5. па̄ра̄йанавагго

ваттхуга̄тха̄ван̣н̣ана̄

983. косала̄нам̣ пура̄ рамма̄ти па̄ра̄йанаваггасса ваттхуга̄тха̄. та̄сам̣ уппатти – атӣте кира ба̄ра̄н̣асива̄сӣ еко руккхавад̣д̣хакӣ саке а̄чарийаке адутийо, тасса сол̣аса сисса̄, екамекасса сахассам̣ антева̄сика̄. евам̣ те саттараса̄дхикасол̣асасахасса̄ а̄чарийантева̄сино саббепи ба̄ра̄н̣асим̣ упанисса̄йа джӣвикам̣ каппента̄ паббатасамӣпам̣ гантва̄ руккхе гахетва̄ таттхева на̄на̄па̄са̄давикатийо нит̣т̣ха̄петва̄ куллам̣ бандхитва̄ ган̇га̄йа ба̄ра̄н̣асим̣ а̄нетва̄ саче ра̄джа̄ аттхико хоти, ран̃н̃о, екабхӯмикам̣ ва̄…пе… саттабхӯмикам̣ ва̄ па̄са̄дам̣ йоджетва̄ денти. но че, ан̃н̃есампи викин̣итва̄ путтада̄рам̣ посенти. атха несам̣ екадивасам̣ а̄чарийо ‘‘на сакка̄ вад̣д̣хакикаммена ниччам̣ джӣвикам̣ каппетум̣, дуккаран̃хи джара̄ка̄ле етам̣ камма’’нти чинтетва̄ антева̄сике а̄мантеси – ‘‘та̄та̄, удумбара̄дайо, аппаса̄раруккхе а̄нетха̄’’ти. те ‘‘са̄дхӯ’’ти пат̣иссун̣итва̄ а̄найим̣су. со техи кат̣т̣хасакун̣ам̣ катва̄ тасса аббхантарам̣ пависитва̄ йантам̣ пӯреси. кат̣т̣хасакун̣о супан̣н̣ара̄джа̄ вийа а̄ка̄сам̣ лан̇гхитва̄ ванасса упари чаритва̄ антева̄сӣнам̣ пурато орухи. атха а̄чарийо сиссе а̄ха – ‘‘та̄та̄, ӣдиса̄ни кат̣т̣хава̄хана̄ни катва̄ сакка̄ сакаладжамбудӣпе раджджам̣ гахетум̣, тумхепи, та̄та̄, ета̄ни каротха, раджджам̣ гахетва̄ джӣвисса̄ма, дуккхам̣ вад̣д̣хакисиппена джӣвиту’’нти. те татха̄ катва̄ а̄чарийасса пат̣иведесум̣. тато не а̄чарийо а̄ха – ‘‘катамам̣, та̄та̄, раджджам̣ ган̣ха̄ма̄’’ти? ‘‘ба̄ра̄н̣асираджджам̣ а̄чарийа̄’’ти. ‘‘алам̣, та̄та̄, ма̄ етам̣ руччи, майан̃хи там̣ гахетва̄пи ‘вад̣д̣хакира̄джа̄ вад̣д̣хакийувара̄джа̄’ти вад̣д̣хакива̄да̄ на муччисса̄ма, маханто джамбудӣпо, ан̃н̃аттха гаччха̄ма̄’’ти.

тато сапуттада̄ра̄ кат̣т̣хава̄хана̄ни, абхирухитва̄ саджджа̄вудха̄ хутва̄ химаванта̄бхимукха̄ гантва̄ химавати ан̃н̃атарам̣ нагарам̣ пависитва̄ ран̃н̃о нивесанейева паччут̣т̣хахам̣су. те таттха раджджам̣ гахетва̄ а̄чарийам̣ радждже абхисин̃чим̣су. со ‘‘кат̣т̣хава̄хано ра̄джа̄’’ти па̄кат̣о ахоси. тампи нагарам̣ тена гахитатта̄ ‘‘кат̣т̣хава̄хананагара’’нтвева на̄мам̣ лабхи, татха̄ сакаларат̣т̣хампи. кат̣т̣хава̄хано ра̄джа̄ дхаммико ахоси, татха̄ йувара̄джа̄ амаччат̣т̣ха̄несу ча т̣хапита̄ сол̣аса сисса̄. там̣ рат̣т̣хам̣ ран̃н̃а̄ чатӯхи сан̇гахаваттхӯхи сан̇гайхама̄нам̣ ативийа иддхам̣ пхӣтам̣ нирупаддаван̃ча ахоси. на̄гара̄ джа̄напада̄ ра̄джа̄нан̃ча ра̄джапарисан̃ча ативийа мама̄йим̣су ‘‘бхаддако но ра̄джа̄ ладдхо, бхаддика̄ ра̄джапариса̄’’ти.

атхекадивасам̣ маджджхимадесато ва̄н̣иджа̄ бхан̣д̣ам̣ гахетва̄ кат̣т̣хава̄хананагарам̣ а̄гамам̣су пан̣н̣а̄ка̄ран̃ча гахетва̄ ра̄джа̄нам̣ пассим̣су. ра̄джа̄ ‘‘куто а̄гататтха̄’’ти саббам̣ пуччхи. ‘‘ба̄ра̄н̣асито дева̄’’ти. со таттха саббам̣ паваттим̣ пуччхитва̄ – ‘‘тумха̄кам̣ ран̃н̃а̄ саддхим̣ мама миттабха̄вам̣ каротха̄’’ти а̄ха. те ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхим̣су. со тесам̣ париббайам̣ датва̄ гаманака̄ле сампатте пуна а̄дарена ватва̄ виссаджджеси. те ба̄ра̄н̣асим̣ гантва̄ тасса ран̃н̃о а̄рочесум̣. ра̄джа̄ ‘‘кат̣т̣хава̄ханарат̣т̣ха̄ а̄гата̄нам̣ ва̄н̣иджака̄нам̣ аджджатагге сун̇кам̣ мун̃ча̄мӣ’’ти бхерим̣ чара̄петва̄ ‘‘аттху ме кат̣т̣хава̄хано митто’’ти двепи адит̣т̣хамитта̄ ахесум̣. кат̣т̣хава̄ханопи ча саканагаре бхерим̣ чара̄песи – ‘‘аджджатагге ба̄ра̄н̣асито а̄гата̄нам̣ ва̄н̣иджака̄нам̣ сун̇кам̣ мун̃ча̄ми, париббайо ча несам̣ да̄таббо’’ти. тато ба̄ра̄н̣асира̄джа̄ кат̣т̣хава̄ханасса лекхам̣ песеси ‘‘саче тасмим̣ джанападе дат̣т̣хум̣ ва̄ сотум̣ ва̄ арахарӯпам̣ кин̃чи аччхарийам̣ уппаджджати, амхепи даккха̄пету ча са̄вету ча̄’’ти. сописса татхева пат̣илекхам̣ песеси. евам̣ тесам̣ катикам̣ катва̄ васанта̄нам̣ када̄чи кат̣т̣хава̄ханасса атимахаггха̄ аччантасукхума̄ камбала̄ уппаджджим̣су ба̄ласӯрийарасмисадиса̄ ван̣н̣ена. те дисва̄ ра̄джа̄ ‘‘мама саха̄йасса песемӣ’’ти дантака̄рехи ат̣т̣ха дантакаран̣д̣аке ликха̄петва̄ тесу каран̣д̣акесу те камбале паккхипитва̄ ла̄кха̄чарийехи бахи ла̄кха̄гол̣акасадисе ка̄ра̄петва̄ ат̣т̣хапи ла̄кха̄гол̣аке самугге паккхипитва̄ ваттхена вет̣хетва̄ ра̄джамуддика̄йа лан̃чхетва̄ ‘‘ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о детха̄’’ти амачче песеси. лекхан̃ча ада̄си ‘‘айам̣ пан̣н̣а̄ка̄ро нагарамаджджхе амаччапаривутена пеккхитаббо’’ти.

те гантва̄ ба̄ра̄н̣асиран̃н̃о адам̣су. со лекхам̣ ва̄четва̄ амачче саннипа̄тетва̄ нагарамаджджхе ра̄джан̇ган̣е лан̃чханам̣ бхиндитва̄ паливет̣ханам̣ апанетва̄ самуггам̣ виваритва̄ ат̣т̣ха ла̄кха̄гол̣аке дисва̄ ‘‘мама саха̄йо ла̄кха̄гол̣акехи кӣл̣анакаба̄лака̄нам̣ вийа майхам̣ ла̄кха̄гол̣аке песесӣ’’ти ман̇ку хутва̄ екам̣ ла̄кха̄гол̣акам̣ аттано нисинна̄сане пахари. та̄вадева ла̄кха̄ парипати, дантакаран̣д̣ако виварам̣ датва̄ двебха̄го ахоси. со аббхантаре камбалам̣ дисва̄ итарепи вивари саббаттха татхева ахоси. екамеко камбало дӣгхато сол̣асахаттхо виттха̄рато ат̣т̣хахаттхо. паса̄рите камбале ра̄джан̇ган̣ам̣ сӯрийаппабха̄йа обха̄ситамива ахоси. там̣ дисва̄ маха̄джано ан̇гулийо видхуни, челуккхепан̃ча ака̄си, ‘‘амха̄кам̣ ран̃н̃о адит̣т̣хасаха̄йо кат̣т̣хава̄ханара̄джа̄ еварӯпам̣ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ песеси, йуттам̣ еварӯпам̣ миттам̣ ка̄ту’’нти аттамано ахоси. ра̄джа̄ воха̄рике паккоса̄петва̄ екамекам̣ камбалам̣ аггха̄песи, саббепи анаггха̄ ахесум̣. тато чинтеси – ‘‘паччха̄ песентена пат̣хамам̣ песитапан̣н̣а̄ка̄рато атирекам̣ песетум̣ ват̣т̣ати, саха̄йена ча ме анаггхо пан̣н̣а̄ка̄ро песито, ким̣ ну, кхо, ахам̣ саха̄йасса песеййа’’нти? тена ча самайена кассапо бхагава̄ уппаджджитва̄ ба̄ра̄н̣асийам̣ вихарати. атха ран̃н̃о етадахоси – ‘‘ваттхуттайаратанато ан̃н̃ам̣ уттамаратанам̣ наттхи, ханда̄хам̣ ваттхуттайаратанасса уппаннабха̄вам̣ саха̄йасса песемӣ’’ти. со –

‘‘буддхо локе самуппанно, хита̄йа саббапа̄н̣инам̣;

