9. ма̄ган̣д̣ийасуттаван̣н̣ана̄
842. дисва̄на тан̣ханти ма̄ган̣д̣ийасуттам̣. ка̄ уппатти? екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихаранто паччӯсасамайе буддхачаккхуна̄ локам̣ волокенто курӯсу камма̄садхамманигамава̄сино ма̄ган̣д̣ийасса на̄ма бра̄хман̣асса сападжа̄патикасса арахаттӯпаниссайам̣ дисва̄ та̄вадева са̄ваттхито таттха гантва̄ камма̄садхаммасса авидӯре ан̃н̃атарасмим̣ ванасан̣д̣е нисӣди суван̣н̣обха̄сам̣ мун̃чама̄но. ма̄ган̣д̣ийопи тан̇кхан̣ам̣ таттха мукхадхованаттхам̣ гато суван̣н̣обха̄сам̣ дисва̄ ‘‘ким̣ ида’’нти ито чито ча пеккхама̄но бхагавантам̣ дисва̄ аттамано ахоси. тасса кира дхӣта̄ суван̣н̣аван̣н̣а̄, там̣ бахӯ кхаттийакума̄ра̄дайо ва̄райанта̄ на лабханти. бра̄хман̣о евам̣ладдхико хоти ‘‘саман̣ассева нам̣ суван̣н̣аван̣н̣асса дасса̄мӣ’’ти. со бхагавантам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ ме дхӣта̄йа сама̄наван̣н̣о, имасса нам̣ дасса̄мӣ’’ти читтам̣ уппа̄деси. тасма̄ дисва̄ва аттамано ахоси. со вегена гхарам̣ гантва̄ бра̄хман̣им̣ а̄ха – ‘‘бхоти бхоти майа̄ дхӣта̄йа сама̄наван̣н̣о пурисо дит̣т̣хо, алан̇карохи да̄рикам̣, тасса нам̣ дасса̄ма̄’’ти. бра̄хман̣ийа̄ да̄рикам̣ гандходакена нха̄петва̄ ваттхапуппха̄лан̇ка̄ра̄дӣхи алан̇каронтийа̄ ева бхагавато бхиккха̄ча̄равела̄ сампатта̄. атха бхагава̄ камма̄садхаммам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси.
тепи кхо дхӣтарам̣ гахетва̄ бхагавато нисиннока̄сам̣ агамам̣су. таттха бхагавантам̣ адисва̄ бра̄хман̣ӣ ито чито ча вилокентӣ бхагавато нисаджджат̣т̣ха̄нам̣ тин̣асантха̄ракам̣ аддаса. буддха̄нан̃ча адхит̣т̣ха̄набалена нисиннока̄со паданиккхепо ча абйа̄кула̄ хонти. са̄ бра̄хман̣ам̣ а̄ха – ‘‘еса, бра̄хман̣а, тасса тин̣асантха̄ро’’ти? ‘‘а̄ма, бхотӣ’’ти. ‘‘тена хи, бра̄хман̣а, амха̄кам̣ а̄гаманакаммам̣ на сампаджджиссатӣ’’ти. ‘‘касма̄ бхотӣ’’ти? ‘‘пасса, бра̄хман̣а, абйа̄куло тин̣асантха̄ро, несо ка̄мабхогино парибхутто’’ти. бра̄хман̣о ‘‘ма̄, бхоти ман̇гале парийесийама̄не аваман̇галам̣ абхан̣ӣ’’ти а̄ха. пунапи бра̄хман̣ӣ ито чито ча вичарантӣ бхагавато паданиккхепам̣ дисва̄ бра̄хман̣ам̣ а̄ха ‘‘айам̣ тасса паданиккхепо’’ти? ‘‘а̄ма, бхотӣ’’ти. ‘‘пасса, бра̄хман̣а, паданиккхепам̣, на̄йам̣ сатто ка̄месу гадхито’’ти. ‘‘катхам̣ твам̣ бхоти джа̄на̄сӣ’’ти ча вутта̄ аттано н̃а̄н̣абалам̣ дассентӣ а̄ха –
