4. ат̣т̣хакавагго

1. ка̄масуттаван̣н̣ана̄

773. ка̄мам̣ ка̄майама̄насса̄ти ка̄масуттам̣. ка̄ уппатти? бхагавати кира са̄ваттхийам̣ вихаранте ан̃н̃атаро бра̄хман̣о са̄ваттхийа̄ джетаванасса ча антаре ачираватӣнадӣтӣре ‘‘йавам̣ ваписса̄мӣ’’ти кхеттам̣ касати. бхагава̄ бхиккхусан̇гхапаривуто пин̣д̣а̄йа пависанто там̣ дисва̄ а̄вадждженто аддаса – ‘‘асса бра̄хман̣асса йава̄ винассиссантӣ’’ти, пуна упаниссайасампаттим̣ а̄вадждженто часса сота̄паттипхаласса упаниссайам̣ аддаса. ‘‘када̄ па̄пун̣еййа̄’’ти а̄вадждженто ‘‘сассе винат̣т̣хе сока̄бхибхӯто дхаммадесанам̣ сутва̄’’ти аддаса. тато чинтеси – ‘‘сача̄хам̣ тада̄ ева бра̄хман̣ам̣ упасан̇камисса̄ми, на ме ова̄дам̣ сотаббам̣ ман̃н̃иссати. на̄на̄ручика̄ хи бра̄хман̣а̄, ханда, нам̣ ито пабхутийева сан̇ган̣ха̄ми, евам̣ майи мудучитто хутва̄ тада̄ ова̄дам̣ соссатӣ’’ти бра̄хман̣ам̣ упасан̇камитва̄ а̄ха – ‘‘ким̣, бра̄хман̣а, каросӣ’’ти. бра̄хман̣о ‘‘евам̣ учча̄кулӣно саман̣о готамо майа̄ саддхим̣ пат̣исантха̄рам̣ каротӣ’’ти та̄ватакенева бхагавати пасанначитто хутва̄ ‘‘кхеттам̣, бхо готама, каса̄ми йавам̣ ваписса̄мӣ’’ти а̄ха. атха са̄рипуттаттхеро чинтеси – ‘‘бхагава̄ бра̄хман̣ена саддхим̣ пат̣исантха̄рам̣ ака̄си, на ча ахету аппаччайа̄ татха̄гата̄ евам̣ каронти, ханда̄хампи тена саддхим̣ пат̣исантха̄рам̣ каромӣ’’ти бра̄хман̣ам̣ упасан̇камитва̄ татхева пат̣исантха̄рамака̄си. евам̣ маха̄моггалла̄наттхеро сеса̄ ча асӣти маха̄са̄вака̄. бра̄хман̣о атӣва аттамано ахоси.

атха бхагава̄ сампаджджама̄непи сассе екадивасам̣ катабхаттакиччо са̄ваттхито джетаванам̣ гаччханто магга̄ оккамма бра̄хман̣асса сантикам̣ гантва̄ а̄ха – ‘‘сундарам̣ те, бра̄хман̣а, йаваккхетта’’нти. ‘‘евам̣, бхо готама, сундарам̣, саче сампаджджиссати, тумха̄кампи сам̣вибха̄гам̣ карисса̄мӣ’’ти. атхасса чатума̄саччайена йава̄ ниппхаджджим̣су. тасса ‘‘аджджа ва̄ све ва̄ ла̄йисса̄мӣ’’ти уссуккам̣ курума̄нассева маха̄мегхо ут̣т̣хахитва̄ саббараттим̣ васси. ачираватӣ надӣ пӯра̄ а̄гантва̄ саббам̣ йавам̣ вахи. бра̄хман̣о саббараттим̣ анаттамано хутва̄ пабха̄те надӣтӣрам̣ гато саббам̣ сассавипаттим̣ дисва̄ ‘‘винат̣т̣хомхи, катхам̣ да̄ни джӣвисса̄мӣ’’ти балавасокам̣ уппа̄деси. бхагава̄пи тамева раттим̣ паччӯсасамайе буддхачаккхуна̄ локам̣ волокенто ‘‘аджджа бра̄хман̣асса дхаммадесана̄ка̄ло’’ти н̃атва̄ бхиккха̄ча̄раваттена са̄ваттхим̣ пависитва̄ бра̄хман̣асса гхарадва̄ре ат̣т̣ха̄си. бра̄хман̣о бхагавантам̣ дисва̄ ‘‘сока̄бхибхӯтам̣ мам̣ асса̄сетука̄мо саман̣о готамо а̄гато’’ти чинтетва̄ а̄санам̣ пан̃н̃а̄петва̄ паттам̣ гахетва̄ бхагавантам̣ нисӣда̄песи. бхагава̄ джа̄нантова бра̄хман̣ам̣ пуччхи – ‘‘ким̣ бра̄хман̣а падут̣т̣хачитто виха̄сӣ’’ти? а̄ма, бхо готама, саббам̣ ме йаваккхеттам̣ удакена вӯл̣ханти. атха бхагава̄ ‘‘на, бра̄хман̣а, випанне доманассам̣, сампанне ча соманассам̣ ка̄таббам̣. ка̄ма̄ хи на̄ма сампаджджантипи випаджджантипӣ’’ти ватва̄ тасса бра̄хман̣асса саппа̄йам̣ н̃атва̄ дхаммадесана̄васена имам̣ суттамабха̄си. таттха сан̇кхепато падаттхасамбандхаматтамева ван̣н̣айисса̄ма, виттха̄ро пана ниддесе (маха̄ни. 1) вуттанайенева ведитаббо. йатха̄ ча имасмим̣ сутте, евам̣ ито парам̣ саббасуттесу.

таттха ка̄манти мана̄пийарӯпа̄дитебхӯмакадхаммасан̇кха̄там̣ ваттхука̄мам̣, ка̄майама̄насса̄ти иччхама̄насса. тасса че там̣ самиджджхатӣти тасса ка̄майама̄насса саттасса там̣ ка̄масан̇кха̄там̣ ваттху самиджджхати че, саче со там̣ лабхатӣти вуттам̣ хоти. аддха̄ пӣтимано хотӣти екам̣сам̣ тут̣т̣хачитто хоти. ладдха̄ти лабхитва̄. маччоти сатто. йадиччхатӣти йам̣ иччхати.

774. тасса че ка̄майа̄насса̄ти тасса пуггаласса ка̄ме иччхама̄насса, ка̄мена ва̄ йа̄йама̄насса. чхандаджа̄тасса̄ти джа̄татан̣хасса. джантуноти саттасса. те ка̄ма̄ париха̄йантӣти те ка̄ма̄ париха̄йанти че. саллавиддхова руппатӣти атха айомайа̄дина̄ саллена виддхо вийа пӣл̣ӣйати.

775. татийага̄тха̄йа сан̇кхепаттхо – йо пана име ка̄ме таттха чхандара̄гавиккхамбханена ва̄ самуччхедена ва̄ аттано па̄дена саппасса сирам̣ ива париваджджети. со бхиккху саббам̣ локам̣ висаритва̄ т̣хитатта̄ локе висаттика̄сан̇кха̄там̣ тан̣хам̣ сато хутва̄ самативаттатӣти.

776-8. тато пара̄сам̣ тиссаннам̣ га̄тха̄нам̣ айам̣ сан̇кхепаттхо – йо етам̣ са̄ликкхетта̄дим̣ кхеттам̣ ва̄ гхараваттха̄дим̣ ваттхум̣ ва̄ каха̄пан̣асан̇кха̄там̣ хиран̃н̃ам̣ ва̄ гоассабхедам̣ гава̄ссам̣ ва̄ иттхисан̃н̃ика̄ тхийо ва̄ н̃а̄тибандхава̄дӣ бандхӯ ва̄ ан̃н̃е ва̄ мана̄пийарӯпа̄дӣ путху ка̄ме анугиджджхати, там̣ пуггалам̣ абаласан̇кха̄та̄ килеса̄ балӣйанти саханти мадданти, саддха̄бала̄дивирахена ва̄ абалам̣ там̣ пуггалам̣ абала̄ килеса̄ балӣйанти, абалатта̄ балӣйантӣти аттхо. атха там̣ ка̄магиддхам̣ ка̄ме раккхантам̣ парийесантан̃ча сӣха̄дайо ча па̄кат̣апариссайа̄ ка̄йадуччарита̄дайо ча апа̄кат̣апариссайа̄ мадданти, тато апа̄кат̣апариссайехи абхибхӯтам̣ там̣ пуггалам̣ джа̄тиа̄дидуккхам̣ бхиннам̣ на̄вам̣ удакам̣ вийа анвети. тасма̄ ка̄йагата̄сатиа̄дибха̄вана̄йа джанту сада̄ сато хутва̄ виккхамбханасамуччхедавасена рӯпа̄дӣсу ваттхука̄месу саббаппака̄рампи килесака̄мам̣ паривадждженто ка̄ма̄ни париваджджайе. евам̣ те ка̄ме паха̄йа таппаха̄накарамаггенева чатуббидхампи таре огхам̣ тареййа таритум̣ саккун̣еййа. тато йатха̄ пурисо удакагарукам̣ на̄вам̣ син̃читва̄ лахука̄йа на̄ва̄йа аппакасиренева па̄рагӯ бхавеййа, па̄рам̣ гаччхеййа, евамева аттабха̄вана̄вам̣ килесӯдакагарукам̣ син̃читва̄ лахукена аттабха̄вена па̄рагӯ бхавеййа, саббадхаммапа̄рам̣ нибба̄нам̣ гато бхавеййа, арахаттаппаттийа̄ гаччхеййа ча, анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄тӣти арахаттаникӯт̣ена десанам̣ нит̣т̣ха̄песи. десана̄парийоса̄не бра̄хман̣о ча бра̄хман̣ӣ ча сота̄паттипхале патит̣т̣хахим̣сӯти.

параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа

суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа ка̄масуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. гухат̣т̣хакасуттаван̣н̣ана̄

779. сатто гуха̄йанти гухат̣т̣хакасуттам̣. ка̄ уппатти? бхагавати кира са̄ваттхийам̣ вихаранте а̄йасма̄ пин̣д̣олабха̄радва̄джо косамбийам̣ гам̣н̇га̄тӣре а̄ват̣т̣акам̣ на̄ма утенасса уййа̄нам̣, таттха агама̄си сӣтале падесе дива̄виха̄рам̣ нисӣдитука̄мо. ан̃н̃ада̄пи ча̄йам̣ гаччхатева таттха пубба̄севанена йатха̄ гавампатиттхеро та̄ватим̣сабхавананти вуттанайаметам̣ ван̇гӣсасуттаван̣н̣ана̄йам̣. со таттха ган̇га̄тӣре сӣтале руккхамӯле сама̄паттим̣ аппетва̄ дива̄виха̄рам̣ нисӣди. ра̄джа̄пи кхо утено там̣ дивасам̣йева уййа̄накӣл̣икам̣ гантва̄ бахудева дивасабха̄гам̣ наччагӣта̄дӣхи уййа̄не кӣл̣итва̄ па̄намадаматто екисса̄ иттхийа̄ ан̇ке сӣсам̣ катва̄ сайи. сеситтхийо ‘‘сутто ра̄джа̄’’ти ут̣т̣хахитва̄ уййа̄не пуппхапхала̄дӣни ган̣хантийо тхерам̣ дисва̄ хироттаппам̣ упат̣т̣ха̄петва̄ ‘‘ма̄ саддам̣ акаттха̄’’ти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ нива̄ретва̄ аппасадда̄ упасан̇камитва̄ вандитва̄ тхерам̣ сампарива̄ретва̄ нисӣдим̣су. тхеро сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа та̄сам̣ дхаммам̣ десеси, та̄ тут̣т̣ха̄ ‘‘са̄дху са̄дхӯ’’ти ватва̄ сун̣анти.

ран̃н̃о сӣсам̣ ан̇кена̄да̄йа нисинниттхӣ ‘‘има̄ мам̣ оха̄йа кӣл̣антӣ’’ти та̄су исса̄паката̄ ӯрум̣ ча̄летва̄ ра̄джа̄нам̣ пабодхеси. ра̄джа̄ пат̣ибуджджхитва̄ иттха̄га̄рам̣ апассанто ‘‘кухим̣ има̄ васалийо’’ти а̄ха. са̄ а̄ха – ‘‘тумхесу абахуката̄ ‘саман̣ам̣ рамайисса̄ма̄’ти гата̄’’ти. со куддхо тхера̄бхимукхо агама̄си. та̄ иттхийо ра̄джа̄нам̣ дисва̄ екачча̄ ут̣т̣хахим̣су, екачча̄ ‘‘маха̄ра̄джа, паббаджитасса сантике дхаммам̣ сун̣а̄ма̄’’ти на ут̣т̣хахим̣су. со тена бхиййосоматта̄йа куддхо тхерам̣ авандитва̄ва ‘‘киматтхам̣ а̄гатосӣ’’ти а̄ха. ‘‘вивекаттхам̣ маха̄ра̄джа̄’’ти. со ‘‘вивекаттха̄йа а̄гата̄ евам̣ иттха̄га̄рапаривута̄ нисӣдантӣ’’ти ватва̄ ‘‘тава вивекам̣ катхехӣ’’ти а̄ха. тхеро виса̄радопи вивекакатха̄йа ‘‘на̄йам̣ ан̃н̃а̄тука̄мо пуччхатӣ’’ти тун̣хӣ ахоси. ра̄джа̄ ‘‘саче на катхеси, тамбакипилликехи там̣ кха̄да̄песса̄мӣ’’ти ан̃н̃атарасмим̣ асокаруккхе тамбакипилликапут̣ам̣ ган̣ханто аттанова упари викири. со сарӣрам̣ пун̃чхитва̄ ан̃н̃ам̣ пут̣ам̣ гахетва̄ тхера̄бхимукхо агама̄си. тхеро ‘‘сача̄йам̣ ра̄джа̄ майи апараджджхеййа, апа̄йа̄бхимукхо бхавеййа̄’’ти там̣ анукампама̄но иддхийа̄ а̄ка̄сам̣ аббхуггантва̄ гато.

тато иттхийо а̄хам̣су – ‘‘маха̄ра̄джа, ан̃н̃е ра̄джа̄но ӣдисам̣ паббаджитам̣ дисва̄ пуппхагандха̄дӣхи пӯдженти, твам̣ тамбакипилликапут̣ена а̄са̄детум̣ а̄раддхо ахоси, кулавам̣сам̣ на̄сетум̣ ут̣т̣хито’’ти. со аттано досам̣ н̃атва̄ тун̣хӣ хутва̄ уййа̄напа̄лам̣ пуччхи – ‘‘ан̃н̃ампи дивасам̣ тхеро идха̄гаччхатӣ’’ти? ‘‘а̄ма, маха̄ра̄джа̄’’ти. тена хи йада̄ а̄гаччхати, тада̄ ме а̄рочеййа̄сӣти. со екадивасам̣ тхере а̄гате а̄рочеси. ра̄джа̄пи тхерам̣ упасан̇камитва̄ пан̃хам̣ пуччхитва̄ па̄н̣ехи саран̣ам̣ гато ахоси. тамбакипилликапут̣ена а̄са̄дитадивасе пана тхеро а̄ка̄сена̄гантва̄ пуна патхавийам̣ нимуджджитва̄ бхагавато гандхакут̣ийам̣ уммуджджи. бхагава̄пи кхо даккхин̣ена пассена сато сампаджа̄но сӣхасеййам̣ каппайама̄но тхерам̣ дисва̄ ‘‘ким̣, бха̄радва̄джа, ака̄ле а̄гатосӣ’’ти а̄ха. тхеро ‘‘а̄ма бхагава̄’’ти ватва̄ саббам̣ там̣ паваттим̣ а̄рочеси. там̣ сутва̄ бхагава̄ ‘‘ким̣ кариссати тасса вивекакатха̄ ка̄магун̣агиддхасса̄’’ти ватва̄ даккхин̣ена пассена нипанно ева тхерасса дхаммадесанаттхам̣ имам̣ суттамабха̄си.