дхаммо локе самуппанно, сукха̄йа саббапа̄н̣инам̣;

сан̇гхо локе самуппанно, пун̃н̃аккхеттам̣ ануттара’’нти. –

имам̣ га̄тхам̣, йа̄ва арахаттам̣, та̄ва екабхиккхусса пат̣ипаттин̃ча суван̣н̣апат̣т̣е джа̄тихин̇гулакена ликха̄петва̄ саттаратанамайе самугге паккхипитва̄ там̣ самуггам̣ ман̣имайе самугге, ман̣имайам̣ маса̄рагалламайе, маса̄рагалламайам̣ лохитан̇гамайе, лохитан̇гамайам̣, суван̣н̣амайе, суван̣н̣амайам̣ раджатамайе, раджатамайам̣ дантамайе, дантамайам̣ са̄рамайе, са̄рамайам̣ самуггам̣ пел̣а̄йа паккхипитва̄ пел̣ам̣ дуссена вет̣хетва̄ лан̃чхетва̄ маттаварава̄ран̣ам̣ сован̣н̣аддхаджам̣ сован̣н̣а̄лан̇ка̄ра хемаджа̄ласан̃чханнам̣ ка̄ретва̄ тассупари паллан̇кам̣ пан̃н̃а̄петва̄ паллан̇ке пел̣ам̣ а̄ропетва̄ сетаччхаттена дха̄рийама̄нена саббагандхапуппха̄дӣхи пӯджа̄йа карийама̄на̄йа саббата̄л̣а̄вачарехи тхутисата̄ни га̄йама̄нехи йа̄ва аттано раджджасӣма̄, та̄ва маггам̣ алан̇ка̄ра̄петва̄ сайамева неси. татра ча т̣хатва̄ са̄мантара̄джӯнам̣ пан̣н̣а̄ка̄рам̣ песеси – ‘‘евам̣ саккаронтехи айам̣ пан̣н̣а̄ка̄ро песетаббо’’ти. там̣ сутва̄ те те ра̄джа̄но пат̣имаггам̣ а̄гантва̄ йа̄ва кат̣т̣хава̄ханасса раджджасӣма̄, та̄ва найим̣су.

кат̣т̣хава̄ханопи сутва̄ пат̣имаггам̣ а̄гантва̄ татхева пӯдженто нагарам̣ павесетва̄ амачче ча на̄гаре ча саннипа̄та̄петва̄ ра̄джан̇ган̣е паливет̣ханадуссам̣ апанетва̄ пел̣ам̣ виваритва̄ пел̣а̄йа самуггам̣ пасситва̄ анупуббена саббасамугге виваритва̄ суван̣н̣апат̣т̣е лекхам̣ пасситва̄ ‘‘каппасатасахассехи атидуллабхам̣ мама саха̄йо пан̣н̣а̄ка̄раратанам̣ песесӣ’’ти аттамано хутва̄ ‘‘асутапуббам̣ вата сун̣имха̄ ‘буддхо локе уппанно’ти, йам̣нӯна̄хам̣ гантва̄ буддхан̃ча пассеййам̣ дхамман̃ча сун̣еййа’’нти чинтетва̄ амачче а̄мантеси – ‘‘буддхадхаммасан̇гхаратана̄ни кира локе уппанна̄ни, ким̣ ка̄таббам̣ ман̃н̃атха̄’’ти. те а̄хам̣су – ‘‘идхева тумхе, маха̄ра̄джа, хотха, майам̣ гантва̄ паваттим̣ джа̄нисса̄ма̄’’ти.

тато сол̣асасахассапарива̄ра̄ сол̣аса амачча̄ ра̄джа̄нам̣ абхива̄детва̄ ‘‘йади буддхо локе уппанно пуна дассанам̣ наттхи, йади на уппанно, а̄гамисса̄ма̄’’ти ниггата̄. ран̃н̃о пана бха̄гинеййо паччха̄ ра̄джа̄нам̣ вандитва̄ ‘‘ахампи гаччха̄мӣ’’ти а̄ха. та̄та, твам̣ таттха буддхуппа̄дам̣ н̃атва̄ пуна а̄гантва̄ мама а̄рочехӣти. со ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ агама̄си. те саббепи саббаттха екараттива̄сена гантва̄ ба̄ра̄н̣асим̣ патта̄. асампаттесвева ча тесу бхагава̄ паринибба̄йи. те ‘‘ко буддхо, кухим̣ буддхо’’ти сакалавиха̄рам̣ а̄хин̣д̣анта̄ саммукхаса̄ваке дисва̄ пуччхим̣су. те несам̣ ‘‘буддхо париниббуто’’ти а̄чиккхим̣су. те ‘‘ахо дӯраддха̄нам̣ а̄гантва̄ дассанаматтампи на лабхимха̄’’ти паридевама̄на̄ ‘‘ким̣, бханте, кочи бхагавата̄ диннаова̄до аттхӣ’’ти пуччхим̣су. а̄ма, упа̄сака̄ аттхи, саран̣аттайе патит̣т̣ха̄таббам̣, пан̃часӣла̄ни сама̄да̄табба̄ни, ат̣т̣хан̇гасаманна̄гато упосатхо упаваситаббо, да̄нам̣ да̄таббам̣, паббаджитаббанти. те сутва̄ там̣ бха̄гинеййам̣ амаччам̣ т̣хапетва̄ саббе паббаджим̣су. бха̄гинеййо парибхогадха̄тум̣ гахетва̄ кат̣т̣хава̄ханарат̣т̣ха̄бхимукхо пакка̄ми. парибхогадха̄ту на̄ма бодхируккхапаттачӣвара̄дӣни. айам̣ пана бхагавато дхаммакаран̣ам̣ дхаммадхарам̣ винайадхарамекам̣ тхеран̃ча гахетва̄ пакка̄ми, анупуббена ча нагарам̣ гантва̄ ‘‘буддхо локе уппанно ча париниббутто ча̄’’ти ран̃н̃о а̄рочетва̄ бхагавата̄ диннова̄дам̣ а̄чиккхи. ра̄джа̄ тхерам̣ упасан̇камитва̄ дхаммам̣ сутва̄ виха̄рам̣ ка̄ра̄петва̄ четийам̣ патит̣т̣ха̄петва̄ бодхируккхам̣ ропетва̄ саран̣аттайе пан̃часу ча ниччасӣлесу патит̣т̣ха̄йа ат̣т̣хан̇гупетам̣ упосатхам̣ упавасанто да̄на̄дӣни денто йа̄вата̄йукам̣ т̣хатва̄ ка̄ма̄вачарадевалоке ниббатти. тепи сол̣асасахасса̄ паббаджитва̄ путхуджджанака̄лакирийам̣ катва̄ тассева ран̃н̃о парива̄ра̄ сампаджджим̣су.

те екам̣ буддхантарам̣ девалоке кхепетва̄ амха̄кам̣ бхагавати ануппаннейева девалокато чавитва̄ а̄чарийо пасенадиран̃н̃о питу пурохитасса путто джа̄то на̄мена ‘‘ба̄варӣ’’ти, тӣхи маха̄пурисалаккхан̣ехи саманна̄гато тин̣н̣ам̣ веда̄нам̣ па̄рагӯ, питуно ча аччайена пурохитат̣т̣ха̄не ат̣т̣ха̄си. авасеса̄пи сол̣аса̄дхикасол̣асасахасса̄ таттхева са̄ваттхийа̄ бра̄хман̣акуле ниббатта̄. тесу сол̣аса джет̣т̣хантева̄сино ба̄варисса сантике сиппам̣ уггахесум̣, итаре сол̣асасахасса̄ тесам̣йева сантикети евам̣ те пунапи саббе сама̄гаччхим̣су. маха̄косалара̄джа̄пи ка̄ламака̄си, тато пасенадим̣ радждже абхисин̃чим̣су. ба̄варӣ тасса̄пи пурохито ахоси. ра̄джа̄ питара̄ диннан̃ча ан̃н̃ан̃ча бхогам̣ ба̄варисса ада̄си. со хи дахарака̄ле тассева сантике сиппам̣ уггахеси. тато ба̄варӣ ран̃н̃о а̄рочеси – ‘‘паббаджисса̄махам̣, маха̄ра̄джа̄’’ти. ‘‘а̄чарийа, тумхесу т̣хитесу мама пита̄ т̣хито вийа хоти, ма̄ паббаджиттха̄’’ти. ‘‘алам̣, маха̄ра̄джа, паббаджисса̄мӣ’’ти. ра̄джа̄ ва̄ретум̣ асакконто ‘‘са̄йам̣ па̄там̣ мама дассанат̣т̣ха̄не ра̄джуййа̄не паббаджатха̄’’ти йа̄чи. а̄чарийо сол̣асасахассапарива̄рехи сол̣асахи сиссехи саддхим̣ та̄пасапаббаджджам̣ паббаджитва̄ ра̄джуййа̄не васи, ра̄джа̄ чатӯхи паччайехи упат̣т̣хахати. са̄йам̣ па̄тан̃часса упат̣т̣ха̄нам̣ гаччхати.

атхекадивасам̣ антева̄сино а̄чарийам̣ а̄хам̣су – ‘‘нагарасамӣпе ва̄со на̄ма маха̄палибодхо, виджанасампа̄там̣ а̄чарийа ока̄сам̣ гаччха̄ма, пантасена̄санава̄со на̄ма бахӯпака̄ро паббаджита̄на’’нти. а̄чарийо ‘‘са̄дхӯ’’ти сампат̣иччхитва̄ ран̃н̃о а̄рочеси. ра̄джа̄ тиккхаттум̣ ва̄ретва̄ ва̄ретум̣ асакконто двесатасахасса̄ни каха̄пан̣а̄ни датва̄ две амачче а̄н̣а̄песи ‘‘йаттха исиган̣о ва̄сам̣ иччхати, таттха ассамам̣ катва̄ детха̄’’ти. тато а̄чарийо сол̣аса̄дхикасол̣асасахассаджат̣илапаривуто амаччехи ануггахама̄но уттараджанапада̄ даккхин̣аджанапада̄бхимукхо агама̄си. таматтхам̣ гахетва̄ а̄йасма̄ а̄нандо сан̇гӣтика̄ле па̄ра̄йанаваггасса нида̄нам̣ а̄ропенто има̄ га̄тха̄йо абха̄си.

таттха косала̄нам̣ пура̄ти косаларат̣т̣хасса нагара̄, са̄ваттхитоти вуттам̣ хоти. а̄кин̃чан̃н̃анти акин̃чанабха̄вам̣, париггахӯпакаран̣авивеканти вуттам̣ хоти.

