4. суддхат̣т̣хакасуттаван̣н̣ана̄

795. пасса̄ми суддханти суддхат̣т̣хакасуттам̣. ка̄ уппатти? атӣте кира кассапасса бхагавато ка̄ле ба̄ра̄н̣асива̄сӣ ан̃н̃атаро кут̣умбико пан̃чахи сакат̣асатехи паччантаджанападам̣ агама̄си бхан̣д̣аггахан̣аттхам̣. таттха ваначаракена саддхим̣ миттам̣ катва̄ тасса пан̣н̣а̄ка̄рам̣ датва̄ пуччхи – ‘‘каччи, те самма, чанданаса̄рам̣ дит̣т̣хапубба’’нти? ‘‘а̄ма са̄мӣ’’ти ча вутте тенева саддхим̣ чанданаванам̣ пависитва̄ саббасакат̣а̄ни чанданаса̄расса пӯретва̄ тампи ваначаракам̣ ‘‘йада̄, самма, ба̄ра̄н̣асим̣ а̄гаччхаси, тада̄ чанданаса̄рам̣ гахетва̄ а̄гаччхеййа̄сӣ’’ти ватва̄ ба̄ра̄н̣асим̣йева агама̄си. атха̄парена самайена сопи ваначарако чанданаса̄рам̣ гахетва̄ тасса гхарам̣ агама̄си. со там̣ дисва̄ саббам̣ пат̣исантха̄рам̣ катва̄ са̄йанхасамайе чанданаса̄рам̣ писа̄петва̄ самуггам̣ пӯретва̄ ‘‘гаччха, самма, нха̄йитва̄ а̄гаччха̄’’ти аттано пурисена саддхим̣ нха̄натиттхам̣ песеси. тена ча самайена ба̄ра̄н̣асийам̣ уссаво хоти. атха ба̄ра̄н̣асива̄сино па̄това да̄нам̣ датва̄ са̄йам̣ суддхаваттханиваттха̄ ма̄ла̄гандха̄дӣни гахетва̄ кассапасса бхагавато маха̄четийам̣ вандитум̣ гаччханти. со ваначарако те дисва̄ ‘‘маха̄джано кухим̣ гаччхатӣ’’ти пуччхи. ‘‘виха̄рам̣ четийаванданаттха̄йа̄’’ти ча сутва̄ сайампи агама̄си. таттха мануссе харита̄ламаносила̄дӣхи на̄наппака̄рехи четийе пӯджам̣ каронте дисва̄ кин̃чи читрам̣ ка̄тум̣ аджа̄нанто там̣ чанданам̣ гахетва̄ маха̄четийе суван̣н̣ит̣т̣хака̄нам̣. упари кам̣сапа̄тиматтам̣ ман̣д̣алам̣ ака̄си. атха таттха сӯрийуггаманавела̄йам̣ сӯрийарасмийо ут̣т̣хахим̣су. со там̣ дисва̄ пасӣди, паттханан̃ча ака̄си ‘‘йаттха йаттха ниббатта̄ми, ӣдиса̄ ме расмийо уре ут̣т̣хахантӯ’’ти. со ка̄лам̣ катва̄ та̄ватим̣сесу ниббатти. тасса уре расмийо ут̣т̣хахим̣су, чандаман̣д̣алам̣ вийасса ураман̣д̣алам̣ вирочати, ‘‘чанда̄бхо девапутто’’твева ча нам̣ сан̃джа̄ним̣су.