таттха саттоти лагго. гуха̄йанти ка̄йе. ка̄йо хи ра̄га̄дӣнам̣ ва̄л̣а̄нам̣ васанока̄сато ‘‘гуха̄’’ти вуччати. бахуна̄бхичханноти бахуна̄ ра̄га̄дикилесаджа̄лена абхиччханно. етена аджджхаттабандханам̣ вуттам̣. тит̣т̣ханти ра̄га̄дивасена тит̣т̣ханто. нароти сатто. моханасмим̣ пага̄л̣хоти моханам̣ вуччати ка̄магун̣а̄. еттха хи деваманусса̄ муйханти, тесу аджджхога̄л̣хо хутва̄. етена бахиддха̄бандханам̣ вуттам̣. дӯре вивека̄ хи татха̄видхо соти со татха̄рӯпо наро тивидха̄пи ка̄йавивека̄дика̄ вивека̄ дӯре ана̄санне. ким̣ка̄ран̣а̄? ка̄ма̄ хи локе на хи суппаха̄йа̄, йасма̄ локе ка̄ма̄ суппаха̄йа̄ на хонтӣти вуттам̣ хоти.

780. евам̣ пат̣хамага̄тха̄йа ‘‘дӯре вивека̄ татха̄видхо’’ти са̄дхетва̄ пуна татха̄видха̄нам̣ сатта̄нам̣ дхамматам̣ а̄викаронто ‘‘иччха̄нида̄на̄’’ти га̄тхама̄ха. таттха иччха̄нида̄на̄ти тан̣ха̄хетука̄. бхаваса̄табаддха̄ти сукхаведана̄димхи бхаваса̄те баддха̄. те дуппамун̃ча̄ти те бхаваса̄таваттхубхӯта̄ дхамма̄, те ва̄ таттха баддха̄ иччха̄нида̄на̄ сатта̄ дуппамочайа̄. на хи ан̃н̃амоккха̄ти ан̃н̃ена ча мочетум̣ на сакконти. ка̄ран̣авачанам̣ ва̄ етам̣, те сатта̄ дуппамун̃ча̄. касма̄? йасма̄ ан̃н̃ена мочетабба̄ на хонти. йади пана мун̃чеййум̣, сакена тха̄мена мун̃чеййунти айамасса аттхо. паччха̄ пуре ва̄пи апеккхама̄на̄ти ана̄гате атӣте ва̄ ка̄ме апеккхама̄на̄. имева ка̄ме пуримева джаппанти име ва̄ паччуппанне ка̄ме пуриме ва̄ дувидхепи атӣта̄на̄гате балаватан̣ха̄йа паттхайама̄на̄. имесан̃ча двиннам̣ пада̄нам̣ ‘‘те дуппамун̃ча̄ на хи ан̃н̃амоккха̄’’ти имина̄ саха самбандхо ведитаббо, итаратха̄ ‘‘апеккхама̄на̄ джаппам̣ ким̣ каронти ким̣ ва̄ ката̄’’ти на пан̃н̃а̄йеййум̣.

781-2. евам̣ пат̣хамага̄тха̄йа ‘‘дӯре вивека̄ татха̄видхо’’ти са̄дхетва̄ дутийага̄тха̄йа ча татха̄видха̄нам̣ сатта̄нам̣ дхамматам̣ а̄викатва̄ ида̄ни несам̣ па̄пакаммакаран̣ам̣ а̄викаронто ‘‘ка̄месу гиддха̄’’ти га̄тхама̄ха. тассаттхо – те сатта̄ ка̄месу парибхогатан̣ха̄йа гиддха̄ парийесана̄димануйуттатта̄ пасута̄ саммохама̄паннатта̄ памӯл̣ха̄ авагаманата̄йа маччхарита̄йа буддха̄дӣнам̣ вачанам̣ ана̄дийаната̄йа ча авада̄нийа̄. ка̄йависама̄димхи висаме нивит̣т̣ха̄ антака̄ле маран̣адуккхӯпанӣта̄ ‘‘ким̣сӯ бхависса̄ма ито чута̄се’’ти паридевайантӣти. йасма̄ етадева, тасма̄ хи сиккхетха…пе… ма̄ху дхӣра̄ти. таттха сиккхетха̄ти тиссо сиккха̄ а̄паджджеййа. идхева̄ти имасмим̣йева са̄сане. сесамутта̄намева.

783. ида̄ни йе татха̄ на каронти, тесам̣ бйасанаппаттим̣ дассенто ‘‘пасса̄мӣ’’ти га̄тхама̄ха. таттха пасса̄мӣти мам̣сачаккхуа̄дӣхи пеккха̄ми. локети апа̄йа̄димхи. парипхандама̄нанти ито чито ча пхандама̄нам̣. паджам̣ иманти имам̣ саттака̄йам̣. тан̣хагатанти тан̣ха̄йа гатам̣ абхибхӯтам̣, нипа̄титанти адхиппа̄йо. бхавесӯти ка̄мабхава̄дӣсу. хӣна̄ нара̄ти хӣнакамманта̄ нара̄. маччумукхе лапантӣти антака̄ле сампатте маран̣амукхе паридеванти. авӣтатан̣ха̄сети авигататан̣ха̄. бхава̄бхавесӯти ка̄мабхава̄дӣсу. атха ва̄ бхава̄бхавесӯти бхавабхавесу, пунаппунабхавесӯти вуттам̣ хоти.

784. ида̄ни йасма̄ авӣтатан̣ха̄ евам̣ пханданти ча лапанти ча, тасма̄ тан̣ха̄винайе сама̄дапенто ‘‘мама̄йите’’ти га̄тхама̄ха. таттха мама̄йитети тан̣ха̄дит̣т̣химаматтехи ‘‘мама’’нти париггахите ваттхусмим̣. пассатха̄ти сота̄ре а̄лапанто а̄ха. етампӣти етампи а̄дӣнавам̣. сесам̣ па̄кат̣амева.

785. еваметтха пат̣хамага̄тха̄йа асса̄дам̣, тато пара̄хи чатӯхи а̄дӣнаван̃ча дассетва̄ ида̄ни саупа̄йам̣ ниссаран̣ам̣ ниссаран̣а̄нисам̣сан̃ча дассетум̣ сабба̄хи ва̄ ета̄хи ка̄ма̄нам̣ а̄дӣнавам̣ ока̄рам̣ сам̣килесан̃ча дассетва̄ ида̄ни неккхамме а̄нисам̣сам̣ дассетум̣ ‘‘убхосу антесӯ’’ти га̄тха̄двайама̄ха. таттха убхосу антесӯти пхассапхассасамудайа̄дӣсу двӣсу париччхедесу. винеййа чханданти чхандара̄гам̣ винетва̄. пхассам̣ парин̃н̃а̄йа̄ти чаккхусампхасса̄дипхассам̣, пхасса̄нуса̄рена ва̄ там̣сампайутте саббепи арӯпадхамме, тесам̣ ваттхудва̄ра̄рамман̣авасена рӯпадхамме ча̄ти сакалампи на̄марӯпам̣ тӣхи парин̃н̃а̄хи париджа̄нитва̄. ана̄нугиддхоти рӯпа̄дӣсу саббадхаммесу агиддхо. йадаттагарахӣ тадакуббама̄ноти йам̣ аттана̄ гарахати, там̣ акурума̄но. налиппатӣ дит̣т̣хасутесу дхӣроти со еварӯпо дхитисампанно дхӣро дит̣т̣хесу ча сутесу ча дхаммесу двиннам̣ лепа̄нам̣ екенапи лепена на липпати. а̄ка̄самива нирупалитто аччантавода̄наппатто хоти.

786. сан̃н̃ам̣ парин̃н̃а̄ти га̄тха̄йа пана айам̣ сан̇кхепаттхо – на кевалан̃ча пхассамева, апича кхо пана ка̄масан̃н̃а̄дибхедам̣ сан̃н̃ампи, сан̃н̃а̄нуса̄рена ва̄ пуббе вуттанайенева на̄марӯпам̣ тӣхи парин̃н̃а̄хи париджа̄нитва̄ има̄йа пат̣ипада̄йа чатуббидхампи витареййа огхам̣, тато со тин̣н̣огхо тан̣ха̄дит̣т̣хипариггахесу тан̣ха̄дит̣т̣хилепаппаха̄нена нопалитто кхӣн̣а̄савамуни ра̄га̄дисалла̄нам̣ аббӯл̣хатта̄ аббӯл̣хасалло сативепуллаппаттийа̄ аппаматто чарам̣, пуббабха̄ге ва̄ аппаматто чарам̣ тена аппама̄дача̄рена аббӯл̣хасалло хутва̄ сакапараттабха̄ва̄дибхедам̣ на̄сӣсатӣ локамимам̣ паран̃ча, ан̃н̃адаттху чаримачиттаниродха̄ нирупа̄да̄но джа̄таведова паринибба̄тӣти арахаттаникӯт̣ена десанам̣ нит̣т̣ха̄песи дхамманеттит̣т̣хапанамева каронто, на уттарим̣ има̄йа десана̄йа маггам̣ ва̄ пхалам̣ ва̄ уппа̄деси кхӣн̣а̄савасса деситатта̄ти.

параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа

суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа гухат̣т̣хакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. дут̣т̣хат̣т̣хакасуттаван̣н̣ана̄

787. ваданти ве дут̣т̣хамана̄пӣти дут̣т̣хат̣т̣хакасуттам̣. ка̄ уппатти? а̄дига̄тха̄йа та̄ва уппатти – мунисуттанайена бхагавато бхиккхусан̇гхасса ча уппаннала̄бхасакка̄рам̣ асахама̄на̄ титтхийа̄ сундарим̣ парибба̄джикам̣ уййоджесум̣. са̄ кира джанападакалйа̄н̣ӣ сетаваттхапарибба̄джика̄ва ахоси. са̄ сунха̄та̄ суниваттха̄ ма̄ла̄гандхавилепанавибхӯсита̄ бхагавато дхаммам̣ сутва̄ са̄ваттхива̄сӣнам̣ джетаванато никкхаманавела̄йа са̄ваттхито никкхамитва̄ джетавана̄бхимукхӣ гаччхати. мануссехи ча ‘‘кухим̣ гаччхасӣ’’ти пуччхита̄ ‘‘саман̣ам̣ готамам̣ са̄ваке часса рамайитум̣ гаччха̄мӣ’’ти ватва̄ джетаванадва̄ракот̣т̣хаке вичаритва̄ джетаванадва̄ракот̣т̣хаке пидахите нагарам̣ пависитва̄ пабха̄те пуна джетаванам̣ гантва̄ гандхакут̣исамӣпе пуппха̄ни вичинантӣ вийа чарати. буддхупат̣т̣ха̄нам̣ а̄гатехи ча мануссехи ‘‘киматтхам̣ а̄гата̄сӣ’’ти пуччхита̄ йам̣кин̃чидева бхан̣ати. евам̣ ад̣д̣хама̄саматте вӣтикканте титтхийа̄ там̣ джӣвита̄ воропетва̄ парикха̄тат̣е никкхипитва̄ пабха̄те ‘‘сундарим̣ на пасса̄ма̄’’ти кола̄халам̣ катва̄ ран̃н̃о ча а̄рочетва̄ тена анун̃н̃а̄та̄ джетаванам̣ пависитва̄ вичинанта̄ вийа там̣ никкхиттат̣т̣ха̄на̄ уддхаритва̄ ман̃чакам̣ а̄ропетва̄ нагарам̣ абхихаритва̄ упаккосам̣ акам̣су. саббам̣ па̄л̣ийам̣ (уда̄. 38) а̄гатанайенева ведитаббам̣.

бхагава̄ там̣ дивасам̣ паччӯсасамайе буддхачаккхуна̄ локам̣ волокенто ‘‘титтхийа̄ аджджа айасам̣ уппа̄дессантӣ’’ти н̃атва̄ ‘‘тесам̣ саддахитва̄ ма̄дисе читтам̣ пакопетва̄ маха̄джано апа̄йа̄бхимукхо ма̄ ахосӣ’’ти гандхакут̣идва̄рам̣ пидахитва̄ антогандхакут̣ийам̣йева аччхи, на нагарам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. бхиккхӯ пана два̄рам̣ пидахитам̣ дисва̄ пуббасадисамева пависим̣су. манусса̄ бхиккхӯ дисва̄ на̄наппака̄рехи аккосим̣су. атха а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато там̣ паваттим̣ а̄рочетва̄ ‘‘титтхийехи, бханте, маха̄айасо уппа̄дито, на сакка̄ идха васитум̣, випуло джамбудӣпо, ан̃н̃аттха гаччха̄ма̄’’ти а̄ха. таттхапи айасе ут̣т̣хите кухим̣ гамиссаси а̄нанда̄ти? ‘‘ан̃н̃ам̣ нагарам̣ бхагава̄’’ти. атха бхагава̄ ‘‘а̄гамехи, а̄нанда, сатта̄хамева̄йам̣ саддо бхависсати, сатта̄хаччайена йехи айасо като, тесам̣йева упари патиссатӣ’’ти ватва̄ а̄нандаттхерасса дхаммадесанаттхам̣ ‘‘ваданти ве’’ти имам̣ га̄тхамабха̄си.

таттха вадантӣти бхагавантам̣ бхиккхусан̇гхан̃ча упаваданти. дут̣т̣хамана̄пи еке атхопи ве саччамана̄ти екачче дут̣т̣хачитта̄, екачче татхасан̃н̃инопи хутва̄, титтхийа̄ дут̣т̣хачитта̄, йе тесам̣ вачанам̣ сутва̄ саддахим̣су, те саччамана̄ти адхиппа̄йо. ва̄дан̃ча джа̄танти етам̣ аккосава̄дам̣ уппаннам̣. муни но упетӣти ака̄раката̄йа ча акуппаната̄йа ча буддхамуни на упети. тасма̄ мунӣ наттхи кхило кухин̃чӣти тена ка̄ран̣ена айам̣ муни ра̄га̄дикхилехи наттхи кхило кухин̃чӣти ведитаббо.

788. иман̃ча га̄тхам̣ ватва̄ бхагава̄ а̄нандаттхерам̣ пуччхи, ‘‘евам̣ кхум̣сетва̄ вамбхетва̄ вуччама̄на̄ бхиккхӯ, а̄нанда, ким̣ вадантӣ’’ти. на кин̃чи бхагава̄ти. ‘‘на, а̄нанда, ‘ахам̣ сӣлава̄’ти саббаттха тун̣хӣ бхавитаббам̣, локе хи на̄бха̄сама̄нам̣ джа̄нанти миссам̣ ба̄лехи пан̣д̣ита’’нти ватва̄, ‘‘бхиккхӯ, а̄нанда, те мануссе евам̣ пат̣ичодентӯ’’ти дхаммадесанаттха̄йа ‘‘абхӯтава̄дӣ нирайам̣ упетӣ’’ти имам̣ га̄тхамабха̄си. тхеро там̣ уггахетва̄ бхиккхӯ а̄ха – ‘‘манусса̄ тумхехи има̄йа га̄тха̄йа пат̣ичодетабба̄’’ти. бхиккхӯ татха̄ акам̣су. пан̣д̣итаманусса̄ тун̣хӣ ахесум̣. ра̄джа̄пи ра̄джапурисе саббато песетва̄ йесам̣ дхутта̄нам̣ лан̃джам̣ датва̄ титтхийа̄ там̣ ма̄ра̄песум̣, те гахетва̄ ниггайха там̣ паваттим̣ н̃атва̄ титтхийе парибха̄си. манусса̄пи титтхийе дисва̄ лед̣д̣уна̄ пахаранти, пам̣суна̄ окиранти ‘‘бхагавато айасам̣ уппа̄десу’’нти. а̄нандаттхеро там̣ дисва̄ бхагавато а̄рочеси, бхагава̄ тхерасса имам̣ га̄тхамабха̄си ‘‘сакан̃хи дит̣т̣хим̣…пе… вадеййа̄’’ти.

