11. ека̄дасамавагго
1. белат̣т̣ха̄никаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
хитва̄ гихиттам̣ анавоситаттотиа̄дика̄ а̄йасмато белат̣т̣ха̄никаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро ито екатим̣се каппе вессабхусса бхагавато ка̄ле бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вайаппатто бра̄хман̣асиппесу ниппхаттим̣ гантва̄ гхара̄ва̄сам̣ паха̄йа исипаббаджджам̣ паббаджитва̄ исӣхи паривуто вичаранто екадивасам̣ вессабхум̣ бхагавантам̣ дисва̄ пӣтисоманассаджа̄то саттху н̃а̄н̣асампаттим̣ нисса̄йа пасаннама̄насо н̃а̄н̣ам̣ уддисса пуппхехи пӯджам̣ ака̄си. со тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де са̄ваттхийам̣ бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ белат̣т̣ха̄никоти ладдхана̄мо вин̃н̃утам̣ патто саттху дхаммадесанам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ косаларат̣т̣хе аран̃н̃е вихаранто аласо ка̄йадал̣хибахуло пхарусава̄чо ахоси, саман̣адхамме читтам̣ на уппа̄деси. атха нам̣ бхагава̄ н̃а̄н̣апарипа̄кам̣ олокетва̄ –
101. ‘‘хитва̄ гихиттам̣ анавоситатто, мукханан̇галӣ одарико кусӣто;
маха̄вара̄хова нива̄папут̣т̣хо, пунаппунам̣ габбхамупети мандо’’ти. –
има̄йа обха̄сага̄тха̄йа сам̣веджеси. со саттха̄рам̣ пурато нисиннам̣ вийа дисва̄ тан̃ча га̄тхам̣ сутва̄ сам̣вегаджа̄то н̃а̄н̣асса парипа̄кам̣ гататта̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ начирассева арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.14.41-46) –
‘‘кан̣ика̄рам̣ва джотантам̣, нисиннам̣ паббатантаре;
обха̄сентам̣ диса̄ сабба̄, осадхим̣ вийа та̄ракам̣.
‘‘тайо ма̄н̣авака̄ а̄сум̣, саке сиппе сусиккхита̄;
кха̄рибха̄рам̣ гахетва̄на, анвенти мама паччхато.
‘‘пут̣аке сатта пуппха̄ни, никкхитта̄ни тапассина̄;
гахетва̄ та̄ни н̃а̄н̣амхи, вессабхусса̄бхиропайим̣.
‘‘екатим̣се ито каппе, йам̣ пуппхамабхиропайим̣;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, н̃а̄н̣апӯджа̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘екӯнатим̣сакаппамхи, випула̄бхасана̄мако;
саттаратанасампанно, чаккаваттӣ махаббало.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
арахаттам̣ пана патва̄ саттху ова̄дам̣ пат̣ипӯдженто бйатирекамукхена ча ан̃н̃ам̣ бйа̄каронто тамева га̄тхам̣ паччуда̄ха̄си.
таттха хитва̄ гихиттанти гахат̣т̣хабха̄вам̣ париччаджитва̄ паббаджитва̄ти аттхо. анавоситаттоти анурӯпам̣ авоситатто, йадаттхам̣ са̄сане паббаджантасса анурӯпапарин̃н̃а̄дӣнам̣ атӣритатта̄ апарийоситабха̄во акатакаран̣ӣйоти аттхо. атха ва̄ анавоситаттоти ануавоситасабха̄во, висуддхӣнам̣ магга̄нан̃ча анупат̣ипа̄т̣ийа̄ васитаббава̄сасса аката̄вӣ, дасасу арийава̄сесу авуситава̄ти аттхо. мукхасан̇кха̄там̣ нан̇галам̣ имасса аттхӣти мукханан̇галӣ. нан̇галена вийа патхавим̣ паресу пхарусава̄чаппайогена атта̄нам̣ кханантоти аттхо. одарикоти ударе пасуто ударапосанатаппаро. кусӣтоти аласо, бха̄ванам̣ анануйун̃джанто. евам̣бхӯтасса ниппхаттим̣ дассенто а̄ха ‘‘маха̄вара̄хова нива̄папут̣т̣хо, пунаппунам̣ габбхамупети мандо’’ти. тассаттхо хет̣т̣ха̄ вуттойева. еттха ча йатха̄ паббаджитва̄ анавосита̄дисабха̄вата̄йа пунаппунам̣ габбхамупети мандо, на евам̣ ма̄дисо пан̣д̣ито. таббипарӣтасабха̄вата̄йа пана самма̄пат̣ипаттийа̄ маттхакам̣ па̄питатта̄ паринибба̄йатӣти бйатирекамукхена ан̃н̃ам̣ бйа̄ка̄сӣти дат̣т̣хаббанти.
