитоти упагато. ага̄расма̄ти гехато гхара̄ва̄сато ва̄. анага̄рийанти паббаджджам̣, са̄ хи йам̣кин̃чи касива̄н̣иджджа̄дикаммам̣ ‘ага̄расса хита’нти ага̄рийам̣ на̄ма, тадабха̄вато ‘‘анага̄рийа̄’’ти вуччати. сати пан̃н̃а̄ ча ме вуд̣д̣ха̄ти саран̣алаккхан̣а̄ сати, паджа̄наналаккхан̣а̄ пан̃н̃а̄ти име дхамма̄ випассана̄ккхан̣ато пат̣т̣ха̄йа маггапат̣ипа̄т̣ийа̄ йа̄ва арахатта̄ ме вуд̣д̣ха̄ вад̣д̣хита̄, на да̄ни вад̣д̣хетабба̄ аттхи сатипан̃н̃а̄ вепуллаппатта̄ти дассети. читтан̃ча сусама̄хитанти ат̣т̣хасама̄паттивасена чева локуттарасама̄дхивасена ча читтам̣ ме сут̣т̣ху сама̄хитам̣, на да̄ни тасса сама̄дха̄таббам̣ аттхи, сама̄дхи вепуллаппаттоти дассети. тасма̄ ка̄мам̣ карассу рӯпа̄нӣти па̄пима мам̣ уддисса йа̄ни ка̄ничи виппака̄ра̄ни йатха̄ручим̣ карохи, техи пана нева мам̣ бйа̄дхайиссаси мама сарӣракампанаматтампи ка̄тум̣ на саккхиссаси, куто читтан̃н̃атхаттам̣? тасма̄ тава кирийа̄ аппат̣иччхитапахенакам̣ вийа на кин̃чи аттхам̣ содхети, кевалам̣ тава читтавигха̄таматтапхала̄ти тхеро ма̄рам̣ таджджеси. там̣ сутва̄ ма̄ро ‘‘джа̄на̄ти мам̣ саман̣о’’ти таттхевантарадха̄йи.
самиддхиттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. уджджайаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
намо те буддха вӣраттхӯти а̄йасмато уджджайаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве пун̃н̃а̄ни каронто ито два̄навуте каппе тиссам̣ бхагавантам̣ пасситва̄ пасаннама̄насо кан̣ика̄рапуппхехи пӯджам̣ ака̄си. со тена пун̃н̃акаммена девалоке ниббаттитва̄ апара̄парам̣ пун̃н̃а̄ни катва̄ девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де ра̄джагахе ан̃н̃атарасса соттийабра̄хман̣асса путто хутва̄ ниббатти, уджджайотисса на̄мам̣ ахоси. со вайаппатто тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣ па̄рагӯ хутва̄ таттха са̄рам̣ апассанто упаниссайасампаттийа̄ чодийама̄но вел̣уванам̣ гантва̄ саттху сантике дхаммам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ чарийа̄нукӯлам̣ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ аран̃н̃е вихаранто випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ начирассева арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.21.1-4) –
‘‘кан̣ика̄рам̣ пуппхитам̣ дисва̄, очинитва̄нахам̣ тада̄;
тиссасса абхиропесим̣, огхатин̣н̣асса та̄дино.
‘‘двенавуте ито каппе, йам̣ пуппхамабхиропайим̣;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘пан̃чатим̣се ито каппе, арун̣апа̄н̣ӣти виссуто;
саттаратанасампанно, чаккаваттӣ махаббало.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
арахаттам̣ пана патва̄ саттху сантикам̣ гантва̄ вандитва̄ екамантам̣ нисӣдитва̄ бхагавато тхомана̄ка̄рена ан̃н̃ам̣ бйа̄каронто ‘‘намо те буддха вӣраттхӯ’’ти га̄тхам̣ абха̄си.
47. таттха намоти пан̣а̄макиттанам̣. тети пан̣а̄макирийа̄йа сампада̄накиттанам̣, туйханти аттхо. буддха вӣра̄ти ча бхагавато а̄лапанам̣. бхагава̄ хи йатха̄ абхин̃н̃еййа̄дибхедасса аттхасса абхин̃н̃еййа̄дибхедена сайамбхӯн̃а̄н̣ена анавасесато буддхатта̄ ‘‘буддхо’’ти вуччати. евам̣ пан̃чаннампи ма̄ра̄нам̣ абхиппамадданавасена падахантена махата̄ вӣрийена саманна̄гататта̄ ‘‘вӣро’’ти вуччати. аттхӯти хоту, тасса ‘‘намо’’ти имина̄ самбандхо. виппамуттоси саббадхӣти саббехи килесехи саббасмин̃ча сан̇кха̄рагате виппамутто висам̣йутто аси бхаваси, на тайа̄ кин̃чи авиппамуттам̣ на̄ма аттхи, йатохам̣ туйха̄пада̄не вихарам̣, вихара̄ми ана̄савоти туйхам̣ тава апада̄не ова̄де гатамагге пат̣ипаттичарийа̄йа вихарам̣ йатха̄сатти йатха̄балам̣ пат̣ипаджджанто ка̄ма̄сава̄дӣнам̣ чатуннампи а̄сава̄нам̣ суппахӣнатта̄ ана̄саво вихара̄ми, та̄дисасса намо те буддха-вӣраттхӯти.
уджджайаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. сан̃джайаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
йато аханти а̄йасмато сан̃джайаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? сопи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха виват̣т̣ӯпаниссайам̣ пун̃н̃ам̣ упачинанто випассисса бхагавато ка̄ле махати пӯге сам̣киттивасена ваттхум̣ сан̇гхаритва̄ ратанаттайам̣ уддисса пун̃н̃ам̣ каронто сайам̣ далиддо хутва̄ несам̣ ган̣а̄дӣнам̣ пун̃н̃акирийа̄йа бйа̄ват̣о ахоси. ка̄лена ка̄лам̣ бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ вандитва̄ пасаннама̄насо бхиккхӯнан̃ча там̣ там̣ веййа̄ваччам̣ ака̄си. со тена пун̃н̃акаммена девалоке ниббатто апара̄парам̣ пун̃н̃а̄ни катва̄ сугатӣсуйева сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де ра̄джагахе вибхавасампаннасса бра̄хман̣асса путто хутва̄ ниббатти сан̃джайо на̄ма на̄мена, со вайаппатто брахма̄йупоккхараса̄тиа̄дике абхин̃н̃а̄те бра̄хман̣е са̄сане абхиппасанне дисва̄ сан̃джа̄таппаса̄до саттха̄рам̣ упасан̇ками. тасса саттха̄ дхаммам̣ десеси. со дхаммам̣ сутва̄ сота̄панно ахоси. апарабха̄ге паббаджи. паббаджанто ча кхураггейева чхал̣абхин̃н̃о ахосӣ. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.10.51-55) –
‘‘випассисса бхагавато, маха̄пӯгаган̣о аху;
веййа̄ваччакаро а̄сим̣, саббакиччесу ва̄ват̣о.
‘‘деййадхаммо ча ме наттхи, сугатасса махесино;
авандим̣ саттхуно па̄де, виппасаннена четаса̄.