со та̄йа сампаттийа̄ чхасу девалокесу ануломапат̣иломато екам̣ буддхантарам̣ кхепетва̄ амха̄кам̣ бхагавати уппанне са̄ваттхийам̣ бра̄хман̣амаха̄са̄лакуле ниббатти, татхевасса уре чандаман̣д̣аласадисам̣ расмиман̣д̣алам̣ ахоси. на̄макаран̣адивасе часса ман̇галам̣ катва̄ бра̄хман̣а̄ там̣ ман̣д̣алам̣ дисва̄ ‘‘дхан̃н̃апун̃н̃алаккхан̣о айам̣ кума̄ро’’ти вимхита̄ ‘‘чанда̄бхо’’ твева на̄мам̣ акам̣су. там̣ вайаппаттам̣ бра̄хман̣а̄ гахетва̄ алан̇каритва̄ раттакан̃чукам̣ па̄рупа̄петва̄ ратхе а̄ропетва̄ ‘‘маха̄брахма̄ айа’’нти пӯджетва̄ ‘‘йо чанда̄бхам̣ пассати, со йасадхана̄дӣни лабхати, сампара̄йан̃ча саггам̣ гаччхатӣ’’ти уггхосента̄ га̄манигамара̄джадха̄нӣсу а̄хин̣д̣анти. гатагатат̣т̣ха̄не манусса̄ ‘‘еса кира бхо чанда̄бхо на̄ма, йо етам̣ пассати, со йасадханасагга̄дӣни лабхатӣ’’ти упарӯпари а̄гаччханти, сакаладжамбудӣпо чали. бра̄хман̣а̄ туччхахаттхака̄нам̣ а̄гата̄нам̣ на дассенти, сатам̣ ва̄ сахассам̣ ва̄ гахетва̄ а̄гата̄намева дассенти. евам̣ чанда̄бхам̣ гахетва̄ анувичаранта̄ бра̄хман̣а̄ камена са̄ваттхим̣ ануппатта̄.

тена ча самайена бхагава̄ паваттитаварадхаммачакко анупуббена са̄ваттхим̣ а̄гантва̄ са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване бахуджанахита̄йа дхаммам̣ десенто. атха чанда̄бхо са̄ваттхим̣ патва̄ самуддапаккхантакуннадӣ вийа апа̄кат̣о ахоси, чанда̄бхоти бхан̣антопи наттхи. со са̄йанхасамайе маха̄джанака̄йам̣ ма̄ла̄гандха̄дӣни а̄да̄йа джетавана̄бхимукхам̣ гаччхантам̣ дисва̄ ‘‘кухим̣ гаччхатха̄’’ти пуччхи. ‘‘буддхо локе уппанно, со бахуджанахита̄йа дхаммам̣ десети, там̣ сотум̣ джетаванам̣ гаччха̄ма̄’’ти ча тесам̣ вачанам̣ сутва̄ сопи бра̄хман̣аган̣апаривуто таттхева агама̄си. бхагава̄ ча тасмим̣ самайе дхаммасабха̄йам̣ варабуддха̄сане нисиннова хоти. чанда̄бхо бхагавантам̣ упасан̇камма мадхурапат̣исантха̄рам̣ катва̄ екамантам̣ нисӣди, та̄вадева часса со а̄локо антарахито. буддха̄локасса хи самӣпе асӣтихаттхаббхантаре ан̃н̃о а̄локо на̄бхибхоти. со ‘‘а̄локо ме нат̣т̣хо’’ти нисӣдитва̄ва ут̣т̣ха̄си, ут̣т̣хахитва̄ ча гантума̄раддхо. атха нам̣ ан̃н̃атаро пурисо а̄ха – ‘‘ким̣ бхо чанда̄бха, саман̣асса готамасса бхӣто гаччхасӣ’’ти. на̄хам̣ бхӣто гаччха̄ми, апича ме имасса теджена а̄локо на сампаджджатӣти пунадева бхагавато пурато нисӣдитва̄ па̄датала̄ пат̣т̣ха̄йа йа̄ва кесагга̄ рӯпарам̣силаккхан̣а̄дисампаттим̣ дисва̄ ‘‘махесаккхо саман̣о готамо, мама уре аппаматтако а̄локо ут̣т̣хито, та̄ватакенапи мам̣ гахетва̄ бра̄хман̣а̄ сакаладжамбудӣпам̣ вичаранти. евам̣ варалаккхан̣асампаттисаманна̄гатасса саман̣асса готамасса нева ма̄но уппанно, аддха̄ айам̣ аномагун̣асаманна̄гато бхависсати саттха̄ деваманусса̄на’’нти ативийа пасанначитто бхагавантам̣ вандитва̄ паббаджджам̣ йа̄чи. бхагава̄ ан̃н̃атарам̣ тхерам̣ а̄н̣а̄песи – ‘‘пабба̄джехи на’’нти. со там̣ пабба̄джетва̄ тачапан̃чакакаммат̣т̣ха̄нам̣ а̄чиккхи. со випассанам̣ а̄рабхитва̄ на чиренева арахаттам̣ патва̄ ‘‘чанда̄бхаттхеро’’ти виссуто ахоси. там̣ а̄раббха бхиккхӯ катхам̣ самут̣т̣ха̄песум̣ ‘‘ким̣ ну кхо, а̄вусо, йе чанда̄бхам̣ аддасам̣су. те йасам̣ ва̄ дханам̣ ва̄ лабхим̣су, саггам̣ ва̄ гаччхим̣су, висуддхим̣ ва̄ па̄пун̣им̣су тена чаккхудва̄рикарӯпадассанена̄’’ти. бхагава̄ тассам̣ ат̣т̣хуппаттийам̣ имам̣ суттамабха̄си.

