13. маха̄бйӯхасуттаван̣н̣ана̄
902. йе кечимети маха̄бйӯхасуттам̣. ка̄ уппатти? идампи тасмим̣йева маха̄самайе ‘‘ким̣ ну кхо име дит̣т̣хипариббаса̄на̄ вин̃н̃ӯнам̣ сантика̄ ниндамева лабханти, уда̄ху пасам̣сампӣ’’ти уппанначитта̄нам̣ екачча̄нам̣ девата̄нам̣ таматтхам̣ а̄вика̄тум̣ пуриманайена ниммитабуддхена атта̄нам̣ пуччха̄петва̄ вуттам̣. таттха анва̄найантӣти ану а̄найанти, пунаппунам̣ а̄харанти.
903. ида̄ни йасма̄ те ‘‘идамева сачча’’нти ваданта̄ дит̣т̣хигатика̄ ва̄дино када̄чи каттхачи пасам̣сампи лабханти, йам̣ етам̣ пасам̣са̄сан̇кха̄там̣ ва̄дапхалам̣, там̣ аппам̣ ра̄га̄дӣнам̣ сама̄йа саматтхам̣ на хоти, ко пана ва̄до дутийе нинда̄пхале, тасма̄ етаматтхам̣ дассенто имам̣ та̄ва виссаджджанага̄тхама̄ха. ‘‘аппан̃хи етам̣ на алам̣ сама̄йа, дуве вива̄дасса пхала̄ни брӯмӣ’’тиа̄ди. таттха дуве вива̄дасса пхала̄нӣти нинда̄ пасам̣са̄ ча, джайапара̄джайа̄дӣни ва̄ там̣сабха̄га̄ни. етампи дисва̄ти ‘‘нинда̄ анит̣т̣ха̄ ева, пасам̣са̄ на̄лам̣ сама̄йа̄’’ти етампи вива̄дапхале а̄дӣнавам̣ дисва̄. кхема̄бхипассам̣ авива̄дабхӯминти авива̄дабхӯмим̣ нибба̄нам̣ ‘‘кхема’’нти пассама̄но.
904. еван̃хи авивадама̄но – йа̄ ка̄чима̄ти га̄тха̄. таттха саммутийоти дит̣т̣хийо. путхуджджа̄ти путхуджджанасамбхава̄. со упайам̣ кимеййа̄ти со упагантаббат̣т̣хена упайам̣ рӯпа̄дӣсу екампи дхаммам̣ ким̣ упеййа, кена ва̄ ка̄ран̣ена упеййа. дит̣т̣хе суте кхантимакуббама̄ноти дит̣т̣хасутасуддхӣсу пемам̣ акаронто.
905. ито ба̄хира̄ пана – сӣлуттама̄ти га̄тха̄. тассаттхо – сӣлам̣йева ‘‘уттама’’нти ман̃н̃ама̄на̄ сӣлуттама̄ еке бхонто сам̣йамаматтена суддхим̣ ваданти, хаттхивата̄дин̃ча ватам̣ сама̄да̄йа упат̣т̣хита̄, идхева дит̣т̣хийам̣ асса саттхуно суддхинти бхавӯпанӣта̄ бхаваджджхосита̄ сама̄на̄ ваданти, апича те кусала̄ вада̄на̄ ‘‘кусала̄ майа’’нти евам̣ ва̄да̄.
906. евам̣ сӣлуттамесу ча тесу татха̄ пат̣ипанно йо кочи – саче чутоти га̄тха̄. тассаттхо – саче тато сӣлаватато паравиччханданена ва̄ анабхисамбхун̣анто ва̄ чуто хоти, со там̣ сӣлаббата̄дикаммам̣ пун̃н̃а̄бхисан̇кха̄ра̄дикаммам̣ ва̄ вира̄дхайитва̄ паведхатӣ. на кевалан̃ча ведхати, апича кхо там̣ сӣлаббатасуддхим̣ паджаппатӣ ча виппалапати паттхайатӣ ча. кимива? саттха̄ва хӣно павасам̣ гхарамха̄. гхарамха̄ павасанто саттхато хӣно йатха̄ там̣ гхарам̣ ва̄ саттхам̣ ва̄ паттхеййа̄ти.
907. евам̣ пана сӣлуттама̄нам̣ ведхака̄ран̣ам̣ арийаса̄вако – сӣлаббатам̣ ва̄пи паха̄йа саббанти га̄тха̄. таттха са̄ваджджанаваджджанти сабба̄кусалам̣ локийакусалан̃ча. етам̣ суддхим̣ асуддхинти апаттхайа̄ноти пан̃чака̄магун̣а̄дибхедам̣ етам̣ суддхим̣, акусала̄дибхедам̣ асуддхин̃ча апаттхайама̄но. вирато чарети суддхийа̄ асуддхийа̄ ча вирато чареййа. сантимануггаха̄йа̄ти дит̣т̣хим̣ агахетва̄.
