3. дут̣т̣хат̣т̣хакасуттаван̣н̣ана̄

787. ваданти ве дут̣т̣хамана̄пӣти дут̣т̣хат̣т̣хакасуттам̣. ка̄ уппатти? а̄дига̄тха̄йа та̄ва уппатти – мунисуттанайена бхагавато бхиккхусан̇гхасса ча уппаннала̄бхасакка̄рам̣ асахама̄на̄ титтхийа̄ сундарим̣ парибба̄джикам̣ уййоджесум̣. са̄ кира джанападакалйа̄н̣ӣ сетаваттхапарибба̄джика̄ва ахоси. са̄ сунха̄та̄ суниваттха̄ ма̄ла̄гандхавилепанавибхӯсита̄ бхагавато дхаммам̣ сутва̄ са̄ваттхива̄сӣнам̣ джетаванато никкхаманавела̄йа са̄ваттхито никкхамитва̄ джетавана̄бхимукхӣ гаччхати. мануссехи ча ‘‘кухим̣ гаччхасӣ’’ти пуччхита̄ ‘‘саман̣ам̣ готамам̣ са̄ваке часса рамайитум̣ гаччха̄мӣ’’ти ватва̄ джетаванадва̄ракот̣т̣хаке вичаритва̄ джетаванадва̄ракот̣т̣хаке пидахите нагарам̣ пависитва̄ пабха̄те пуна джетаванам̣ гантва̄ гандхакут̣исамӣпе пуппха̄ни вичинантӣ вийа чарати. буддхупат̣т̣ха̄нам̣ а̄гатехи ча мануссехи ‘‘киматтхам̣ а̄гата̄сӣ’’ти пуччхита̄ йам̣кин̃чидева бхан̣ати. евам̣ ад̣д̣хама̄саматте вӣтикканте титтхийа̄ там̣ джӣвита̄ воропетва̄ парикха̄тат̣е никкхипитва̄ пабха̄те ‘‘сундарим̣ на пасса̄ма̄’’ти кола̄халам̣ катва̄ ран̃н̃о ча а̄рочетва̄ тена анун̃н̃а̄та̄ джетаванам̣ пависитва̄ вичинанта̄ вийа там̣ никкхиттат̣т̣ха̄на̄ уддхаритва̄ ман̃чакам̣ а̄ропетва̄ нагарам̣ абхихаритва̄ упаккосам̣ акам̣су. саббам̣ па̄л̣ийам̣ (уда̄. 38) а̄гатанайенева ведитаббам̣.

бхагава̄ там̣ дивасам̣ паччӯсасамайе буддхачаккхуна̄ локам̣ волокенто ‘‘титтхийа̄ аджджа айасам̣ уппа̄дессантӣ’’ти н̃атва̄ ‘‘тесам̣ саддахитва̄ ма̄дисе читтам̣ пакопетва̄ маха̄джано апа̄йа̄бхимукхо ма̄ ахосӣ’’ти гандхакут̣идва̄рам̣ пидахитва̄ антогандхакут̣ийам̣йева аччхи, на нагарам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. бхиккхӯ пана два̄рам̣ пидахитам̣ дисва̄ пуббасадисамева пависим̣су. манусса̄ бхиккхӯ дисва̄ на̄наппака̄рехи аккосим̣су. атха а̄йасма̄ а̄нандо бхагавато там̣ паваттим̣ а̄рочетва̄ ‘‘титтхийехи, бханте, маха̄айасо уппа̄дито, на сакка̄ идха васитум̣, випуло джамбудӣпо, ан̃н̃аттха гаччха̄ма̄’’ти а̄ха. таттхапи айасе ут̣т̣хите кухим̣ гамиссаси а̄нанда̄ти? ‘‘ан̃н̃ам̣ нагарам̣ бхагава̄’’ти. атха бхагава̄ ‘‘а̄гамехи, а̄нанда, сатта̄хамева̄йам̣ саддо бхависсати, сатта̄хаччайена йехи айасо като, тесам̣йева упари патиссатӣ’’ти ватва̄ а̄нандаттхерасса дхаммадесанаттхам̣ ‘‘ваданти ве’’ти имам̣ га̄тхамабха̄си.