таттха пат̣хамага̄тха̄йа та̄ваттхо – на, бхиккхаве, еварӯпена дассанена суддхи хоти. апича кхо килесамалинатта̄ асуддхам̣, килесарога̄нам̣ авигама̄ сарогамева чанда̄бхам̣ бра̄хман̣ам̣ ан̃н̃ам̣ ва̄ еварӯпам̣ дисва̄ дит̣т̣хигатико ба̄ло абхиджа̄на̄ти ‘‘пасса̄ми суддхам̣ парамам̣ арогам̣, тена ча дит̣т̣хисан̇кха̄тена дассанена сам̣суддхи нарасса хотӣ’’ти, со евам̣ абхиджа̄нанто там̣ дассанам̣ ‘‘парама’’нти н̃атва̄ тасмим̣ дассане суддха̄нупассӣ сама̄но там̣ дассанам̣ ‘‘магган̃а̄н̣а’’нти паччети. там̣ пана магган̃а̄н̣ам̣ на хоти. тена̄ха – ‘‘дит̣т̣хена че суддхӣ’’ти дутийага̄тхам̣.

796. тассаттхо – тена рӯпадассанасан̇кха̄тена дит̣т̣хена йади килесасуддхи нарасса хоти. тена ва̄ н̃а̄н̣ена со йади джа̄тиа̄дидуккхам̣ паджаха̄ти. евам̣ санте арийамаггато ан̃н̃ена асуддхимаггенева со суджджхати, ра̄га̄дӣхи упадхӣхи саупадхико ева сама̄но суджджхатӣти а̄паннам̣ хоти, на ча евам̣видхо суджджхати. тасма̄ дит̣т̣хӣ хи нам̣ па̄ва татха̄ вада̄нам̣, са̄ нам̣ дит̣т̣хийева ‘‘миччха̄дит̣т̣хико айа’’нти катхети дит̣т̣хианурӯпам̣ ‘‘сассато локо’’тиа̄дина̄ найена татха̄ татха̄ ваданти.

797. на бра̄хман̣оти татийага̄тха̄. тассаттхо – йо пана ба̄хитапа̄патта̄ бра̄хман̣о хоти, со маггена адхигата̄саваккхайо кхӣн̣а̄савабра̄хман̣о арийамагган̃а̄н̣ато ан̃н̃ена абхиман̇галасамматарӯпасан̇кха̄те дит̣т̣хе татха̄видхасаддасан̇кха̄те суте авӣтиккамасан̇кха̄те сӣле хаттхивата̄дибхеде вате патхавиа̄дибхеде муте ча уппаннена миччха̄н̃а̄н̣ена суддхим̣ на а̄ха. сесамасса бра̄хман̣асса ван̣н̣абхан̣анаттхам̣ вуттам̣. со хи тедха̄тукапун̃н̃е саббасмин̃ча па̄пе анӯпалитто, тасса пахӣнатта̄ аттадит̣т̣хийа̄ йасса кассачи ва̄ гахан̣асса пахӣнатта̄ аттан̃джахо, пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ра̄дӣнам̣ акаран̣ато найидха пакуббама̄ноти вуччати. тасма̄ нам̣ евам̣ пасам̣санто а̄ха. саббассева часса пуримапа̄дена самбандхо ведитаббо – пун̃н̃е ча па̄пе ча анӯпалитто, аттан̃джахо найидха пакуббама̄но, на бра̄хман̣о ан̃н̃ато суддхима̄ха̄ти.

798. евам̣ на бра̄хман̣о ан̃н̃ато суддхима̄ха̄ти ватва̄ ида̄ни йе дит̣т̣хигатика̄ ан̃н̃ато суддхим̣ бруванти, тесам̣ тасса̄ дит̣т̣хийа̄ анибба̄хакабха̄вам̣ дассенто ‘‘пуримам̣ паха̄йа̄’’ти га̄тхама̄ха. тассаттхо – те хи ан̃н̃ато суддхива̄да̄ сама̄на̄пи йасса̄ дит̣т̣хийа̄ аппахӣнатта̄ гахан̣амун̃чанам̣ хоти. та̄йа пуримам̣ саттха̄ра̄дим̣ паха̄йа апарам̣ ниссита̄ еджа̄сан̇кха̄та̄йа тан̣ха̄йа анугата̄ абхибхӯта̄ ра̄га̄дибхедам̣ на таранти сан̇гам̣, тан̃ча атаранта̄ там̣ там̣ дхаммам̣ угган̣ханти ча нирассаджанти ча маккат̣ова са̄кханти.