908. евам̣ ито ба̄хираке сӣлуттаме сам̣йамена висуддхива̄де тесам̣ вигха̄там̣ сӣлаббатаппаха̄йино арахато ча пат̣ипаттим̣ дассетва̄ ида̄ни ан̃н̃атха̄пи суддхива̄де ба̄хираке дассенто ‘‘тамӯпанисса̄йа̄’’ти га̄тхама̄ха. тассаттхо – сантан̃н̃епи саман̣абра̄хман̣а̄, те джигуччхитам̣ амарантапам̣ ва̄ дит̣т̣хасуддхиа̄дӣсу ва̄ ан̃н̃атаран̃н̃атарам̣ упанисса̄йа акирийадит̣т̣хийа̄ ва̄ уддхам̣сара̄ хутва̄ бхава̄бхавесу авӣтатан̣ха̄се суддхимануттхунанти ваданти катхентӣти.
909. евам̣ тесам̣ авӣтатан̣ха̄нам̣ суддхим̣ ануттхунанта̄нам̣ йопи суддхиппаттамева атта̄нам̣ ман̃н̃еййа, тассапи авӣтатан̣хатта̄ бхава̄бхавесу там̣ там̣ ваттхум̣ паттхайама̄насса хи джаппита̄ни пунаппунам̣ хонтийева̄ти адхиппа̄йо. тан̣ха̄ хи а̄севита̄ тан̣хам̣ вад̣д̣хайатева. на кевалан̃ча джаппита̄ни, паведхитам̣ ва̄пи пакаппитесу, тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи часса пакаппитесу ваттхӯсу паведхитампи хотӣти вуттам̣ хоти. бхава̄бхавесу пана вӣтатан̣хатта̄ а̄йатим̣ чутӯпапа̄то идха йасса наттхи, сакена ведхеййа кухим̣ва джаппети айаметисса̄ га̄тха̄йа самбандхо. сесам̣ ниддесе вуттанайамева.
910-11. йама̄хӯти пуччха̄га̄тха̄. ида̄ни йасма̄ екопи еттха ва̄до саччо наттхи, кевалам̣ дит̣т̣химаттакена хи те ваданти, тасма̄ таматтхам̣ дассенто ‘‘сакан̃хӣ’’ти имам̣ та̄ва виссаджджанага̄тхама̄ха. таттха саммутинти дит̣т̣хим̣.
912. еваметесу сакам̣ дхаммам̣ парипун̣н̣ам̣ брувантесу ан̃н̃асса пана дхаммам̣ ‘‘хӣна’’нти вадантесу йасса кассачи – парасса че вамбхайитена хӣноти га̄тха̄. тассаттхо – йади парасса ниндитака̄ран̣а̄ хӣно бхавеййа, на кочи дхаммесу висеси агго бхавеййа. ким̣ ка̄ран̣ам̣? путхӯ хи ан̃н̃асса ваданти дхаммам̣, нихӣнато саббева те самхи дал̣хам̣ вада̄на̄ сакадхамме дал̣хава̄да̄ ева.
913. кин̃ча бхиййо – саддхаммапӯджа̄ти га̄тха̄. тассаттхо – те ча титтхийа̄ йатха̄ пасам̣санти сака̄йана̄ни, саддхаммапӯджа̄пи несам̣ татхева ваттати. те хи ативийа саттха̄ра̄дӣни саккаронти. таттха йади те пама̄н̣а̄ сийум̣, евам̣ санте саббева ва̄да̄ татхийа̄ бхавеййум̣. ким̣ ка̄ран̣ам̣? суддхӣ хи несам̣ паччаттамева, на са̄ ан̃н̃атра сиджджхати, на̄пи параматтхато. аттани дит̣т̣хига̄хаматтамева хи там̣ тесам̣ парапаччайанеййабуддхӣнам̣.
914. йо ва̄ пана випарӣто ба̄хитапа̄патта̄ бра̄хман̣о, тасса – на бра̄хман̣асса паранеййаматтхӣти га̄тха̄. тассаттхо – бра̄хман̣асса хи ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄’’тиа̄дина̄ (дха. па. 277; нетти. 5) найена судит̣т̣хатта̄ парена нетаббам̣ н̃а̄н̣ам̣ наттхи, дит̣т̣хидхаммесу ‘‘идамева сачча’’нти ниччхинитва̄ самуггахӣтампи наттхи. там̣ка̄ран̣а̄ со дит̣т̣хикалаха̄ни атӣто, на ча со сет̣т̣хато пассати дхаммаман̃н̃ам̣ ан̃н̃атра сатипат̣т̣ха̄на̄дӣхи.
915. джа̄на̄мӣти га̄тха̄йа самбандхо аттхо ча – евам̣ та̄ва параматтхабра̄хман̣о на хи сет̣т̣хато пассати дхаммаман̃н̃ам̣, ан̃н̃е пана титтхийа̄ парачиттан̃а̄н̣а̄дӣхи джа̄нанта̄ пассанта̄пи ‘‘джа̄на̄ми пасса̄ми татхева ета’’нти евам̣ ваданта̄пи ча дит̣т̣хийа̄ суддхим̣ пачченти. касма̄? йасма̄ тесу екопи аддаккхи че аддаса чепи тена парачиттан̃а̄н̣а̄дина̄ йатха̄бхӯтам̣ аттхам̣, кин̃хи тумасса тена тасса тена дассанена ким̣ катам̣, ким̣ дуккхапарин̃н̃а̄ са̄дхита̄, уда̄ху самудайапаха̄на̄дӣнам̣ ан̃н̃атарам̣, йато саббатха̄пи атиккамитва̄ арийамаггам̣ те титтхийа̄ ан̃н̃енева ваданти суддхим̣, атиккамитва̄ ва̄ те титтхийе буддха̄дайо ан̃н̃енева ваданти суддхинти.
