16. са̄рипуттасуттаван̣н̣ана̄
962. на ме дит̣т̣хоти са̄рипуттасуттам̣, ‘‘тхерапан̃хасутта’’нтипи вуччати. ка̄ уппатти? имасса суттасса уппатти – ра̄джагахакасса сет̣т̣хисса чанданагхат̣ика̄йа пат̣ила̄бхам̣ а̄дим̣ катва̄ та̄йа чанданагхат̣ика̄йа катасса паттасса а̄ка̄се усса̄панам̣ а̄йасмато пин̣д̣олабха̄радва̄джасса иддхийа̄ паттаггахан̣ам̣, тасмим̣ ваттхусмим̣ са̄вака̄нам̣ иддхипат̣иккхепо, титтхийа̄нам̣ бхагавата̄ саддхим̣ па̄т̣иха̄рийам̣ каттука̄мата̄, па̄т̣иха̄рийакаран̣ам̣, бхагавато са̄ваттхигаманам̣, титтхийа̄нубандханам̣, са̄ваттхийам̣ пасенадино буддхӯпагаманам̣ кан̣д̣амбапа̄тубха̄во, чатуннам̣ париса̄нам̣ титтхийаджайаттхам̣ па̄т̣иха̄рийакаран̣уссукканива̄ран̣ам̣, йамакапа̄т̣иха̄рийакаран̣ам̣, катапа̄т̣иха̄рийасса бхагавато та̄ватим̣сабхаванагаманам̣, таттха тема̄сам̣ дхаммадесана̄, а̄йасмата̄ маха̄моггалла̄наттхерена йа̄читасса девалокато сан̇кассанагаре орохан̣анти има̄ни ваттхӯни антарантаре ча джа̄така̄ни виттха̄ретва̄ йа̄ва дасасахассачаккава̄л̣адевата̄хи пӯджийама̄но бхагава̄ маджджхе ман̣имайена сопа̄нена сан̇кассанагаре оруйха сопа̄накал̣еваре ат̣т̣ха̄си –
‘‘йе джха̄наппасута̄ дхӣра̄, неккхаммӯпасаме рата̄;
дева̄пи тесам̣ пихайанти, самбуддха̄нам̣ сатӣмата’’нти. (дха. па. 181) –
имисса̄ дхаммападага̄тха̄йа вуччама̄на̄йа вутта̄. сопа̄накал̣еваре т̣хитам̣ пана бхагавантам̣ саббапат̣хамам̣ а̄йасма̄ са̄рипутто ванди, тато уппалаван̣н̣а̄ бхиккхунӣ, атха̄паро джанака̄йо. татра бхагава̄ чинтеси – ‘‘имиссам̣ парисати моггалла̄но иддхийа̄ агготи па̄кат̣о, ануруддхо диббачаккхуна̄, пун̣н̣о дхаммакатхикаттена, са̄рипуттам̣ пана̄йам̣ париса̄ на кеначи гун̣ена евам̣ агготи джа̄на̄ти, йам̣нӯна̄хам̣ са̄рипуттам̣ пан̃н̃а̄гун̣ена пака̄сеййа’’нти. атха тхерам̣ пан̃хам̣ пуччхи. тхеро бхагавата̄ пуччхитам̣ пуччхитам̣ путхуджджанапан̃хам̣, секкхапан̃хам̣, асеккхапан̃хан̃ча, саббам̣ виссаджджеси. тада̄ нам̣ джано ‘‘пан̃н̃а̄йа агго’’ти ан̃н̃а̄си. атха бхагава̄ ‘‘са̄рипутто на ида̄нева пан̃н̃а̄йа агго, атӣтепи пан̃н̃а̄йа агго’’ти джа̄такам̣ а̄неси.