таттха вадантӣти бхагавантам̣ бхиккхусан̇гхан̃ча упаваданти. дут̣т̣хамана̄пи еке атхопи ве саччамана̄ти екачче дут̣т̣хачитта̄, екачче татхасан̃н̃инопи хутва̄, титтхийа̄ дут̣т̣хачитта̄, йе тесам̣ вачанам̣ сутва̄ саддахим̣су, те саччамана̄ти адхиппа̄йо. ва̄дан̃ча джа̄танти етам̣ аккосава̄дам̣ уппаннам̣. муни но упетӣти ака̄раката̄йа ча акуппаната̄йа ча буддхамуни на упети. тасма̄ мунӣ наттхи кхило кухин̃чӣти тена ка̄ран̣ена айам̣ муни ра̄га̄дикхилехи наттхи кхило кухин̃чӣти ведитаббо.

788. иман̃ча га̄тхам̣ ватва̄ бхагава̄ а̄нандаттхерам̣ пуччхи, ‘‘евам̣ кхум̣сетва̄ вамбхетва̄ вуччама̄на̄ бхиккхӯ, а̄нанда, ким̣ вадантӣ’’ти. на кин̃чи бхагава̄ти. ‘‘на, а̄нанда, ‘ахам̣ сӣлава̄’ти саббаттха тун̣хӣ бхавитаббам̣, локе хи на̄бха̄сама̄нам̣ джа̄нанти миссам̣ ба̄лехи пан̣д̣ита’’нти ватва̄, ‘‘бхиккхӯ, а̄нанда, те мануссе евам̣ пат̣ичодентӯ’’ти дхаммадесанаттха̄йа ‘‘абхӯтава̄дӣ нирайам̣ упетӣ’’ти имам̣ га̄тхамабха̄си. тхеро там̣ уггахетва̄ бхиккхӯ а̄ха – ‘‘манусса̄ тумхехи има̄йа га̄тха̄йа пат̣ичодетабба̄’’ти. бхиккхӯ татха̄ акам̣су. пан̣д̣итаманусса̄ тун̣хӣ ахесум̣. ра̄джа̄пи ра̄джапурисе саббато песетва̄ йесам̣ дхутта̄нам̣ лан̃джам̣ датва̄ титтхийа̄ там̣ ма̄ра̄песум̣, те гахетва̄ ниггайха там̣ паваттим̣ н̃атва̄ титтхийе парибха̄си. манусса̄пи титтхийе дисва̄ лед̣д̣уна̄ пахаранти, пам̣суна̄ окиранти ‘‘бхагавато айасам̣ уппа̄десу’’нти. а̄нандаттхеро там̣ дисва̄ бхагавато а̄рочеси, бхагава̄ тхерасса имам̣ га̄тхамабха̄си ‘‘сакан̃хи дит̣т̣хим̣…пе… вадеййа̄’’ти.

тассаттхо – йа̄йам̣ дит̣т̣хи титтхийаджанасса ‘‘сундарим̣ ма̄ретва̄ саман̣а̄нам̣ сакйапуттийа̄нам̣ аван̣н̣ам̣ пака̄сетва̄ етенупа̄йена ладдхам̣ сакка̄рам̣ са̄дийисса̄ма̄’’ти, со там̣ дит̣т̣хим̣ катхам̣ атиккамеййа, атха кхо со айасо тамева титтхийаджанам̣ пачча̄гато там̣ дит̣т̣хим̣ аччетум̣ асакконтам̣. йо ва̄ сассата̄дива̄дӣ, сопи сакам̣ дит̣т̣хим̣ катхам̣ аччайеййа тена дит̣т̣хиччхандена анунӣто та̄йа ча дит̣т̣хиручийа̄ нивит̣т̣хо, апича кхо пана сайам̣ саматта̄ни пакуббама̄но аттана̄ва парипун̣н̣а̄ни та̄ни дит̣т̣хигата̄ни каронто йатха̄ джа̄неййа, татхева вадеййа̄ти.