984. со ассакасса висайе, ал̣акасса сама̄санети со бра̄хман̣о ассакасса ча ал̣акасса ча̄ти двиннампи ра̄джӯнам̣ сама̄санне висайе а̄санне рат̣т̣хе, двиннампи рат̣т̣ха̄нам̣ маджджхети адхиппа̄йо. годха̄варӣ кӯлети годха̄варийа̄ надийа̄ кӯле. йаттха годха̄варӣ двидха̄ бхиджджитва̄ тийоджанаппама̄н̣ам̣ антарадӣпамака̄си саббам̣ капит̣т̣хаванасан̃чханнам̣, йаттха пуббесарабхан̇га̄дайо васим̣су, тасмим̣ десети адхиппа̄йо. со кира там̣ падесам̣ дисва̄ ‘‘айам̣ пуббасаман̣а̄лайо паббаджитаса̄руппа’’нти амачча̄нам̣ ниведеси. амачча̄ бхӯмиггахан̣аттхам̣ ассакаран̃н̃о сатасахассам̣, ал̣акаран̃н̃о сатасахассам̣ адам̣су. те тан̃ча падесам̣ ан̃н̃ан̃ча двийоджанаматтанти саббампи пан̃чайоджанаматтам̣ падесам̣ адам̣су. тесам̣ кира раджджасӣмантаре со падесо хоти. амачча̄ таттха ассамам̣ ка̄ретва̄ са̄ваттхито ча ан̃н̃ампи дханам̣ а̄хара̄петва̄ гочарага̄мам̣ нивесетва̄ агамам̣су. ун̃чхе на ча пхалена ча̄ти ун̃чха̄чарийа̄йа ча ванамӯлапхалена ча. тасма̄ вуттам̣ ‘‘тассева упанисса̄йа, га̄мо ча випуло ахӯ’’ти.

985. таттха тасса̄ти тасса годха̄варӣкӯласса, тасса ва̄ бра̄хман̣асса упайогаттхе четам̣ са̄мивачанам̣, там̣ упанисса̄йа̄ти аттхо. тато джа̄тена а̄йена, маха̄йан̃н̃амакаппайӣти тасмим̣ га̄ме касикамма̄дина̄ сатасахассам̣ а̄йо уппаджджи, там̣ гахетва̄ кут̣умбика̄ ран̃н̃о ассакасса сантикам̣ агамам̣су ‘‘са̄дийату дево а̄йа’’нти. со ‘‘на̄хам̣ са̄дийа̄ми, а̄чарийассева упанетха̄’’ти а̄ха. а̄чарийопи там̣ аттано аггахетва̄ да̄найан̃н̃ам̣ акаппайи. евам̣ со сам̣ваччхаре сам̣ваччхаре да̄намада̄си.

986. маха̄йан̃н̃анти га̄тха̄йаттхо – со евам̣ сам̣ваччхаре сам̣ваччхаре да̄найан̃н̃ам̣ йаджанто екасмим̣ сам̣ваччхаре там̣ маха̄йан̃н̃ам̣ йаджитва̄ тато га̄ма̄ никкхамма пуна па̄виси ассамам̣. павит̣т̣хо ча пан̣н̣аса̄лам̣ пависитва̄ ‘‘сут̣т̣ху динна’’нти да̄нам̣ анумаджджанто нисӣди. евам̣ тасмим̣ пат̣ипавит̣т̣хамхи тарун̣а̄йа бра̄хман̣ийа̄ гхаре каммам̣ ака̄тука̄ма̄йа ‘‘есо, бра̄хман̣а, ба̄варӣ годха̄варӣтӣре анусам̣ваччхарам̣ сатасахассам̣ виссаджджети, гаччха тато пан̃часата̄ни йа̄читва̄ да̄сим̣ ме а̄нехӣ’’ти песито ан̃н̃о а̄ган̃чхи бра̄хман̣оти.

987-8. уггхат̣т̣апа̄доти маггагаманена гхат̣т̣апа̄датало, пан̣хика̄йа ва̄ пан̣хикам̣, гоппхакена ва̄ гоппхакам̣, джан̣н̣укена ва̄ джан̣н̣укам̣ а̄хачча гхат̣т̣апа̄до. сукхан̃ча кусалам̣ пуччхӣти сукхан̃ча кусалан̃ча пуччхи ‘‘каччи те, бра̄хман̣а, сукхам̣, каччи кусала’’нти.

989-91. ануджа̄на̄хӣти ануман̃н̃а̄хи саддаха̄хи. саттадха̄ти саттавидхена. абхисан̇кхаритва̄ти гомайаванапуппхакусатин̣а̄дӣни а̄да̄йа сӣгхам̣ сӣгхам̣ ба̄варисса ассамадва̄рам̣ гантва̄ гомайена бхӯмим̣ упалимпитва̄ пуппха̄ни викиритва̄ тин̣а̄ни сантхаритва̄ ва̄мапа̄дам̣ каман̣д̣алӯдакена дховитва̄ саттапа̄даматтам̣ гантва̄ аттано па̄датале пара̄масанто еварӯпам̣ куханам̣ катва̄ти вуттам̣ хоти. бхеравам̣ со акиттайӣти бхайаджанакам̣ вачанам̣ акиттайи, ‘‘саче ме йа̄чама̄насса̄’’ти имам̣ га̄тхамабха̄сӣти адхиппа̄йо. дуккхитоти доманассаджа̄то.

992-4. уссуссатӣти тасса там̣ вачанам̣ када̄чи саччам̣ бхавеййа̄ти ман̃н̃ама̄но суссати. девата̄ти ассаме адхиваттха̄ девата̄ ева. муддхани муддхапа̄те ва̄ти муддхе ва̄ муддхапа̄те ва̄.

995-6. бхотӣ чарахи джа̄на̄тӣти бхотӣ че джа̄на̄ти. муддха̄дхипа̄тан̃ча̄ти муддхапа̄тан̃ча. н̃а̄н̣аметтха̄ти н̃а̄н̣ам̣ ме еттха.

998. пура̄ти екӯнатим̣савассавайака̄ле. ба̄варибра̄хман̣е пана годха̄варӣтӣре васама̄не ат̣т̣ханнам̣ васса̄нам̣ аччайена буддхо локе удапа̄ди. апаччоти анувам̣со.

999. сабба̄бхин̃н̃а̄балаппаттоти сабба̄бхин̃н̃а̄йа балаппатто, сабба̄ ва̄ абхин̃н̃а̄йо ча бала̄ни ча патто. вимуттоти а̄рамман̣ам̣ катва̄ паваттийа̄ вимуттачитто.

1001-3. сокасса̄ти соко асса. пахӯтапан̃н̃оти маха̄пан̃н̃о. варабхӯримедхасоти уттамавипулапан̃н̃о бхӯте абхиратаварапан̃н̃о ва̄. видхуроти вигатадхуро, аппат̣имоти вуттам̣ хоти.

1004-9. мантапа̄рагети ведапа̄раге. пассавхоти пассатха аджа̄натанти аджа̄нанта̄нам̣. лаккхан̣а̄ти лаккхан̣а̄ни. бйа̄ккха̄та̄ти катхита̄ни, виттха̄рита̄нӣти вуттам̣ хоти. саматта̄ти саматта̄ни, парипун̣н̣а̄нӣти вуттам̣ хоти. дхаммена мануса̄сатӣти дхаммена ануса̄сати.

1011. джа̄тим̣ готтан̃ча лаккхан̣анти ‘‘кӣва чирам̣ джа̄то’’ти мама джа̄тин̃ча готтан̃ча лаккхан̣ан̃ча. манте сиссети майа̄ паричитаведе ча мама сиссе ча. манаса̄йева пуччхатха̄ти име сатта пан̃хе читтенева пуччхатха.

1013-8. тиссаметтеййоти екойева еса на̄маготтавасена вутто. дубхайоти убхо. паччекаган̣иноти висум̣ висум̣ ган̣аванто. пуббава̄санава̄сита̄ти пуббе кассапасса бхагавато са̄сане паббаджитва̄. гатапачча̄гатаваттапун̃н̃ава̄сана̄йа ва̄ситачитта̄. пурама̄хиссатинти ма̄хиссатина̄микам̣ пурам̣, нагаранти вуттам̣ хоти. тан̃ча нагарам̣ павит̣т̣ха̄ти адхиппа̄йо, евам̣ саббаттха. гонаддханти годхапурасса на̄мам̣. ванасавхайанти павананагарам̣ вуччати, ‘‘ванаса̄ваттхи’’нти еке. евам̣ ванаса̄ваттхито косамбим̣, косамбито ча са̄кетам̣ ануппатта̄нам̣ кира тесам̣ сол̣асаннам̣ джат̣ила̄нам̣ чхайоджанаматта̄ париса̄ ахоси.

1019. атха бхагава̄ ‘‘ба̄варисса джат̣ила̄ маха̄джанам̣ сам̣вад̣д̣хента̄ а̄гаччханти, на ча та̄ва несам̣ индрийа̄ни парипа̄кам̣ гаччханти, на̄пи айам̣ десо саппа̄йо, магадхакхетте пана тесам̣ па̄са̄н̣акачетийам̣ саппа̄йам̣. татра хи майи дхаммам̣ десенте маха̄джанасса дхамма̄бхисамайо бхависсати, саббанагара̄ни ча пависитва̄ а̄гаччханта̄ бахутарена джанена а̄гамиссантӣ’’ти бхиккхусан̇гхапаривуто са̄ваттхито ра̄джагаха̄бхимукхо агама̄си. тепи джат̣ила̄ са̄ваттхим̣ а̄гантва̄ виха̄рам̣ пависитва̄ ‘‘ко буддхо, кухим̣ буддхо’’ти вичинанта̄ гандхакут̣имӯлам̣ гантва̄ бхагавато паданиккхепам̣ дисва̄ ‘‘раттасса хи уккут̣икам̣ падам̣ бхаве…пе… виват̣т̣аччхадасса идамӣдисам̣ пада’’нти (а. ни. ат̣т̣ха. 1.1.260-261; дха. па. ат̣т̣ха. 1.20 са̄ма̄ватӣваттху; висуддхи. 1.45) ‘‘саббан̃н̃у буддхо’’ти нит̣т̣хам̣ гата̄. бхагава̄пи анупуббена сетабйакапилаваттхуа̄дӣни нагара̄ни пависитва̄ маха̄джанам̣ сам̣вад̣д̣хенто па̄са̄н̣акачетийам̣ гато. джат̣ила̄пи та̄вадева са̄ваттхито никкхамитва̄ сабба̄ни та̄ни нагара̄ни пависитва̄ па̄са̄н̣акачетийамева агамам̣су. тена вуттам̣ ‘‘косамбин̃ча̄пи са̄кетам̣, са̄ваттхин̃ча пуруттамам̣. сетабйам̣ капилаваттху’’нтиа̄ди.