атӣте паросахасса̄ исайо ванамӯлапхала̄ха̄ра̄ паббатапа̄де васанти. тесам̣ а̄чарийасса а̄ба̄дхо уппаджджи, упат̣т̣ха̄на̄ни ваттанти. джет̣т̣хантева̄сӣ ‘‘саппа̄йабхесаджджам̣ а̄харисса̄ми, а̄чарийам̣ аппаматта̄ упат̣т̣хахатха̄’’ти ватва̄ мануссапатхам̣ агама̄си. тасмим̣ ана̄гатейева а̄чарийо ка̄ламака̄си. там̣ ‘‘ида̄ни ка̄лам̣ кариссатӣ’’ти антева̄сика̄ сама̄паттима̄раббха пуччхим̣су. со а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанасама̄паттим̣ сандха̄йа̄ха – ‘‘наттхи кин̃чӣ’’ти, антева̄сино ‘‘наттхи а̄чарийасса адхигамо’’ти аггахесум̣. атха джет̣т̣хантева̄сӣ бхесаджджам̣ а̄да̄йа а̄гантва̄ там̣ ка̄лакатам̣ дисва̄ а̄чарийам̣ ‘‘кин̃чи пуччхиттха̄’’ти а̄ха. а̄ма пуччхимха̄, ‘‘наттхи кин̃чӣ’’ти а̄ха, на кин̃чи а̄чарийена адхигатанти. наттхи кин̃чӣти ваданто а̄чарийо а̄кин̃чан̃н̃а̄йатанам̣ паведеси, сакка̄таббо а̄чарийоти.
‘‘паросахассампи сама̄гата̄нам̣,
кандеййум̣ те вассасатам̣ апан̃н̃а̄;
екопи сеййо пурисо сапан̃н̃о,
йо бха̄ситасса виджа̄на̄ти аттха’’нти. (джа̄. 1.1.99);
катхите ча пана бхагавата̄ джа̄таке а̄йасма̄ са̄рипутто аттано саддхивиха̄рика̄нам̣ пан̃чаннам̣ бхиккхусата̄наматтха̄йа саппа̄йасена̄санагочарасӣлавата̄дӣни пуччхитум̣ ‘‘на ме дит̣т̣хо ито пуббе’’ти имам̣ тхутига̄тхам̣ а̄дим̣ катва̄ ат̣т̣ха га̄тха̄йо абха̄си. таматтхам̣ виссадждженто бхагава̄ тато пара̄ сесага̄тха̄ти.
таттха ито пуббети ито сан̇кассанагаре отаран̣ато пуббе. ваггувадоти сундаравадо. тусита̄ ган̣има̄гатоти туситака̄йа̄ чавитва̄ ма̄тукуччхим̣ а̄гататта̄ тусита̄ а̄гато, ган̣а̄чарийатта̄ ган̣ӣ. сантут̣т̣хат̣т̣хена ва̄ туситасан̇кха̄та̄ девалока̄ ган̣им̣ а̄гато тусита̄нам̣ ва̄ араханта̄нам̣ ган̣им̣ а̄гатоти.
963. дутийага̄тха̄йа садевакасса локасса йатха̄ диссатӣти садевакасса локасса вийа манусса̄нампи диссати. йатха̄ ва̄ диссатӣти таччхато авипарӣтато диссати чаккхума̄ти уттамачаккху. екоти паббаджджа̄сан̇кха̄та̄дӣхи еко. ратинти неккхаммаратиа̄дим̣.
964. татийага̄тха̄йа бахӯнамидха баддха̄нанти идха бахӯнам̣ кхаттийа̄дӣнам̣ сисса̄нам̣. сисса̄ хи а̄чарийе пат̣ибаддхавуттитта̄ ‘‘баддха̄’’ти вуччанти аттхи пан̃хена а̄гаманти аттхико пан̃хена а̄гатомхи, аттхика̄нам̣ ва̄ пан̃хена а̄гаманам̣, пан̃хена аттхи а̄гаманам̣ ва̄ти.
965. чатуттхага̄тха̄йа виджигуччхатоти джа̄тиа̄дӣхи ат̣т̣ӣйато риттама̄сананти вивиттам̣ ман̃чапӣт̣хам̣. паббата̄нам̣ гуха̄су ва̄ти паббатагуха̄су ва̄ риттама̄санам̣ бхаджатоти самбандхитаббам̣.
966. пан̃чамага̄тха̄йа учча̄вачесӯти хӣнапан̣ӣтесу. сайанесӯти виха̄ра̄дӣсу сена̄санесу. кӣванто таттха бхерава̄ти киттака̄ таттха бхайака̄ран̣а̄. ‘‘куванто’’типи па̄т̣хо, кӯджантоти часса аттхо. на пана пуббена̄парам̣ сандхийати.
967. чхат̣т̣хага̄тха̄йа катӣ париссайа̄ти киттака̄ упаддава̄. агатам̣ дисанти нибба̄нам̣. тан̃хи агатапуббатта̄ агатам̣ татха̄ ниддиситаббато диса̄ ча̄ти. тена вуттам̣ ‘‘агатам̣ диса’’нти. абхисамбхавети абхибхавеййа. пантамхӣти парийанте.