‘‘раттасса хи уккут̣икам̣ падам̣ бхаве,
дут̣т̣хасса хоти анукад̣д̣хитам̣ падам̣;
мӯл̣хасса хоти сахаса̄нупӣл̣итам̣,
виват̣т̣аччхадасса идамӣдисам̣ пада’’нти. (а. ни. ат̣т̣ха. 1.1.260-261; дха. па. ат̣т̣ха. 1.2 са̄ма̄ватӣваттху; висуддхи. 1.45);
айан̃чарахи тесам̣ катха̄ виппаката̄, атха бхагава̄ катабхаттакиччо тамева ванасан̣д̣ам̣ а̄гато. бра̄хман̣ӣ бхагавато варалаккхан̣акхачитам̣ бйа̄маппабха̄париккхиттам̣ рӯпам̣ дисва̄ бра̄хман̣ам̣ а̄ха – ‘‘еса тайа̄, бра̄хман̣а, дит̣т̣хо’’ти? ‘‘а̄ма бхотӣ’’ти. ‘‘а̄гатакаммам̣ на сампаджджиссатева, еварӯпо на̄ма ка̄ме парибхун̃джиссатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’’ти. тесам̣ евам̣ ваданта̄нан̃н̃ева бхагава̄ тин̣асантха̄раке нисӣди. атха бра̄хман̣о дхӣтарам̣ ва̄мена хаттхена гахетва̄ каман̣д̣алум̣ даккхин̣ена хаттхена гахетва̄ бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘бхо, паббаджита, тван̃ча суван̣н̣аван̣н̣о айан̃ча да̄рика̄, ануччхавика̄ еса̄ тава, има̄хам̣ бхото бхарийам̣ поса̄ванаттха̄йа даммӣ’’ти ватва̄ бхагавато сантикам̣ гантва̄ да̄тука̄мо ат̣т̣ха̄си. бхагава̄ бра̄хман̣ам̣ ана̄лапитва̄ ан̃н̃ена саддхим̣ саллапама̄но вийа ‘‘дисва̄на тан̣ха’’нти имам̣ га̄тхам̣ абха̄си.
тассаттхо – аджапа̄ланигродхамӯле на̄на̄рӯпа̄ни нимминитва̄ абхика̄мама̄гатам̣ ма̄радхӣтарам̣ дисва̄на тан̣хам̣ аратим̣ раган̃ча чхандаматтампи ме метхунасмим̣ на̄хоси, кимевидам̣ имисса̄ да̄рика̄йа муттакарӣсапун̣н̣ам̣ рӯпам̣ дисва̄ бхависсати саббатха̄ па̄да̄пи нам̣ сампхуситум̣ на иччхе, кутонена сам̣васитунти.
843. тато ма̄ган̣д̣ийо ‘‘паббаджита̄ на̄ма ма̄нусаке ка̄ме паха̄йа диббака̄маттха̄йа паббаджанти, айан̃ча диббепи ка̄ме на иччхати, идампи иттхиратанам̣, ка̄ ну асса дит̣т̣хӣ’’ти пуччхитум̣ дутийам̣ га̄тхама̄ха. таттха ета̄дисам̣ че ратананти диббиттхиратанам̣ сандха̄йа бхан̣ати, на̄ринти аттано дхӣтарам̣ сандха̄йа. дит̣т̣хигатам̣ сӣлаватам̣ ну джӣвитанти дит̣т̣хин̃ча сӣлан̃ча ватан̃ча джӣвитан̃ча. бхавӯпапаттин̃ча вадеси кӣдисанти аттано бхавӯпапаттин̃ча кӣдисам̣ вадасӣти.
