3. кан̇кха̄ревататтхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄
пан̃н̃ам̣ имам̣ пасса̄ти а̄йасмато кан̇кха̄реватасса га̄тха̄. ка̄ уппатти? айампи тхеро падумуттарабхагавато ка̄ле хам̣саватӣнагаре бра̄хман̣амаха̄са̄лакуле ниббатто. екадивасам̣ буддха̄нам̣ дхаммадесана̄ка̄ле хет̣т̣ха̄ вуттанайена маха̄джанена саддхим̣ виха̄рам̣ гантва̄ парисапарийанте т̣хито дхаммам̣ сун̣анто саттха̄рам̣ екам̣ бхиккхум̣ джха̄на̄бхирата̄нам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапентам̣ дисва̄ ‘‘майа̄пи ана̄гате еварӯпена бхавитум̣ ват̣т̣атӣ’’ти чинтетва̄ десана̄васа̄не саттха̄рам̣ нимантетва̄ хет̣т̣ха̄ вуттанайена маха̄сакка̄рам̣ катва̄ бхагавантам̣ а̄ха – ‘‘бханте, ахам̣ имина̄ адхика̄ракаммена ан̃н̃ам̣ сампаттим̣ на паттхеми, йатха̄ пана со бхиккху тумхехи ито саттамадивасаматтхаке джха̄йӣнам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапито, евам̣ ахампи ана̄гате екасса буддхасса са̄сане джха̄йӣнам̣ агго бхавеййа’’нти паттханамака̄си. саттха̄ ана̄гатам̣ олокетва̄ ниппхаджджанабха̄вам̣ дисва̄ ‘‘ана̄гате каппасатасахасса̄васа̄не готамо на̄ма буддхо уппаджджиссати, тасса са̄сане твам̣ джха̄йӣнам̣ агго бхависсасӣ’’ти бйа̄каритва̄ пакка̄ми.
со йа̄ваджӣвам̣ калйа̄н̣акаммам̣ катва̄ каппасатасахассам̣ девамануссесу сам̣саритва̄ амха̄кам̣ бхагавато ка̄ле са̄ваттхинагаре маха̄бхогакуле ниббатто паччха̄бхаттам̣ дхаммассаванаттхам̣ гаччхантена маха̄джанена саддхим̣ виха̄рам̣ гантва̄ парисапарийанте т̣хито дасабаласса дхаммакатхам̣ сутва̄ пат̣иладдхасаддхо паббаджитва̄ упасампадам̣ лабхитва̄ каммат̣т̣ха̄нам̣ катха̄петва̄ джха̄напарикаммам̣ каронто джха̄нала̄бхӣ хутва̄ джха̄нам̣ па̄дакам̣ катва̄ арахаттам̣ па̄пун̣и. со йебхуййена дасабалена сама̄паджджитаббасама̄паттим̣ сама̄паджджанто ахораттам̣ джха̄несу чин̣н̣авасӣ ахоси. атха нам̣ саттха̄ ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ джха̄йӣнам̣ йадидам̣ кан̇кха̄ревато’’ти (а. ни. 1.198, 204) джха̄йӣнам̣ аггат̣т̣ха̄не т̣хапеси. вуттампи четам̣ апада̄не (апа. тхера 2.55.34-53) –
‘‘падумуттаро на̄ма джино, саббадхаммесу чаккхума̄;
ито сатасахассамхи, каппе уппаджджи на̄йако.
‘‘сӣхахану брахмагиро, хам̣садундубхиниссано;
на̄гавиккантагамано, чандасӯра̄дхикаппабхо.
‘‘маха̄мати маха̄вӣро, маха̄джха̄йӣ маха̄бало;
маха̄ка̄рун̣ико на̄тхо, маха̄тамапанӯдано.
‘‘са када̄чи тилокагго, венеййам̣ винайам̣ бахум̣;
дхаммам̣ десеси самбуддхо, сатта̄сайавидӯ муни.
‘‘джха̄йим̣ джха̄наратам̣ вӣрам̣, упасантам̣ ана̄вилам̣;
ван̣н̣айанто парисатим̣, тосеси джанатам̣ джино.
‘‘тада̄хам̣ хам̣саватийам̣, бра̄хман̣о ведапа̄рагӯ;
дхаммам̣ сутва̄на мудито, там̣ т̣ха̄намабхипаттхайим̣.
‘‘тада̄ джино вийа̄ка̄си, сан̇гхамаджджхе вина̄йако;
мудито хохи твам̣ брахме, лаччхасе там̣ маноратхам̣.
‘‘сатасахассито каппе, окка̄какуласамбхаво;
готамо на̄ма готтена, саттха̄ локе бхависсати.
‘‘тасса дхаммесу да̄йа̄до, орасо дхамманиммито;
ревато на̄ма на̄мена, хессати саттху са̄вако.
‘‘тена каммена сукатена, четана̄пан̣идхӣхи ча;
джахитва̄ ма̄нусам̣ дехам̣, та̄ватим̣самагаччхахам̣.