968-9. саттамага̄тха̄йа кйа̄сса бйаппатхайо ассӯти кӣдиса̄ни тасса вачана̄ни ассу. ат̣т̣хамага̄тха̄йа екоди нипакоти екаггачитто пан̣д̣ито.
970. евам̣ а̄йасмата̄ са̄рипуттена тӣхи га̄тха̄хи бхагавантам̣ тхометва̄ пан̃чахи га̄тха̄хи – пан̃часата̄нам̣ сисса̄наматтха̄йа сена̄санагочарасӣлавата̄дӣни пуччхито бхагава̄ таматтхам̣ пака̄сетум̣ ‘‘виджигуччхама̄насса̄’’тиа̄дина̄ найена виссаджджанама̄раддхо. таттха пат̣хамага̄тха̄йа та̄ваттхо – джа̄тиа̄дӣхи виджигуччхама̄насса ритта̄санам̣ сайанам̣ севато че самбодхика̄масса са̄рипутта, бхиккхуно йадидам̣ пха̄су йо пха̄сувиха̄ро йатха̄нудхаммам̣ йо ча анудхаммо, там̣ те паваккха̄ми йатха̄ паджа̄нам̣ йатха̄ паджа̄нанто вадеййа, евам̣ вада̄мӣти.
971. дутийага̄тха̄йа парийантача̄рӣти сӣла̄дӣсу чатӯсу парийантесу чарама̄но. д̣ам̣са̄дхипа̄та̄нанти пин̇галамаккхика̄нан̃ча сесамаккхика̄нан̃ча. сесамаккхика̄ хи тато тато адхипатитва̄ кха̄данти, тасма̄ ‘‘адхипа̄та̄’’ти вуччанти. мануссапхасса̄нанти чора̄дипхасса̄нам̣.
972. татийага̄тха̄йа парадхаммика̄ на̄ма сатта сахадхаммикаваджджа̄ саббепи ба̄хирака̄. кусала̄нуесӣти кусаладхамме анвесама̄но.
973. чатуттхага̄тха̄йа а̄тан̇капхассена̄ти рогапхассена. сӣтам̣ атун̣ханти сӣтан̃ча ун̣хан̃ча. со техи пхут̣т̣хо бахудха̄ти со техи а̄тан̇ка̄дӣхи анекехи а̄ка̄рехи пхут̣т̣хо сама̄нопи. анокоти абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣а̄дӣнам̣ анока̄сабхӯто.
974. евам̣ ‘‘бхиккхуно виджигуччхато’’тиа̄дӣхи тӣхи га̄тха̄хи пут̣т̣хаматтхам̣ виссаджджетва̄ ида̄ни ‘‘кйа̄сса бйаппатхайо’’тиа̄дина̄ найена пут̣т̣хам̣ виссадждженто ‘‘тхеййам̣ на ка̄ре’’тиа̄дима̄ха. таттха пхассети пхареййа. йада̄вилаттам̣ манасо виджан̃н̃а̄ти йам̣ читтасса а̄вилаттам̣ виджа̄неййа, там̣ саббам̣ ‘‘кан̣хасса паккхо’’ти винодайеййа.
975. мӯлампи тесам̣ паликхан̃н̃а тит̣т̣хети тесам̣ кодха̄тима̄на̄нам̣ йам̣ авиджджа̄дикам̣ мӯлам̣, тампи паликхан̣итва̄ тит̣т̣хеййа. аддха̄ бхаванто абхисамбхавеййа̄ти евам̣ пийаппийам̣ абхибхаванто екам̣сенева абхибхавеййа, на татра ситхилам̣ параккамеййа̄ти адхиппа̄йо.
976. пан̃н̃ам̣ пураккхатва̄ти пан̃н̃ам̣ пуббан̇гамам̣ катва̄. калйа̄н̣апӣтӣти калйа̄н̣а̄йа пӣтийа̄ саманна̄гато. чатуро сахетха паридевадхаммети анантарага̄тха̄йа вуччама̄не паридеванӣйадхамме сахеййа.
977. ким̣сӯ асисса̄мӣти ким̣ бхун̃джисса̄ми. кувам̣ ва̄ асиссанти кухим̣ ва̄ асисса̄ми. дуккхам̣ вата сеттха кваджджа сессанти имам̣ раттим̣ дуккхам̣ сайим̣, аджджа а̄гаманараттим̣ каттха сайиссам̣. ете витаккети ете пин̣д̣апа̄таниссите две, сена̄сананиссите двети чатта̄ро витакке. аникетача̄рӣти апалибодхача̄рӣ ниттан̣хача̄рӣ.