789. атха ра̄джа̄ сатта̄хаччайена там̣ кун̣апам̣ чхад̣д̣а̄петва̄ са̄йанхасамайам̣ виха̄рам̣ гантва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ а̄ха – ‘‘нану, бханте, ӣдисе айасе уппанне майхампи а̄рочетаббам̣ сийа̄’’ти. евам̣ вутте бхагава̄, ‘‘на, маха̄ра̄джа, ‘ахам̣ сӣлава̄ гун̣асампанно’ти паресам̣ а̄рочетум̣ арийа̄нам̣ патирӯпа’’нти ватва̄ тасса̄ ат̣т̣хуппаттийам̣ ‘‘йо аттано сӣлавата̄нӣ’’ти авасесага̄тха̄йо абха̄си.

таттха сӣлавата̄нӣти па̄тимоккха̄дӣни сӣла̄ни а̄ран̃н̃ика̄дӣни дхутан̇гавата̄ни ча. ана̄нупут̣т̣хоти апуччхито. па̄ва̄ти вадати. анарийадхаммам̣ кусала̄ тама̄ху, йо а̄тума̄нам̣ сайамева па̄ва̄ти йо евам̣ атта̄нам̣ сайамева вадати, тасса там̣ ва̄дам̣ ‘‘анарийадхаммо есо’’ти кусала̄ евам̣ катхенти.

790. сантоти ра̄га̄дикилесавӯпасамена санто, татха̄ абхиниббутатто. итиханти сӣлесу акаттхама̄ноти ‘‘ахамасми сӣласампанно’’тиа̄дина̄ найена ити сӣлесу акаттхама̄но, сӣланимиттам̣ аттӯпана̄йикам̣ ва̄чам̣ абха̄сама̄ноти вуттам̣ хоти. тамарийадхаммам̣ кусала̄ вадантӣти тасса там̣ акаттханам̣ ‘‘арийадхаммо есо’’ти буддха̄дайо кхандха̄дикусала̄ ваданти. йассуссада̄ наттхи кухин̃чи локети йасса кхӣн̣а̄савасса ра̄га̄дайо сатта уссада̄ кухин̃чи локе наттхи, тасса там̣ акаттханам̣ ‘‘арийадхаммо есо’’ти евам̣ кусала̄ вадантӣти самбандхо.

791. евам̣ кхӣн̣а̄савапат̣ипаттим̣ дассетва̄ ида̄ни дит̣т̣хигатика̄нам̣ титтхийа̄нам̣ пат̣ипаттим̣ ран̃н̃о дассенто а̄ха – ‘‘пакаппита̄ сан̇кхата̄’’ти. таттха пакаппита̄ти парикаппита̄. сан̇кхата̄ти паччайа̄бхисан̇кхата̄. йасса̄ти йасса кассачи дит̣т̣хигатикасса. дхамма̄ти дит̣т̣хийо. пураккхата̄ти пурато ката̄. сантӣти сам̣виджджанти. авӣвада̄та̄ти авода̄та̄. йадаттани пассати а̄нисам̣сам̣, там̣ ниссито куппапат̣иччасантинти йассете дит̣т̣хидхамма̄ пураккхата̄ авода̄та̄ санти, со евам̣видхо йасма̄ аттани тасса̄ дит̣т̣хийа̄ дит̣т̣хидхаммикан̃ча сакка̄ра̄дим̣, сампара̄йикан̃ча гативисеса̄дим̣ а̄нисам̣сам̣ пассати, тасма̄ тан̃ча а̄нисам̣сам̣, тан̃ча куппата̄йа ча пат̣иччасамуппанната̄йа ча саммутисантита̄йа ча куппапат̣иччасантисан̇кха̄там̣ дит̣т̣хим̣ нисситова хоти, со таннисситатта̄ атта̄нам̣ ва̄ уккам̣сеййа паре ва̄ вамбхеййа абхӯтехипи гун̣адосехи.