‘‘паччхиме ча бхаве да̄ни, джа̄тохам̣ колийе пуре;
кхаттийе куласампанне, иддхе пхӣте махаддхане.
‘‘йада̄ капилаваттхусмим̣, буддхо дхаммамадесайи;
тада̄ пасанно сугате, паббаджим̣ анага̄рийам̣.
‘‘кан̇кха̄ ме бахула̄ а̄си, каппа̄каппе тахим̣ тахим̣;
саббам̣ там̣ винайӣ буддхо, десетва̄ дхаммамуттамам̣.
‘‘татохам̣ тин̣н̣асам̣са̄ро, тада̄ джха̄насукхе рато;
вихара̄ми тада̄ буддхо, мам̣ дисва̄ етадабрави.
‘‘йа̄ ка̄чи кан̇кха̄ идха ва̄ хурам̣ ва̄, саведийа̄ ва̄ параведийа̄ ва̄;
йе джха̄йино та̄ паджаханти сабба̄, а̄та̄пино брахмачарийам̣ чаранта̄.
‘‘сатасахассе катам̣ каммам̣, пхалам̣ дассеси ме идха;
сумутто саравегова, килесе джха̄пайим̣ мама.
‘‘тато джха̄нараттам̣ дисва̄, буддхо локантагӯ муни;
джха̄йӣнам̣ бхиккхӯнам̣ агго, пан̃н̃а̄песи маха̄мати.
‘‘килеса̄ джха̄пита̄ майхам̣, бхава̄ саббе самӯхата̄;
на̄гова бандханам̣ чхетва̄, вихара̄ми ана̄саво.
‘‘сва̄гатам̣ вата ме а̄си, мама буддхасса сантике;
тиссо виджджа̄ ануппатта̄, катам̣ буддхасса са̄санам̣.
‘‘пат̣исамбхида̄ чатассо, вимоккха̄пи ча ат̣т̣химе;
чхал̣абхин̃н̃а̄ саччхиката̄, катам̣ буддхасса са̄сана’’нти.
татха̄ катакиччо пана̄йам̣ маха̄тхеро пуббе дӣгхараттам̣ аттано кан̇кха̄пакатачиттатам̣ ида̄ни саббасо вигатакан̇кхатан̃ча паччавеккхитва̄ ‘‘ахо нӯна майхам̣ саттхуно десана̄нубха̄во, тенетарахи евам̣ вигатакан̇кхо аджджхаттам̣ вӯпасантачитто джа̄то’’ти сан̃джа̄табахума̄но бхагавато пан̃н̃ам̣ пасам̣санто ‘‘пан̃н̃ам̣ имам̣ пасса̄’’ти имам̣ га̄тхама̄ха.
3. таттха пан̃н̃анти пака̄ре джа̄на̄ти, пака̄рехи н̃а̄петӣти ча пан̃н̃а̄. венеййа̄нам̣ а̄сайа̄нусайачарийа̄дхимуттиа̄диппака̄ре дхамма̄нам̣ кусала̄дике кхандха̄дике ча десетаббаппака̄ре джа̄на̄ти, йатха̄сабха̄вато пат̣ивиджджхати, техи ча пака̄рехи н̃а̄петӣти аттхо. саттху десана̄н̃а̄н̣ан̃хи идха̄дхиппетам̣, тена̄ха ‘‘има’’нти. тан̃хи аттани сиддхена десана̄балена найагга̄хато паччаккхам̣ вийа упат̣т̣хитам̣ гахетва̄ ‘‘има’’нти вуттам̣. йадаггена ва̄ саттху десана̄н̃а̄н̣ам̣ са̄вакехи найато гайхати, тадаггена аттано висайе пат̣иведхан̃а̄н̣ампи найато гайхатева. тена̄ха а̄йасма̄ дхаммасена̄пати – ‘‘апича ме, бханте, дхамманвайо видито’’ти (дӣ. ни. 2.146; 3.143). пасса̄ти вимхайаппатто анийамато а̄лапати аттанойева ва̄ читтам̣, йатха̄ха бхагава̄ уда̄ненто – ‘‘локамимам̣ пасса; путхӯ авиджджа̄йа паретам̣ бхӯтам̣ бхӯтаратам̣ бхава̄ апаримутта’’нти (уда̄. 30). татха̄гата̄нанти татха̄ а̄гамана̄диаттхена татха̄гата̄нам̣. татха̄ а̄гатоти хи татха̄гато, татха̄ гатоти татха̄гато, татхалаккхан̣ам̣ а̄гатоти татха̄гато, татхадхамме йа̄тха̄вато абхисамбуддхоти татха̄гато, татхадассита̄йа татха̄гато, татхава̄дита̄йа татха̄гато, татха̄ка̄рита̄йа татха̄гато, абхибхаванат̣т̣хена татха̄гатоти евам̣ ат̣т̣хахи ка̄ран̣ехи бхагава̄ татха̄гато. татха̄йа а̄гатоти татха̄гато, татха̄йа гатоти татха̄гато, татхалаккхан̣ам̣ гатоти татха̄гато, татха̄ни а̄гатоти татха̄гато, татха̄видхоти татха̄гато, татха̄ паваттитоти татха̄гато, татхехи а̄гатоти татха̄гато, татха̄ гатабха̄вена татха̄гатоти евампи ат̣т̣хахи ка̄ран̣ехи бхагава̄ татха̄гатоти айаметтха сан̇кхепо. виттха̄ро пана параматтхадӣпанийа̄ уда̄нат̣т̣хакатха̄йа (уда̄. ат̣т̣ха. 18) итивуттакат̣т̣хакатха̄йа (итиву. ат̣т̣ха. 38) ча вуттанайенева ведитаббо.