белат̣т̣ха̄никаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
2. сетуччхаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
ма̄нена ван̃чита̄сети а̄йасмато сетуччхаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайам̣ пун̃н̃ам̣ упачинанто тиссасса самма̄самбуддхасса ка̄ле кулагехе ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто екадивасам̣ тиссам̣ бхагавантам̣ дисва̄ пасаннама̄насо сумадхурам̣ панасапхалам̣ абхисан̇кхатам̣ на̄л̣икераса̄л̣авам̣ ада̄си. со тена пун̃н̃акаммена девалоке ниббаттитва̄ апара̄парам̣ девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де ан̃н̃атарасса ман̣д̣аликаран̃н̃о путто хутва̄ ниббатти, сетуччхотисса на̄мам̣ ахоси. со питари мате радждже патит̣т̣хито усса̄хасаттӣнам̣ абха̄вена ра̄джакичча̄ни вира̄дхенто раджджам̣ парахаттхагатам̣ катва̄ дуккхаппаттийа̄ сам̣вегаджа̄то джанападача̄рикам̣ чарантам̣ бхагавантам̣ дисва̄ упасан̇камитва̄ дхаммам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ парикаммам̣ каронто тадахева арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.17.13-17) –
‘‘тиссасса кхо бхагавато, пуббе пхаламада̄сахам̣;
на̄л̣икеран̃ча па̄да̄сим̣, кхаджджакам̣ абхисамматам̣.
‘‘буддхасса тамахам̣ датва̄, тиссасса ту махесино;
мода̄махам̣ ка̄мака̄мӣ, упападжджим̣ йамиччхакам̣.
‘‘двенавуте ито каппе, йам̣ да̄намададим̣ тада̄;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, пхалада̄нассидам̣ пхалам̣.
‘‘ито терасакаппамхи, ра̄джа̄ индасамо аху;
саттаратанасампанно, чаккаваттӣ махаббало.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
арахаттам̣ пана патва̄ килесе гараханто –
102. ‘‘ма̄нена ван̃чита̄се, сан̇кха̄ресу сам̣килиссама̄на̄се;
ла̄бха̄ла̄бхена матхита̄, сама̄дхим̣ на̄дхигаччхантӣ’’ти. – га̄тхам̣ абха̄си;
таттха ма̄нена ван̃чита̄сети ‘‘сеййохамасмӣ’’тиа̄динайаппаваттена ма̄нена аттуккам̣санапаравамбхана̄дивасена кусалабхан̣д̣аччхеданена виппаладдха̄. сан̇кха̄ресу сам̣килиссама̄на̄сети аджджхаттикаба̄хиресу чаккха̄дӣсу чева рӯпа̄дӣсу ча сан̇кхатадхаммесу сам̣килиссама̄на̄, ‘‘етам̣ мама, есохамасми, есо ме атта̄’’ти там̣нимиттам̣ тан̣ха̄га̄ха̄дивасена сам̣килесам̣ а̄паджджама̄на̄. ла̄бха̄ла̄бхена матхита̄ти паттачӣвара̄дӣнан̃чева ваттха̄дӣнан̃ча ла̄бхена тесам̣йева ча ала̄бхена там̣нимиттам̣ уппаннехи анунайапат̣игхехи матхита̄ маддита̄ абхибхӯта̄. нидассанаматтан̃четам̣ авасит̣т̣халокадхамма̄нампеттха сан̇гахо дат̣т̣хаббо. сама̄дхим̣ на̄дхигаччхантӣти те еварӯпа̄ пуггала̄ сама̄дхим̣ саматхавипассана̄васена читтекаггатам̣ када̄чипи на винданти на пат̣илабханти на па̄пун̣анти сама̄дхисам̣ваттаника̄нам̣ дхамма̄нам̣ абха̄вато, итаресан̃ча бха̄вато. идха̄пи йатха̄ ма̄на̄дӣхи абхибхӯта̄ авиддасуно сама̄дхим̣ на̄дхигаччханти, на евам̣ виддасуно. те пана ма̄диса̄ техи анабхибхӯта̄ сама̄дхим̣ адхигаччхантева̄ти бйатирекамукхена ан̃н̃а̄бйа̄каран̣анти ведитаббам̣.
сетуччхаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
3. бандхураттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
на̄хам̣ етена аттхикоти а̄йасмато бандхураттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро сиддхаттхасса бхагавато ка̄ле ан̃н̃атарасса ран̃н̃о антепуре гопако хутва̄ екадивасам̣ бхагавантам̣ сапарисам̣ ра̄джан̇ган̣ена гаччхантам̣ дисва̄ пасанначитто кан̣аверапуппха̄ни гахетва̄ сасан̇гхам̣ локана̄йакам̣ пӯджеси. со тена пун̃н̃акаммена девалоке ниббаттитва̄ апара̄парам̣ сугатӣсуйева сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де сӣлаватӣнагаре сет̣т̣хипутто хутва̄ ниббатти, бандхуротисса на̄мам̣ ахоси. со вин̃н̃утам̣ патто кеначидева каран̣ӣйена са̄ваттхийам̣ гато упа̄сакехи саддхим̣ виха̄рам̣ гато саттху дхаммадесанам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ н̃а̄н̣асса парипа̄катта̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ начирассева арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.17.7-12) –
‘‘сиддхаттхо на̄ма бхагава̄, локаджет̣т̣хо нара̄сабхо;
пураккхато са̄вакехи, нагарам̣ пат̣ипаджджатха.