844. ито пара̄ две га̄тха̄ висаджджанапуччха̄найена паваттатта̄ па̄кат̣асамбандха̄йева. та̄су пат̣хамага̄тха̄йа сан̇кхепаттхо – тасса майхам̣, ма̄ган̣д̣ийа, два̄сат̣т̣хидит̣т̣хигатадхаммесу ниччхинитва̄ ‘‘идамева саччам̣, могхаман̃н̃а’’нти евам̣ идам̣ вада̄мӣти самуггахитам̣ на хоти наттхи на виджджати. ким̣ка̄ран̣а̄? ахан̃хи пассанто дит̣т̣хӣсу а̄дӣнавам̣ кан̃чи дит̣т̣хим̣ аггахетва̄ сачча̄ни павичинанто аджджхаттам̣ ра̄га̄дӣнам̣ сантибха̄вена аджджхаттасантисан̇кха̄там̣ нибба̄намева аддасанти.
845. дутийага̄тха̄йа сан̇кхепаттхо – йа̄нима̄ни дит̣т̣хигата̄ни техи техи саттехи виниччхинитва̄ гахитатта̄ виниччхайа̄ти ча аттано паччайехи абхисан̇кхатабха̄ва̄дина̄ найена пакаппита̄ни ча̄ти вуччанти. те твам̣ муни дит̣т̣хигатадхамме аггахетва̄ аджджхаттасантӣти йаметаматтхам̣ брӯси, а̄чиккха ме, катхам̣ ну дхӣрехи паведитам̣ катхам̣ пака̄ситам̣ дхӣрехи там̣ паданти.
846. атхасса бхагава̄ йатха̄ йена упа̄йена там̣ падам̣ дхӣрехи пака̄ситам̣, там̣ упа̄йам̣ сапат̣ипаккхам̣ дассенто ‘‘на дит̣т̣хийа̄’’ти га̄тхама̄ха. таттха ‘‘на дит̣т̣хийа̄’’тиа̄дӣхи дит̣т̣хисутиат̣т̣хасама̄паттин̃а̄н̣аба̄хирасӣлаббата̄ни пат̣иккхипати. ‘‘суддхима̄ха̄’’ти еттха вуттам̣ а̄ха-саддам̣ саббаттха нака̄рена саддхим̣ йоджетва̄ пурисабйаттайам̣ катва̄ ‘‘дит̣т̣хийа̄ суддхим̣ на̄хам̣ катхемӣ’’ти еваматтхо ведитаббо. йатха̄ четтха, евам̣ уттарападесупи. таттха ча адит̣т̣хийа̄ на̄ха̄ти дасаваттхукам̣ самма̄дит̣т̣хим̣ вина̄ на катхеми. татха̄ ассутийа̄ти наван̇гам̣ саванам̣ вина̄. ан̃а̄н̣а̄ти каммасса катасачча̄нуломикан̃а̄н̣ам̣ вина̄. асӣлата̄ти па̄тимоккхасам̣варам̣ вина̄. аббата̄ти дхутан̇гаватам̣ вина̄. нопи тена̄ти тесу екамекена дит̣т̣хиа̄диматтена̄пи но катхемӣти еваматтхо ведитаббо. ете ча ниссаджджа ануггаха̄йа̄ти ете ча пуриме дит̣т̣хиа̄дибхеде кан̣хапаккхийе дхамме самуггха̄такаран̣ена ниссаджджа, паччхиме адит̣т̣хиа̄дибхеде суккапаккхийе атаммайата̄паджджанена ануггаха̄йа. санто анисса̄йа бхавам̣ на джаппети има̄йа пат̣ипаттийа̄ ра̄га̄дивӯпасамена санто чаккха̄дӣсу кан̃чи дхаммам̣ анисса̄йа екампи бхавам̣ апихетум̣ апаттхетум̣ саматтхо сийа̄, айамасса аджджхаттасантӣти адхиппа̄йо.
