4. пун̣н̣аттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
саббхирева сама̄сетха̄ти а̄йасмато пун̣н̣аттхерасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айам̣ кира падумуттарасса дасабаласса уппаттито пуретарамева хам̣саватӣнагаре бра̄хман̣амаха̄са̄лакуле ниббатто ануккамена вин̃н̃утам̣ патто саттхари локе уппаджджанте екадивасам̣ буддха̄нам̣ дхаммадесана̄ка̄ле хет̣т̣ха̄ вуттанайена маха̄джанена саддхим̣ виха̄рам̣ гантва̄ парисапарийанте нисӣдитва̄ дхаммам̣ сун̣анто саттха̄рам̣ екам̣ бхиккхум̣ дхаммакатхика̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ ‘‘майа̄пи ана̄гате еварӯпена бхавитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ десана̄васа̄не вут̣т̣хита̄йа париса̄йа саттха̄рам̣ упасан̇камитва̄ нимантетва̄ хет̣т̣ха̄ вуттанайенева маха̄сакка̄рам̣ катва̄ бхагавантам̣ евама̄ха – ‘‘бханте, ахам̣ имина̄ адхика̄ракаммена на̄н̃н̃ам̣ сампаттим̣ паттхеми. йатха̄ пана со бхиккху ито саттамадивасаматтхаке дхаммакатхика̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапито, евам̣ ахампи ана̄гате екасса буддхасса са̄сане дхаммакатхика̄нам̣ бхиккхӯнам̣ агго бхавеййа’’нти паттханам̣ ака̄си. саттха̄ ана̄гатам̣ олокетва̄ тасса паттхана̄йа самиджджханабха̄вам̣ дисва̄ ‘‘ана̄гате каппасатасахассаматтхаке готамо на̄ма буддхо уппаджджиссати, тасса са̄сане твам̣ паббаджитва̄ дхаммакатхика̄нам̣ агго бхависсасӣ’’ти бйа̄ка̄си.
со таттха йа̄ваджӣвам̣ калйа̄н̣адхаммам̣ катва̄ тато чуто каппасатасахассам̣ пун̃н̃ан̃а̄н̣асамбха̄рам̣ самбхаранто девамануссесу сам̣саритва̄ амха̄кам̣ бхагавато ка̄ле капилаваттхунагарасса авидӯре дон̣аваттхуна̄маке бра̄хман̣ага̄ме бра̄хман̣амаха̄са̄лакуле ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃аттхерасса бха̄гинеййо хутва̄ ниббатти. тасса на̄маггахан̣адивасе ‘‘пун̣н̣о’’ти на̄мам̣ акам̣су. со саттхари абхисамбодхим̣ патва̄ паваттаварадхаммачакке анупуббена ра̄джагахам̣ гантва̄ там̣ упанисса̄йа вихаранте ан̃н̃а̄сикон̣д̣ан̃н̃аттхерасса сантике паббаджитва̄ ладдхӯпасампадо саббам̣ пуббакиччам̣ катва̄ падха̄намануйун̃джанто паббаджитакиччам̣ маттхакам̣ па̄петва̄ва ‘‘дасабаласса сантикам̣ гамисса̄мӣ’’ти ма̄тулаттхерена саддхим̣ саттху сантикам̣ агантва̄ капилаваттхуса̄манта̄йева охӣйитва̄ йонисоманасика̄ре каммам̣ каронто начирассева випассанам̣ уссукка̄петва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. вуттампи четам̣ апада̄не (апа. тхера 1.1.434-440) –
‘‘аджджха̄йако мантадхаро, тин̣н̣ам̣ веда̄на па̄рагӯ;
пураккхатомхи сиссехи, упагаччхим̣ наруттамам̣.
‘‘падумуттаро локавидӯ, а̄хутӣнам̣ пат̣иггахо;
мама каммам̣ пакиттеси, сам̣кхиттена маха̄муни.
‘‘та̄хам̣ дхаммам̣ сун̣итва̄на, абхива̄детва̄на саттхуно;
ан̃джалим̣ паггахетва̄на, паккамим̣ даккхин̣а̄мукхо.
‘‘сам̣кхиттена сун̣итва̄на, виттха̄рена абха̄сайим̣;
саббе сисса̄ аттамана̄, сутва̄на мама бха̄сато.
‘‘сакам̣ дит̣т̣хим̣ винодетва̄, буддхе читтам̣ паса̄дайум̣;
сам̣кхиттенапи десеми, виттха̄рена татхевахам̣.
‘‘абхидхамманайан̃н̃ӯхам̣, катха̄ваттхувисуддхийа̄;
саббесам̣ вин̃н̃а̄петва̄на, вихара̄ми ана̄саво.