792. евам̣ нисситена ча дит̣т̣хӣнивеса̄…пе… а̄дийатӣ ча дхамманти. таттха дит̣т̣хӣнивеса̄ти идам̣сачча̄бхинивесасан̇кха̄та̄ни дит̣т̣хинивесана̄ни. на хи сва̄тиватта̄ти сукхена ативаттитабба̄ на хонти. дхаммесу ниччхеййа самуггахӣтанти два̄сат̣т̣хидит̣т̣хидхаммесу там̣ там̣ самуггахитам̣ абхинивит̣т̣хам̣ дхаммам̣ ниччхинитва̄ паваттатта̄ дит̣т̣хинивеса̄ на хи сва̄тиватта̄ти вуттам̣ хоти. тасма̄ наро тесу нивесанесу, нирассатӣ а̄дийатӣ ча дхамманти йасма̄ на хи сва̄тиватта̄, тасма̄ наро тесуйева дит̣т̣хинивесанесу аджасӣлагосӣлакуккурасӣлапан̃ча̄тапамаруппапа̄тауккут̣икаппадха̄накан̣т̣ака̄пассайа̄дибхедам̣ саттха̄радхаммаккха̄наган̣а̄дибхедан̃ча там̣ там̣ дхаммам̣ нирассати ча а̄дийати ча джахати ча ган̣ха̄ти ча ванамаккат̣о вийа там̣ там̣ са̄кханти вуттам̣ хоти. евам̣ нирассанто ча а̄дийанто ча анават̣т̣хитачиттатта̄ асантехипи гун̣адосехи аттано ва̄ парасса ва̄ йаса̄йасам̣ уппа̄деййа.

793. йо пана̄йам̣ саббадит̣т̣хигата̄дидосадхунана̄йа пан̃н̃а̄йа саманна̄гататта̄ дхоно, тасса дхонасса хи…пе… анӯпайо со. ким̣ вуттам̣ хоти? дхонадхаммасаманна̄гама̄ дхонасса дхутасаббапа̄пасса арахато каттхачи локе тесу тесу бхавесу пакаппита̄ дит̣т̣хи наттхи, со тасса̄ дит̣т̣хийа̄ абха̄вена, йа̄йа ча аттана̄ катам̣ па̄пакаммам̣ пат̣иччха̄дента̄ титтхийа̄ ма̄йа̄йа ма̄нена ва̄ етам̣ агатим̣ гаччханти, тампи ма̄йан̃ча ма̄нан̃ча паха̄йа дхоно ра̄га̄дӣнам̣ доса̄нам̣ кена гаччхеййа, дит̣т̣хадхамме сампара̄йе ва̄ нирайа̄дӣсу гативисесесу кена сан̇кхам̣ гаччхеййа, анӯпайо со, со хи тан̣ха̄дит̣т̣хиупайа̄нам̣ двиннам̣ абха̄вена анӯпайоти.

794. йо пана тесам̣ двиннам̣ бха̄вена упайо хоти, со упайо хи…пе… дит̣т̣химидхева саббанти. таттха упайоти тан̣ха̄дит̣т̣хиниссито. дхаммесу упети ва̄данти ‘‘ратто’’ти ва̄ ‘‘дут̣т̣хо’’ти ва̄ евам̣ тесу тесу дхаммесу упети ва̄дам̣. анӯпайам̣ кена катхам̣ вадеййа̄ти тан̣ха̄дит̣т̣хипаха̄нена анӯпайам̣ кхӣн̣а̄савам̣ кена ра̄гена ва̄ досена ва̄ катхам̣ ‘‘ратто’’ти ва̄ ‘‘дут̣т̣хо’’ти ва̄ вадеййа, евам̣ анупаваджджо ча со ким̣ титтхийа̄ вийа катапат̣иччха̄дако бхависсатӣти адхиппа̄йо. атта̄ ниратта̄ на хи тасса аттхӣти тасса хи аттадит̣т̣хи ва̄ уччхедадит̣т̣хи ва̄ наттхи, гахан̣ам̣ мун̃чанам̣ ва̄пи аттанираттасан̃н̃итам̣ наттхи. ким̣ка̄ран̣а̄ наттхӣти че? адхоси со дит̣т̣химидхева саббам̣, йасма̄ со идхева аттабха̄ве н̃а̄н̣ава̄тена саббам̣ дит̣т̣хигатам̣ адхоси, паджахи, винодесӣти арахаттаникӯт̣ена десанам̣ нит̣т̣ха̄песи. там̣ сутва̄ ра̄джа̄ аттамано бхагавантам̣ абхива̄детва̄ пакка̄мӣти.

параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа

суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа дут̣т̣хат̣т̣хакасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.