‘‘ран̃н̃о антепуре а̄сим̣, гопако абхисаммато;
па̄са̄де упавит̣т̣хохам̣, аддасам̣ локана̄йакам̣.
‘‘кан̣аверам̣ гахетва̄на, бхиккхусан̇гхе самокирим̣;
буддхасса висум̣ катва̄на, тато бхиййо самокирим̣.
‘‘чатуннавутито каппе, йам̣ пуппхамабхипӯджайим̣;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘сатта̄сӣтимхито каппе, чатура̄сум̣ махиддхика̄;
саттаратанасампанна̄, чаккаваттӣ махаббала̄.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
арахаттам̣ пана патва̄ катан̃н̃убха̄ве т̣хатва̄ аттано упака̄расса ран̃н̃о паччупака̄рам̣ ка̄тум̣ сӣлаватӣнагарам̣ гантва̄ ран̃н̃о дхаммам̣ десенто сачча̄ни пака̄сеси. ра̄джа̄ саччапарийоса̄не сота̄панно хутва̄ аттано нагаре судассанам̣ на̄ма махантам̣ виха̄рам̣ ка̄ретва̄ тхерасса ниййа̄теси. маха̄ла̄бхасакка̄ро ахоси. тхеро виха̄рам̣ саббан̃ча ла̄бхасакка̄рам̣ сан̇гхасса ниййа̄тетва̄ сайам̣ пуриманийа̄менева пин̣д̣а̄йа чаритва̄ йа̄пенто катипа̄хам̣ таттха васитва̄ са̄ваттхим̣ гантука̄мо ахоси. бхиккхӯ, ‘‘бханте, тумхе идхева васатха, саче паччайехи векаллам̣, майам̣ там̣ парипӯресса̄ма̄’’ти а̄хам̣су. тхеро, ‘‘на майхам̣, а̄вусо, ул̣а̄рехи паччайехи аттхо аттхи, итарӣтарехи паччайехи йа̄пеми, дхаммарасеневамхи титто’’ти дассенто –
103. ‘‘на̄хам̣ етена аттхико, сукхито дхаммарасена таппито;
питва̄ расаггамуттамам̣, на ча ка̄ха̄ми висена сантхава’’нти. –
га̄тхам̣ абха̄си.
таттха на̄хам̣ етена аттхикоти йена мам̣ тумхе таппетука̄ма̄ ‘‘парипӯресса̄ма̄’’ти вадатха, етена а̄мисала̄бхена паччайа̄мисарасена на̄хам̣ аттхико, майхам̣ етена аттхо наттхи, сантут̣т̣хи парамам̣ сукханти итарӣтарехева паччайехи йа̄пемӣти аттхо. ида̄ни тена анаттхикабха̄ве падха̄нака̄ран̣ам̣ дассенто а̄ха ‘‘сукхито дхаммарасена таппито’’ти. саттатим̣сабодхипаккхийадхаммарасена чева нававидхалокуттарадхаммарасена ча таппито пӣн̣ито сукхито уттамена сукхена сухитоти аттхо. питва̄ расаггамуттаманти саббарасесу аггам̣ сет̣т̣хам̣ татойева уттамам̣ йатха̄вуттам̣ дхаммарасам̣ пивитва̄ т̣хито, тена̄ха – ‘‘саббарасам̣ дхаммарасо джина̄тӣ’’ти (дха. па. 354). на ча ка̄ха̄ми висена сантхаванти еварӯпам̣ расуттамам̣ дхаммарасам̣ пивитва̄ т̣хито висена висасадисена висарасена сантхавам̣ сам̣саггам̣ на карисса̄ми, татха̄каран̣асса ка̄ран̣ам̣ наттхӣти аттхо.
бандхураттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
4. кхитакаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
лахуко вата ме ка̄йоти а̄йасмато кхитакаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве пун̃н̃а̄ни упачинанто падумуттарасса бхагавато ка̄ле йаккхасена̄пати хутва̄ ниббатто екадивасам̣ йаккхасама̄гаме нисинно саттха̄рам̣ ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле нисиннам̣ дисва̄ упасан̇камитва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ екамантам̣ нисӣди. тасса саттха̄ дхаммам̣ десеси. со дхаммам̣ сутва̄ ул̣а̄рам̣ пӣтисоманассам̣ паведенто аппхот̣енто ут̣т̣хахитва̄ саттха̄рам̣ вандитва̄ падаккхин̣ам̣ катва̄ пакка̄ми. со тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де са̄ваттхийам̣ бра̄хман̣акуле ниббатти, кхитакотисса на̄мам̣ ахоси. со вин̃н̃утам̣ патто маха̄моггалла̄наттхерасса махиддхикабха̄вам̣ сутва̄ ‘‘иддхима̄ бхависса̄мӣ’’ти пуббахетуна̄ чодийама̄но паббаджитва̄ бхагавато сантике каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ саматхавипассана̄су каммам̣ каронто начирассева чхал̣абхин̃н̃о ахоси. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.17.1-6) –
‘‘падумо на̄ма на̄мена, двипадиндо нара̄сабхо;
павана̄ абхиниккхамма, дхаммам̣ десети чаккхума̄.