1020. таттха ма̄гадхам̣ пуранти магадхапурам̣ ра̄джагаханти адхиппа̄йо. па̄са̄н̣акам̣ четийанти махато па̄са̄н̣асса упари пуббе деват̣т̣ха̄нам̣ ахоси. уппанне пана бхагавати виха̄ро джа̄то. со тенева пуримавоха̄рена ‘‘па̄са̄н̣акам̣ четийа’’нти вуччати.

1021. таситовудаканти те хи джат̣ила̄ вегаса̄ бхагавантам̣ анубандхама̄на̄ са̄йам̣ гатамаггам̣ па̄то, па̄то гатамагган̃ча са̄йам̣ гаччханта̄ ‘‘еттха бхагава̄’’ти сутва̄ ативийа пӣтипа̄моджджаджа̄та̄ там̣ четийам̣ абхирухим̣су. тена вуттам̣ ‘‘турита̄ паббатама̄руху’’нти.

1024. екамантам̣ т̣хито хат̣т̣хоти тасмим̣ па̄са̄н̣аке четийе саккена ма̄питамаха̄ман̣д̣апе нисиннам̣ бхагавантам̣ дисва̄ ‘‘каччи исайо кхаманӣйа’’нтиа̄дина̄ найена бхагавата̄ пат̣исаммоданӣйе кате ‘‘кхаманӣйам̣ бхо готама̄’’тиа̄дӣхи сайампи пат̣исантха̄рам̣ катва̄ аджито джет̣т̣хантева̄сӣ екамантам̣ т̣хито хат̣т̣хачитто хутва̄ манопан̃хе пуччхи.

1025. таттха а̄дисса̄ти ‘‘кативассо’’ти евам̣ уддисса. джаммананти ‘‘амха̄кам̣ а̄чарийасса джа̄тим̣ брӯхӣ’’ти пуччхати. па̄раминти нит̣т̣ха̄гаманам̣.

1026-7. вӣсам̣ вассасатанти вӣсативасса̄дхикам̣ вассасатам̣. лаккхан̣ети маха̄пурисалаккхан̣е. етасмим̣ ито паресу ча итиха̄са̄дӣсу анавайоти адхиппа̄йо парападам̣ ва̄ а̄нетва̄ тесу па̄рамим̣ гатоти йоджетаббам̣. пан̃часата̄ни ва̄четӣти пакатиаласадуммедхама̄н̣авака̄нам̣ пан̃часата̄ни сайам̣ манте ва̄чети. садхаммети еке бра̄хман̣адхамме, тевиджджаке па̄вачанети вуттам̣ хоти.

1028. лаккхан̣а̄нам̣ павичайанти лаккхан̣а̄нам̣ виттха̄рам̣, ‘‘катама̄ни та̄нисса гатте тӣн̣и лаккхан̣а̄нӣ’’ти пуччхати.

1030-31. пуччхан̃хӣти пуччхама̄нам̣ каметам̣ пат̣ибха̄сатӣти дева̄дӣсу кам̣ пуггалам̣ етам̣ пан̃хавачанам̣ пат̣ибха̄сатӣти.

1032-33. евам̣ бра̄хман̣о пан̃чаннам̣ пан̃ха̄нам̣ веййа̄каран̣ам̣ сутва̄ авасесе две пуччханто ‘‘муддхам̣ муддха̄дхипа̄тан̃ча̄’’ти а̄ха. атхасса бхагава̄ те бйа̄каронто ‘‘авиджджа̄ муддха̄’’ти га̄тхама̄ха. таттха йасма̄ чатӯсу саччесу ан̃н̃а̄н̣абхӯта̄ авиджджа̄ сам̣са̄расса сӣсам̣, тасма̄ ‘‘авиджджа̄ муддха̄’’ти а̄ха. йасма̄ ча арахаттамаггавиджджа̄ аттана̄ сахаджа̄техи саддха̄сатисама̄дхикаттукамйата̄чхандавӣрийехи саманна̄гата̄ индрийа̄нам̣ екарасат̣т̣хабха̄вамупагататта̄ там̣ муддхам̣ адхипа̄тети, тасма̄ ‘‘дхиджджа̄ муддха̄дхипа̄тинӣ’’тиа̄дима̄ха.

1034-8. тато ведена махата̄ти атха имам̣ пан̃хавеййа̄каран̣ам̣ сутва̄ уппанна̄йа маха̄пӣтийа̄ сантхамбхитва̄ алӣнабха̄вам̣, ка̄йачитта̄нам̣ удаггам̣ патва̄ти аттхо. патитва̄ ча ‘‘ба̄варӣ’’ти имам̣ га̄тхама̄ха. атха нам̣ анукампама̄но бхагава̄ ‘‘сукхито’’ти га̄тхама̄ха. ватва̄ ча ‘‘ба̄варисса ча̄’’ти саббан̃н̃упава̄ран̣ам̣ пава̄реси. таттха саббесанти анавасеса̄нам̣ сол̣асасахасса̄нам̣. таттха пуччхи татха̄гатанти таттха па̄са̄н̣аке четийе, таттха ва̄ париса̄йа, тесу ва̄ пава̄ритесу аджито пат̣хамам̣ пан̃хам̣ пуччхӣти. сесам̣ саббага̄тха̄су па̄кат̣амева̄ти.

параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа

суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа ваттхуга̄тха̄ван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

1. аджитасуттаван̣н̣ана̄

1039. тасмим̣ пана пан̃хе нивутоти пат̣иччха̄дито. кисса̄бхилепанам̣ брӯсӣти ким̣ асса локасса абхилепанам̣ вадеси.

1040. вевиччха̄ пама̄да̄ наппака̄сатӣти маччхарийахету ча пама̄дахету ча наппака̄сати. маччхарийам̣ хисса да̄на̄дигун̣ехи пака̄ситум̣ на дети, пама̄до сӣла̄дӣхи. джаппа̄бхилепананти тан̣ха̄ асса локасса маккат̣алепо вийа маккат̣асса абхилепанам̣. дуккханти джа̄тиа̄дикам̣ дуккхам̣.

1041. саванти саббадхи сота̄ти саббесу рӯпа̄диа̄йатанесу тан̣ха̄дика̄ сота̄ санданти. ким̣ нива̄ран̣анти тесам̣ ким̣ а̄варан̣ам̣ ка̄ раккха̄ти? сам̣варам̣ брӯхӣти там̣ тесам̣ нива̄ран̣асан̇кха̄там̣ сам̣варам̣ брӯхи. етена са̄васесаппаха̄нам̣ пуччхати. кена сота̄ пидхиййарети кена дхаммена ете сота̄ пидхиййанти паччхиджджанти. етена анавасесаппаха̄нам̣ пуччхати.

1042. сати тесам̣ нива̄ран̣анти випассана̄йутта̄. кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ гатийо саманнесама̄на̄ сати тесам̣ сота̄нам̣ нива̄ран̣ам̣. сота̄нам̣ сам̣варам̣ брӯмӣти тамева̄хам̣ сатим̣ сота̄нам̣ сам̣варам̣ брӯмӣти адхиппа̄йо. пан̃н̃а̄йете пидхиййарети рӯпа̄дӣсу пана аниччата̄дипат̣иведхаса̄дхика̄йа маггапан̃н̃а̄йа ете сота̄ саббасо пидхиййантӣти.

1043. пан̃н̃а̄ чева̄ти пан̃хага̄тха̄йа, йа̄ ча̄йам̣ тайа̄ вутта̄ пан̃н̃а̄ йа̄ ча сати, йан̃ча тадавасесам̣ на̄марӯпам̣, етам̣ саббампи каттха нируджджхати, етам̣ ме пан̃хам̣ пут̣т̣хо брӯхӣти евам̣ сан̇кхепаттхо ведитаббо.

1044. виссаджджанага̄тха̄йа панасса йасма̄ пан̃н̃а̄сатийо на̄менева сан̇гахам̣ гаччханти, тасма̄ та̄ висум̣ на вутта̄. айаметтха сан̇кхепаттхо – йам̣ мам̣ твам̣, аджита, етам̣ пан̃хам̣ апуччхи ‘‘каттхетам̣ упаруджджхатӣ’’ти, там̣ те йаттха на̄ман̃ча рӯпан̃ча асесам̣ упаруджджхати, там̣ ваданто вада̄ми, тасса, тасса хи вин̃н̃а̄н̣асса ниродхена сахева апуббам̣ ачаримам̣ еттхетам̣ упаруджджхати. еттхева вин̃н̃а̄н̣аниродхе нируджджхати етам̣, вин̃н̃а̄н̣аниродха̄ тасса ниродхо хоти. там̣ на̄тиваттатӣти вуттам̣ хоти.

1045. етта̄вата̄ ча ‘‘дуккхамасса махаббхайа’’нти имина̄ пака̄ситам̣ дуккхасаччам̣, ‘‘йа̄ни сота̄нӣ’’ти имина̄ самудайасаччам̣ пан̃н̃а̄йете пидхиййарети имина̄ маггасаччам̣, ‘‘асесам̣ упаруджджхатӣ’’ти имина̄ ниродхасаччанти евам̣ чатта̄ри сачча̄ни сутва̄пи арийабхӯмим̣ анадхигато пуна секха̄секхапат̣ипадам̣ пуччханто ‘‘йе ча сан̇кха̄тадхамма̄се’’ти га̄тхама̄ха. таттха сан̇кха̄тадхамма̄ти аничча̄дивасена паривӣмам̣ситадхамма̄, арахатам̣ етам̣ адхивачанам̣. секха̄ти сӣла̄дӣни сиккхама̄на̄ авасеса̄ арийапуггала̄. путхӯти бахӯ саттаджана̄. тесам̣ ме нипако ирийам̣ пут̣т̣хо пабрӯхӣти тесам̣ ме секха̄секха̄нам̣ нипако пан̣д̣ито твам̣ пут̣т̣хо пат̣ипаттим̣ брӯхӣти.