тассаттхо – йа̄йам̣ дит̣т̣хи титтхийаджанасса ‘‘сундарим̣ ма̄ретва̄ саман̣а̄нам̣ сакйапуттийа̄нам̣ аван̣н̣ам̣ пака̄сетва̄ етенупа̄йена ладдхам̣ сакка̄рам̣ са̄дийисса̄ма̄’’ти, со там̣ дит̣т̣хим̣ катхам̣ атиккамеййа, атха кхо со айасо тамева титтхийаджанам̣ пачча̄гато там̣ дит̣т̣хим̣ аччетум̣ асакконтам̣. йо ва̄ сассата̄дива̄дӣ, сопи сакам̣ дит̣т̣хим̣ катхам̣ аччайеййа тена дит̣т̣хиччхандена анунӣто та̄йа ча дит̣т̣хиручийа̄ нивит̣т̣хо, апича кхо пана сайам̣ саматта̄ни пакуббама̄но аттана̄ва парипун̣н̣а̄ни та̄ни дит̣т̣хигата̄ни каронто йатха̄ джа̄неййа, татхева вадеййа̄ти.

789. атха ра̄джа̄ сатта̄хаччайена там̣ кун̣апам̣ чхад̣д̣а̄петва̄ са̄йанхасамайам̣ виха̄рам̣ гантва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ а̄ха – ‘‘нану, бханте, ӣдисе айасе уппанне майхампи а̄рочетаббам̣ сийа̄’’ти. евам̣ вутте бхагава̄, ‘‘на, маха̄ра̄джа, ‘ахам̣ сӣлава̄ гун̣асампанно’ти паресам̣ а̄рочетум̣ арийа̄нам̣ патирӯпа’’нти ватва̄ тасса̄ ат̣т̣хуппаттийам̣ ‘‘йо аттано сӣлавата̄нӣ’’ти авасесага̄тха̄йо абха̄си.

таттха сӣлавата̄нӣти па̄тимоккха̄дӣни сӣла̄ни а̄ран̃н̃ика̄дӣни дхутан̇гавата̄ни ча. ана̄нупут̣т̣хоти апуччхито. па̄ва̄ти вадати. анарийадхаммам̣ кусала̄ тама̄ху, йо а̄тума̄нам̣ сайамева па̄ва̄ти йо евам̣ атта̄нам̣ сайамева вадати, тасса там̣ ва̄дам̣ ‘‘анарийадхаммо есо’’ти кусала̄ евам̣ катхенти.

790. сантоти ра̄га̄дикилесавӯпасамена санто, татха̄ абхиниббутатто. итиханти сӣлесу акаттхама̄ноти ‘‘ахамасми сӣласампанно’’тиа̄дина̄ найена ити сӣлесу акаттхама̄но, сӣланимиттам̣ аттӯпана̄йикам̣ ва̄чам̣ абха̄сама̄ноти вуттам̣ хоти. тамарийадхаммам̣ кусала̄ вадантӣти тасса там̣ акаттханам̣ ‘‘арийадхаммо есо’’ти буддха̄дайо кхандха̄дикусала̄ ваданти. йассуссада̄ наттхи кухин̃чи локети йасса кхӣн̣а̄савасса ра̄га̄дайо сатта уссада̄ кухин̃чи локе наттхи, тасса там̣ акаттханам̣ ‘‘арийадхаммо есо’’ти евам̣ кусала̄ вадантӣти самбандхо.

791. евам̣ кхӣн̣а̄савапат̣ипаттим̣ дассетва̄ ида̄ни дит̣т̣хигатика̄нам̣ титтхийа̄нам̣ пат̣ипаттим̣ ран̃н̃о дассенто а̄ха – ‘‘пакаппита̄ сан̇кхата̄’’ти. таттха пакаппита̄ти парикаппита̄. сан̇кхата̄ти паччайа̄бхисан̇кхата̄. йасса̄ти йасса кассачи дит̣т̣хигатикасса. дхамма̄ти дит̣т̣хийо. пураккхата̄ти пурато ката̄. сантӣти сам̣виджджанти. авӣвада̄та̄ти авода̄та̄. йадаттани пассати а̄нисам̣сам̣, там̣ ниссито куппапат̣иччасантинти йассете дит̣т̣хидхамма̄ пураккхата̄ авода̄та̄ санти, со евам̣видхо йасма̄ аттани тасса̄ дит̣т̣хийа̄ дит̣т̣хидхаммикан̃ча сакка̄ра̄дим̣, сампара̄йикан̃ча гативисеса̄дим̣ а̄нисам̣сам̣ пассати, тасма̄ тан̃ча а̄нисам̣сам̣, тан̃ча куппата̄йа ча пат̣иччасамуппанната̄йа ча саммутисантита̄йа ча куппапат̣иччасантисан̇кха̄там̣ дит̣т̣хим̣ нисситова хоти, со таннисситатта̄ атта̄нам̣ ва̄ уккам̣сеййа паре ва̄ вамбхеййа абхӯтехипи гун̣адосехи.

792. евам̣ нисситена ча дит̣т̣хӣнивеса̄…пе… а̄дийатӣ ча дхамманти. таттха дит̣т̣хӣнивеса̄ти идам̣сачча̄бхинивесасан̇кха̄та̄ни дит̣т̣хинивесана̄ни. на хи сва̄тиватта̄ти сукхена ативаттитабба̄ на хонти. дхаммесу ниччхеййа самуггахӣтанти два̄сат̣т̣хидит̣т̣хидхаммесу там̣ там̣ самуггахитам̣ абхинивит̣т̣хам̣ дхаммам̣ ниччхинитва̄ паваттатта̄ дит̣т̣хинивеса̄ на хи сва̄тиватта̄ти вуттам̣ хоти. тасма̄ наро тесу нивесанесу, нирассатӣ а̄дийатӣ ча дхамманти йасма̄ на хи сва̄тиватта̄, тасма̄ наро тесуйева дит̣т̣хинивесанесу аджасӣлагосӣлакуккурасӣлапан̃ча̄тапамаруппапа̄тауккут̣икаппадха̄накан̣т̣ака̄пассайа̄дибхедам̣ саттха̄радхаммаккха̄наган̣а̄дибхедан̃ча там̣ там̣ дхаммам̣ нирассати ча а̄дийати ча джахати ча ган̣ха̄ти ча ванамаккат̣о вийа там̣ там̣ са̄кханти вуттам̣ хоти. евам̣ нирассанто ча а̄дийанто ча анават̣т̣хитачиттатта̄ асантехипи гун̣адосехи аттано ва̄ парасса ва̄ йаса̄йасам̣ уппа̄деййа.

793. йо пана̄йам̣ саббадит̣т̣хигата̄дидосадхунана̄йа пан̃н̃а̄йа саманна̄гататта̄ дхоно, тасса дхонасса хи…пе… анӯпайо со. ким̣ вуттам̣ хоти? дхонадхаммасаманна̄гама̄ дхонасса дхутасаббапа̄пасса арахато каттхачи локе тесу тесу бхавесу пакаппита̄ дит̣т̣хи наттхи, со тасса̄ дит̣т̣хийа̄ абха̄вена, йа̄йа ча аттана̄ катам̣ па̄пакаммам̣ пат̣иччха̄дента̄ титтхийа̄ ма̄йа̄йа ма̄нена ва̄ етам̣ агатим̣ гаччханти, тампи ма̄йан̃ча ма̄нан̃ча паха̄йа дхоно ра̄га̄дӣнам̣ доса̄нам̣ кена гаччхеййа, дит̣т̣хадхамме сампара̄йе ва̄ нирайа̄дӣсу гативисесесу кена сан̇кхам̣ гаччхеййа, анӯпайо со, со хи тан̣ха̄дит̣т̣хиупайа̄нам̣ двиннам̣ абха̄вена анӯпайоти.

794. йо пана тесам̣ двиннам̣ бха̄вена упайо хоти, со упайо хи…пе… дит̣т̣химидхева саббанти. таттха упайоти тан̣ха̄дит̣т̣хиниссито. дхаммесу упети ва̄данти ‘‘ратто’’ти ва̄ ‘‘дут̣т̣хо’’ти ва̄ евам̣ тесу тесу дхаммесу упети ва̄дам̣. анӯпайам̣ кена катхам̣ вадеййа̄ти тан̣ха̄дит̣т̣хипаха̄нена анӯпайам̣ кхӣн̣а̄савам̣ кена ра̄гена ва̄ досена ва̄ катхам̣ ‘‘ратто’’ти ва̄ ‘‘дут̣т̣хо’’ти ва̄ вадеййа, евам̣ анупаваджджо ча со ким̣ титтхийа̄ вийа катапат̣иччха̄дако бхависсатӣти адхиппа̄йо. атта̄ ниратта̄ на хи тасса аттхӣти тасса хи аттадит̣т̣хи ва̄ уччхедадит̣т̣хи ва̄ наттхи, гахан̣ам̣ мун̃чанам̣ ва̄пи аттанираттасан̃н̃итам̣ наттхи. ким̣ка̄ран̣а̄ наттхӣти че? адхоси со дит̣т̣химидхева саббам̣, йасма̄ со идхева аттабха̄ве н̃а̄н̣ава̄тена саббам̣ дит̣т̣хигатам̣ адхоси, паджахи, винодесӣти арахаттаникӯт̣ена десанам̣ нит̣т̣ха̄песи. там̣ сутва̄ ра̄джа̄ аттамано бхагавантам̣ абхива̄детва̄ пакка̄мӣти.

параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа

суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа дут̣т̣хат̣т̣хакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. суддхат̣т̣хакасуттаван̣н̣ана̄

795. пасса̄ми суддханти суддхат̣т̣хакасуттам̣. ка̄ уппатти? атӣте кира кассапасса бхагавато ка̄ле ба̄ра̄н̣асива̄сӣ ан̃н̃атаро кут̣умбико пан̃чахи сакат̣асатехи паччантаджанападам̣ агама̄си бхан̣д̣аггахан̣аттхам̣. таттха ваначаракена саддхим̣ миттам̣ катва̄ тасса пан̣н̣а̄ка̄рам̣ датва̄ пуччхи – ‘‘каччи, те самма, чанданаса̄рам̣ дит̣т̣хапубба’’нти? ‘‘а̄ма са̄мӣ’’ти ча вутте тенева саддхим̣ чанданаванам̣ пависитва̄ саббасакат̣а̄ни чанданаса̄расса пӯретва̄ тампи ваначаракам̣ ‘‘йада̄, самма, ба̄ра̄н̣асим̣ а̄гаччхаси, тада̄ чанданаса̄рам̣ гахетва̄ а̄гаччхеййа̄сӣ’’ти ватва̄ ба̄ра̄н̣асим̣йева агама̄си. атха̄парена самайена сопи ваначарако чанданаса̄рам̣ гахетва̄ тасса гхарам̣ агама̄си. со там̣ дисва̄ саббам̣ пат̣исантха̄рам̣ катва̄ са̄йанхасамайе чанданаса̄рам̣ писа̄петва̄ самуггам̣ пӯретва̄ ‘‘гаччха, самма, нха̄йитва̄ а̄гаччха̄’’ти аттано пурисена саддхим̣ нха̄натиттхам̣ песеси. тена ча самайена ба̄ра̄н̣асийам̣ уссаво хоти. атха ба̄ра̄н̣асива̄сино па̄това да̄нам̣ датва̄ са̄йам̣ суддхаваттханиваттха̄ ма̄ла̄гандха̄дӣни гахетва̄ кассапасса бхагавато маха̄четийам̣ вандитум̣ гаччханти. со ваначарако те дисва̄ ‘‘маха̄джано кухим̣ гаччхатӣ’’ти пуччхи. ‘‘виха̄рам̣ четийаванданаттха̄йа̄’’ти ча сутва̄ сайампи агама̄си. таттха мануссе харита̄ламаносила̄дӣхи на̄наппака̄рехи четийе пӯджам̣ каронте дисва̄ кин̃чи читрам̣ ка̄тум̣ аджа̄нанто там̣ чанданам̣ гахетва̄ маха̄четийе суван̣н̣ит̣т̣хака̄нам̣. упари кам̣сапа̄тиматтам̣ ман̣д̣алам̣ ака̄си. атха таттха сӯрийуггаманавела̄йам̣ сӯрийарасмийо ут̣т̣хахим̣су. со там̣ дисва̄ пасӣди, паттханан̃ча ака̄си ‘‘йаттха йаттха ниббатта̄ми, ӣдиса̄ ме расмийо уре ут̣т̣хахантӯ’’ти. со ка̄лам̣ катва̄ та̄ватим̣сесу ниббатти. тасса уре расмийо ут̣т̣хахим̣су, чандаман̣д̣алам̣ вийасса ураман̣д̣алам̣ вирочати, ‘‘чанда̄бхо девапутто’’твева ча нам̣ сан̃джа̄ним̣су.

со та̄йа сампаттийа̄ чхасу девалокесу ануломапат̣иломато екам̣ буддхантарам̣ кхепетва̄ амха̄кам̣ бхагавати уппанне са̄ваттхийам̣ бра̄хман̣амаха̄са̄лакуле ниббатти, татхевасса уре чандаман̣д̣аласадисам̣ расмиман̣д̣алам̣ ахоси. на̄макаран̣адивасе часса ман̇галам̣ катва̄ бра̄хман̣а̄ там̣ ман̣д̣алам̣ дисва̄ ‘‘дхан̃н̃апун̃н̃алаккхан̣о айам̣ кума̄ро’’ти вимхита̄ ‘‘чанда̄бхо’’ твева на̄мам̣ акам̣су. там̣ вайаппаттам̣ бра̄хман̣а̄ гахетва̄ алан̇каритва̄ раттакан̃чукам̣ па̄рупа̄петва̄ ратхе а̄ропетва̄ ‘‘маха̄брахма̄ айа’’нти пӯджетва̄ ‘‘йо чанда̄бхам̣ пассати, со йасадхана̄дӣни лабхати, сампара̄йан̃ча саггам̣ гаччхатӣ’’ти уггхосента̄ га̄манигамара̄джадха̄нӣсу а̄хин̣д̣анти. гатагатат̣т̣ха̄не манусса̄ ‘‘еса кира бхо чанда̄бхо на̄ма, йо етам̣ пассати, со йасадханасагга̄дӣни лабхатӣ’’ти упарӯпари а̄гаччханти, сакаладжамбудӣпо чали. бра̄хман̣а̄ туччхахаттхака̄нам̣ а̄гата̄нам̣ на дассенти, сатам̣ ва̄ сахассам̣ ва̄ гахетва̄ а̄гата̄намева дассенти. евам̣ чанда̄бхам̣ гахетва̄ анувичаранта̄ бра̄хман̣а̄ камена са̄ваттхим̣ ануппатта̄.