ида̄ни тасса̄ пан̃н̃а̄йа аса̄дха̄ран̣ависесам̣ дассетум̣ ‘‘агги йатха̄’’тиа̄ди вуттам̣. йатха̄ аггӣти упама̄вачанам̣. йатха̄ти тасса упама̄бха̄вадассанам̣. паджджалитоти упамеййена самбандхадассанам̣. нисӣтхети киччакаран̣ака̄ладассанам̣. айан̃хеттха аттхо – йатха̄ на̄ма нисӣтхе раттийам̣ чатуран̇гасаманна̄гате андхака̄ре ваттама̄не уннате т̣ха̄не паджджалито агги тасмим̣ падесе тайагатам̣ видхамантам̣ тит̣т̣хати, евамева татха̄гата̄нам̣ имам̣ десана̄н̃а̄н̣асан̇кха̄там̣ саббасо венеййа̄нам̣ сам̣сайатамам̣ видхамантам̣ пан̃н̃ам̣ пасса̄ти. йато десана̄вила̄сена сатта̄нам̣ н̃а̄н̣амайам̣ а̄локам̣ дентӣти а̄локада̄. пан̃н̃а̄майамева чаккхум̣ дадантӣти чаккхудада̄. тадубхайампи кан̇кха̄винайападат̣т̣ха̄намева катва̄ дассенто ‘‘йе а̄гата̄нам̣ винайанти кан̇кха’’нти а̄ха, йе татха̄гата̄ аттано сантикам̣ а̄гата̄нам̣ упагата̄нам̣ венеййа̄нам̣ ‘‘ахосим̣ ну кхо ахаматӣтамаддха̄на’’нтиа̄динайаппаваттам̣ (ма. ни. 1.18; сам̣. ни. 2.20) сол̣асаваттхукам̣, ‘‘буддхе кан̇кхати дхамме кан̇кхатӣ’’тиа̄динайаппаваттам̣ (дха. са. 1008) ат̣т̣хаваттхукан̃ча кан̇кхам̣ вичикиччхам̣ винайанти десана̄нубха̄вена анавасесато видхаманти виддхам̣сенти. винайакуккуччасан̇кха̄та̄ пана кан̇кха̄ таббинайенева винӣта̄ хонтӣти.
апаро найо – йатха̄ агги нисӣтхе раттибха̄ге паджджалито пат̣утараджа̄ло самуджджалам̣ учча̄сане т̣хита̄нам̣ обха̄сада̄наматтена андхака̄рам̣ видхамитва̄ самависамам̣ вибха̄венто а̄локададо хоти. ачча̄санне пана т̣хита̄нам̣ там̣ супа̄кат̣ам̣ каронто чаккхукиччакаран̣ато чаккхудадо на̄ма хоти, евамева татха̄гато аттано дхаммака̄йасса дӯре т̣хита̄нам̣ аката̄дхика̄ра̄нам̣ пан̃н̃а̄паджджотена мохандхака̄рам̣ видхамитва̄ ка̄йависама̄дисамависамам̣ вибха̄венто а̄локада̄ бхаванти, а̄санне т̣хита̄нам̣ пана ката̄дхика̄ра̄нам̣ дхаммачаккхум̣ уппа̄денто чаккхудада̄ бхаванти. йе евам̣бхӯта̄ аттано вачӣгочарам̣ а̄гата̄нам̣ ма̄диса̄нампи кан̇кха̄бахула̄нам̣ кан̇кхам̣ винайанти арийамаггасамуппа̄данена видхаманти, тесам̣ татха̄гата̄нам̣ пан̃н̃ам̣ н̃а̄н̣а̄тисайам̣ пасса̄ти йоджана̄. евамайам̣ тхерасса аттано кан̇кха̄витаран̣аппака̄санена ан̃н̃а̄бйа̄каран̣ага̄тха̄пи хоти. айан̃хи тхеро путхуджджанака̄ле каппийепи куккуччако хутва̄ кан̇кха̄бахулата̄йа ‘‘кан̇кха̄ревато’’ти пан̃н̃а̄то, паччха̄ кхӣн̣а̄савака̄лепи татхева вохарайиттха. тена̄ха – ‘‘иттхам̣ судам̣ а̄йасма̄ кан̇кха̄ревато га̄тхам̣ абха̄ситтха̄’’ти. там̣ вуттаттхамева.
кан̇кха̄ревататтхерага̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.