978. ка̄лети пин̣д̣апа̄така̄ле пин̣д̣апа̄тасан̇кха̄там̣ аннам̣ ва̄ чӣварака̄ле чӣварасан̇кха̄там̣ васанам̣ ва̄ ладдха̄ дхаммена самена̄ти адхиппа̄йо. маттам̣ со джан̃н̃а̄ти пат̣иггахан̣е ча парибхоге ча со пама̄н̣ам̣ джа̄неййа. идха̄ти са̄сане, нипа̄таматтамева ва̄ етам̣. тосанаттханти сантосаттхам̣, етадаттхам̣ маттам̣ джа̄неййа̄ти вуттам̣ хоти. со тесу гуттоти со бхиккху тесу паччайесу гутто. йатача̄рӣти сам̣йатавиха̄ро, раккхитирийа̄патхо раккхитака̄йавачӣманодва̄ро ча̄ти вуттам̣ хоти. ‘‘йатича̄рӣ’’типи па̄т̣хо, сойеваттхо. руситоти росито, гхат̣т̣итоти вуттам̣ хоти.
979. джха̄на̄нуйуттоти анупаннуппа̄данена уппанна̄севанена ча джха̄не ануйутто. упеккхама̄раббха сама̄хитаттоти чатуттхаджджха̄нупеккхам̣ уппа̄детва̄ сама̄хитачитто. такка̄сайам̣ куккуччийӯпачхиндети ка̄мавитакка̄дим̣ таккан̃ча, ка̄масан̃н̃а̄дим̣ тасса таккасса а̄сайан̃ча, хаттхакуккучча̄дим̣ куккуччийан̃ча упаччхиндеййа.
980. чудито вачӣбхи сатима̄бхинандети упаджджха̄йа̄дӣхи ва̄ча̄хи чодито сама̄но сатима̄ хутва̄ там̣ чоданам̣ абхинандеййа. ва̄чам̣ памун̃че кусаланти н̃а̄н̣асамут̣т̣хитам̣ ва̄чам̣ памун̃чеййа. на̄тивеланти ативелам̣ пана ва̄чам̣ ка̄лавелан̃ча сӣлавелан̃ча атиккантам̣ наппамун̃чеййа. джанава̄дадхамма̄йа̄ти джанава̄дакатха̄йа. на четайеййа̄ти четанам̣ на уппа̄деййа.
981. атха̄паранти атха ида̄ни ито парампи. пан̃ча раджа̄нӣти рӯпара̄га̄дӣни пан̃ча раджа̄ни. йесам̣ сатӣма̄ винайа̄йа сиккхети йесам̣ упат̣т̣хитассати хутва̄ винайанаттхам̣ тиссо сиккха̄ сиккхеййа. евам̣ сиккханто хи рӯпесу…пе… пхассесу сахетха ра̄гам̣, на ан̃н̃ети.
982. тато со тесам̣ винайа̄йа сиккханто ануккамена – етесу дхаммесӯти га̄тха̄. таттха етесӯти рӯпа̄дӣсу. ка̄лена со самма̄ дхаммам̣ паривӣмам̣сама̄ноти со бхиккху йва̄йам̣ ‘‘уддхате читте сама̄дхисса ка̄ло’’тиа̄дина̄ найена ка̄ло вутто, тена ка̄лена саббам̣ сан̇кхатадхаммам̣ аничча̄динайена паривӣмам̣сама̄но. екодибхӯто вихане тамам̣ соти со екаггачитто саббам̣ моха̄дитамам̣ виханеййа. наттхи еттха сам̣сайо. сесам̣ саббаттха па̄кат̣амева.
евам̣ бхагава̄ арахаттаникӯт̣ена десанам̣ нит̣т̣ха̄песи. десана̄парийоса̄не пан̃часата̄ бхиккхӯ арахаттам̣ патта̄, тим̣сакот̣исан̇кхйа̄нан̃ча деваманусса̄нам̣ дхамма̄бхисамайо ахосӣти.
параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа
суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа са̄рипуттасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.
нит̣т̣хито ча чатуттхо вагго аттхаван̣н̣ана̄найато, на̄мена
ат̣т̣хакавагготи.