тена ча самайена бхагава̄ паваттитаварадхаммачакко анупуббена са̄ваттхим̣ а̄гантва̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване бахуджанахита̄йа дхаммам̣ десенто. атха чанда̄бхо са̄ваттхим̣ патва̄ самуддапаккхантакуннадӣ вийа апа̄кат̣о ахоси, чанда̄бхоти бхан̣антопи наттхи. со са̄йанхасамайе маха̄джанака̄йам̣ ма̄ла̄гандха̄дӣни а̄да̄йа джетавана̄бхимукхам̣ гаччхантам̣ дисва̄ ‘‘кухим̣ гаччхатха̄’’ти пуччхи. ‘‘буддхо локе уппанно, со бахуджанахита̄йа дхаммам̣ десети, там̣ сотум̣ джетаванам̣ гаччха̄ма̄’’ти ча тесам̣ вачанам̣ сутва̄ сопи бра̄хман̣аган̣апаривуто таттхева агама̄си. бхагава̄ ча тасмим̣ самайе дхаммасабха̄йам̣ варабуддха̄сане нисиннова хоти. чанда̄бхо бхагавантам̣ упасан̇камма мадхурапат̣исантха̄рам̣ катва̄ екамантам̣ нисӣди, та̄вадева часса со а̄локо антарахито. буддха̄локасса хи самӣпе асӣтихаттхаббхантаре ан̃н̃о а̄локо на̄бхибхоти. со ‘‘а̄локо ме нат̣т̣хо’’ти нисӣдитва̄ва ут̣т̣ха̄си, ут̣т̣хахитва̄ ча гантума̄раддхо. атха нам̣ ан̃н̃атаро пурисо а̄ха – ‘‘ким̣ бхо чанда̄бха, саман̣асса готамасса бхӣто гаччхасӣ’’ти. на̄хам̣ бхӣто гаччха̄ми, апича ме имасса теджена а̄локо на сампаджджатӣти пунадева бхагавато пурато нисӣдитва̄ па̄датала̄ пат̣т̣ха̄йа йа̄ва кесагга̄ рӯпарам̣силаккхан̣а̄дисампаттим̣ дисва̄ ‘‘махесаккхо саман̣о готамо, мама уре аппаматтако а̄локо ут̣т̣хито, та̄ватакенапи мам̣ гахетва̄ бра̄хман̣а̄ сакаладжамбудӣпам̣ вичаранти. евам̣ варалаккхан̣асампаттисаманна̄гатасса саман̣асса готамасса нева ма̄но уппанно, аддха̄ айам̣ аномагун̣асаманна̄гато бхависсати саттха̄ деваманусса̄на’’нти ативийа пасанначитто бхагавантам̣ вандитва̄ паббаджджам̣ йа̄чи. бхагава̄ ан̃н̃атарам̣ тхерам̣ а̄н̣а̄песи – ‘‘пабба̄джехи на’’нти. со там̣ пабба̄джетва̄ тачапан̃чакакаммат̣т̣ха̄нам̣ а̄чиккхи. со випассанам̣ а̄рабхитва̄ на чиренева арахаттам̣ патва̄ ‘‘чанда̄бхаттхеро’’ти виссуто ахоси. там̣ а̄раббха бхиккхӯ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘ким̣ ну кхо, а̄вусо, йе чанда̄бхам̣ аддасам̣су. те йасам̣ ва̄ дханам̣ ва̄ лабхим̣су, саггам̣ ва̄ гаччхим̣су, висуддхим̣ ва̄ па̄пун̣им̣су тена чаккхудва̄рикарӯпадассанена̄’’ти. бхагава̄ тассам̣ ат̣т̣хуппаттийам̣ имам̣ суттамабха̄си.

таттха пат̣хамага̄тха̄йа та̄ваттхо – на, бхиккхаве, еварӯпена дассанена суддхи хоти. апича кхо килесамалинатта̄ асуддхам̣, килесарога̄нам̣ авигама̄ сарогамева чанда̄бхам̣ бра̄хман̣ам̣ ан̃н̃ам̣ ва̄ еварӯпам̣ дисва̄ дит̣т̣хигатико ба̄ло абхиджа̄на̄ти ‘‘пасса̄ми суддхам̣ парамам̣ арогам̣, тена ча дит̣т̣хисан̇кха̄тена дассанена сам̣суддхи нарасса хотӣ’’ти, со евам̣ абхиджа̄нанто там̣ дассанам̣ ‘‘парама’’нти н̃атва̄ тасмим̣ дассане суддха̄нупассӣ сама̄но там̣ дассанам̣ ‘‘магган̃а̄н̣а’’нти паччети. там̣ пана магган̃а̄н̣ам̣ на хоти. тена̄ха – ‘‘дит̣т̣хена че суддхӣ’’ти дутийага̄тхам̣.

796. тассаттхо – тена рӯпадассанасан̇кха̄тена дит̣т̣хена йади килесасуддхи нарасса хоти. тена ва̄ н̃а̄н̣ена со йади джа̄тиа̄дидуккхам̣ паджаха̄ти. евам̣ санте арийамаггато ан̃н̃ена асуддхимаггенева со суджджхати, ра̄га̄дӣхи упадхӣхи саупадхико ева сама̄но суджджхатӣти а̄паннам̣ хоти, на ча евам̣видхо суджджхати. тасма̄ дит̣т̣хӣ хи нам̣ па̄ва татха̄ вада̄нам̣, са̄ нам̣ дит̣т̣хийева ‘‘миччха̄дит̣т̣хико айа’’нти катхети дит̣т̣хианурӯпам̣ ‘‘сассато локо’’тиа̄дина̄ найена татха̄ татха̄ ваданти.

797. на бра̄хман̣оти татийага̄тха̄. тассаттхо – йо пана ба̄хитапа̄патта̄ бра̄хман̣о хоти, со маггена адхигата̄саваккхайо кхӣн̣а̄савабра̄хман̣о арийамагган̃а̄н̣ато ан̃н̃ена абхиман̇галасамматарӯпасан̇кха̄те дит̣т̣хе татха̄видхасаддасан̇кха̄те суте авӣтиккамасан̇кха̄те сӣле хаттхивата̄дибхеде вате патхавиа̄дибхеде муте ча уппаннена миччха̄н̃а̄н̣ена суддхим̣ на а̄ха. сесамасса бра̄хман̣асса ван̣н̣абхан̣анаттхам̣ вуттам̣. со хи тедха̄тукапун̃н̃е саббасмин̃ча па̄пе анӯпалитто, тасса пахӣнатта̄ аттадит̣т̣хийа̄ йасса кассачи ва̄ гахан̣асса пахӣнатта̄ аттан̃джахо, пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ра̄дӣнам̣ акаран̣ато найидха пакуббама̄ноти вуччати. тасма̄ нам̣ евам̣ пасам̣санто а̄ха. саббассева часса пуримапа̄дена самбандхо ведитаббо – пун̃н̃е ча па̄пе ча анӯпалитто, аттан̃джахо найидха пакуббама̄но, на бра̄хман̣о ан̃н̃ато суддхима̄ха̄ти.

798. евам̣ на бра̄хман̣о ан̃н̃ато суддхима̄ха̄ти ватва̄ ида̄ни йе дит̣т̣хигатика̄ ан̃н̃ато суддхим̣ бруванти, тесам̣ тасса̄ дит̣т̣хийа̄ анибба̄хакабха̄вам̣ дассенто ‘‘пуримам̣ паха̄йа̄’’ти га̄тхама̄ха. тассаттхо – те хи ан̃н̃ато суддхива̄да̄ сама̄на̄пи йасса̄ дит̣т̣хийа̄ аппахӣнатта̄ гахан̣амун̃чанам̣ хоти. та̄йа пуримам̣ саттха̄ра̄дим̣ паха̄йа апарам̣ ниссита̄ еджа̄сан̇кха̄та̄йа тан̣ха̄йа анугата̄ абхибхӯта̄ ра̄га̄дибхедам̣ на таранти сан̇гам̣, тан̃ча атаранта̄ там̣ там̣ дхаммам̣ угган̣ханти ча нирассаджанти ча маккат̣ова са̄кханти.

799. пан̃чамага̄тха̄йа самбандхо – йо ча со ‘‘дит̣т̣хӣ хи нам̣ па̄ва татха̄ вада̄на’’нти вутто, со сайам̣ сама̄да̄йа̄ти. таттха сайанти са̄мам̣. сама̄да̄йа̄ти гахетва̄. вата̄нӣти хаттхивата̄дӣни. учча̄вачанти апара̄парам̣ хӣнапан̣ӣтам̣ ва̄ саттха̄рато саттха̄ра̄дим̣. сан̃н̃асаттоти ка̄масан̃н̃а̄дӣсу лагго. видва̄ ча ведехи самечча дхамманти параматтхавидва̄ ча араха̄ чатӯхи магган̃а̄н̣аведехи чатусаччадхаммам̣ абхисамечча̄ти. сесам̣ па̄кат̣амева.

800. са саббадхаммесу висенибхӯто, йам̣ кин̃чи дит̣т̣хам̣ва сутам̣ мутам̣ ва̄ти собхӯрипан̃н̃о кхӣн̣а̄саво йам̣ кин̃чи дит̣т̣хам̣ ва̄ сутам̣ ва̄ мутам̣ ва̄ тесу саббадхаммесу ма̄расенам̣ вина̄сетва̄ т̣хитабха̄вена висенибхӯто. тамевадассинти там̣ евам̣ висуддхадассим̣. виват̣ам̣ чарантантитан̣хаччхадана̄дивигамена виват̣ам̣ хутва̄ чарантам̣. кенӣдха локасмим̣ викаппайеййа̄ти кена идха локе тан̣ха̄каппена ва̄ дит̣т̣хикаппена ва̄ кочи викаппеййа, тесам̣ ва̄ пахӣнатта̄ ра̄га̄дина̄ пуббе вуттена̄ти.

801. на каппайантӣти га̄тха̄йа самбандхо аттхо ча – кин̃ча бхиййо? те хи та̄диса̄ санто двиннам̣ каппа̄нам̣ пуреккха̄ра̄нан̃ча кеначи на каппайанти на пуреккхаронти, параматтхааччантасуддхиадхигататта̄ аначчантасуддхим̣йева акирийасассатадит̣т̣хим̣ аччанта суддхӣти на те ваданти. а̄да̄нагантхам̣ гатхитам̣ висаджджа̄ти чатуббидхампи рӯпа̄дӣнам̣ а̄да̄йакатта̄ а̄да̄нагантхам̣ аттано читтасанта̄не гатхитам̣ баддхам̣ арийамаггасаттхена висаджджа чхиндитва̄. сесам̣ па̄кат̣амева.

802. сӣма̄тиготи га̄тха̄ екапуггала̄дхит̣т̣ха̄на̄йа десана̄йа вутта̄. пуббасадисо ева панасса̄ самбандхо, со евам̣ аттхаван̣н̣ана̄йа саддхим̣ ведитаббо – кин̃ча бхиййо со ӣдисо бхӯрипан̃н̃о чатуннам̣ килесасӣма̄нам̣ атӣтатта̄ сӣма̄тиго ба̄хитапа̄патта̄ ча бра̄хман̣о, иттхамбхӯтасса ча тасса наттхи парачиттапуббенива̄сан̃а̄н̣ехи н̃атва̄ ва̄ мам̣сачаккхудиббачаккхӯхи дисва̄ ва̄ кин̃чи самуггахӣтам̣, абхинивит̣т̣ханти вуттам̣ хоти. со ча ка̄мара̄га̄бха̄вато на ра̄гара̄гӣ, рӯпа̄рӯпара̄га̄бха̄вато на вира̄гаратто. йато евам̣видхасса ‘‘идам̣ пара’’нти кин̃чи идха уггахитам̣ наттхӣти арахаттаникӯт̣ена десанам̣ нит̣т̣ха̄песи.

параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа

суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа суддхат̣т̣хакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. парамат̣т̣хакасуттаван̣н̣ана̄

803. параманти дит̣т̣хӣсӯти парамат̣т̣хакасуттам̣. ка̄ уппатти? бхагавати кира са̄ваттхийам̣ вихаранте на̄на̄титтхийа̄ саннипатитва̄ аттано аттано дит̣т̣хим̣ дӣпента̄ ‘‘идам̣ парамам̣, идам̣ парама’’нти калахам̣ катва̄ ран̃н̃о а̄рочесум̣. ра̄джа̄ самбахуле джаччандхе саннипа̄та̄петва̄ ‘‘имесам̣ хаттхим̣ дассетха̄’’ти а̄н̣а̄песи. ра̄джапуриса̄ андхе саннипа̄та̄петва̄ хаттхим̣ пурато сайа̄петва̄ ‘‘пассатха̄’’ти а̄хам̣су. те хаттхисса екамекам̣ ан̇гам̣ пара̄масим̣су. тато ран̃н̃а̄ ‘‘кӣдисо, бхан̣е, хаттхӣ’’ти пут̣т̣хо йо сон̣д̣ам̣ пара̄маси, со ‘‘сеййатха̄пи, маха̄ра̄джа, нан̇галӣса̄’’ти бхан̣и. йе данта̄дӣни пара̄масим̣су, те итарам̣ ‘‘ма̄ бхо ран̃н̃о пурато муса̄ бхан̣ӣ’’ти парибха̄ситва̄ ‘‘сеййатха̄пи, маха̄ра̄джа, бхиттикхило’’тиа̄дӣни а̄хам̣су. ра̄джа̄ там̣ саббам̣ сутва̄ ‘‘ӣдисо тумха̄кам̣ самайо’’ти титтхийе уййоджеси. ан̃н̃атаро пин̣д̣ача̄рико там̣ паваттим̣ н̃атва̄ бхагавато а̄рочеси. бхагава̄ тассам̣ ат̣т̣хуппаттийам̣ бхиккхӯ а̄мантетва̄ ‘‘йатха̄, бхиккхаве, джаччандха̄ хаттхим̣ аджа̄нанта̄ там̣ там̣ ан̇гам̣ пара̄маситва̄ вивадим̣су, евам̣ титтхийа̄ вимоккхантикадхаммам̣ аджа̄нанта̄ там̣ там̣ дит̣т̣хим̣ пара̄маситва̄ вивадантӣ’’ти ватва̄ дхаммадесанаттхам̣ имам̣ суттамабха̄си.

таттха параманти дит̣т̣хӣсу париббаса̄ноти ‘‘идам̣ парама’’нти гахетва̄ сака̄йа сака̄йа дит̣т̣хийа̄ васама̄но. йадуттари курутети йам̣ аттано саттха̄ра̄дим̣ сет̣т̣хам̣ кароти. хӣна̄ти ан̃н̃е тато саббама̄ха̄ти там̣ аттано саттха̄ра̄дим̣ т̣хапетва̄ тато ан̃н̃е саббе ‘‘хӣна̄ име’’ти а̄ха. тасма̄ вива̄да̄ни авӣтиваттоти тена ка̄ран̣ена со дит̣т̣хикалахе авӣтиваттова хоти.

804. дутийага̄тха̄йа аттхо – евам̣ авӣтиватто ча йам̣ дит̣т̣хе суте сӣлавате мутети етесу ваттхӯсу уппаннадит̣т̣хисан̇кха̄те аттани пуббе вуттаппака̄рам̣ а̄нисам̣сам̣ пассати. тадева со таттха сака̄йа дит̣т̣хийа̄ а̄нисам̣сам̣ ‘‘идам̣ сет̣т̣ха’’нти абхинивиситва̄ ан̃н̃ам̣ саббам̣ парасаттха̄ра̄дикам̣ нихӣнато пассати.

805. татийага̄тха̄йа аттхо – евам̣ пассато часса йам̣ аттано саттха̄ра̄дим̣ ниссито ан̃н̃ам̣ парасаттха̄ра̄дим̣ хӣнам̣ пассати там̣ пана дассанам̣ гантхамева кусала̄ ваданти, бандхананти вуттам̣ хоти. йасма̄ етадева, тасма̄ хи дит̣т̣хам̣ва сутам̣ мутам̣ ва̄ сӣлаббатам̣ бхиккху на ниссайеййа, на̄бхинивесеййа̄ти вуттам̣ хоти.

806. чатуттхага̄тха̄йа аттхо – на кевалам̣ дит̣т̣хасута̄дим̣ на ниссайеййа, апича кхо пана асан̃джа̄там̣ упарӯпари дит̣т̣химпи локасмим̣ на каппайеййа, на джанеййа̄ти вуттам̣ хоти. кӣдисам̣? н̃а̄н̣ена ва̄ сӣлаватена ва̄пи, сама̄паттин̃а̄н̣а̄дина̄ н̃а̄н̣ена ва̄ сӣлаватена ва̄ йа̄ каппийати, етам̣ дит̣т̣хим̣ на каппеййа. на кевалан̃ча дит̣т̣хим̣ на каппайеййа, апича кхо пана ма̄ненапи джа̄тиа̄дӣхи ваттхӯхи самоти атта̄наманӯпанеййа, хӣно на ман̃н̃етха висеси ва̄пӣти.