916. пассам̣ нароти га̄тха̄йа самбандхо аттхо ча. кин̃ча бхиййо? йва̄йам̣ парачиттан̃а̄н̣а̄дӣхи аддаккхи, со пассам̣ наро даккхати на̄марӯпам̣, на тато парам̣ дисва̄на ва̄ н̃ассати та̄нимева на̄марӯпа̄ни ниччато сукхато ва̄ на ан̃н̃атха̄. со евам̣ пассанто ка̄мам̣ бахум̣ пассату аппакам̣ ва̄ на̄марӯпам̣ ниччато сукхато ча, атхасса еварӯпена дассанена на хи тена суддхим̣ кусала̄ вадантӣти.
917. нивиссава̄дӣти га̄тха̄йа самбандхо аттхо ча – тена ча дассанена суддхийа̄ асатийа̄пи йо ‘‘джа̄на̄ми пасса̄ми татхева ета’’нти евам̣ нивиссава̄дӣ, етам̣ ва̄ дассанам̣ пат̣ичча дит̣т̣хийа̄ суддхим̣ пачченто ‘‘идамева сачча’’нти евам̣ нивиссава̄дӣ, со суббинайо на хоти там̣ татха̄ пакаппитам̣ абхисан̇кхатам̣ дит̣т̣хим̣ пуреккхара̄но. со хи йам̣ саттха̄ра̄дим̣ ниссито, таттхева субхам̣ вада̄но суддхим̣ вадо, ‘‘парисуддхава̄до парисуддхадассано ва̄ аха’’нти атта̄нам̣ ман̃н̃ама̄но таттха татхаддаса̄ со, таттха сака̄йа дит̣т̣хийа̄ авипарӣтамева со аддаса. йатха̄ са̄ дит̣т̣хи паваттати, татхева нам̣ аддаса, на ан̃н̃атха̄ пасситум̣ иччхатӣти адхиппа̄йо.
918. евам̣ пакаппитам̣ дит̣т̣хим̣ пуреккхара̄несу титтхийесу – на бра̄хман̣о каппамупети сан̇кха̄ти га̄тха̄. таттха сан̇кха̄ти сан̇кха̄йа, джа̄нитва̄ти аттхо. напи н̃а̄н̣абандхӯти сама̄паттин̃а̄н̣а̄дина̄ акататан̣ха̄дит̣т̣хибандху. таттха виггахо – на̄пи асса н̃а̄н̣ена като бандху аттхӣти напи н̃а̄н̣абандху. саммутийоти дит̣т̣хисаммутийо. путхуджджа̄ти путхуджджанасамбхава̄. уггахан̣анти ман̃н̃ети уггахан̣анти ан̃н̃е, ан̃н̃е та̄ саммутийо угган̣хантӣти вуттам̣ хоти.
919. кин̃ча бхиййо – виссаджджа гантха̄нӣти га̄тха̄. таттха ануггахоти уггахан̣авирахито, сопи на̄сса уггахоти ануггахо, на ва̄ угган̣ха̄тӣти ануггахо.
920. кин̃ча бхиййо – со еварӯпо – пубба̄савети га̄тха̄. таттха пубба̄савети атӣтарӯпа̄дӣни а̄раббха уппаджджама̄надхамме килесе. навети паччуппаннарӯпа̄дӣни а̄раббха уппаджджама̄надхамме. на чхандагӯти чханда̄дивасена на гаччхати. анаттагарахӣти ката̄катавасена атта̄нам̣ агараханто.
921. евам̣ анаттагарахӣ ча – са саббадхаммесӯти га̄тха̄. таттха саббадхаммесӯти два̄сат̣т̣хидит̣т̣хидхаммесу ‘‘йам̣ кин̃чи дит̣т̣хам̣ ва̄’’ти евам̣пабхедесу. паннабха̄роти патитабха̄ро. на каппетӣти на каппийо, дувидхампи каппам̣ на каротӣти аттхо. нӯпаратоти путхуджджанакалйа̄н̣акасеккха̄ вийа упаратисаман̇гӣпи на хоти. на паттхийоти ниттан̣хо. тан̣ха̄ хи паттхийатӣти паттхийа̄, на̄сса паттхийа̄ти на паттхийоти. сесам̣ таттха таттха па̄кат̣амева̄ти на вуттам̣. евам̣ арахаттаникӯт̣ена десанам̣ нит̣т̣ха̄песи, десана̄парийоса̄не пура̄бхедасутте вуттасадисо ева̄бхисамайо ахосӣти.
параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа
суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа маха̄бйӯхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.