‘‘ито пан̃часате каппе, чатуро суппака̄сака̄;
саттаратанасампанна̄, чатудӣпамхи иссара̄.
‘‘пат̣исамбхида̄ чатассо…пе… катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
тасса пана пун̣н̣аттхерасса сантике паббаджита̄ кулапутта̄ пан̃часата̄ ахесум̣. тхеро сайам̣ дасакатха̄ваттхула̄бхита̄йа тепи дасахи катха̄ваттхӯхи овади. те тасса ова̄де т̣хатва̄ саббева арахаттам̣ патта̄. те аттано паббаджитакиччам̣ маттхакаппаттам̣ н̃атва̄ упаджджха̄йам̣ упасан̇камитва̄ а̄хам̣су – ‘‘бханте, амха̄кам̣ киччам̣ маттхакаппаттам̣, дасаннан̃чамха катха̄ваттхӯнам̣ ла̄бхино, самайо, да̄ни но дасабалам̣ пасситу’’нти. тхеро тесам̣ вачанам̣ сутва̄ чинтеси – ‘‘мама дасакатха̄ваттхула̄бхитам̣ саттха̄ джа̄на̄ти ахам̣ дхаммам̣ десенто даса катха̄ваттхӯни амун̃читва̄ва десеми, майи гаччханте саббепиме бхиккхӯ мам̣ парива̄ретва̄ гаччхиссанти, евам̣ ган̣асан̇ган̣ика̄йа гантва̄ пана айуттам̣ майхам̣ дасабалам̣ пасситум̣, име та̄ва гантва̄ пассантӯ’’ти те бхиккхӯ а̄ха – ‘‘а̄вусо, тумхе пурато гантва̄ татха̄гатам̣ пассатха, мама вачанена часса па̄де вандатха, ахампи тумха̄кам̣ гатамаггена̄гамисса̄мӣ’’ти. те тхера̄ саббепи дасабаласса джа̄тибхӯмират̣т̣хава̄сино саббе кхӣн̣а̄сава̄ саббе дасакатха̄ваттхула̄бхино аттано упаджджха̄йасса ова̄дам̣ сампат̣иччхитва̄ тхерам̣ вандитва̄ анупуббена ча̄рикам̣ чаранта̄ сат̣т̣хийоджанамаггам̣ атиккамма ра̄джагахе вел̣уванамаха̄виха̄рам̣ гантва̄ дасабаласса па̄де вандитва̄ екамантам̣ нисӣдим̣су.
а̄чин̣н̣ам̣ кхо панетам̣ буддха̄нам̣ бхагаванта̄нам̣ а̄гантукехи бхиккхӯхи саддхим̣ пат̣исаммодитунти бхагава̄ техи саддхим̣ – ‘‘каччи, бхиккхаве, кхаманӣйа’’нтиа̄дина̄ найена мадхурапат̣исантха̄рам̣ катва̄ ‘‘куто ча тумхе, бхиккхаве, а̄гаччхатха̄’’ти пуччхи. атха техи ‘‘джа̄тибхӯмито’’ти вутте ‘‘ко ну кхо, бхиккхаве, джа̄тибхӯмийам̣ джа̄тибхӯмака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ сабрахмача̄рӣнам̣ евам̣ самбха̄вито ‘аттана̄ ча аппиччхо аппиччхакатхан̃ча бхиккхӯнам̣ катта̄’’’ти (ма. ни. 1.252) дасакатха̄ваттхула̄бхим̣ бхиккхум̣ пуччхи. тепи ‘‘пун̣н̣о на̄ма, бханте, а̄йасма̄ манта̄н̣ипутто’’ти а̄рочайим̣су. там̣ катхам̣ сутва̄ а̄йасма̄ са̄рипутто тхерасса дассанака̄мо ахоси. атха саттха̄ ра̄джагахато са̄ваттхим̣ агама̄си. пун̣н̣аттхеропи дасабаласса таттха а̄гатабха̄вам̣ сутва̄ – ‘‘саттха̄рам̣ пассисса̄мӣ’’ти гантва̄ антогандхакут̣ийам̣йева татха̄гатам̣ сампа̄пун̣и. саттха̄ тасса дхаммам̣ десеси. тхеро дхаммам̣ сутва̄ дасабалам̣ вандитва̄ пат̣исалла̄наттха̄йа андхаванам̣ гантва̄ ан̃н̃атарамхи руккхамӯле дива̄виха̄рам̣ нисӣди.