‘‘йаккха̄нам̣ самайо а̄си, авидӯре махесино;
йена киччена сампатта̄, аджджха̄пеккхим̣су та̄ваде.
‘‘буддхасса гираман̃н̃а̄йа, аматасса ча десанам̣;
пасанначитто сумано, аппхот̣етва̄ упат̣т̣хахим̣.
‘‘сучин̣н̣асса пхалам̣ пасса, упат̣т̣ха̄насса саттхуно;
тим̣сакаппасахассесу, дуггатим̣ нупападжджахам̣.
‘‘ӯнатим̣се каппасате, самалан̇катана̄мако;
саттаратанасампанно, чаккаваттӣ махаббало.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
арахаттам̣ пана патва̄ сависесам̣ иддхӣсу васӣбха̄вена анекавихитам̣ иддхивидхам̣ паччанубхонто иддхипа̄т̣иха̄рийена ануса̄санӣпа̄т̣иха̄рийена ча сатта̄нам̣ ануггахам̣ каронто вихарати. со бхиккхӯхи, ‘‘катхам̣ твам̣, а̄вусо, иддхи вал̣ан̃джесӣ’’ти пут̣т̣хо таматтхам̣ а̄чиккханто –
104. ‘‘лахуко вата ме ка̄йо, пхут̣т̣хо ча пӣтисукхена випулена;
тӯламива еритам̣ ма̄лутена, пилаватӣва ме ка̄йо’’ти. –
га̄тхам̣ абха̄си. ‘‘уда̄навасена̄’’типи вадантийева.
таттха лахуко вата ме ка̄йоти нӣваран̣а̄дивиккхамбханена чуддасавидхена читтапаридаманена чатуриддхипа̄дакабха̄вана̄йа сут̣т̣ху чин̣н̣авасӣбха̄вена ча ме рӯпака̄йо саллахуко вата, йена дандхам̣ маха̄бхӯтапаччайампи на̄ма имам̣ караджака̄йам̣ читтавасена парин̣а̄мемӣти адхиппа̄йо. пхут̣т̣хо ча пӣтисукхена випулена̄ти саббаттхакамева пхарантена махата̄ ул̣а̄рена пӣтисахитена сукхена пхут̣т̣хо ча ме ка̄йоти йоджана̄. идан̃ча йатха̄ ка̄йо лахуко ахоси, там̣ дассанаттхам̣ вуттам̣. сукхасан̃н̃оккаманена хи саддхим̣йева лахусан̃н̃оккаманам̣ хоти. сукхасса пхаран̣ан̃четтха там̣самут̣т̣ха̄нарӯпавасена дат̣т̣хаббам̣ катхам̣ пана чатуттхаджджха̄насаман̇гино пӣтисукхапхаран̣ам̣, саматиккантапӣтисукхан̃хи танти че? саччаметам̣, идам̣ пана на чатуттхаджджха̄налаккхан̣авасена вуттам̣, атха кхо пуббабха̄гавасена. ‘‘пӣтисукхена̄’’ти пана пӣтисахитасадисена сукхена, упеккха̄ хи идха сантасабха̄вата̄йа н̃а̄н̣ависесайогато ча сукханти адхиппетам̣. татха̄ хи вуттам̣ ‘‘сукхасан̃н̃ан̃ча лахусан̃н̃ан̃ча оккаматӣ’’ти (пат̣и. ма. 1.101). па̄дакаджджха̄на̄рамман̣ена рӯпака̄йа̄рамман̣ена ва̄ иддхичиттена сахаджа̄там̣ сукхасан̃н̃ан̃ча лахусан̃н̃ан̃ча оккамати пависати пхусати сампа̄пун̣а̄тӣти айампи таттха аттхо. татха̄ ча̄ха ат̣т̣хакатха̄йам̣ (пат̣и. ма. ат̣т̣ха. 2.3.12) – ‘‘сукхасан̃н̃а̄ на̄ма упеккха̄сампайутта̄ сан̃н̃а̄. упеккха̄ хи сантам̣ сукханти вуттам̣ са̄йева сан̃н̃а̄ нӣваран̣ехи чева витакка̄дипаччанӣкехи ча вимуттатта̄ лахусан̃н̃а̄типи ведитабба̄. там̣ оккантасса панасса караджака̄йопи тӯлапичу вийа саллахуко хоти. со евам̣ ва̄таккхиттатӯлапичуно вийа саллахукена диссама̄нена ка̄йена брахмалокам̣ гаччхатӣ’’ти. тена̄ха ‘‘тӯламива еритам̣ ма̄лутена, пилаватӣва ме ка̄йо’’ти. тассаттхо – йада̄хам̣ брахмалокам̣ ан̃н̃ам̣ ва̄ иддхийа̄ гантука̄мо хоми, тада̄ ма̄лутена ва̄йуна̄ еритам̣ читтам̣ тӯлапичу вийа а̄ка̄сам̣ лан̇гхантойева ме ка̄йо хотӣти.
кхитакаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
5. малитавамбхаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
уккан̣т̣хитоти а̄йасмато малитавамбхаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айам̣ кира падумуттарасса бхагавато ка̄ле химавантато авидӯре ан̃н̃атарасмим̣ джа̄тассаре сакун̣о хутва̄ ниббатти, падумуттаро бхагава̄ там̣ анугган̣ханто таттха гантва̄ джа̄тассаратӣре чан̇камати. сакун̣о бхагавантам̣ дисва̄ пасаннама̄насо саре кумуда̄ни гахетва̄ бхагавантам̣ пӯджеси. со тена пун̃н̃акаммена девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де курукаччханагаре ан̃н̃атарасса бра̄хман̣асса путто хутва̄ ниббатти, малитавамбхотисса на̄мам̣ ахоси. со вин̃н̃утам̣ патто паччха̄бхӯмаха̄тхерам̣ упасан̇камитва̄ тасса сантике дхаммам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ випассана̄йа каммам̣ каронто вихарати. тасса ча айам̣ сабха̄во, йаттха бходжанасаппа̄йо дуллабхо, итаре сулабха̄, тато на паккамати. йаттха пана бходжанасаппа̄йо сулабхо, итаре дуллабха̄, таттха на васати паккаматева. евам̣ вихаранто ча хетусампанната̄йа маха̄пурисаджа̄тиката̄йа ча начирассева випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.16.51-57) –
‘‘химавантасса̄видӯре, маха̄джа̄тассаро аху;
падумуппаласан̃чханно, пун̣д̣арӣкасамоттхат̣о.
‘‘кукуттхо на̄ма на̄мена, таттха̄сим̣ сакун̣о тада̄;
сӣлава̄ буддхисампанно, пун̃н̃а̄пун̃н̃есу ковидо.
‘‘падумуттаро локавидӯ, а̄хутӣнам̣ пат̣иггахо;
джа̄тассарасса̄видӯре, сан̃чариттха маха̄муни.
‘‘джаладжам̣ кумудам̣ чхетва̄, упанесим̣ махесино;
мама сан̇каппаман̃н̃а̄йа, пат̣иггахи маха̄муни.
‘‘тан̃ча да̄нам̣ дадитва̄на, суккамӯлена чодито;
каппа̄нам̣ сатасахассам̣, дуггатим̣ нупападжджахам̣.
‘‘сол̣асето каппасате, а̄сум̣ варун̣ана̄мака̄;
ат̣т̣ха ете джана̄дхипа̄, чаккаваттӣ махаббала̄.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
арахаттам̣ пана патва̄ аттано пат̣ипаттим̣ паччавеккхитва̄ уда̄ненто –
105. ‘‘уккан̣т̣хитопи на васе, рамама̄нопи паккаме;
на твева̄наттхасам̣хитам̣, васе ва̄сам̣ вичаккхан̣о’’ти. – га̄тхам̣ абха̄си;
таттха уккан̣т̣хитопи на васети йасмим̣ а̄ва̄се васантасса ме бходжанасаппа̄йа̄ла̄бхена адхикусалесу дхаммесу уккан̣т̣ха̄ анабхирати уппаджджати, таттха уккан̣т̣хитопи васа̄мийева итарасаппа̄йала̄бхена на паккаме на паккама̄ми. на васети еттха на-ка̄ренапи паккаметипадам̣ самбандхитаббам̣. рамама̄нопи паккамети йасмим̣ пана а̄ва̄се васантасса ме паччайавекалла̄бха̄вена наттхи уккан̣т̣ха̄, ан̃н̃адаттху абхирама̄ми, евам̣ абхирамама̄нопи авасесасаппа̄йа̄ла̄бхена тато паккаме, на васеййам̣. евам̣ пат̣ипаджджантова̄хам̣ начирассева сакаттхам̣ паччупа̄динти. айан̃четтха аттапат̣ипаттипаччавеккхан̣а̄йам̣ йоджана̄. парасса ова̄дада̄не пана васеййа на паккамеййа̄ти видха̄навасена йоджетаббам̣. на твева̄наттхасам̣хитам̣, васе ва̄сам̣ вичаккхан̣оти йасмим̣ а̄ва̄се паччайа̄ сулабха̄, саман̣адхаммо на па̄рипӯрим̣ гаччхати, йасмин̃ча а̄ва̄се паччайа̄ дуллабха̄, саман̣адхаммопи па̄рипӯрим̣ на гаччхати, еварӯпо а̄ва̄со идха анаттхасам̣хито на̄ма авад̣д̣хисахитоти катва̄. еварӯпам̣ ва̄сам̣ вичаккхан̣о вин̃н̃уджа̄тико сакаттхам̣ парипӯретука̄мо натвева васеййа. йаттха пана пан̃чан̇гасаманна̄гато а̄ва̄со лаббхати, саттапи саппа̄йа̄ лаббханти, таттхева васеййа̄ти аттхо.
малитавамбхаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
6. сухемантаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
саталин̇гасса аттхасса̄ти а̄йасмато сухемантаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве виват̣т̣ӯпаниссайам̣ пун̃н̃ам̣ упачинанто ито два̄навуте каппе тиссасса бхагавато ка̄ле ваначаро хутва̄ ване васати, там̣ ануггахитум̣ бхагава̄ аран̃н̃ам̣ пависитва̄ тасса а̄санне т̣ха̄не ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯле нисӣди. со бхагавантам̣ дисва̄ пасанначитто сугандха̄ни пунна̄гапуппха̄ни очинитва̄ бхагавантам̣ пӯджеси. со тена пун̃н̃акаммена девалоке ниббаттитва̄ апара̄парам̣ пун̃н̃а̄ни катва̄ девамануссесу сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де па̄рийантадесе вибхавасампаннасса бра̄хман̣асса путто хутва̄ ниббатти, сухемантотисса на̄мам̣ ахоси. со вин̃н̃утам̣ патто сан̇кассанагаре мигада̄йе вихарантам̣ бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ дхаммам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ тепит̣ако хутва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ начирассева чхал̣абхин̃н̃о пат̣исамбхида̄патто ахоси. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.16.46-50) –
‘‘ка̄нанам̣ ванамогайха, васа̄ми луддако ахам̣;
пунна̄гам̣ пуппхитам̣ дисва̄, буддхасет̣т̣хам̣ ануссарим̣.
‘‘там̣ пуппхам̣ очинитва̄на, сугандхам̣ гандхитам̣ субхам̣;
тхӯпам̣ каритва̄ пулине, буддхасса абхиропайим̣.
‘‘двенавуте ито каппе, йам̣ пуппхамабхипӯджайим̣;
дуггатим̣ на̄бхиджа̄на̄ми, буддхапӯджа̄йидам̣ пхалам̣.
‘‘екамхи навуте каппе, еко а̄сим̣ тамонудо;
саттаратанасампанно, чаккаваттӣ махаббало.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
арахаттам̣ пана патва̄ евам̣ чинтеси – ‘‘майа̄ кхо йам̣ са̄вакена паттаббам̣, там̣ ануппаттам̣, йам̣нӯна̄хам̣ ида̄ни бхиккхӯнам̣ ануггахам̣ кареййа’’нти. евам̣ чинтетва̄ пабхиннапат̣исамбхидата̄йа акила̄сута̄йа ча аттано сантикам̣ упагате бхиккхӯ йатха̄рахам̣ оваданто ануса̄санто кан̇кхам̣ чхинданто дхаммам̣ катхенто каммат̣т̣ха̄нам̣ ниггумбам̣ ниджджат̣ам̣ катва̄ а̄чиккханто вихарати. атхекадивасам̣ аттано сантикам̣ упагата̄нам̣ бхиккхӯнам̣ вин̃н̃ӯнан̃ча пуггала̄нам̣ висесам̣ а̄чиккханто –
106. ‘‘саталин̇гасса аттхасса, саталаккхан̣адха̄рино;
екан̇гадассӣ думмедхо, сатадассӣ ча пан̣д̣ито’’ти. – га̄тхам̣ абха̄си;
таттха саталин̇гасса̄ти лӣнаматтхам̣ гаментӣти лин̇га̄ни, аттхесу саддасса паваттинимитта̄ни, та̄ни пана сатам̣ анека̄ни лин̇га̄ни етасса̄ти саталин̇го. анекаттхо хи идха сатасаддо, ‘‘сатам̣ сахасса’’нтиа̄дӣсу вийа на сан̇кхйа̄висесаттхо тасса саталин̇гасса. аттхасса̄ти н̃еййасса, н̃еййан̃хи н̃а̄н̣ена аран̣ӣйато ‘‘аттхо’’ти вуччати. со ча екопи анекалин̇го, йатха̄ ‘‘сакко пуриндадо магхава̄’’ти, ‘‘пан̃н̃а̄ виджджа̄ медха̄ н̃а̄н̣а’’нти ча. йена лин̇гена паваттинимиттена та̄ватим̣са̄дхипатимхи индасаддо паватто, на тена таттха сакка̄дисадда̄ паватта̄, атха кхо ан̃н̃ена. татха̄ йена самма̄дит̣т̣химхи пан̃н̃а̄саддо паватто, на тена виджджа̄дисадда̄. тена вуттам̣ ‘‘саталин̇гасса аттхасса̄’’ти.
саталаккхан̣адха̄риноти анекалаккхан̣авато. лаккхӣйати етена̄ти лаккхан̣ам̣, паччайабха̄вино аттхасса аттано пхалам̣ пат̣ичча паччайабха̄во, тена хи со айам̣ имасса ка̄ран̣анти лаккхӣйати. со ча екассева аттхасса анекаппабхедо упалаббхати, тена̄ха ‘‘саталаккхан̣адха̄рино’’ти. атха ва̄ лаккхӣйантӣти лаккхан̣а̄ни, тасса тасса аттхасса сан̇кхатата̄дайо пака̄рависеса̄ те пана аттхато аваттха̄висеса̄ ведитабба̄. те ча пана тесам̣ аниччата̄диса̄ман̃н̃алаккхан̣ам̣ лин̇генти н̃а̄пентӣти ‘‘лин̇га̄нӣ’’ти ча вуччанти. тассиме а̄ка̄ра̄, йасма̄ екасса̄пи аттхасса анеке упалаббханти. тена вуттам̣ ‘‘саталин̇гасса аттхасса, саталаккхан̣адха̄рино’’ти. тена̄ха а̄йасма̄ дхаммасена̄пати – ‘‘саббе дхамма̄ сабба̄ка̄рена буддхасса бхагавато н̃а̄н̣амукхе а̄па̄тхам̣ а̄гаччхантӣ’’ти (маха̄ни. 156; чӯл̣ани. могхара̄джама̄н̣авапуччха̄ниддеса 85; пат̣и. ма. 3.5).