1046. атхасса бхагава̄ йасма̄ секхена ка̄маччханданӣваран̣ам̣ а̄дим̣ катва̄ саббакилеса̄ паха̄табба̄ ева, тасма̄ ‘‘ка̄месӯ’’ти упад̣д̣хага̄тха̄йа секхапат̣ипадам̣ дассети. тассаттхо – ваттху ‘‘ка̄месу’’ килесака̄мена на̄бхигиджджхеййа ка̄йадуччарита̄дайо ча манасо а̄вилабха̄вакаре дхамме паджаханто манаса̄ на̄вило сийа̄ти. йасма̄ пана асекхо аничча̄дивасена саббасан̇кха̄ра̄дӣнам̣ паритулитатта̄ кусало саббадхаммесу ка̄йа̄нупассана̄сатиа̄дӣхи ча сато сакка̄йадит̣т̣хиа̄дӣнам̣ бхиннатта̄ бхиккхубха̄вам̣ патто ча хутва̄ саббирийа̄патхесу париббаджати, тасма̄ ‘‘кусало’’ти упад̣д̣хага̄тха̄йа асекхапат̣ипадам̣ дассети. сесам̣ саббаттха па̄кат̣амева.

евам̣ бхагава̄ арахаттаникӯт̣ена десанам̣ нит̣т̣ха̄песи, десана̄парийоса̄не аджито арахатте патит̣т̣ха̄си саддхим̣ антева̄сисахассена, ан̃н̃есан̃ча анекасахасса̄нам̣ дхаммачаккхум̣ удапа̄ди. саха арахаттаппаттийа̄ ча а̄йасмато аджитасса антева̄сисахассасса ча аджинаджат̣а̄ва̄качӣра̄дӣни антарадха̄йим̣су. саббева иддхимайапаттачӣварадхара̄, дван̇гулакеса̄ ехибхиккхӯ хутва̄ бхагавантам̣ намассама̄на̄ пан̃джалика̄ нисӣдим̣сӯти.

параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа

суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа аджитасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

2. тиссаметтеййасуттаван̣н̣ана̄

1047. кодха сантусситоти тиссаметтеййасуттам̣. ка̄ уппатти? саббасутта̄нам̣ пуччха̄васика̄ ева уппатти. те хи бра̄хман̣а̄ ‘‘ката̄вака̄са̄ пуччхавхо’’ти бхагавата̄ пава̄ритатта̄ аттано аттано сам̣сайам̣ пуччхим̣су. пут̣т̣хо пут̣т̣хо ча тесам̣ бхагава̄ бйа̄ка̄си. евам̣ пуччха̄васика̄невета̄ни сутта̄нӣти ведитабба̄ни.

нит̣т̣хите пана аджитапан̃хе ‘‘катхам̣ локам̣ авеккхантам̣, маччура̄джа̄ на пассатӣ’’ти (су. ни. 1124; чӯл̣ани. пин̇гийама̄н̣авапуччха̄ 144) евам̣ могхара̄джа̄ пуччхитум̣ а̄рабхи. там̣ ‘‘на та̄васса индрийа̄ни парипа̄кам̣ гата̄нӣ’’ти н̃атва̄ бхагава̄ ‘‘тит̣т̣ха твам̣, могхара̄джа, ан̃н̃о пуччхатӯ’’ти пат̣иккхипи. тато тиссаметтеййо аттано сам̣сайам̣ пуччханто ‘‘кодха̄’’ти га̄тхама̄ха. таттха кодха сантусситоти ко идха тут̣т̣хо. ин̃джита̄ти тан̣ха̄дит̣т̣хивиппхандита̄ни. убхантамабхин̃н̃а̄йа̄ти убхо анте абхиджа̄нитва̄. манта̄ на липпатӣти пан̃н̃а̄йа на липпати.

1048-9. тассетаматтхам̣ бйа̄каронто бхагава̄ ‘‘ка̄месӯ’’ти га̄тха̄двайама̄ха. таттха ка̄месу брахмачарийава̄ти ка̄манимиттам̣ брахмачарийава̄, ка̄месу а̄дӣнавам̣ дисва̄ маггабрахмачарийена саманна̄гатоти вуттам̣ хоти. етта̄вата̄ сантуситам̣ дассети, ‘‘вӣтатан̣хо’’тиа̄дӣхи анин̃джитам̣. таттха сан̇кха̄йа ниббутоти аничча̄дивасена дхамме вӣмам̣ситва̄ ра̄га̄динибба̄нена ниббуто. сесам̣ таттха таттха вуттанайатта̄ па̄кат̣амева.

евам̣ бхагава̄ имампи суттам̣ арахаттаникӯт̣енева десеси. десана̄парийоса̄не айампи бра̄хман̣о арахатте патит̣т̣ха̄си саддхим̣ антева̄сисахассена, ан̃н̃есан̃ча анекасахасса̄нам̣ дхаммачаккхум̣ удапа̄ди. сесам̣ пуббасадисамева̄ти.

параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа

суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа тиссаметтеййасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

3. пун̣н̣акасуттаван̣н̣ана̄

1050. анеджанти пун̣н̣акасуттам̣. имампи пуриманайенева могхара̄джа̄нам̣ пат̣иккхипитва̄ вуттам̣. таттха мӯладасса̄винти акусаламӯла̄дидасса̄вим̣. исайоти исина̄мака̄ джат̣ила̄. йан̃н̃анти деййадхаммам̣. акаппайим̣сӯти парийесанти.

1051. а̄сӣсама̄на̄ти рӯпа̄дӣни паттхайама̄на̄. иттхаттанти иттхабха̄ван̃ча паттхайама̄на̄, манусса̄дибха̄вам̣ иччханта̄ти вуттам̣ хоти. джарам̣ сита̄ти джарам̣ ниссита̄. джара̄мукхена четтха саббават̣т̣адуккхам̣ вуттам̣. тена ват̣т̣адуккханиссита̄ тато апаримуччама̄на̄ ева каппайим̣сӯти дӣпети.

1052. каччиссу те бхагава̄ йан̃н̃апатхе аппаматта̄, ата̄рум̣ джа̄тин̃ча джаран̃ча ма̄риса̄ти еттха йан̃н̃ойева йан̃н̃апатхо. идам̣ вуттам̣ хоти – каччи те йан̃н̃е аппаматта̄ хутва̄ йан̃н̃ам̣ каппайанта̄ ват̣т̣адуккхаматарим̣сӯти.

1053. а̄сӣсантӣти рӯпапат̣ила̄бха̄дайо паттхенти. тхомайантӣти ‘‘суйит̣т̣хам̣ сучи динна’’нтиа̄дина̄ найена йан̃н̃а̄дӣни пасам̣санти. абхиджаппантӣти рӯпа̄дипат̣ила̄бха̄йа ва̄чам̣ бхинданти. джухантӣти денти. ка̄ма̄бхиджаппанти пат̣ичча ла̄бханти рӯпа̄дипат̣ила̄бхам̣ пат̣ичча пунаппунам̣ ка̄ме ева абхиджаппанти, ‘‘ахо вата амха̄кам̣ сийу’’нти ваданти, тан̣хан̃ча таттха вад̣д̣хентӣти вуттам̣ хоти. йа̄джайога̄ти йа̄га̄дхимутта̄. бхавара̄гаратта̄ти евамимехи а̄сӣсана̄дӣхи бхавара̄генева ратта̄, бхавара̄гаратта̄ ва̄ хутва̄ ета̄ни а̄сӣсана̄дӣни каронта̄ на̄тарим̣су джа̄тиа̄диват̣т̣адуккхам̣ на уттарим̣сӯти.

1054-5. атхакочарахӣти атха ида̄ни ко ан̃н̃о ата̄рӣти. сан̇кха̄йа̄ти н̃а̄н̣ена вӣмам̣ситва̄. паропара̄нӣти пара̄ни ча ора̄ни ча, параттабха̄васакаттабха̄ва̄дӣни пара̄ни ча ора̄ни ча̄ти вуттам̣ хоти. видхӯмоти ка̄йадуччарита̄дидхӯмавирахито. анӣгхоти ра̄га̄диӣгхавирахито. ата̄ри соти со еварӯпо араха̄ джа̄тиджарам̣ ата̄ри. сесаметтха па̄кат̣амева.

евам̣ бхагава̄ имампи суттам̣ арахаттаникӯт̣енева десеси. десана̄парийоса̄не айампи бра̄хман̣о арахатте патит̣т̣ха̄си саддхим̣ антева̄сисахассена, ан̃н̃есан̃ча анекасата̄нам̣ дхаммачаккхум̣ удапа̄ди. сесам̣ вуттасадисамева̄ти.

параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа

суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа пун̣н̣акасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

4. меттагӯсуттаван̣н̣ана̄

1056. пуччха̄ми танти меттагусуттам̣. таттха ман̃н̃а̄ми там̣ ведагум̣ бха̄витаттанти ‘‘айам̣ ведагӯ’’ти ча ‘‘бха̄витатто’’ти ча евам̣ там̣ ман̃н̃а̄ми.

1057. апуччхасӣти еттха а-ити падапӯран̣аматте нипа̄то, пуччхасиччева аттхо. паваккха̄ми йатха̄ паджа̄нанти йатха̄ паджа̄нанто а̄чиккхати, евам̣ а̄чиккхисса̄ми. упадхинида̄на̄ пабхаванти дуккха̄ти тан̣ха̄диупадхинида̄на̄ джа̄тиа̄дидуккхависеса̄ пабхаванти.

1058. евам̣ упадхинида̄нато пабхавантесу дуккхесу – йо ве авидва̄ти га̄тха̄. таттха паджа̄нанти сан̇кха̄ре аничча̄дивасена джа̄нанто. дуккхассаджа̄типпабхава̄нупассӣти ват̣т̣адуккхасса джа̄тика̄ран̣ам̣ ‘‘упадхӣ’’ти анупассанто.

1059. сокапариддаван̃ча̄ти сокан̃ча паридеван̃ча. татха̄ хи те видито еса дхаммоти йатха̄ йатха̄ сатта̄ джа̄нанти, татха̄ татха̄ пан̃н̃а̄панавасена видито еса дхаммоти.

1060-61. киттайисса̄ми те дхамманти нибба̄надхаммам̣ нибба̄нага̄минипат̣ипада̄дхамман̃ча те десайисса̄ми. дит̣т̣хе дхаммети дит̣т̣хе дуккха̄дидхамме, имасмим̣йева ва̄ аттабха̄ве. анӣтиханти аттапаччаккхам̣. йам̣ видитва̄ти йам̣ дхаммам̣ ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄’’тиа̄дина̄ найена саммасанто видитва̄. тан̃ча̄хам̣ абхинанда̄мӣти там̣ вуттапака̄радхаммаджотакам̣ тава вачанам̣ ахам̣ паттхайа̄ми. дхаммамуттаманти тан̃ча дхаммамуттамам̣ абхинанда̄мӣти.