847. евам̣ вутте вачанаттхам̣ асаллаккхенто ма̄ган̣д̣ийо ‘‘но че кира̄’’ти га̄тхама̄ха. таттха дит̣т̣ха̄дӣни вуттанайа̄нева. кан̣хапаккхийа̄нийева пана сандха̄йа убхайатра̄пи а̄ха. а̄ха-саддам̣ пана ночекира-саддена йоджетва̄ ‘‘но че кира̄ха но че кира катхесӣ’’ти евам̣ аттхо дат̣т̣хаббо. момуханти атимӯл̣хам̣, моханам̣ ва̄. паччентӣти джа̄нанти.
848. атхасса бхагава̄ там̣ дит̣т̣хим̣ нисса̄йа пуччхам̣ пат̣иккхипанто ‘‘дит̣т̣хин̃ча нисса̄йа̄’’ти га̄тхама̄ха. тассаттхо – твам̣, ма̄ган̣д̣ийа, дит̣т̣хим̣ нисса̄йа пунаппунам̣ пуччхама̄но йа̄ни те дит̣т̣хигата̄ни самуггахита̄ни, тесвева самуггахӣтесу евам̣ памохам̣ а̄гато, ито ча майа̄ вуттааджджхаттасантито пат̣ипаттито дхаммадесанато ва̄ ан̣умпи йуттасан̃н̃ам̣ на пассаси, тена ка̄ран̣ена твам̣ имам̣ дхаммам̣ момухато пассасӣти.
849. евам̣ самуггахитесу памохена ма̄ган̣д̣ийасса вива̄да̄паттим̣ дассетва̄ ида̄ни тесу ан̃н̃есу ча дхаммесу вигатаппамохасса аттано ниббива̄датам̣ дассенто ‘‘само висесӣ’’ти га̄тхама̄ха. тассаттхо – йо евам̣ тивидхама̄нена ва̄ дит̣т̣хийа̄ ва̄ ман̃н̃ати, со тена ма̄нена та̄йа дит̣т̣хийа̄ тена ва̄ пуггалена вивадеййа. йо пана амха̄дисо има̄су тӣсу видха̄су авикампама̄но, само висесӣти на тасса хоти, на ча хӣноти па̄т̣хасесо.
850. кин̃ча бхиййо – саччанти соти га̄тха̄. тассаттхо – со еварӯпо пахӣнама̄надит̣т̣хико ма̄дисо ба̄хитапа̄патта̄дина̄ найена бра̄хман̣о ‘‘идамева сачча’’нти ким̣ вадеййа ким̣ ваттхум̣ бхан̣еййа, кена ва̄ ка̄ран̣ена бхан̣еййа, ‘‘майхам̣ саччам̣, туйхам̣ муса̄’’ти ва̄ кена ма̄нена дит̣т̣хийа̄ пуггалена ва̄ вивадеййа? йасмим̣ ма̄дисе кхӣн̣а̄саве ‘‘садисохамасмӣ’’ти паваттийа̄ самам̣ ва̄, итарадвайабха̄вена паваттийа̄ висамам̣ ва̄ ман̃н̃итам̣ наттхи, со сама̄на̄дӣсу кена ва̄дам̣ пат̣исам̣йуджеййа пат̣иппхареййа̄ти. нану екам̣сенева еварӯпо пуггало – окам̣ паха̄йа̄ти га̄тха̄?
851. таттха окам̣ паха̄йа̄ти рӯпаваттха̄дивин̃н̃а̄н̣асса ока̄сам̣ татра чхандара̄гаппаха̄нена чхад̣д̣етва̄. аникетаса̄рӣти рӯпанимиттаникета̄дӣни тан̣ха̄васена асаранто. га̄ме акуббам̣ муни сантхава̄нӣти га̄ме гихисантхава̄ни акаронто. ка̄мехи риттоти ка̄месу чхандара̄га̄бха̄вена саббака̄мехи путхубхӯто. апуреккхара̄ноти а̄йатим̣ аттабха̄вам̣ анабхиниббаттенто. катхам̣ на виггайха джанена кайира̄ти джанена саддхим̣ вигга̄хикакатхам̣ на катхеййа. со еварӯпо – йехи вивиттоти га̄тха̄.