екан̇гадассӣ думмедхоти евам̣ анекалин̇ге анекалаккхан̣е аттхе йо таттха екан̇гадассӣ апутхупан̃н̃ата̄йа екалин̇гаматтам̣ екалаккхан̣аматтан̃ча дисва̄ аттана̄ дит̣т̣хамева ‘‘идамева сачча’’нти абхинивисса ‘‘могхаман̃н̃а’’нти итарам̣ пат̣иккхипати, хаттхидассанакаандхо вийа екан̇гага̄хӣ думмедхо дуппан̃н̃о таттха виджджама̄на̄нам̣йева пака̄рависеса̄нам̣ аджа̄нанато миччха̄ абхинивисанато ча. сатадассӣ ча пан̣д̣итоти пан̣д̣ито пана таттха виджджама̄не анекепи пака̄ре аттано пан̃н̃а̄чаккхуна̄ саббасо пассати. йо ва̄ таттха лаббхама̄не анеке пан̃н̃а̄чаккхуна̄ аттана̄пи пассати, ан̃н̃есампи дассети пака̄сети, со пан̣д̣ито вичаккхан̣о аттхесу кусало на̄ма̄ти. евам̣ тхеро уккам̣сагатам̣ аттано пат̣исамбхида̄сампаттим̣ бхиккхӯнам̣ вибха̄веси.
сухемантаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
7. дхаммасаваттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
паббаджим̣ тулайитва̄на̄ти а̄йасмато дхаммасаваттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айам̣ кира падумуттарасса бхагавато ка̄ле суваччхо на̄ма бра̄хман̣о хутва̄ тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣ па̄рагӯ гхара̄ва̄се досам̣ дисва̄ та̄пасапаббаджджам̣ паббаджитва̄ аран̃н̃а̄йатане паббатантаре ассамам̣ ка̄ретва̄ бахӯхи та̄пасехи саддхим̣ васи. атхасса кусалабӣджам̣ ропетука̄мо падумуттаро бхагава̄ ассамасамӣпе а̄ка̄се т̣хатва̄ иддхипа̄т̣иха̄рийам̣ дассеси. со там̣ дисва̄ пасаннама̄насо пӯджетука̄мо на̄гапуппха̄ни очина̄песи. саттха̄, ‘‘алам̣ имасса та̄пасасса еттакам̣ кусалабӣджа’’нти пакка̄ми. со пуппха̄ни гахетва̄ саттху гаманамаггам̣ окиритва̄ читтам̣ паса̄денто ан̃джалим̣ паггайха ат̣т̣ха̄си. со тена пун̃н̃акаммена девалоке ниббаттитва̄ апара̄парам̣ сугатӣсуйева сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де магадхарат̣т̣хе бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ дхаммасавоти ладдхана̄мо вин̃н̃утам̣ патто хетусампаттийа̄ чодийама̄но гхара̄ва̄се а̄дӣнавам̣ паббаджджа̄йа а̄нисам̣сан̃ча дисва̄ даккхин̣а̄гирисмим̣ вихарантам̣ бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ дхаммам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ випассана̄йа каммам̣ каронто начирассева арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.16.39-45) –
‘‘суваччхо на̄ма на̄мена, бра̄хман̣о мантапа̄рагӯ;
пураккхато сасиссехи, васате паббатантаре.
‘‘падумуттаро на̄ма джино, а̄хутӣнам̣ пат̣иггахо;
мамуддхаритука̄мо со, а̄гаччхи мама сантикам̣.
‘‘веха̄самхи чан̇камати, дхӯпа̄йати джалате татха̄;
ха̄сам̣ мамам̣ видитва̄на, пакка̄ми па̄чина̄мукхо.
‘‘тан̃ча аччхарийам̣ дисва̄, аббхутам̣ ломахам̣санам̣;
на̄гапуппхам̣ гахетва̄на, гатамаггамхи окирим̣.
‘‘сатасахассито каппе, йам̣ пуппхам̣ окирим̣ ахам̣;
тена читтаппаса̄дена, дуггатим̣ нупападжджахам̣.
‘‘екатим̣се каппасате, ра̄джа̄ а̄си маха̄рахо;
саттаратанасампанно, чаккаваттӣ махаббало.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
арахаттам̣ пана патва̄ аттано пат̣ипаттим̣ паччавеккхитва̄ соманассаппатто уда̄навасена –
107. ‘‘паббаджим̣ тулайитва̄на, ага̄расма̄нага̄рийам̣;
тиссо виджджа̄ ануппатта̄, катам̣ буддхасса са̄сана’’нти. – га̄тхам̣ абха̄си;
таттха паббаджим̣ тулайитва̄на̄ти ‘‘самба̄дхо гхара̄ва̄со раджа̄патхо’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 1.191; ма. ни. 2.10; сам̣. ни. 2.154) гхара̄ва̄се, ‘‘аппасса̄да̄ ка̄ма̄ бахудуккха̄ бахупа̄йа̄са̄’’тиа̄дина̄ (па̄чи. 417; ма. ни. 1.177) ка̄месу а̄дӣнавам̣ таппат̣ипаккхато неккхамме ча а̄нисам̣сам̣ тулабхӯта̄йа пан̃н̃а̄йа вича̄ретва̄ вӣмам̣ситва̄ти аттхо. сесам̣ хет̣т̣ха̄ вуттанайамева. идамева ча тхерасса ан̃н̃а̄бйа̄каран̣ам̣ ахосӣти.
дхаммасаваттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
8. дхаммасавапитуттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
са вӣсавассасатикоти а̄йасмато дхаммасавапитуттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро буддхасун̃н̃е локе кулагехе ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто бхӯтаган̣е на̄ма паббате вихарантам̣ паччекасамбуддхам̣ дисва̄ пасаннама̄насо тин̣асӯлапуппхехи пӯджам̣ ака̄си. со тена пун̃н̃акаммена девалоке ниббаттитва̄ апара̄парам̣ сугатӣсуйева сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де магадхарат̣т̣хе бра̄хман̣акуле ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто да̄рапариггахам̣ катва̄ дхаммасавам̣ на̄ма путтам̣ лабхитва̄ тасмим̣ паббаджите сайампи вӣсавассасатико хутва̄, ‘‘мама путто та̄ва тарун̣о паббаджи, атха касма̄ на̄хам̣ паббаджисса̄мӣ’’ти сан̃джа̄тасам̣вего саттху сантикам̣ гантва̄ дхаммам̣ сутва̄ паббаджитва̄ випассанам̣ пат̣т̣хапетва̄ начирассева арахаттам̣ саччха̄ка̄си. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.16.35-38) –
‘‘химавантасса̄видӯре, бхӯтаган̣о на̄ма паббато;
васатеко джино таттха, сайамбхӯ локаниссат̣о.
‘‘тин̣асӯлам̣ гахетва̄на, буддхасса абхиропайим̣;
екӯнасатасахассам̣, каппам̣ на винипа̄тико.
‘‘ито ека̄дасе каппе, екосим̣ дхаран̣ӣрухо;
саттаратанасампанно, чаккаваттӣ махаббало.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
арахаттам̣ пана патва̄ аттано пат̣ипаттим̣ паччавеккхитва̄ сан̃джа̄тасоманассо уда̄ненто –
108. ‘‘са вӣсавассасатико, паббаджим̣ анага̄рийам̣;
тиссо виджджа̄ ануппатта̄, катам̣ буддхасса са̄сана’’нти. – га̄тхам̣ абха̄си;
таттха са вӣсавассасатикоти со вӣсам̣вассасатико, со ахам̣ джа̄тийа̄ вӣса̄дхикавассасатико сама̄но. паббаджинти паббаджджам̣ упагаччхим̣. сесам̣ вуттанайамева. идамева ча имасса тхерасса ан̃н̃а̄бйа̄каран̣ам̣ ахоси.
дхаммасавапитуттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
9. сан̇гхараккхитаттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
на нӯна̄йам̣ парамахита̄нукампиноти а̄йасмато сан̇гхараккхитаттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? сопи пуримабуддхесу ката̄дхика̄ро таттха таттха бхаве пун̃н̃а̄ни упачинанто ито чатунавуте каппе кулагехе ниббаттитва̄ вин̃н̃утам̣ патто екадивасам̣ паббатапа̄де васанте сатта паччекасамбуддхе дисва̄ пасаннама̄насо кадамбапуппха̄ни гахетва̄ пӯджеси. со тена пун̃н̃акаммена девалоке ниббаттитва̄ апара̄парам̣ пун̃н̃а̄ни катва̄ сугатӣсуйева сам̣саранто имасмим̣ буддхуппа̄де са̄ваттхийам̣ иббхакуле ниббатти, тасса сан̇гхараккхитоти на̄мам̣ ахоси. со вин̃н̃утам̣ патто пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ гахетва̄ ан̃н̃атарам̣ бхиккхум̣ саха̄йам̣ катва̄ аран̃н̃е вихарати. тхерасса васанат̣т̣ха̄нато авидӯре ванагумбе ека̄ мигӣ виджа̄йитва̄ тарун̣ам̣ чха̄пам̣ раккхантӣ чха̄таджджхатта̄пи путтасинехена дӯре гочара̄йа на гаччхати, а̄санне ча тин̣одакасса ала̄бхена киламати. там̣ дисва̄ тхеро, ‘‘ахо вата̄йам̣ локо тан̣ха̄бандханабаддхо маха̄дуккхам̣ анубхавати, на там̣ чхиндитум̣ саккотӣ’’ти сам̣вегаджа̄то тамева ан̇кусам̣ катва̄ випассанам̣ вад̣д̣хетва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. тена вуттам̣ апада̄не (апа. тхера 1.16.30-34) –
‘‘химавантасса̄видӯре, куккут̣о на̄ма паббато;
тамхи паббатапа̄дамхи, сатта буддха̄ васанти те.