1062. уддхам̣ адхо тирийан̃ча̄пи маджджхети еттха уддханти ана̄гатаддха̄ вуччати, адхоти атӣтаддха̄, тирийан̃ча̄пи маджджхети паччуппаннаддха̄. етесу нандин̃ча нивесанан̃ча, пануджджа вин̃н̃а̄н̣анти етесу уддха̄дӣсу тан̣хан̃ча дит̣т̣хинивесанан̃ча абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣ан̃ча панудехи, панудитва̄ ча бхаве на тит̣т̣хе, евам̣ санте дувидхепи бхаве на тит̣т̣хеййа. евам̣ та̄ва пануджджасаддасса панудехӣти имасмим̣ аттхавикаппе самбандхо, панудитва̄ти етасмим̣ пана аттхавикаппе бхаве на тит̣т̣хети айамева самбандхо. ета̄ни нандинивесанавин̃н̃а̄н̣а̄ни панудитва̄ дувидхепи бхаве на тит̣т̣хеййа̄ти вуттам̣ хоти.

1063-4. ета̄ни винодетва̄ бхаве атит̣т̣ханто есо – евам̣виха̄рӣти га̄тха̄. таттха идхева̄ти имасмим̣йева са̄сане, имасмим̣йева ва̄ аттабха̄ве. сукиттитам̣ готаманӯпадхӣканти еттха анупадхиканти нибба̄нам̣. там̣ сандха̄йа бхагавантам̣ а̄лапанто а̄ха – ‘‘сукиттитам̣ готаманӯпадхӣка’’нти.

1065. на кевалам̣ дуккхамева паха̄си – те ча̄пӣти га̄тха̄. таттха ат̣т̣хитанти саккаччам̣, сада̄ ва̄. там̣ там̣ намасса̄мӣти тасма̄ там̣ намасса̄ми. самечча̄ти упагантва̄. на̄га̄ти бхагавантам̣ а̄лапанто а̄ха.

1066. ида̄ни там̣ бхагава̄ ‘‘аддха̄ хи бхагава̄ паха̄си дуккха’’нти евам̣ тена бра̄хман̣ена видитопи атта̄нам̣ анупанетва̄ва пахӣнадуккхена пуггалена оваданто ‘‘йам̣ бра̄хман̣а’’нти га̄тхама̄ха. тассаттхо – йам̣ твам̣ абхиджа̄нанто ‘‘айам̣ ба̄хитапа̄патта̄ бра̄хман̣о, ведехи гататта̄ ведагӯ, кин̃чана̄бха̄вена акин̃чано, ка̄месу ча бхавесу ча асаттатта̄ ка̄мабхаве асатто’’ти джан̃н̃а̄ джа̄неййа̄си. аддха̄ хи со имам̣ огхам̣ ата̄ри, тин̣н̣о ча па̄рам̣ акхило акан̇кхо.

1067. кин̃ча бхиййо – видва̄ ча йоти га̄тха̄. таттха идха̄ти имасмим̣ са̄сане, аттабха̄ве ва̄. висаджджа̄ти воссаджджитва̄. сесам̣ саббаттха па̄кат̣амева.

евам̣ бхагава̄ имампи суттам̣ арахаттаникӯт̣енева десеси. десана̄парийоса̄не ча вуттасадисо ева дхамма̄бхисамайо ахосӣти.

параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа

суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа меттагӯсуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

5. дхотакасуттаван̣н̣ана̄

1068-9. пуччха̄ми танти дхотакасуттам̣. таттха ва̄ча̄бхикан̇кха̄мӣти ва̄чам̣ абхикан̇кха̄ми. сиккхе нибба̄наматтаноти аттано ра̄га̄дӣнам̣ нибба̄наттха̄йа адхисӣла̄дӣни сиккхеййа. итоти мама мукхато.

1070. евам̣ вутте аттамано дхотако бхагавантам̣ абхиттхавама̄но катхам̣катха̄памоккхам̣ йа̄чанто ‘‘пасса̄маха’’нти га̄тхама̄ха. таттха пасса̄махам̣ девамануссалокети пасса̄ми ахам̣ девамануссалоке. там̣ там̣ намасса̄мӣти там̣ еварӯпам̣ намасса̄ми. памун̃ча̄ти памочехи.

1071. атхасса бхагава̄ атта̄дхӣнамева катхам̣катха̄памоккхам̣ огхатаран̣амукхена дассенто ‘‘на̄ха’’нти га̄тхама̄ха. таттха на̄хам̣ сахисса̄мӣти ахам̣ на сахисса̄ми на саккхисса̄ми, на ва̄йамисса̄мӣти вуттам̣ хоти. памочана̄йа̄ти пама̄четум̣. катхам̣катхинти сакан̇кхам̣. таресӣти тареййа̄си.

1072-5. евам̣ вутте аттаманатаро дхотако бхагавантам̣ абхиттхавама̄но ануса̄саним̣ йа̄чанто ‘‘ануса̄са брахме’’ти га̄тхама̄ха. таттха брахма̄ти сет̣т̣хавачанаметам̣. тена бхагавантам̣ а̄мантайама̄но а̄ха – ‘‘ануса̄са брахме’’ти. вивекадхамманти саббасан̇кха̄равивеканибба̄надхаммам̣. абйа̄паджджама̄ноти на̄наппака̄ратам̣ ана̄паджджама̄но. идхева сантоти идхева сама̄но. аситоти аниссито. ито пара̄ две га̄тха̄ меттагусутте вуттанайа̄ ева. кевалан̃хи таттха дхаммам̣, идха сантинти айам̣ висесо. татийага̄тха̄йапи пуббад̣д̣хам̣ таттха вутанайамева апарад̣д̣хе сан̇готи саджджанат̣т̣ха̄нам̣, лаггананти вуттам̣ хоти. сесам̣ саббаттха па̄кат̣амева.

евам̣ бхагава̄ имампи суттам̣ арахаттаникӯт̣енева десеси. десана̄парийоса̄не ча вуттасадисо ева дхамма̄бхисамайо ахосӣти.

параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа

суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа дхотакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

6. упасӣвасуттаван̣н̣ана̄

1076. еко аханти упасӣвасуттам̣. таттха махантамогханти махантам̣ огхам̣. анисситоти пуггалам̣ ва̄ дхаммам̣ ва̄ аниссито. но висаха̄мӣти на саккоми. а̄рамман̣анти ниссайам̣. йам̣ нисситоти йам̣ пуггалам̣ ва̄ дхаммам̣ ва̄ ниссито.

1077. ида̄ни йасма̄ со бра̄хман̣о а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанала̄бхӣ тан̃ча сантампи ниссайам̣ на джа̄на̄ти, тенасса бхагава̄ тан̃ча ниссайам̣ уттари ча ниййа̄напатхам̣ дассенто ‘‘а̄кин̃чан̃н̃а’’нти га̄тхама̄ха. таттха пеккхама̄ноти там̣ а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасама̄паттим̣ сато сама̄паджджитва̄ вут̣т̣хахитва̄ ча аничча̄дивасена пассама̄но. наттхӣти нисса̄йа̄ти там̣ ‘‘наттхи кин̃чӣ’’ти паваттасама̄паттим̣ а̄рамман̣ам̣ катва̄. тарассу огханти тато пабхути паватта̄йа випассана̄йа йатха̄нурӯпам̣ чатуббидхампи огхам̣ тарассу. катха̄хӣти катхам̣катха̄хи. тан̣хаккхайам̣ наттамаха̄бхипасса̄ти раттиндивам̣ нибба̄нам̣ вибхӯтам̣ катва̄ пасса. етенасса дит̣т̣хадхаммасукхавиха̄рам̣ катхети.

1078-9. ида̄ни ‘‘ка̄ме паха̄йа̄’’ти сутва̄ виккхамбханавасена аттана̄ пахӣне ка̄ме сампассама̄но ‘‘саббесӯ’’ти га̄тхама̄ха. таттха хитва̄ ман̃н̃анти ан̃н̃ам̣ тато хет̣т̣ха̄ чхаббидхампи сама̄паттим̣ хитва̄. сан̃н̃а̄вимоккхе парамети саттасу сан̃н̃а̄вимоккхесу уттаме а̄кин̃чан̃н̃а̄йатане. тит̣т̣хе ну со таттха ана̄нуйа̄йӣти со пуггало таттха а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанабрахмалоке авигаччхама̄но тит̣т̣хеййа нӯти пуччхати. атхасса бхагава̄ сат̣т̣хикаппасахассаматтам̣йева т̣ха̄нам̣ ануджа̄нанто татийага̄тхама̄ха.

1080. евам̣ тасса таттха т̣ха̄нам̣ сутва̄ ида̄нисса сассатуччхедабха̄вам̣ пуччханто ‘‘тит̣т̣хе че’’ти га̄тхама̄ха. таттха пӯгампи васса̄нанти анекасан̇кхйампи васса̄нам̣, ган̣ара̄синти аттхо. ‘‘пӯгампи васса̄нӣ’’типи па̄т̣хо, таттха вибхаттибйаттайена са̄мивачанасса паччаттавачанам̣ каттаббам̣, пӯганти ва̄ етасса бахӯнӣти аттхо ваттаббо. ‘‘пӯга̄нӣ’’ти ва̄пи пат̣ханти, пуримапа̄т̣хойева саббасундаро. таттхева со сӣти сийа̄ вимуттоти со пуггало таттхева̄кин̃чан̃н̃а̄йатане на̄на̄дуккхехи вимутто сӣтибха̄ваппатто бхавеййа, нибба̄наппатто сассато хутва̄ тит̣т̣хеййа̄ти адхиппа̄йо. чаветха вин̃н̃а̄н̣ам̣ татха̄видхасса̄ти уда̄ху татха̄видхасса вин̃н̃а̄н̣ам̣ анупа̄да̄йа паринибба̄йеййа̄ти уччхедам̣ пуччхати, пат̣исандхиггахан̣аттхам̣ ва̄пи бхавеййа̄ти пат̣исандхимпи тасса пуччхати.