852. таттха йехӣти йехи дит̣т̣хигатехи. вивитто вичареййа̄ти ритто чареййа. на та̄ни уггайха вадеййа на̄готи ‘‘а̄гум̣ на каротӣ’’тиа̄дина̄ (чӯл̣ани. бхадра̄вудхама̄н̣авапуччха̄ниддеса 70; па̄ра̄йана̄нугӣтига̄тха̄ниддеса 102) найена на̄го та̄ни дит̣т̣хигата̄ни уггахетва̄ на вадеййа. джаламбуджанти джаласан̃н̃ите амбумхи джа̄там̣ кан̣т̣акана̄л̣ам̣ ва̄риджам̣, падуманти вуттам̣ хоти. йатха̄ джалена пан̇кена ча нӯпалиттанти там̣ падумам̣ йатха̄ джалена ча пан̇кена ча анупалиттам̣ хоти, евам̣ муни сантива̄до агиддхоти евам̣ аджджхаттасантива̄до муни гедха̄бха̄вена агиддхо. ка̄ме ча локе ча анӯпалиттоти дувидхепи ка̄ме апа̄йа̄дике ча локе двӣхипи лепехи анупалитто хоти.
853. кин̃ча бхиййо – на ведагӯти га̄тха̄. таттха на ведагӯ дит̣т̣хийа̄йакоти чатумаггаведагӯ ма̄дисо дит̣т̣хийа̄йако на хоти, дит̣т̣хийа̄ гаччханто ва̄, там̣ са̄рато пачченто ва̄ на хоти. таттха вачанаттхо – йа̄йатӣти йа̄йако, каран̣авачанена дит̣т̣хийа̄ йа̄тӣти дит̣т̣хийа̄йако. упайогаттхе са̄мивачанена дит̣т̣хийа̄ йа̄тӣтипи дит̣т̣хийа̄йако. на мутийа̄ са ма̄наметӣти мутарӯпа̄дибхеда̄йа мутийа̄пи со ма̄нам̣ на ети. на хи таммайо соти тан̣ха̄дит̣т̣хивасена таммайо хоти таппара̄йан̣о, айам̣ пана на та̄дисо. на каммуна̄ нопи сутена неййоти пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ра̄дина̄ каммуна̄ ва̄ сутасуддхиа̄дина̄ сутена ва̄ со нетаббо на хоти. анӯпанӣто са нивесанесӯти со двиннампи упайа̄нам̣ пахӣнатта̄ саббесу тан̣ха̄дит̣т̣хинивесанесу анӯпанӣто. тасса ча евам̣видхасса – сан̃н̃а̄вираттасса̄ти га̄тха̄.
854. таттха сан̃н̃а̄вираттасса̄ти неккхаммасан̃н̃а̄пуббан̇гама̄йа бха̄вана̄йа пахӣнака̄ма̄дисан̃н̃асса. имина̄ падена убхатобха̄гавимутто саматхайа̄нико адхиппето. пан̃н̃а̄вимуттасса̄ти випассана̄пуббан̇гама̄йа бха̄вана̄йа саббакилесехи вимуттасса. имина̄ суккхавипассако адхиппето. сан̃н̃ан̃ча дит̣т̣хин̃ча йе аггахесум̣, те гхат̣т̣айанта̄ вичаранти локети йе ка̄масан̃н̃а̄дикам̣ сан̃н̃ам̣ аггахесум̣, те висесато гахат̣т̣ха̄ ка̄ма̄дхикаран̣ам̣, йе ча дит̣т̣хим̣ аггахесум̣, те висесато паббаджита̄ дхамма̄дхикаран̣ам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ гхат̣т̣ента̄ вичарантӣти. сесаметтха йам̣ авуттам̣, там̣ вутта̄нуса̄ренева ведитаббам̣. десана̄парийоса̄не бра̄хман̣о ча бра̄хман̣ӣ ча паббаджитва̄ арахаттам̣ па̄пун̣им̣сӯти.
параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа
суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа ма̄ган̣д̣ийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.