807. пан̃чамага̄тха̄йа аттхо – еван̃хи дит̣т̣хим̣ акаппенто аман̃н̃ама̄но ча аттам̣ паха̄йа анупа̄дийа̄но идха ва̄ йам̣ пуббе гахитам̣, там̣ паха̄йа апарам̣ агган̣ханто тасмимпи вуттаппака̄ре н̃а̄н̣е дувидхам̣ ниссайам̣ но кароти. акаронто ча са ве вийаттесу на̄на̄дит̣т̣хивасена бхиннесу саттесу на ваггаса̄рӣ чханда̄дивасена агаччханадхаммо хутва̄ два̄сат̣т̣хийа̄ дит̣т̣хӣсу кин̃чипи дит̣т̣хим̣ на паччети, на пачча̄гаччхатӣти вуттам̣ хоти.

808-10. ида̄ни йо со има̄йа га̄тха̄йа вутто кхӣн̣а̄саво, тасса ван̣н̣абхан̣анаттхам̣ ‘‘йассӯбхайанте’’тиа̄дика̄ тиссо га̄тха̄йо а̄ха. таттха убхайантети пуббе вуттапхасса̄дибхеде. пан̣идхӣти тан̣ха̄. бхава̄бхава̄йа̄ти пунаппунабхава̄йа. идха ва̄ хурам̣ ва̄ти сакаттабха̄ва̄дибхеде идха ва̄ параттабха̄ва̄дибхеде параттха ва̄. дит̣т̣хе ва̄ти дит̣т̣хасуддхийа̄ ва̄. еса найо сута̄дӣсу. сан̃н̃а̄ти сан̃н̃а̄самут̣т̣ха̄пика̄ дит̣т̣хи. дхамма̄пи тесам̣ на пат̣иччхита̄сети два̄сат̣т̣хидит̣т̣хигатадхамма̄пи тесам̣ ‘‘идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти евам̣ на пат̣иччхита̄. па̄ран̇гато на паччети та̄дӣти нибба̄напа̄рам̣ гато тена тена маггена пахӣне килесе пуна на̄гаччхати, пан̃чахи ча а̄ка̄рехи та̄дӣ хотӣти. сесам̣ па̄кат̣амева̄ти.

параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа

суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа парамат̣т̣хакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. джара̄суттаван̣н̣ана̄

811. аппам̣ вата джӣвитанти джара̄суттам̣. ка̄ уппатти? екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вассам̣ васитва̄ йа̄ни та̄ни буддха̄нам̣ сарӣра̄рогйасампа̄данам̣ ануппаннасиккха̄падапан̃н̃а̄панам̣ венеййадаманам̣ татха̄рӯпа̄йа ат̣т̣хуппаттийа̄ джа̄така̄дикатханантиа̄дӣни джанападача̄рика̄нимитта̄ни, та̄ни самавеккхитва̄ джанападача̄рикам̣ пакка̄ми. анупуббена ча̄рикам̣ чарама̄но са̄йам̣ са̄кетам̣ ануппатто ан̃джанаванам̣ па̄виси. са̄кетава̄сино сутва̄ ‘‘ака̄ло ида̄ни бхагавантам̣ дассана̄йа̄’’ти вибха̄та̄йа раттийа̄ ма̄ла̄гандха̄дӣни гахетва̄ бхагавато сантикам̣ гантва̄ пӯджанаванданасаммодана̄дӣни катва̄ парива̄ретва̄ ат̣т̣хам̣су йа̄ва бхагавато га̄маппавесанавела̄, атха бхагава̄ бхиккхусан̇гхапаривуто пин̣д̣а̄йа па̄виси. там̣ ан̃н̃атаро са̄кетако бра̄хман̣амаха̄са̄ло нагара̄ никкханто нагарадва̄ре аддаса. дисва̄ путтасинехам̣ уппа̄детва̄ ‘‘чирадит̣т̣хоси, путта, майа̄’’ти паридевайама̄но абхимукхо агама̄си. бхагава̄ бхиккхӯ сан̃н̃а̄песи – ‘‘айам̣, бхиккхаве, бра̄хман̣о йам̣ иччхати, там̣ кароту, на ва̄ретаббо’’ти.

бра̄хман̣опи ваччхагиддхинӣва га̄вӣ а̄гантва̄ бхагавато ка̄йам̣ пурато ча паччхато ча даккхин̣ато ча ва̄мато ча̄ти саманта̄ а̄лин̇ги ‘‘чирадит̣т̣хоси, путта, чирам̣ вина̄ ахосӣ’’ти бхан̣анто. йади пана со татха̄ ка̄тум̣ на лабхеййа, хадайам̣ пха̄летва̄ мареййа. со бхагавантам̣ авоча – ‘‘бхагава̄ тумхехи саддхим̣ а̄гатабхиккхӯнам̣ ахамева бхиккхам̣ да̄тум̣ саматтхо, мамева ануггахам̣ каротха̄’’ти. адхива̄сеси бхагава̄ тун̣хӣбха̄вена. бра̄хман̣о бхагавато паттам̣ гахетва̄ пурато гаччханто бра̄хман̣ийа̄ песеси – ‘‘путто ме а̄гато, а̄санам̣ пан̃н̃а̄петабба’’нти. са̄ татха̄ катва̄ а̄гаманам̣ пассантӣ т̣хита̄ бхагавантам̣ антаравӣтхийам̣йева дисва̄ путтасинехам̣ уппа̄детва̄ ‘‘чирадит̣т̣хоси, путта, майа̄’’ти па̄десу гахетва̄ родитва̄ гхарам̣ атинетва̄ саккаччам̣ бходжеси. бхутта̄вино бра̄хман̣о паттам̣ апана̄меси. бхагава̄ тесам̣ саппа̄йам̣ видитва̄ дхаммам̣ десеси, десана̄парийоса̄не убхопи сота̄панна̄ ахесум̣. атха бхагавантам̣ йа̄чим̣су – ‘‘йа̄ва, бханте, бхагава̄ имам̣ нагарам̣ упанисса̄йа вихарати, амха̄кам̣йева гхаре бхиккха̄ гахетабба̄’’ти. бхагава̄ ‘‘на буддха̄ евам̣ екам̣ нибаддхат̣т̣ха̄нам̣йева гаччхантӣ’’ти пат̣иккхипи. те а̄хам̣су – ‘‘тена хи, бханте, бхиккхусан̇гхена саддхим̣ пин̣д̣а̄йа чаритва̄пи тумхе идхева бхаттакиччам̣ катва̄ дхаммам̣ десетва̄ виха̄рам̣ гаччхатха̄’’ти. бхагава̄ тесам̣ ануггахаттха̄йа татха̄ ака̄си. манусса̄ бра̄хман̣ан̃ча бра̄хман̣ин̃ча ‘‘буддхапита̄ буддхама̄та̄’’ твева вохарим̣су. тампи кулам̣ ‘‘буддхакула’’нти на̄мам̣ лабхи.

а̄нандаттхеро бхагавантам̣ пуччхи – ‘‘ахам̣ бхагавато ма̄та̄питаро джа̄на̄ми, име пана касма̄ ваданти ‘ахам̣ буддхама̄та̄ ахам̣ буддхапита̄’’’ти. бхагава̄ а̄ха – ‘‘нирантарам̣ ме, а̄нанда, бра̄хман̣ӣ ча бра̄хман̣о ча пан̃ча джа̄тисата̄ни ма̄та̄питаро ахесум̣, пан̃ча джа̄тисата̄ни ма̄та̄питӯнам̣ джет̣т̣хака̄, пан̃ча джа̄тисата̄ни канит̣т̣хака̄. те пуббасинехенева катхентӣ’’ти иман̃ча га̄тхамабха̄си –

‘‘пуббева саннива̄сена, паччуппаннахитена ва̄;

евам̣ там̣ джа̄йате пемам̣, уппалам̣ва йатходаке’’ти. (джа̄. 1.2.174);

тато бхагава̄ са̄кете йатха̄бхирантам̣ вихаритва̄ пуна ча̄рикам̣ чарама̄но са̄ваттхимева агама̄си. сопи бра̄хман̣о ча бра̄хман̣ӣ ча бхиккхӯ упасан̇камитва̄ патирӯпам̣ дхаммадесанам̣ сутва̄ сесамагге па̄пун̣итва̄ анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йим̣су. нагаре бра̄хман̣а̄ саннипатим̣су ‘‘амха̄кам̣ н̃а̄таке саккарисса̄ма̄’’ти. сота̄паннасакада̄га̄миана̄га̄мино упа̄сака̄пи саннипатим̣су упа̄сика̄йо ча ‘‘амха̄кам̣ сахадхаммике саккарисса̄ма̄’’ти. те саббепи камбалакӯт̣а̄га̄рам̣ а̄ропетва̄ ма̄ла̄гандха̄дӣхи пӯджента̄ нагара̄ никкха̄месум̣.

бхагава̄пи там̣ дивасам̣ паччӯсасамайе буддхачаккхуна̄ локам̣ волокенто тесам̣ паринибба̄набха̄вам̣ н̃атва̄ ‘‘таттха майи гате дхаммадесанам̣ сутва̄ бахуджанасса дхамма̄бхисамайо бхависсатӣ’’ти н̃атва̄ паттачӣварама̄да̄йа са̄ваттхито а̄гантва̄ а̄л̣а̄ханамева па̄виси. манусса̄ дисва̄ ‘‘ма̄та̄питӯнам̣ сарӣракиччам̣ ка̄тука̄мо бхагава̄ а̄гато’’ти вандитва̄ ат̣т̣хам̣су. на̄гара̄пи кӯт̣а̄га̄рам̣ пӯджента̄ а̄л̣а̄ханам̣ а̄нетва̄ бхагавантам̣ пуччхим̣су – ‘‘гахат̣т̣хаарийаса̄вака̄ катхам̣ пӯджетабба̄’’ти. бхагава̄ ‘‘йатха̄ асеккха̄ пӯджийанти, татха̄ пӯджетабба̄ име’’ти адхиппа̄йена тесам̣ асеккхамунибха̄вам̣ дӣпенто имам̣ га̄тхама̄ха –

‘‘ахим̣сака̄ йе мунайо, ниччам̣ ка̄йена сам̣вута̄;

те йанти аччутам̣ т̣ха̄нам̣, йаттха гантва̄ на сочаре’’ти. (дха. па. 225);

тан̃ча парисам̣ олокетва̄ тан̇кхан̣а̄нурӯпам̣ дхаммам̣ десенто имам̣ суттамабха̄си.

таттха аппам̣ вата джӣвитам̣ иданти ‘‘идам̣ вата манусса̄нам̣ джӣвитам̣ аппам̣ париттам̣ т̣хитипариттата̄йа сарасапариттата̄йа̄’’ти салласуттепи вуттанайаметам̣. орам̣ вассасата̄пи миййатӣти вассасата̄ орам̣ калала̄дика̄лепи миййати. атичча̄ти вассасатам̣ атиккамитва̄. джараса̄пи миййатӣти джара̄йапи миййати.

812-6. мама̄йитети мама̄йитаваттхука̄ран̣а̄. вина̄бха̄васантамевиданти сантавина̄бха̄вам̣ виджджама̄навина̄бха̄вамева идам̣, на сакка̄ авина̄бха̄вена бхавитунти вуттам̣ хоти. ма̄макоти мама упа̄сако бхиккху ва̄ти сан̇кхам̣ гато, буддха̄дӣни ва̄ ваттхӯни мама̄йама̄но. сан̇гатанти сама̄гатам̣ дит̣т̣хапуббам̣ ва̄. пийа̄йитанти пийам̣ катам̣. на̄мам̣йева̄васиссати аккхеййанти саббам̣ рӯпа̄дидхаммаджа̄там̣ пахӣйати, на̄маматтамева ту авасиссати ‘‘буддхараккхито, дхаммараккхито’’ти евам̣ сан̇кха̄тум̣ катхетум̣. мунайоти кхӣн̣а̄савамунайо. кхемадассиноти нибба̄надассино.

817. саттамага̄тха̄ евам̣ маран̣аббха̄хате локе анурӯпапат̣ипаттидассанаттхам̣ вутта̄. таттха патилӣначарасса̄ти тато тато патилӣнам̣ читтам̣ катва̄ чарантасса. бхиккхуноти калйа̄н̣апутхуджджанасса секкхасса ва̄. са̄маггийама̄ху тассатам̣,йо атта̄нам̣ бхаване на дассайети тассетам̣ патирӯпама̄ху, йо евам̣пат̣ипанно нирайа̄дибхеде бхаване атта̄нам̣ на дассеййа. еван̃хи со имамха̄ маран̣а̄ муччеййа̄ти адхиппа̄йо.

818-20. ида̄ни йо ‘‘атта̄нам̣ бхаване на дассайе’’ти евам̣ кхӣн̣а̄саво вибха̄вито, тасса ван̣н̣абхан̣анаттхам̣ ито пара̄ тиссо га̄тха̄йо а̄ха. таттха саббаттха̄ти два̄дасасу а̄йатанесу. йадидам̣ дит̣т̣хасутам̣ мутесу ва̄ти еттха пана йадидам̣ дит̣т̣хасутам̣, еттха ва̄ мутесу ва̄ дхаммесу евам̣ муни на упалимпатӣти евам̣ самбандхо ведитаббо. дхоно на хи тена ман̃н̃ати, йадидам̣ дит̣т̣хасутам̣ мутесу ва̄ти атра̄пи йадидам̣ дит̣т̣хасуттам̣, тена ваттхуна̄ на ман̃н̃ати, мутесу ва̄ дхаммесу на ман̃н̃атӣти евамева самбандхо ведитаббо. на хи со раджджати но вираджджатӣти. ба̄лапутхуджджана̄ вийа на раджджати, калйа̄н̣апутхуджджанасеккха̄ вийа на вираджджати, ра̄гасса пана кхӣн̣атта̄ ‘‘вира̄го’’твева сан̇кхам̣ гаччхати. сесам̣ саббаттха па̄кат̣амева̄ти. десана̄парийоса̄не чатура̄сӣтийа̄ па̄н̣асахасса̄нам̣ дхамма̄бхисамайо ахосӣти.

параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа

суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа джара̄суттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. тиссаметтеййасуттаван̣н̣ана̄

821. метхунамануйуттасса̄ти тиссаметтеййасуттам̣. ка̄ уппатти? бхагавати кира са̄ваттхийам̣ вихаранте тиссаметтеййа̄ на̄ма две саха̄йа̄ са̄ваттхим̣ агамам̣су. те са̄йанхасамайам̣ маха̄джанам̣ джетавана̄бхимукхам̣ гаччхантам̣ дисва̄ ‘‘кухим̣ гаччхатха̄’’ти пуччхим̣су. тато техи ‘‘буддхо локе уппанно, бахуджанахита̄йа дхаммам̣ десети, там̣ сотум̣ джетаванам̣ гаччха̄ма̄’’ти вутте ‘‘майампи сосса̄ма̄’’ти агамам̣су. те аван̃джхадхаммадесакасса бхагавато дхаммадесанам̣ сутва̄ парисантаре нисинна̄ва чинтесум̣ – ‘‘на сакка̄ ага̄рамаджджхе т̣хитена̄йам̣ дхаммо парипӯрету’’нти. атха пакканте маха̄джане бхагавантам̣ паббаджджам̣ йа̄чим̣су. бхагава̄ ‘‘име пабба̄джехӣ’’ти ан̃н̃атарам̣ бхиккхум̣ а̄н̣а̄песи. со те пабба̄джетва̄ тачапан̃чакакаммат̣т̣ха̄нам̣ датва̄ аран̃н̃ава̄сам̣ гантума̄раддхо. меттеййо тиссам̣ а̄ха – ‘‘а̄вусо, упаджджха̄йо аран̃н̃ам̣ гаччхати, майампи гаччха̄ма̄’’ти. тиссо ‘‘алам̣ а̄вусо, бхагавато дассанам̣ дхаммассаванан̃ча ахам̣ пихеми, гаччха тва’’нти ватва̄ на агама̄си. меттеййо упаджджха̄йена саха гантва̄ аран̃н̃е саман̣адхаммам̣ каронто на чирассева арахаттам̣ па̄пун̣и саддхим̣ а̄чарийупаджджха̄йехи. тиссасса̄пи джет̣т̣хабха̄та̄ бйа̄дхина̄ ка̄ламака̄си. со там̣ сутва̄ аттано га̄мам̣ агама̄си, татра нам̣ н̃а̄така̄ палобхетва̄ уппабба̄джесум̣. меттеййопи а̄чарийупаджджха̄йехи саддхим̣ са̄ваттхим̣ а̄гато. атха бхагава̄ вуттхавассо джанападача̄рикам̣ чарама̄но анупуббена там̣ га̄мам̣ па̄пун̣и. таттха меттеййо бхагавантам̣ вандитва̄ ‘‘имасмим̣, бханте, га̄ме мама гихисаха̄йо аттхи, мухуттам̣ та̄ва а̄гаметха анукампам̣ упа̄да̄йа̄’’ти ватва̄ га̄мам̣ пависитва̄ там̣ бхагавато сантикам̣ а̄нетва̄ екамантам̣ т̣хито тассаттха̄йа а̄дига̄тха̄йа бхагавантам̣ пан̃хам̣ пуччхи. тасса бхагава̄ бйа̄каронто авасесага̄тха̄йо абха̄си. айамасса суттасса уппатти.

таттха метхунамануйуттасса̄ти метхунадхаммасама̄йуттасса. итӣти евама̄ха. а̄йасма̄ти пийавачанаметам̣, тиссоти на̄мам̣ тасса тхерасса. со хи тиссоти на̄мена. меттеййоти готтам̣, готтавасенева чеса па̄кат̣о ахоси. тасма̄ ат̣т̣хуппаттийам̣ вуттам̣ ‘‘тиссаметтеййа̄ на̄ма две саха̄йа̄’’ти. вигха̄танти упагха̄там̣. брӯхӣти а̄чиккха. ма̄риса̄ти пийавачанаметам̣, нидуккха̄ти вуттам̣ хоти. сутва̄на тава са̄сананти тава вачанам̣ сутва̄. вивеке сиккхисса̄масети саха̄йам̣ а̄раббха дхаммадесанам̣ йа̄чанто бхан̣ати. со пана сиккхитасиккхойева.

822. муссате ва̄пи са̄сананти парийаттипат̣ипаттито дувидхампи са̄санам̣ нассати. ва̄пӣти падапӯран̣аматтам̣. етам̣ тасмим̣ ана̄рийанти тасмим̣ пуггале етам̣ анарийам̣, йадидам̣ миччха̄пат̣ипада̄.

823. еко пуббе чаритва̄на̄ти паббаджджа̄сан̇кха̄тена ва̄ ган̣авоссаггат̣т̣хена ва̄ пуббе еко вихаритва̄. йа̄нам̣ бхантам̣ва там̣ локе, хӣнама̄ху путхуджджананти там̣ виббхантакам̣ пуггалам̣ йатха̄ хаттхийа̄на̄дийа̄нам̣ адантам̣ висамам̣ а̄рохати, а̄рохакампи бхан̃джати, папа̄тепи папатати. евам̣ ка̄йадуччарита̄дивисама̄роханена нарака̄дӣсу, аттхабхан̃джанена джа̄типапа̄та̄дӣсу папатанена ча йа̄нам̣ бхантам̣ва а̄ху хӣнам̣ путхуджджанан̃ча а̄хӯти.

824-5. йасо китти ча̄ти ла̄бхасакка̄ро пасам̣са̄ ча. пуббети паббаджитабха̄ве. ха̄йате ва̄пи тасса са̄ти тасса виббхантакасса сато со ча йасо са̄ ча китти ха̄йати. етампи дисва̄ти етампи пуббе йасакиттӣнам̣ бха̄вам̣ паччха̄ ча ха̄ним̣ дисва̄. сиккхетха метхунам̣ виппаха̄тавети тиссо сиккха̄ сиккхетха. ким̣ ка̄ран̣ам̣? метхунам̣ виппаха̄таве, метхунаппаха̄наттха̄йа̄ти вуттам̣ хоти. йо хи метхунам̣ на виппаджахати, сан̇каппехи…пе… татха̄видхо. таттха паретоти саманна̄гато. паресам̣ ниггхосанти упаджджха̄йа̄дӣнам̣ нинда̄вачанам̣. ман̇ку хотӣти думмано хоти.

826. ито пара̄ га̄тха̄ па̄кат̣асамбандха̄ ева. та̄су саттха̄нӣти ка̄йадуччарита̄дӣни. та̄ни хи аттано паресан̃ча чхеданат̣т̣хена ‘‘саттха̄нӣ’’ти вуччанти. тесу ча̄йам̣ висесато чодито муса̄вачанасаттха̄нева кароти – ‘‘имина̄ ка̄ран̣ена̄хам̣ виббханто’’ти бхан̣анто. тенева̄ха – ‘‘еса кхвасса маха̄гедхо, мосаваджджам̣ пага̄хатӣ’’ти. таттха еса кхвасса̄ти еса кхо асса. маха̄гедхоти маха̄бандханам̣. катамоти че? йадидам̣ мосаваджджам̣ пага̄хати, сва̄сса муса̄ва̄даджджхога̄хо маха̄гедхоти ведитаббо.

827. мандова парикиссатӣти па̄н̣авадха̄дӣни каронто татонида̄нан̃ча дуккхаманубхонто бхогапарийесанараккхана̄ни ча каронто момӯхо вийа парикилиссати.

828-9. ‘‘етама̄дӣнавам̣ н̃атва̄, муни пубба̄паре идха̄’’ти етам̣ ‘‘йасо китти ча йа̄ пуббе, ха̄йатева̄пи тасса са̄’’ти ито пабхути вутте пубба̄паре идха имасмим̣ са̄сане пуббато апаре саман̣абха̄вато виббхантакабха̄ве а̄дӣнавам̣ муни н̃атва̄. етадарийа̄намуттаманти йадидам̣ вивекачарийа̄, етам̣ буддха̄дӣнам̣ арийа̄нам̣ уттамам̣, тасма̄ вивекан̃н̃ева сиккхетха̄ти адхиппа̄йо. на тена сет̣т̣хо ман̃н̃етха̄ти тена ча вивекена на атта̄нам̣ ‘‘сет̣т̣хо аха’’нти ман̃н̃еййа, тена тхаддхо на бхавеййа̄ти вуттам̣ хоти.

830. риттасса̄ти вивиттасса ка̄йадуччарита̄дӣхи вирахитасса. огхатин̣н̣асса пихайанти, ка̄месу гадхита̄ паджа̄ти ваттхука̄месу лагга̄ сатта̄ тасса чатурогхатин̣н̣асса пихайанти ин̣а̄йика̄ вийа а̄н̣ан̣йасса̄ти арахаттаникӯт̣ена десанам̣ нит̣т̣ха̄песи. десана̄парийоса̄не тиссо сота̄паттипхалам̣ патва̄ паччха̄ паббаджитва̄ арахаттам̣ саччха̄ка̄сӣти.

параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа

суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа тиссаметтеййасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. пасӯрасуттаван̣н̣ана̄

831. идхева суддхӣти пасӯрасуттам̣. ка̄ уппатти? бхагавати кира са̄ваттхийам̣ вихаранте пасӯро на̄ма парибба̄джако маха̄ва̄дӣ, со ‘‘ахамасми сакаладжамбудӣпе ва̄дена агго, тасма̄ йатха̄ джамбудӣпасса джамбупан̃н̃а̄н̣ам̣, евам̣ мама̄пи бхавитум̣ арахатӣ’’ти джамбуса̄кхам̣ дхаджам̣ катва̄ сакаладжамбудӣпе пат̣ива̄дам̣ ана̄са̄денто анупуббена са̄ваттхим̣ а̄гантва̄ нагарадва̄ре ва̄ликаттхалам̣ катва̄ таттха са̄кхам̣ усса̄петва̄ ‘‘йо майа̄ саддхим̣ ва̄дам̣ ка̄тум̣ саматтхо, со имам̣ са̄кхам̣ бхан̃джатӯ’’ти ватва̄ нагарам̣ па̄виси. там̣ т̣ха̄нам̣ маха̄джано парива̄ретва̄ ат̣т̣ха̄си. тена ча самайена а̄йасма̄ са̄рипутто бхаттакиччам̣ катва̄ са̄ваттхито никкхамати. со там̣ дисва̄ самбахуле га̄мада̄раке пуччхи – ‘‘ким̣ етам̣ да̄рака̄’’ти, те саббам̣ а̄чиккхим̣су. ‘‘тена хи нам̣ тумхе уддхаритва̄ па̄дехи бхан̃джатха, ‘ва̄даттхико виха̄рам̣ а̄гаччхатӯ’ти ча бхан̣атха̄’’ти ватва̄ пакка̄ми.

парибба̄джако пин̣д̣а̄йа чаритва̄ катабхаттакиччо а̄гантва̄ уддхаритва̄ бхаггам̣ са̄кхам̣ дисва̄ ‘‘кенидам̣ ка̄рита’’нти пуччхи. ‘‘буддхаса̄вакена са̄рипуттена̄’’ти ча вутте памудито хутва̄ ‘‘аджджа мама джайам̣ саман̣асса ча пара̄джайам̣ пан̣д̣ита̄ пассантӯ’’ти пан̃хавӣмам̣саке ка̄ран̣ике а̄нетум̣ са̄ваттхим̣ пависитва̄ вӣтхисин̇гха̄т̣акачаччаресу вичаранто ‘‘саман̣асса готамасса аггаса̄вакена саха ва̄де пан̃н̃а̄пат̣ибха̄нам̣ сотука̄ма̄ бхонто никкхамантӯ’’ти уггхосеси. ‘‘пан̣д̣ита̄нам̣ вачанам̣ сосса̄ма̄’’ти са̄сане пасанна̄пи аппасанна̄пи бахӯ манусса̄ никкхамим̣су. тато пасӯро маха̄джанапаривуто ‘‘евам̣ вутте евам̣ бхан̣исса̄мӣ’’тиа̄дӣни витаккенто виха̄рам̣ агама̄си. тхеро ‘‘виха̄ре учча̄саддамаха̄саддо джанабйа̄кулан̃ча ма̄ ахосӣ’’ти джетаванадва̄ракот̣т̣хаке а̄санам̣ пан̃н̃а̄петва̄ нисӣди.

парибба̄джако тхерам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘твам̣, бхо, паббаджита, майхам̣ джамбудхаджам̣ бхан̃джа̄песӣ’’ти а̄ха. ‘‘а̄ма парибба̄джака̄’’ти ча вутте ‘‘хоту но, бхо, ка̄чи катха̄паваттӣ’’ти а̄ха. ‘‘хоту парибба̄джака̄’’ти ча тхерена сампат̣иччхите ‘‘твам̣, саман̣а, пуччха, ахам̣ виссаджджесса̄мӣ’’ти а̄ха. тато нам̣ тхеро авача ‘‘ким̣, парибба̄джака, дуккарам̣ пуччха̄, уда̄ху виссаджджана’’нти. виссаджджанам̣ бхо, паббаджита, пуччха̄йа ким̣ дуккарам̣. там̣ йо хи кочи йам̣кин̃чи пуччхатӣти. ‘‘тена хи, парибба̄джака, твам̣ пуччха, ахам̣ виссаджджесса̄мӣ’’ти евам̣ вутте парибба̄джако ‘‘са̄дхурӯпо бхиккху т̣ха̄не са̄кхам̣ бхан̃джа̄песӣ’’ти вимхитачитто хутва̄ тхерам̣ пуччхи – ‘‘ко пурисасса ка̄мо’’ти. ‘‘сан̇каппара̄го пурисасса ка̄мо’’ти (а. ни. 6.63) тхеро а̄ха. со там̣ сутва̄ тхере вируддхасан̃н̃ӣ хутва̄ пара̄джайам̣ а̄ропетука̄мо а̄ха – ‘‘читравичитра̄рамман̣ам̣ пана бхо, паббаджита, пурисасса ка̄мам̣ на вадесӣ’’ти? ‘‘а̄ма, парибба̄джака, на вадемӣ’’ти. тато нам̣ парибба̄джако йа̄ва тиккхаттум̣ пат̣ин̃н̃ам̣ ка̄ра̄петва̄ ‘‘сун̣анту бхонто саман̣асса ва̄де доса’’нти пан̃хавӣмам̣саке а̄лапитва̄ а̄ха – ‘‘бхо, паббаджита, тумха̄кам̣ сабрахмача̄рино аран̃н̃е вихарантӣ’’ти? ‘‘а̄ма, парибба̄джака, вихарантӣ’’ти. ‘‘те таттха вихаранта̄ ка̄мавитакка̄дайо витакке витаккентӣ’’ти? ‘‘а̄ма, парибба̄джака, путхуджджана̄ сахаса̄ витаккентӣ’’ти. ‘‘йади евам̣ тесам̣ саман̣абха̄во куто? нану те ага̄рика̄ ка̄мабхогино хонтӣ’’ти еван̃ча пана ватва̄ атха̄парам̣ етадавоча –

‘‘на те ве ка̄ма̄ йа̄ни читра̄ни локе,

сан̇каппара̄ган̃ча вадеси ка̄мам̣;

сан̇каппайам̣ акусале витакке,

бхиккхупи те хессати ка̄мабхогӣ’’ти. (сам̣. ни. ат̣т̣ха. 1.1.34);

атха тхеро парибба̄джакасса ва̄де досам̣ дассенто а̄ха – ‘‘ким̣, парибба̄джака, сан̇каппара̄гам̣ пурисасса ка̄мам̣ на вадеси, читравичитра̄рамман̣ам̣ вадесӣ’’ти? ‘‘а̄ма, бхо, паббаджита̄’’ти. тато нам̣ тхеро йа̄ва тиккхаттум̣ пат̣ин̃н̃ам̣ ка̄ра̄петва̄ ‘‘сун̣а̄тха, а̄вусо, парибба̄джакасса ва̄де доса’’нти пан̃хавӣмам̣саке а̄лапитва̄ а̄ха – ‘‘а̄вусо пасӯра, тава саттха̄ аттхӣ’’ти? ‘‘а̄ма, паббаджита, аттхӣ’’ти. ‘‘со чаккхувин̃н̃еййам̣ рӯпа̄рамман̣ам̣ пассати садда̄рамман̣а̄дӣни ва̄ севатӣ’’ти? ‘‘а̄ма, паббаджита, севатӣ’’ти. ‘‘йади евам̣ тасса саттхубха̄во куто, нану со ага̄рико ка̄мабхогӣ хотӣ’’ти еван̃ча пана ватва̄ атха̄парам̣ етадавоча –

‘‘те ве ка̄ма̄ йа̄ни читра̄ни локе,

сан̇каппара̄гам̣ на вадеси ка̄мам̣;

пассанто рӯпа̄ни манорама̄ни,

сун̣анто садда̄ни манорама̄ни.

‘‘гха̄йанто гандха̄ни манорама̄ни,

са̄йанто раса̄ни манорама̄ни;

пхусанто пхасса̄ни манорама̄ни,

саттха̄пи те хессати ка̄мабхогӣ’’ти.