1081. атхасса бхагава̄ уччхедасассатам̣ анупагамма таттха уппаннасса арийаса̄вакасса анупа̄да̄йа паринибба̄нам̣ дассенто ‘‘аччӣ йатха̄’’ти га̄тхама̄ха. таттха аттхам̣ палетӣти аттхам̣ гаччхати. на упети сан̇кханти ‘‘асукам̣ на̄ма дисам̣ гато’’ти воха̄рам̣ на гаччхати. евам̣ мунӣ на̄мака̄йа̄ вимуттоти евам̣ таттха уппанно секкхамуни пакатийа̄ пуббева рӯпака̄йа̄ вимутто таттха чатуттхамаггам̣ ниббаттетва̄ дхаммака̄йасса парин̃н̃а̄татта̄ пуна на̄мака̄йа̄пи вимутто убхатобха̄гавимутто кхӣн̣а̄саво хутва̄ анупа̄да̄паринибба̄насан̇кха̄там̣ аттхам̣ палети, на упети сан̇кхам̣ ‘‘кхаттийо ва̄ бра̄хман̣о ва̄’’ти евама̄дикам̣.

1082. ида̄ни ‘‘аттхам̣ палетӣ’’ти сутва̄ тасса йонисо аттхам̣ асаллаккхенто ‘‘аттхан̇гато со’’ти га̄тхама̄ха. тассаттхо – со аттхан̇гато уда̄ху наттхи, уда̄ху ве сассатийа̄ сассатабха̄вена арого авипарин̣а̄мадхаммо соти евам̣ там̣ ме мунӣ са̄дху вийа̄карохи. ким̣ ка̄ран̣ам̣? татха̄ хи те видито еса дхаммоти.

1083. атхасса бхагава̄ татха̄ аваттаббатам̣ дассенто ‘‘аттхан̇гатасса̄’’ти га̄тхама̄ха. таттха аттхан̇гатасса̄ти анупа̄да̄париниббутасса. на пама̄н̣аматтхӣти рӯпа̄диппама̄н̣ам̣ наттхи. йена нам̣ ваджджунти йена ра̄га̄дина̄ нам̣ вадеййум̣. саббесу дхаммесӯти саббесу кхандха̄дидхаммесу. сесам̣ саббаттха па̄кат̣амева.

евам̣ бхагава̄ имам̣ суттам̣ арахаттаникӯт̣енева десеси. десана̄парийоса̄не ча вуттасадисо ева дхамма̄бхисамайо ахосӣти.

параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа

суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа упасӣвасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

7. нандасуттаван̣н̣ана̄

1084-5. санти локети нандасуттам̣. таттха пат̣хамага̄тха̄йа аттхо – локе кхаттийа̄дайо джана̄ а̄джӣваканиган̣т̣ха̄дике сандха̄йа ‘‘санти мунайо’’ти ваданти, тайидам̣ катхам̣сӯти ким̣ ну кхо те сама̄паттин̃а̄н̣а̄дина̄ н̃а̄н̣ена уппаннатта̄ н̃а̄н̣ӯпапаннам̣ но муним̣ ваданти, евам̣видхам̣ ну ваданти, уда̄ху ве на̄наппака̄ракена лӯкхаджӣвитасан̇кха̄тена джӣвитенӯпапаннанти атхасса бхагава̄ тадубхайам̣ пат̣иккхипитва̄ муним̣ дассенто ‘‘на дит̣т̣хийа̄’’ти га̄тхама̄ха.

1086-7. ида̄ни ‘‘дит̣т̣ха̄дӣхи суддхӣ’’ти ваданта̄нам̣ ва̄де кан̇кха̄паха̄наттхам̣ ‘‘йе кечиме’’ти пуччхати. таттха анекарӯпена̄ти котӯхаламан̇гала̄дина̄. таттха йата̄ чаранта̄ти таттха сака̄йа дит̣т̣хийа̄ гутта̄ вихаранта̄. атхасса татха̄ суддхиабха̄вам̣ дӣпенто бхагава̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха.

1088-90. евам̣ ‘‘на̄тарим̣сӯ’’ти сутва̄ ида̄ни йо атари, там̣ сотука̄мо ‘‘йе кечиме’’ти пуччхати. атхасса бхагава̄ огхатин̣н̣амукхена джа̄тиджара̄тин̣н̣е дассенто татийам̣ га̄тхама̄ха. таттха нивута̄ти овут̣а̄ парийонаддха̄. йесӣдха̄ти йесу идха. еттха ча су-ити нипа̄таматтам̣. тан̣хам̣ парин̃н̃а̄йа̄ти тӣхи парин̃н̃а̄хи тан̣хам̣ париджа̄нитва̄. сесам̣ саббаттха пуббе вуттанайатта̄ па̄кат̣амева.

евам̣ бхагава̄ арахаттаникӯт̣енева десанам̣ нит̣т̣ха̄песи, десана̄парийоса̄не пана нандо бхагавато бха̄ситам̣ абхинандама̄но ‘‘ета̄бхинанда̄мӣ’’ти га̄тхама̄ха. идха̄пи ча пуббе вуттасадисо ева дхамма̄бхисамайо ахосӣти.

параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа

суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа нандасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

8. хемакасуттаван̣н̣ана̄

1091-4. йе ме пуббети хемакасуттам̣. таттха йе ме пуббе вийа̄кам̣сӯти йе ба̄вариа̄дайо пуббе майхам̣ сакам̣ ладдхим̣ вийа̄кам̣су. хурам̣ готамаса̄сана̄ти готамаса̄сана̄ пуббатарам̣. саббам̣ там̣ таккавад̣д̣хананти саббам̣ там̣ ка̄мавитакка̄дивад̣д̣ханам̣. тан̣ха̄ниггха̄тананти тан̣ха̄вина̄санам̣. атхасса бхагава̄ там̣ дхаммам̣ а̄чиккханто ‘‘идха̄’’ти га̄тха̄двайама̄ха. таттха етадан̃н̃а̄йа йе сата̄ти етам̣ нибба̄нападамаччутам̣ ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄’’тиа̄дина̄ найена випассанта̄ анупуббена джа̄нитва̄ йе ка̄йа̄нупассана̄сатиа̄дӣхи сата̄. дит̣т̣хадхамма̄бхиниббута̄ти видитадхамматта̄, дит̣т̣хадхамматта̄, ра̄га̄динибба̄нена ча абхиниббута̄. сесам̣ саббаттха па̄кат̣амева.

евам̣ бхагава̄ имампи суттам̣ арахаттаникӯт̣енева десеси. десана̄парийоса̄не ча пуббасадисо ева дхамма̄бхисамайо ахосӣти.

параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа

суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа хемакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

9. тодеййасуттаван̣н̣ана̄

1095. йасмим̣ ка̄ма̄ти тодеййасуттам̣. таттха вимоккхо тасса кӣдисоти тасса кӣдисо вимоккхо иччхитабботи пуччхати. ида̄ни тасса ан̃н̃авимоккха̄бха̄вам̣ дассенто бхагава̄ дутийам̣ га̄тхама̄ха. таттха вимоккхо тасса на̄пароти тасса ан̃н̃о вимоккхо наттхи.

1097-8. евам̣ ‘‘тан̣хаккхайо ева вимоккхо’’ти вуттепи таматтхам̣ асаллаккхенто ‘‘нира̄сасо со уда а̄саса̄но’’ти пуна пуччхати. таттха уда пан̃н̃акаппӣти уда̄ху сама̄паттин̃а̄н̣а̄дина̄ н̃а̄н̣ена тан̣ха̄каппам̣ ва̄ дит̣т̣хикаппам̣ ва̄ каппайати. атхасса бхагава̄ там̣ а̄чиккханто дутийам̣ га̄тхама̄ха. таттха ка̄мабхавети ка̄ме ча бхаве ча. сесам̣ саббаттха па̄кат̣амева.

евам̣ бхагава̄ имампи суттам̣ арахаттаникӯт̣енева десеси. десана̄парийоса̄не ча пуббасадисо ева дхамма̄бхисамайо ахосӣти.

параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа

суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа тодеййасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

10. каппасуттаван̣н̣ана̄

1099. маджджхе сарасминти каппасуттам̣. таттха маджджхе сарасминти пуримапаччхимакот̣ипан̃н̃а̄н̣а̄бха̄вато маджджхабхӯте сам̣са̄рети вуттам̣ хоти. тит̣т̣хатанти тит̣т̣хама̄на̄нам̣. йатха̄йидам̣ на̄парам̣ сийа̄ти йатха̄ идам̣ дуккхам̣ пуна на бхавеййа.

1101-2. атхасса бхагава̄ таматтхам̣ бйа̄каронто тиссо га̄тха̄йо абха̄си. таттха акин̃чананти кин̃чанапат̣ипаккхам̣. ана̄да̄нанти а̄да̄напат̣ипаккхам̣, кин̃чана̄да̄навӯпасаманти вуттам̣ хоти. ана̄паранти апарапат̣ибха̄гадӣпавирахитам̣, сет̣т̣ханти вуттам̣ хоти. на те ма̄расса паддхагӯти те ма̄расса паддхачара̄ парича̄рака̄ сисса̄ на хонти. сесам̣ саббаттха па̄кат̣амева.

евам̣ бхагава̄ имампи суттам̣ арахаттаникӯт̣енева десеси десана̄парийоса̄не ча пуббасадисо ева дхамма̄бхисамайо ахосӣти.

параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа

суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа каппасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

11. джатукан̣н̣исуттаван̣н̣ана̄

1103-4. сутва̄наханти джатукан̣н̣исуттам̣. таттха сутва̄нахам̣ вӣрамака̄мака̄минти ахам̣ ‘‘итипи со бхагава̄’’тиа̄дина̄ найена вӣрам̣ ка̄ма̄нам̣ ака̄манато ака̄мака̄мим̣ буддхам̣ сутва̄. ака̄мама̄гаманти никка̄мам̣ бхагавантам̣ пуччхитум̣ а̄гатомхи. сахаджанетта̄ти сахаджа̄тасаббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ачаккху. йатха̄таччханти йатха̄татхам̣. брӯхи мети пуна йа̄чанто бхан̣ати. йа̄чанто хи сахассаккхаттумпи бхан̣еййа, ко пана ва̄до двиккхаттум̣. теджӣ теджаса̄ти теджена саманна̄гато теджаса̄ абхибхуййа. йамахам̣ виджан̃н̃ам̣ джа̄тиджара̄йа идха виппаха̄нанти йамахам̣ джа̄тиджара̄нам̣ паха̄набхӯтам̣ дхаммам̣ идхева джа̄неййам̣.