са̄рипуттаттхеропи тасса̄гаманам̣ сутва̄ сӣса̄нулокико гантва̄ ока̄сам̣ саллаккхетва̄ там̣ руккхамӯле нисиннам̣ упасан̇камитва̄ тхерена саддхим̣ саммодитва̄, там̣ саттависуддхиккамам̣ пуччхи. тхерописса пуччхитапуччхитам̣ бйа̄каронто ратхавинӣтӯпама̄йа читтам̣ а̄ра̄дхеси, те ан̃н̃аман̃н̃асса субха̄ситам̣ саманумодим̣су. атха саттха̄ апарабха̄ге бхиккхусан̇гхамаджджхе нисинно тхерам̣ ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ дхаммакатхика̄нам̣ йадидам̣ пун̣н̣о’’ти (а. ни. 1.188, 196) дхаммакатхика̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапеси. со екадивасам̣ аттано вимуттисампаттим̣ паччавеккхитва̄ ‘‘саттха̄рам̣ нисса̄йа ахан̃чева ан̃н̃е ча бахӯ сатта̄ сам̣са̄радуккхато виппамутта̄, бахӯпака̄ра̄ вата саппурисасам̣сева̄’’ти пӣтисоманассаджа̄то уда̄навасена пӣтивегависсат̣т̣хам̣ ‘‘саббхирева сама̄сетха̄’’ти га̄тхам̣ абха̄си.
4. таттха саббхирева̄ти саппурисехи ева. сантоти панеттха буддха̄дайо арийа̄ адхиппета̄. те хи анавасесато асатам̣ дхаммам̣ паха̄йа саддхамме уккам̣сагататта̄ са̄тисайам̣ пасам̣сийатта̄ ча висесато ‘‘санто саппуриса̄’’ти ча вуччанти. сама̄сетха̄ти самам̣ а̄сетха саха васеййа. те пайирупа̄санто тесам̣ суссӯсанто дит̣т̣ха̄нугатин̃ча а̄паджджанто сама̄нава̄со бхавеййа̄ти аттхо. пан̣д̣итехаттхадассибхӣти тесам̣ тхомана̄. пан̣д̣а̄ вуччати пан̃н̃а̄, са̄ имесам̣ сан̃джа̄та̄ти пан̣д̣ита̄. тато ева аттаттха̄дибхедам̣ аттхам̣ авипарӣтато пассантӣти аттхадассино. техи пан̣д̣итехи аттхадассӣбхи сама̄сетха. касма̄ти че? йасма̄ те санто пан̣д̣ита̄, те ва̄ самма̄ севанта̄ екантахитабха̄вато магган̃а̄н̣а̄дӣхева аран̣ӣйато аттхам̣, маха̄гун̣ата̄йа сантата̄йа ча махантам̣, ага̄дхабха̄вато гамбхӣран̃а̄н̣агочарато ча гамбхӣрам̣, хӣначчханда̄дӣхи дат̣т̣хум̣ асаккун̣еййатта̄ итарехи ча киччхена дат̣т̣хаббатта̄ дуддасам̣, дуддасатта̄ сан̣ханипун̣асабха̄ватта̄ нипун̣ан̃а̄н̣агочарато ча нипун̣ам̣, нипун̣атта̄ евам̣ сукхумасабха̄вата̄йа ан̣ум̣ нибба̄нам̣, авипарӣтат̣т̣хена ва̄ параматтхасабха̄ватта̄ аттхам̣, арийабха̄вакаратта̄ махаттанимиттата̄йа махантам̣, анутта̄насабха̄вата̄йа гамбхӣрам̣, дуккхена дат̣т̣хаббам̣ на сукхена дат̣т̣хум̣ сакка̄ти дуддасам̣, гамбхӣратта̄ дуддасам̣, дуддасатта̄ гамбхӣранти чатусаччам̣, висесато нипун̣ам̣ ан̣ум̣, ниродхасаччанти еваметам̣ чатусаччам̣ дхӣра̄ самадхигаччханти дхитисампанната̄йа дхӣра̄ чатусаччакаммат̣т̣ха̄набха̄ванам̣ уссукка̄петва̄ саммадева адхигаччханти. аппаматта̄ти саббаттха сатиавиппава̄сена аппама̄дапат̣ипаттим̣ пӯрента̄. вичаккхан̣а̄ти випассана̄бха̄вана̄йа чхека̄ кусала̄. тасма̄ саббхирева сама̄сетха̄ти йоджана̄. пан̣д̣итехаттхадассибхӣти ва̄ етам̣ ниссаккавачанам̣. йасма̄ пан̣д̣итехи аттхадассӣбхи самуда̄йабхӯтехи дхӣра̄ аппаматта̄ вичаккхан̣а̄ маханта̄дивисесавантам̣ аттхам̣ самадхигаччханти, тасма̄ та̄дисехи саббхирева сама̄сетха̄ти самбандхо. евамеса̄ тхерасса пат̣иведхадӣпанена ан̃н̃а̄бйа̄каран̣ага̄тха̄пи ахосӣти.
пун̣н̣аттхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.