евам̣ вутте ниппат̣ибха̄но парибба̄джако ‘‘айам̣ паббаджито маха̄ва̄дӣ, имасса сантике паббаджитва̄ ва̄дасаттхам̣ сиккхисса̄мӣ’’ти са̄ваттхим̣ пависитва̄ паттачӣварам̣ парийеситва̄ джетаванам̣ павит̣т̣хо таттха ла̄луда̄йим̣ суван̣н̣аван̣н̣ам̣ ка̄йӯпапаннам̣ сарӣра̄ка̄ра̄каппесу самантапа̄са̄дикам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ бхиккху маха̄пан̃н̃о маха̄ва̄дӣ’’ти мантва̄ тасса сантике паббаджитва̄ там̣ ва̄дена ниггахетва̄ салин̇гена там̣йева титтха̄йатанам̣ паккамитва̄ пуна ‘‘саман̣ена готамена саддхим̣ ва̄дам̣ карисса̄мӣ’’ти са̄ваттхийам̣ пуриманайенева уггхосетва̄ маха̄джанапаривуто ‘‘евам̣ саман̣ам̣ готамам̣ ниггахесса̄мӣ’’тиа̄дӣни ваданто джетаванам̣ агама̄си. джетаванадва̄ракот̣т̣хаке адхиваттха̄ девата̄ ‘‘айам̣ абха̄джанабхӯто’’ти мукхабандхамасса ака̄си. со бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ мӯго вийа нисӣди. манусса̄ ‘‘ида̄ни пуччхиссати, ида̄ни пуччхиссатӣ’’ти тасса мукхам̣ уллокетва̄ ‘‘вадехи, бхо пасӯра, вадехи, бхо пасӯра̄’’ти учча̄саддамаха̄садда̄ ахесум̣. атха бхагава̄ ‘‘ким̣ пасӯро вадиссатӣ’’ти ватва̄ таттха сампаттапариса̄йа дхаммадесанаттхам̣ имам̣ суттам̣ абха̄си.

таттха пат̣хамага̄тха̄йа та̄ва айам̣ сан̇кхепо – име дит̣т̣хигатика̄ аттано дит̣т̣хим̣ сандха̄йа идхева суддхӣ ити ва̄дайанти на̄н̃н̃есу дхаммесу висуддхима̄ху. евам̣ санте аттано саттха̄ра̄дӣни ниссита̄ таттхева ‘‘еса ва̄до субхо’’ти евам̣ субхам̣ вада̄на̄ хутва̄ путхӯ саман̣абра̄хман̣а̄ ‘‘сассато локо’’тиа̄дӣсу паччекасаччесу нивит̣т̣ха̄.

832. евам̣ нивит̣т̣ха̄ ча – те ва̄дака̄ма̄ти га̄тха̄. таттха ба̄лам̣ дахантӣ митху ан̃н̃аман̃н̃анти ‘‘айам̣ ба̄ло айам̣ ба̄ло’’ти евам̣ двепи джана̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ ба̄лам̣ даханти, ба̄лато пассанти. ваданти те ан̃н̃асита̄ катходжджанти те ан̃н̃аман̃н̃ам̣ саттха̄ра̄дим̣ ниссита̄ калахам̣ ваданти. пасам̣сака̄ма̄ кусала̄ вада̄на̄ти пасам̣саттхика̄ убхопи ‘‘майам̣ кусалава̄да̄ пан̣д̣итава̄да̄’’ти евам̣сан̃н̃ино хутва̄.

833. евам̣ вада̄несу ча тесу еко нийамато ева – йутто катха̄йанти га̄тха̄. таттха йутто катха̄йанти вива̄дакатха̄йа уссукко. пасам̣самиччхам̣ винигха̄ти хотӣти аттано пасам̣сам̣ иччханто ‘‘катхам̣ ну кхо ниггахесса̄мӣ’’тиа̄дина̄ найена пуббева салла̄па̄ катхам̣катхӣ винигха̄тӣ хоти. апа̄хатасминти пан̃хавӣмам̣сакехи ‘‘аттха̄пагатам̣ те бхан̣итам̣, бйан̃джана̄пагатам̣ те бхан̣ита’’нтиа̄дина̄ найена апаха̄рите ва̄де. нинда̄йа со куппатӣти евам̣ апа̄хатасмин̃ча ва̄де уппанна̄йа нинда̄йа со куппати. рандхамесӣти парасса рандхамева гавесанто.

834. на кевалан̃ча куппати, апича кхо пана йамасса ва̄данти га̄тха̄. таттха парихӣнама̄ху апа̄хатанти аттхабйан̃джана̄дито апа̄хатам̣ парихӣнам̣ ваданти. паридеватӣти тато нимиттам̣ со ‘‘ан̃н̃ам̣ майа̄ а̄ваджджита’’нтиа̄дӣхи виппалапати. сочатӣти ‘‘тасса джайо’’тиа̄дӣни а̄раббха сочати. упаччага̄ манти ануттхуна̄тӣти ‘‘со мам̣ ва̄дена ва̄дам̣ атикканто’’тиа̄дина̄ найена сут̣т̣хутарам̣ виппалапати.

835. ете вива̄да̄ саман̣есӯти еттха пана саман̣а̄ вуччанти ба̄хирапарибба̄джака̄. етесу уггха̄ти нигха̄ти хотӣти етесу ва̄десу джайапара̄джайа̄дивасена читтасса уггха̄там̣ нигха̄тан̃ча па̄пун̣анто уггха̄тӣ нигха̄тӣ ча хоти. вираме катходжджанти паджахеййа калахам̣. на хан̃н̃адаттхаттхи пасам̣сала̄бха̄ти на хи еттха пасам̣сала̄бхато ан̃н̃о аттхо аттхи.

836-7. чхат̣т̣хага̄тха̄йа аттхо – йасма̄ ча на хан̃н̃адаттхаттхи пасам̣сала̄бха̄, тасма̄ парамам̣ ла̄бхам̣ лабхантопи ‘‘сундаро айа’’нти таттха дит̣т̣хийа̄ пасам̣сито ва̄ пана хоти там̣ ва̄дам̣ париса̄йа маджджхе дӣпетва̄, тато со тена джайаттхена тут̣т̣хим̣ ва̄ дантавидам̣сакам̣ ва̄ а̄паджджанто хасати, ма̄нена ча ун̣н̣амати. ким̣ ка̄ран̣ам̣? йасма̄ там̣ джайаттхам̣ паппуййа йатха̄ма̄но джа̄то, евам̣ ун̣н̣амато ча йа̄ ун̣н̣атӣти га̄тха̄. таттха ма̄на̄тима̄нам̣ вадате панесоти есо пана там̣ ун̣н̣атим̣ ‘‘вигха̄табхӯмӣ’’ти абуджджхама̄но ма̄нан̃ча атима̄нан̃ча вадатийева.

838. евам̣ ва̄де досам̣ дассетва̄ ида̄ни тасса ва̄дам̣ асампат̣иччханто ‘‘сӯро’’ти га̄тхама̄ха. таттха ра̄джакха̄да̄йа̄ти ра̄джакха̄данӣйена, бхаттаветанена̄ти вуттам̣ хоти. абхигаджджамети пат̣исӯрамиччханти йатха̄ со пат̣исӯрам̣ иччханто абхигаджджанто ети, евам̣ дит̣т̣хигатико дит̣т̣хигатиканти дассети. йенева со, тена палехӣти йена со туйхам̣ пат̣исӯро, тена гаччха. пуббева наттхи йадидам̣ йудха̄йа̄ти йам̣ пана идам̣ килесаджа̄там̣ йуддха̄йа сийа̄, там̣ етам̣ пуббева наттхи, бодхимӯлейева пахӣнанти дассети. сесага̄тха̄ па̄кат̣асамбандха̄йева.

839-40. таттха вива̄дайантӣти виваданти. пат̣исеникатта̄ти пат̣иломака̄рако. висеникатва̄ти килесасенам̣ вина̄сетва̄. ким̣ лабхетхоти пат̣ималлам̣ ким̣ лабхиссаси. пасӯра̄ти там̣ парибба̄джакам̣ а̄лапати. йесӣдха наттхӣти йесам̣ идха наттхи.

841. павитакканти ‘‘джайо ну кхо ме бхависсатӣ’’ти а̄дӣни витаккенто. дхонена йугам̣ сама̄гама̄ти дхутакилесена буддхена саддхим̣ йугагга̄хам̣ сама̄панно. на хи твам̣ саккхаси сампайа̄тавети коттхука̄дайо вийа сӣха̄дӣхи, дхонена саха йугам̣ гахетва̄ екападампи сампайа̄тум̣ йугагга̄хамева ва̄ сампа̄детум̣ на саккхиссасӣти. сесам̣ саббаттха па̄кат̣амева̄ти.

параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа

суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа пасӯрасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. ма̄ган̣д̣ийасуттаван̣н̣ана̄

842. дисва̄на тан̣ханти ма̄ган̣д̣ийасуттам̣. ка̄ уппатти? екам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихаранто паччӯсасамайе буддхачаккхуна̄ локам̣ волокенто курӯсу камма̄садхамманигамава̄сино ма̄ган̣д̣ийасса на̄ма бра̄хман̣асса сападжа̄патикасса арахаттӯпаниссайам̣ дисва̄ та̄вадева са̄ваттхито таттха гантва̄ камма̄садхаммасса авидӯре ан̃н̃атарасмим̣ ванасан̣д̣е нисӣди суван̣н̣обха̄сам̣ мун̃чама̄но. ма̄ган̣д̣ийопи тан̇кхан̣ам̣ таттха мукхадхованаттхам̣ гато суван̣н̣обха̄сам̣ дисва̄ ‘‘ким̣ ида’’нти ито чито ча пеккхама̄но бхагавантам̣ дисва̄ аттамано ахоси. тасса кира дхӣта̄ суван̣н̣аван̣н̣а̄, там̣ бахӯ кхаттийакума̄ра̄дайо ва̄райанта̄ на лабханти. бра̄хман̣о евам̣ладдхико хоти ‘‘саман̣ассева нам̣ суван̣н̣аван̣н̣асса дасса̄мӣ’’ти. со бхагавантам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ ме дхӣта̄йа сама̄наван̣н̣о, имасса нам̣ дасса̄мӣ’’ти читтам̣ уппа̄деси. тасма̄ дисва̄ва аттамано ахоси. со вегена гхарам̣ гантва̄ бра̄хман̣им̣ а̄ха – ‘‘бхоти бхоти майа̄ дхӣта̄йа сама̄наван̣н̣о пурисо дит̣т̣хо, алан̇карохи да̄рикам̣, тасса нам̣ дасса̄ма̄’’ти. бра̄хман̣ийа̄ да̄рикам̣ гандходакена нха̄петва̄ ваттхапуппха̄лан̇ка̄ра̄дӣхи алан̇каронтийа̄ ева бхагавато бхиккха̄ча̄равела̄ сампатта̄. атха бхагава̄ камма̄садхаммам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси.

тепи кхо дхӣтарам̣ гахетва̄ бхагавато нисиннока̄сам̣ агамам̣су. таттха бхагавантам̣ адисва̄ бра̄хман̣ӣ ито чито ча вилокентӣ бхагавато нисаджджат̣т̣ха̄нам̣ тин̣асантха̄ракам̣ аддаса. буддха̄нан̃ча адхит̣т̣ха̄набалена нисиннока̄со паданиккхепо ча абйа̄кула̄ хонти. са̄ бра̄хман̣ам̣ а̄ха – ‘‘еса, бра̄хман̣а, тасса тин̣асантха̄ро’’ти? ‘‘а̄ма, бхотӣ’’ти. ‘‘тена хи, бра̄хман̣а, амха̄кам̣ а̄гаманакаммам̣ на сампаджджиссатӣ’’ти. ‘‘касма̄ бхотӣ’’ти? ‘‘пасса, бра̄хман̣а, абйа̄куло тин̣асантха̄ро, несо ка̄мабхогино парибхутто’’ти. бра̄хман̣о ‘‘ма̄, бхоти ман̇гале парийесийама̄не аваман̇галам̣ абхан̣ӣ’’ти а̄ха. пунапи бра̄хман̣ӣ ито чито ча вичарантӣ бхагавато паданиккхепам̣ дисва̄ бра̄хман̣ам̣ а̄ха ‘‘айам̣ тасса паданиккхепо’’ти? ‘‘а̄ма, бхотӣ’’ти. ‘‘пасса, бра̄хман̣а, паданиккхепам̣, на̄йам̣ сатто ка̄месу гадхито’’ти. ‘‘катхам̣ твам̣ бхоти джа̄на̄сӣ’’ти ча вутта̄ аттано н̃а̄н̣абалам̣ дассентӣ а̄ха –

‘‘раттасса хи уккут̣икам̣ падам̣ бхаве,

дут̣т̣хасса хоти анукад̣д̣хитам̣ падам̣;

мӯл̣хасса хоти сахаса̄нупӣл̣итам̣,

виват̣т̣аччхадасса идамӣдисам̣ пада’’нти. (а. ни. ат̣т̣ха. 1.1.260-261; дха. па. ат̣т̣ха. 1.2 са̄ма̄ватӣваттху; висуддхи. 1.45);

айан̃чарахи тесам̣ катха̄ виппаката̄, атха бхагава̄ катабхаттакиччо тамева ванасан̣д̣ам̣ а̄гато. бра̄хман̣ӣ бхагавато варалаккхан̣акхачитам̣ бйа̄маппабха̄париккхиттам̣ рӯпам̣ дисва̄ бра̄хман̣ам̣ а̄ха – ‘‘еса тайа̄, бра̄хман̣а, дит̣т̣хо’’ти? ‘‘а̄ма бхотӣ’’ти. ‘‘а̄гатакаммам̣ на сампаджджиссатева, еварӯпо на̄ма ка̄ме парибхун̃джиссатӣти нетам̣ т̣ха̄нам̣ виджджатӣ’’ти. тесам̣ евам̣ ваданта̄нан̃н̃ева бхагава̄ тин̣асантха̄раке нисӣди. атха бра̄хман̣о дхӣтарам̣ ва̄мена хаттхена гахетва̄ каман̣д̣алум̣ даккхин̣ена хаттхена гахетва̄ бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ ‘‘бхо, паббаджита, тван̃ча суван̣н̣аван̣н̣о айан̃ча да̄рика̄, ануччхавика̄ еса̄ тава, има̄хам̣ бхото бхарийам̣ поса̄ванаттха̄йа даммӣ’’ти ватва̄ бхагавато сантикам̣ гантва̄ да̄тука̄мо ат̣т̣ха̄си. бхагава̄ бра̄хман̣ам̣ ана̄лапитва̄ ан̃н̃ена саддхим̣ саллапама̄но вийа ‘‘дисва̄на тан̣ха’’нти имам̣ га̄тхам̣ абха̄си.

тассаттхо – аджапа̄ланигродхамӯле на̄на̄рӯпа̄ни нимминитва̄ абхика̄мама̄гатам̣ ма̄радхӣтарам̣ дисва̄на тан̣хам̣ аратим̣ раган̃ча чхандаматтампи ме метхунасмим̣ на̄хоси, кимевидам̣ имисса̄ да̄рика̄йа муттакарӣсапун̣н̣ам̣ рӯпам̣ дисва̄ бхависсати саббатха̄ па̄да̄пи нам̣ сампхуситум̣ на иччхе, кутонена сам̣васитунти.

843. тато ма̄ган̣д̣ийо ‘‘паббаджита̄ на̄ма ма̄нусаке ка̄ме паха̄йа диббака̄маттха̄йа паббаджанти, айан̃ча диббепи ка̄ме на иччхати, идампи иттхиратанам̣, ка̄ ну асса дит̣т̣хӣ’’ти пуччхитум̣ дутийам̣ га̄тхама̄ха. таттха ета̄дисам̣ че ратананти диббиттхиратанам̣ сандха̄йа бхан̣ати, на̄ринти аттано дхӣтарам̣ сандха̄йа. дит̣т̣хигатам̣ сӣлаватам̣ ну джӣвитанти дит̣т̣хин̃ча сӣлан̃ча ватан̃ча джӣвитан̃ча. бхавӯпапаттин̃ча вадеси кӣдисанти аттано бхавӯпапаттин̃ча кӣдисам̣ вадасӣти.