799. пан̃чамага̄тха̄йа самбандхо – йо ча со ‘‘дит̣т̣хӣ хи нам̣ па̄ва татха̄ вада̄на’’нти вутто, со сайам̣ сама̄да̄йа̄ти. таттха сайанти са̄мам̣. сама̄да̄йа̄ти гахетва̄. вата̄нӣти хаттхивата̄дӣни. учча̄вачанти апара̄парам̣ хӣнапан̣ӣтам̣ ва̄ саттха̄рато саттха̄ра̄дим̣. сан̃н̃асаттоти ка̄масан̃н̃а̄дӣсу лагго. видва̄ ча ведехи самечча дхамманти параматтхавидва̄ ча араха̄ чатӯхи магган̃а̄н̣аведехи чатусаччадхаммам̣ абхисамечча̄ти. сесам̣ па̄кат̣амева.

800. са саббадхаммесу висенибхӯто, йам̣ кин̃чи дит̣т̣хам̣ва сутам̣ мутам̣ ва̄ти собхӯрипан̃н̃о кхӣн̣а̄саво йам̣ кин̃чи дит̣т̣хам̣ ва̄ сутам̣ ва̄ мутам̣ ва̄ тесу саббадхаммесу ма̄расенам̣ вина̄сетва̄ т̣хитабха̄вена висенибхӯто. тамевадассинти там̣ евам̣ висуддхадассим̣. виват̣ам̣ чарантантитан̣хаччхадана̄дивигамена виват̣ам̣ хутва̄ чарантам̣. кенӣдха локасмим̣ викаппайеййа̄ти кена идха локе тан̣ха̄каппена ва̄ дит̣т̣хикаппена ва̄ кочи викаппеййа, тесам̣ ва̄ пахӣнатта̄ ра̄га̄дина̄ пуббе вуттена̄ти.

801. на каппайантӣти га̄тха̄йа самбандхо аттхо ча – кин̃ча бхиййо? те хи та̄диса̄ санто двиннам̣ каппа̄нам̣ пуреккха̄ра̄нан̃ча кеначи на каппайанти на пуреккхаронти, параматтхааччантасуддхиадхигататта̄ аначчантасуддхим̣йева акирийасассатадит̣т̣хим̣ аччанта суддхӣти на те ваданти. а̄да̄нагантхам̣ гатхитам̣ висаджджа̄ти чатуббидхампи рӯпа̄дӣнам̣ а̄да̄йакатта̄ а̄да̄нагантхам̣ аттано читтасанта̄не гатхитам̣ баддхам̣ арийамаггасаттхена висаджджа чхиндитва̄. сесам̣ па̄кат̣амева.

802. сӣма̄тиготи га̄тха̄ екапуггала̄дхит̣т̣ха̄на̄йа десана̄йа вутта̄. пуббасадисо ева панасса̄ самбандхо, со евам̣ аттхаван̣н̣ана̄йа саддхим̣ ведитаббо – кин̃ча бхиййо со ӣдисо бхӯрипан̃н̃о чатуннам̣ килесасӣма̄нам̣ атӣтатта̄ сӣма̄тиго ба̄хитапа̄патта̄ ча бра̄хман̣о, иттхамбхӯтасса ча тасса наттхи парачиттапуббенива̄сан̃а̄н̣ехи н̃атва̄ ва̄ мам̣сачаккхудиббачаккхӯхи дисва̄ ва̄ кин̃чи самуггахӣтам̣, абхинивит̣т̣ханти вуттам̣ хоти. со ча ка̄мара̄га̄бха̄вато на ра̄гара̄гӣ, рӯпа̄рӯпара̄га̄бха̄вато на вира̄гаратто. йато евам̣видхасса ‘‘идам̣ пара’’нти кин̃чи идха уггахитам̣ наттхӣти арахаттаникӯт̣ена десанам̣ нит̣т̣ха̄песи.

параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа

суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа суддхат̣т̣хакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.