1105-7. атхасса бхагава̄ там̣ дхаммама̄чиккханто тиссо га̄тха̄йо абха̄си. таттха неккхаммам̣ дат̣т̣ху кхематоти нибба̄нан̃ча нибба̄нага̄минин̃ча пат̣ипадам̣ ‘‘кхема’’нти дисва̄. уггахитанти тан̣ха̄дит̣т̣хивасена гахитам̣. нираттам̣ ва̄ти нирасситаббам̣ ва̄, мун̃читаббанти вуттам̣ хоти. ма̄ те виджджиттха̄ти ма̄ те ахоси. кин̃чананти ра̄га̄дикин̃чанам̣ ва̄пи те ма̄ виджджиттха. пуббети атӣте сан̇кха̄ре а̄раббха уппаннакилеса̄. бра̄хман̣а̄ти бхагава̄ джатукан̣н̣им̣ а̄лапати. сесам̣ саббаттха па̄кат̣амева.

евам̣ бхагава̄ имампи суттам̣ арахаттаникӯт̣енева десеси. десана̄парийоса̄не ча пуббасадисо ева дхамма̄бхисамайо ахосӣти.

параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа

суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа джатукан̣н̣исуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

12. бхадра̄вудхасуттаван̣н̣ана̄

1108-9. окан̃джаханти бхадра̄вудхасуттам̣. таттха окан̃джаханти а̄лайам̣ джахам̣. тан̣хаччхиданти чхатан̣ха̄ка̄йаччхидам̣. анеджанти локадхаммесу никкампам̣. нандин̃джаханти ана̄гатарӯпа̄дипаттхана̄джахам̣. ека̄ ева хи тан̣ха̄ тхутивасена идха на̄наппака̄рато вутта̄. каппан̃джаханти дувидхакаппаджахам̣. абхийа̄чети ативийа йа̄ча̄ми. сутва̄на на̄гасса апанамиссанти итоти на̄гасса тава бхагава̄ вачанам̣ сутва̄ ито па̄са̄н̣акачетийато бахӯ джана̄ паккамиссантӣти адхиппа̄йо. джанападехи сан̇гата̄ти ан̇га̄дӣхи джанападехи идха сама̄гата̄. вийа̄карохӣти дхаммам̣ десехи.

1110. атхасса а̄сайа̄нуломена дхаммам̣ десенто бхагава̄ две га̄тха̄йо абха̄си. таттха а̄да̄натан̣ханти рӯпа̄дӣнам̣ а̄да̄йикам̣ гахан̣атан̣хам̣, тан̣хупа̄да̄нанти вуттам̣ хоти. йам̣ йан̃хи локасмимупа̄дийантӣти етесу уддха̄дибхедесу йам̣ йам̣ ган̣ханти. тенева ма̄ро анвети джантунти тенева упа̄да̄напаччайаниббаттакамма̄бхисан̇кха̄раниббаттавасена пат̣исандхиккхандхама̄ро там̣ саттам̣ анугаччхати.

1111. тасма̄ паджа̄нанти тасма̄ етама̄дӣнавам̣ аничча̄дивасена ва̄ сан̇кха̄ре джа̄нанто. а̄да̄насатте ити пеккхама̄но, паджам̣ имам̣ маччудхеййе висаттанти а̄да̄таббат̣т̣хена а̄да̄несу рӯпа̄дӣсу сатте саббалоке имам̣ паджам̣ маччудхеййе лаггам̣ пеккхама̄но. а̄да̄насатте ва̄ а̄да̄на̄бхинивит̣т̣хе пуггале а̄да̄насан̇гахетун̃ча имам̣ паджам̣ маччудхеййе лаггам̣ тато вӣтиккамитум̣ асаматтхам̣ ити пеккхама̄но кин̃чанам̣ саббалоке на уппа̄дийетха̄ти сесам̣ саббаттха па̄кат̣амева.

евам̣ бхагава̄ имампи суттам̣ арахаттаникӯт̣енева десеси. десана̄парийоса̄не ча пуббасадисо ева дхамма̄бхисамайо ахосӣти.

параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа

суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа бхадра̄вудхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

13. удайасуттаван̣н̣ана̄

1112-3. джха̄йинти удайасуттам̣. таттха ан̃н̃а̄вимоккханти пан̃н̃а̄нубха̄ваниджджха̄там̣ вимоккхам̣ пуччхати. атха бхагава̄ йасма̄ удайо чатуттхаджджха̄нала̄бхӣ, тасма̄сса пат̣иладдхаджджха̄навасена на̄наппака̄рато ан̃н̃а̄вимоккхам̣ дассенто га̄тха̄двайама̄ха. таттха паха̄нам̣ ка̄маччханда̄нанти йамидам̣ пат̣хамаджджха̄нам̣ ниббаттентасса ка̄маччхандаппаха̄нам̣, тампи ан̃н̃а̄вимоккхам̣ пабрӯми. евам̣ саббапада̄ни йоджетабба̄ни.

1114. упеккха̄сатисам̣суддханти чатуттхаджджха̄наупеккха̄сатӣхи сам̣суддхам̣. дхамматаккапуреджаванти имина̄ тасмим̣ чатуттхаджджха̄навимоккхе т̣хатва̄ джха̄нан̇га̄ни випасситва̄ адхигатам̣ арахаттавимоккхам̣ вадати. арахаттавимоккхасса хи маггасампайуттасамма̄сан̇каппа̄дибхедо дхамматакко пуреджаво хоти. тена̄ха – ‘‘дхамматаккапуреджава’’нти. авиджджа̄йа пабхедананти етамева ча ан̃н̃а̄вимоккхам̣ авиджджа̄пабхеданасан̇кха̄там̣ нибба̄нам̣ нисса̄йа джа̄татта̄ ка̄ран̣опача̄рена ‘‘авиджджа̄йа пабхедана’’нти пабрӯмӣти.

1115-6. евам̣ авиджджа̄пабхеданавачанена вуттам̣ нибба̄нам̣ сутва̄ ‘‘там̣ кисса виппаха̄нена вуччатӣ’’ти пуччханто ‘‘ким̣су сам̣йоджано’’ти га̄тхама̄ха. таттха ким̣су сам̣йоджаноти ким̣ сам̣йоджано. вича̄ран̣анти вичаран̣ака̄ран̣ам̣. киссасса виппаха̄нена̄ти ким̣ на̄макасса асса дхаммасса виппаха̄нена. атхасса бхагава̄ таматтхам̣ бйа̄каронто ‘‘нандисам̣йоджано’’ти га̄тхама̄ха. таттха витаккасса̄ти ка̄мавитакка̄дико витакко асса.

1117-8. ида̄ни тасса нибба̄насса маггам̣ пуччханто ‘‘катхам̣ сатасса̄’’ти га̄тхама̄ха. таттха вин̃н̃а̄н̣анти абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣ам̣. атхасса маггам̣ катхенто бхагава̄ ‘‘аджджхаттан̃ча̄’’ти га̄тхама̄ха. таттха евам̣ сатасса̄ти евам̣ сатасса сампаджа̄насса. сесам̣ саббаттха па̄кат̣амева.

евам̣ бхагава̄ имампи суттам̣ арахаттаникӯт̣енева десеси. десана̄парийоса̄не ча пуббасадисо ева дхамма̄бхисамайо ахосӣти.

параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа

суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа удайасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

14. поса̄ласуттаван̣н̣ана̄

1119-20. йо атӣтанти поса̄ласуттам̣. таттха йо атӣтам̣ а̄дисатӣти йо бхагава̄ аттано ча паресан̃ча ‘‘екампи джа̄ти’’нтиа̄дибхедам̣ атӣтам̣ а̄дисати. вибхӯтарӯпасан̃н̃исса̄ти саматиккантарӯпасан̃н̃исса. саббака̄йаппаха̄йиноти тадан̇гавиккхамбханавасена саббарӯпака̄йаппаха̄йино, пахӣнарӯпабхавапат̣исандхикасса̄ти адхиппа̄йо. наттхи кин̃чӣти пассатоти вин̃н̃а̄н̣а̄бха̄вавипассанена ‘‘наттхи кин̃чӣ’’ти пассато, а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанала̄бхиноти вуттам̣ хоти. н̃а̄н̣ам̣ сакка̄нупуччха̄мӣти сакка̄ти бхагавантам̣ а̄лапанто а̄ха. тасса пуггаласса н̃а̄н̣ам̣ пуччха̄ми, кӣдисам̣ пуччхитаббанти. катхам̣ неййоти катхам̣ со нетаббо, катхамасса уттарин̃а̄н̣ам̣ уппа̄детаббанти.

1121. атхасса бхагава̄ та̄дисе пуггале аттано аппат̣ихатан̃а̄н̣атам̣ пака̄сетва̄ там̣ н̃а̄н̣ам̣ бйа̄ка̄тум̣ га̄тха̄двайама̄ха. таттха вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийо сабба̄, абхиджа̄нам̣ татха̄гатоти абхисан̇кха̄равасена чатассо пат̣исандхивасена сатта̄ти евам̣ сабба̄ вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийо абхиджа̄нанто татха̄гато. тит̣т̣хантаменам̣ джа̄на̄тӣти камма̄бхисан̇кха̄равасена тит̣т̣хантам̣ етам̣ пуггалам̣ джа̄на̄ти ‘‘а̄йатим̣ айам̣ евам̣гатико бхависсатӣ’’ти. вимуттанти а̄кин̃чан̃н̃а̄йатана̄дӣсу адхимуттам̣. таппара̄йан̣анти таммайам̣.

1122. а̄кин̃чан̃н̃асамбхавам̣ н̃атва̄ти а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанаджанакам̣ камма̄бхисан̇кха̄рам̣ н̃атва̄ ‘‘кинти палибодхо айа’’нти. нандӣ сам̣йоджанам̣ итӣти йа̄ ча таттха арӯпара̄гасан̇кха̄та̄ нандӣ, тан̃ча сам̣йоджанам̣ ити н̃атва̄. тато таттха випассатӣти тато а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасама̄паттито вут̣т̣хахитва̄ там̣ сама̄паттим̣ аничча̄дивасена випассати. етам̣ н̃а̄н̣ам̣ татхам̣ тасса̄ти етам̣ тасса пуггаласса евам̣ випассато ануккаменева уппаннам̣ арахаттан̃а̄н̣ам̣ авипарӣтам̣. вусӣматоти вуситавантасса. сесам̣ саббаттха па̄кат̣амева.