844. ито пара̄ две га̄тха̄ висаджджанапуччха̄найена паваттатта̄ па̄кат̣асамбандха̄йева. та̄су пат̣хамага̄тха̄йа сан̇кхепаттхо – тасса майхам̣, ма̄ган̣д̣ийа, два̄сат̣т̣хидит̣т̣хигатадхаммесу ниччхинитва̄ ‘‘идамева саччам̣, могхаман̃н̃а’’нти евам̣ идам̣ вада̄мӣти самуггахитам̣ на хоти наттхи на виджджати. ким̣ка̄ран̣а̄? ахан̃хи пассанто дит̣т̣хӣсу а̄дӣнавам̣ кан̃чи дит̣т̣хим̣ аггахетва̄ сачча̄ни павичинанто аджджхаттам̣ ра̄га̄дӣнам̣ сантибха̄вена аджджхаттасантисан̇кха̄там̣ нибба̄намева аддасанти.

845. дутийага̄тха̄йа сан̇кхепаттхо – йа̄нима̄ни дит̣т̣хигата̄ни техи техи саттехи виниччхинитва̄ гахитатта̄ виниччхайа̄ти ча аттано паччайехи абхисан̇кхатабха̄ва̄дина̄ найена пакаппита̄ни ча̄ти вуччанти. те твам̣ муни дит̣т̣хигатадхамме аггахетва̄ аджджхаттасантӣти йаметаматтхам̣ брӯси, а̄чиккха ме, катхам̣ ну дхӣрехи паведитам̣ катхам̣ пака̄ситам̣ дхӣрехи там̣ паданти.

846. атхасса бхагава̄ йатха̄ йена упа̄йена там̣ падам̣ дхӣрехи пака̄ситам̣, там̣ упа̄йам̣ сапат̣ипаккхам̣ дассенто ‘‘на дит̣т̣хийа̄’’ти га̄тхама̄ха. таттха ‘‘на дит̣т̣хийа̄’’тиа̄дӣхи дит̣т̣хисутиат̣т̣хасама̄паттин̃а̄н̣аба̄хирасӣлаббата̄ни пат̣иккхипати. ‘‘суддхима̄ха̄’’ти еттха вуттам̣ а̄ха-саддам̣ саббаттха нака̄рена саддхим̣ йоджетва̄ пурисабйаттайам̣ катва̄ ‘‘дит̣т̣хийа̄ суддхим̣ на̄хам̣ катхемӣ’’ти еваматтхо ведитаббо. йатха̄ четтха, евам̣ уттарападесупи. таттха ча адит̣т̣хийа̄ на̄ха̄ти дасаваттхукам̣ самма̄дит̣т̣хим̣ вина̄ на катхеми. татха̄ ассутийа̄ти наван̇гам̣ саванам̣ вина̄. ан̃а̄н̣а̄ти каммасса катасачча̄нуломикан̃а̄н̣ам̣ вина̄. асӣлата̄ти па̄тимоккхасам̣варам̣ вина̄. аббата̄ти дхутан̇гаватам̣ вина̄. нопи тена̄ти тесу екамекена дит̣т̣хиа̄диматтена̄пи но катхемӣти еваматтхо ведитаббо. ете ча ниссаджджа ануггаха̄йа̄ти ете ча пуриме дит̣т̣хиа̄дибхеде кан̣хапаккхийе дхамме самуггха̄такаран̣ена ниссаджджа, паччхиме адит̣т̣хиа̄дибхеде суккапаккхийе атаммайата̄паджджанена ануггаха̄йа. санто анисса̄йа бхавам̣ на джаппети има̄йа пат̣ипаттийа̄ ра̄га̄дивӯпасамена санто чаккха̄дӣсу кан̃чи дхаммам̣ анисса̄йа екампи бхавам̣ апихетум̣ апаттхетум̣ саматтхо сийа̄, айамасса аджджхаттасантӣти адхиппа̄йо.

847. евам̣ вутте вачанаттхам̣ асаллаккхенто ма̄ган̣д̣ийо ‘‘но че кира̄’’ти га̄тхама̄ха. таттха дит̣т̣ха̄дӣни вуттанайа̄нева. кан̣хапаккхийа̄нийева пана сандха̄йа убхайатра̄пи а̄ха. а̄ха-саддам̣ пана ночекира-саддена йоджетва̄ ‘‘но че кира̄ха но че кира катхесӣ’’ти евам̣ аттхо дат̣т̣хаббо. момуханти атимӯл̣хам̣, моханам̣ ва̄. паччентӣти джа̄нанти.

848. атхасса бхагава̄ там̣ дит̣т̣хим̣ нисса̄йа пуччхам̣ пат̣иккхипанто ‘‘дит̣т̣хин̃ча нисса̄йа̄’’ти га̄тхама̄ха. тассаттхо – твам̣, ма̄ган̣д̣ийа, дит̣т̣хим̣ нисса̄йа пунаппунам̣ пуччхама̄но йа̄ни те дит̣т̣хигата̄ни самуггахита̄ни, тесвева самуггахӣтесу евам̣ памохам̣ а̄гато, ито ча майа̄ вуттааджджхаттасантито пат̣ипаттито дхаммадесанато ва̄ ан̣умпи йуттасан̃н̃ам̣ на пассаси, тена ка̄ран̣ена твам̣ имам̣ дхаммам̣ момухато пассасӣти.

849. евам̣ самуггахитесу памохена ма̄ган̣д̣ийасса вива̄да̄паттим̣ дассетва̄ ида̄ни тесу ан̃н̃есу ча дхаммесу вигатаппамохасса аттано ниббива̄датам̣ дассенто ‘‘само висесӣ’’ти га̄тхама̄ха. тассаттхо – йо евам̣ тивидхама̄нена ва̄ дит̣т̣хийа̄ ва̄ ман̃н̃ати, со тена ма̄нена та̄йа дит̣т̣хийа̄ тена ва̄ пуггалена вивадеййа. йо пана амха̄дисо има̄су тӣсу видха̄су авикампама̄но, само висесӣти на тасса хоти, на ча хӣноти па̄т̣хасесо.

850. кин̃ча бхиййо – саччанти соти га̄тха̄. тассаттхо – со еварӯпо пахӣнама̄надит̣т̣хико ма̄дисо ба̄хитапа̄патта̄дина̄ найена бра̄хман̣о ‘‘идамева сачча’’нти ким̣ вадеййа ким̣ ваттхум̣ бхан̣еййа, кена ва̄ ка̄ран̣ена бхан̣еййа, ‘‘майхам̣ саччам̣, туйхам̣ муса̄’’ти ва̄ кена ма̄нена дит̣т̣хийа̄ пуггалена ва̄ вивадеййа? йасмим̣ ма̄дисе кхӣн̣а̄саве ‘‘садисохамасмӣ’’ти паваттийа̄ самам̣ ва̄, итарадвайабха̄вена паваттийа̄ висамам̣ ва̄ ман̃н̃итам̣ наттхи, со сама̄на̄дӣсу кена ва̄дам̣ пат̣исам̣йуджеййа пат̣иппхареййа̄ти. нану екам̣сенева еварӯпо пуггало – окам̣ паха̄йа̄ти га̄тха̄?

851. таттха окам̣ паха̄йа̄ти рӯпаваттха̄дивин̃н̃а̄н̣асса ока̄сам̣ татра чхандара̄гаппаха̄нена чхад̣д̣етва̄. аникетаса̄рӣти рӯпанимиттаникета̄дӣни тан̣ха̄васена асаранто. га̄ме акуббам̣ муни сантхава̄нӣти га̄ме гихисантхава̄ни акаронто. ка̄мехи риттоти ка̄месу чхандара̄га̄бха̄вена саббака̄мехи путхубхӯто. апуреккхара̄ноти а̄йатим̣ аттабха̄вам̣ анабхиниббаттенто. катхам̣ на виггайха джанена кайира̄ти джанена саддхим̣ вигга̄хикакатхам̣ на катхеййа. со еварӯпо – йехи вивиттоти га̄тха̄.

852. таттха йехӣти йехи дит̣т̣хигатехи. вивитто вичареййа̄ти ритто чареййа. на та̄ни уггайха вадеййа на̄готи ‘‘а̄гум̣ на каротӣ’’тиа̄дина̄ (чӯл̣ани. бхадра̄вудхама̄н̣авапуччха̄ниддеса 70; па̄ра̄йана̄нугӣтига̄тха̄ниддеса 102) найена на̄го та̄ни дит̣т̣хигата̄ни уггахетва̄ на вадеййа. джаламбуджанти джаласан̃н̃ите амбумхи джа̄там̣ кан̣т̣акана̄л̣ам̣ ва̄риджам̣, падуманти вуттам̣ хоти. йатха̄ джалена пан̇кена ча нӯпалиттанти там̣ падумам̣ йатха̄ джалена ча пан̇кена ча анупалиттам̣ хоти, евам̣ муни сантива̄до агиддхоти евам̣ аджджхаттасантива̄до муни гедха̄бха̄вена агиддхо. ка̄ме ча локе ча анӯпалиттоти дувидхепи ка̄ме апа̄йа̄дике ча локе двӣхипи лепехи анупалитто хоти.

853. кин̃ча бхиййо – на ведагӯти га̄тха̄. таттха на ведагӯ дит̣т̣хийа̄йакоти чатумаггаведагӯ ма̄дисо дит̣т̣хийа̄йако на хоти, дит̣т̣хийа̄ гаччханто ва̄, там̣ са̄рато пачченто ва̄ на хоти. таттха вачанаттхо – йа̄йатӣти йа̄йако, каран̣авачанена дит̣т̣хийа̄ йа̄тӣти дит̣т̣хийа̄йако. упайогаттхе са̄мивачанена дит̣т̣хийа̄ йа̄тӣтипи дит̣т̣хийа̄йако. на мутийа̄ са ма̄наметӣти мутарӯпа̄дибхеда̄йа мутийа̄пи со ма̄нам̣ на ети. на хи таммайо соти тан̣ха̄дит̣т̣хивасена таммайо хоти таппара̄йан̣о, айам̣ пана на та̄дисо. на каммуна̄ нопи сутена неййоти пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ра̄дина̄ каммуна̄ ва̄ сутасуддхиа̄дина̄ сутена ва̄ со нетаббо на хоти. анӯпанӣто са нивесанесӯти со двиннампи упайа̄нам̣ пахӣнатта̄ саббесу тан̣ха̄дит̣т̣хинивесанесу анӯпанӣто. тасса ча евам̣видхасса – сан̃н̃а̄вираттасса̄ти га̄тха̄.

854. таттха сан̃н̃а̄вираттасса̄ти неккхаммасан̃н̃а̄пуббан̇гама̄йа бха̄вана̄йа пахӣнака̄ма̄дисан̃н̃асса. имина̄ падена убхатобха̄гавимутто саматхайа̄нико адхиппето. пан̃н̃а̄вимуттасса̄ти випассана̄пуббан̇гама̄йа бха̄вана̄йа саббакилесехи вимуттасса. имина̄ суккхавипассако адхиппето. сан̃н̃ан̃ча дит̣т̣хин̃ча йе аггахесум̣, те гхат̣т̣айанта̄ вичаранти локети йе ка̄масан̃н̃а̄дикам̣ сан̃н̃ам̣ аггахесум̣, те висесато гахат̣т̣ха̄ ка̄ма̄дхикаран̣ам̣, йе ча дит̣т̣хим̣ аггахесум̣, те висесато паббаджита̄ дхамма̄дхикаран̣ам̣ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ гхат̣т̣ента̄ вичарантӣти. сесаметтха йам̣ авуттам̣, там̣ вутта̄нуса̄ренева ведитаббам̣. десана̄парийоса̄не бра̄хман̣о ча бра̄хман̣ӣ ча паббаджитва̄ арахаттам̣ па̄пун̣им̣сӯти.

параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа

суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа ма̄ган̣д̣ийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. пура̄бхедасуттаван̣н̣ана̄

855. катхам̣дассӣти пура̄бхедасуттам̣. ка̄ уппатти? имасса суттасса ито паресан̃ча пан̃чаннам̣ калахавива̄дачӯл̣абйӯхамаха̄бйӯхатуват̣акааттадан̣д̣асутта̄нам̣ самма̄парибба̄джанӣйасса уппаттийам̣ вуттанайенева са̄ман̃н̃ато уппатти вутта̄. висесато пана йатхева тасмим̣ маха̄самайе ра̄гачаритадевата̄нам̣ саппа̄йавасена дхаммам̣ десетум̣ ниммитабуддхена атта̄нам̣ пуччха̄петва̄ самма̄парибба̄джанӣйасуттамабха̄си, евам̣ тасмим̣йева маха̄самайе ‘‘ким̣ ну кхо пура̄ сарӣрабхеда̄ каттабба’’нти уппанначитта̄нам̣ девата̄нам̣ читтам̣ н̃атва̄ та̄сам̣ ануггахаттхам̣ ад̣д̣хател̣асабхиккхусатапарива̄рам̣ ниммитабуддхам̣ а̄ка̄сена а̄нетва̄ тена атта̄нам̣ пуччха̄петва̄ имам̣ суттамабха̄си.

таттха пуччха̄йа та̄ва со ниммито катхам̣дассӣти адхипан̃н̃ам̣ катхам̣сӣлоти адхисӣлам̣, упасантоти адхичиттам̣ пуччхати. сесам̣ па̄кат̣амева.

856. виссаджджане пана бхагава̄ сарӯпена адхипан̃н̃а̄дӣни ависсаджджетва̄ва адхипан̃н̃а̄диппабха̄вена йесам̣ килеса̄нам̣ упасама̄ ‘‘упасанто’’ти вуччати, на̄на̄девата̄нам̣ а̄сайа̄нуломена тесам̣ упасамамева дӣпенто ‘‘вӣтатан̣хо’’тиа̄дика̄ га̄тха̄йо абха̄си. таттха а̄дито ат̣т̣ханнам̣ га̄тха̄нам̣ ‘‘там̣ брӯми упасанто’’ти има̄йа га̄тха̄йа самбандхо ведитаббо. тато пара̄сам̣ ‘‘са ве сантоти вуччатӣ’’ти имина̄ саббапаччхимена падена.

анупадаван̣н̣ана̄найена ча – вӣтатан̣хо пура̄ бхеда̄ти йо сарӣрабхеда̄ пуббамева пахӣнатан̣хо. пуббамантаманисситоти атӣтаддха̄дибхедам̣ пуббантаманиссито. вемаджджхенупасан̇кхеййоти паччуппаннепи аддхани ‘‘ратто’’тиа̄дина̄ найена на упасан̇кха̄таббо. тасса наттхи пураккхатанти тасса арахато двиннам̣ пуреккха̄ра̄нам̣ абха̄ва̄ ана̄гате аддхани пураккхатампи наттхи, там̣ брӯми упасантоти еваметтха йоджана̄ ведитабба̄. еса найо саббаттха. ито парам̣ пана йоджанам̣ адассетва̄ анутта̄нападаван̣н̣анам̣йева карисса̄ма.

857. асанта̄сӣти тена тена ала̄бхакена асантасанто. авикаттхӣти сӣла̄дӣхи авикаттханасӣло. акуккучоти хаттхакуккуча̄дивирахито. мантабха̄н̣ӣти манта̄йа париггахетва̄ ва̄чам̣ бха̄сита̄. ануддхатоти уддхаччавирахито. са ве ва̄ча̄йатоти со ва̄ча̄йа йато сам̣йато чатудосавирахитам̣ ва̄чам̣ бха̄сита̄ хоти.

858. нира̄саттӣти ниттан̣хо. вивекадассӣ пхассесӯти паччуппаннесу чаккхусампхасса̄дӣсу атта̄дибха̄вавивекам̣ пассати. дит̣т̣хӣсу ча на нӣйатӣти два̄сат̣т̣хидит̣т̣хӣсу ка̄йачи дит̣т̣хийа̄ на нӣйати.