12. чӯл̣абйӯхасуттаван̣н̣ана̄
885-6. сакам̣сакам̣дит̣т̣хипариббаса̄на̄ти чӯл̣абйӯхасуттам̣. ка̄ уппатти? идампи тасмим̣йева маха̄самайе ‘‘саббепи име дит̣т̣хигатика̄ ‘са̄дхурӯпамха̄’ти бхан̣анти, ким̣ ну кхо са̄дхурӯпа̄ва име аттанойева дит̣т̣хийа̄ патит̣т̣хаханти, уда̄ху ан̃н̃ампи дит̣т̣хим̣ ган̣хантӣ’’ти уппанначитта̄нам̣ екачча̄нам̣ девата̄нам̣ таматтхам̣ пака̄сетум̣ пуриманайенева ниммитабуддхена атта̄нам̣ пуччха̄петва̄ вуттам̣.
таттха а̄дито двепи га̄тха̄ пуччха̄га̄тха̄йева. та̄су сакам̣сакам̣дит̣т̣хипариббаса̄на̄ти аттано аттано дит̣т̣хийа̄ васама̄на̄. виггайха на̄на̄ кусала̄ вадантӣти дит̣т̣хибалагга̄хам̣ гахетва̄, таттха ‘‘кусала̄мха̄’’ти пат̣иджа̄нама̄на̄ путху путху ваданти екам̣ на ваданти. йо евам̣ джа̄на̄ти са веди дхаммам̣ идам̣ пат̣икосамакевалӣ соти тан̃ча дит̣т̣хим̣ сандха̄йа йо евам̣ джа̄на̄ти, со дхаммам̣ веди. идам̣ пана пат̣иккосанто хӣно хотӣти ваданти. ба̄лоти хӣно. аккусалоти авидва̄.
887-8. ида̄ни тиссо виссаджджанага̄тха̄ хонти. та̄ пуримад̣д̣хена вуттаматтхам̣ паччхимад̣д̣хена пат̣ибйӯхитва̄ т̣хита̄. тена бйӯхена уттарасуттато ча аппакатта̄ идам̣ суттам̣ ‘‘чӯл̣абйӯха’’нти на̄мам̣ лабхати. таттха парасса че дхамманти парасса дит̣т̣хим̣. саббева ба̄ла̄ти евам̣ санте саббева име ба̄ла̄ хонтӣти адхиппа̄йо. ким̣ ка̄ран̣ам̣? саббевиме дит̣т̣хипариббаса̄на̄ти сандит̣т̣хийа̄ чева на вӣвада̄та̄. сам̣суддхапан̃н̃а̄ кусала̄ мутӣма̄ти сака̄йа дит̣т̣хийа̄ на вивада̄та̄ на вода̄та̄ сам̣килит̣т̣ха̄ва сама̄на̄ сам̣суддхапан̃н̃а̄ ча кусала̄ ча мутиманто ча те хонти че. атха ва̄ ‘‘сандит̣т̣хийа̄ че пана вӣвада̄та̄’’ типи па̄т̣хо. тассаттхо – сака̄йа пана дит̣т̣хийа̄ вода̄та̄ сам̣суддхапан̃н̃а̄ кусала̄ мутиманто хонти че. на тесам̣ кочӣти евам̣ санте тесам̣ екопи хӣнапан̃н̃о на хоти. ким̣ка̄ран̣а̄? дит̣т̣хӣ хи тесампи татха̄ саматта̄, йатха̄ итаресанти.
889. на ва̄хаметанти га̄тха̄йа сан̇кхепаттхо – йам̣ те митху две две джана̄ ан̃н̃аман̃н̃ам̣ ‘‘ба̄ло’’ти а̄ху, ахам̣ етам̣ татхийам̣ таччханти нева брӯми. ким̣ка̄ран̣а̄? йасма̄ саббе те сакам̣ сакам̣ дит̣т̣хим̣ ‘‘идамева саччам̣ могхаман̃н̃а’’нти акам̣су. тена ча ка̄ран̣ена парам̣ ‘‘ба̄ло’’ти даханти. еттха ча ‘‘татхийа’’нти ‘‘катхива’’нти двепи па̄т̣ха̄.
890. йама̄хӯти пуччха̄га̄тха̄йа йам̣ дит̣т̣хисаччам̣ татхийанти еке а̄ху.
891. екан̃хи саччанти виссаджджанага̄тха̄йа екам̣ саччам̣ ниродхо магго ва̄. йасмим̣ паджа̄ но виваде паджа̄нанти йамхи сачче паджа̄нанто паджа̄ но вивадеййа. сайам̣ тхунантӣти аттана̄ ваданти.
892. касма̄ нӯти пуччха̄га̄тха̄йа пава̄дийа̄сети ва̄дино. уда̄ху те таккамануссарантӣти те ва̄дино уда̄ху аттано таккаматтам̣ анугаччханти.
893. на хева̄ти виссаджджанага̄тха̄йа ан̃н̃атра сан̃н̃а̄йа ничча̄нӣти т̣хапетва̄ сан̃н̃а̄маттена ниччанти гахитаггахан̣а̄ни. таккан̃ча дит̣т̣хӣсу пакаппайитва̄ти аттано миччха̄сан̇каппаматтам̣ дит̣т̣хӣсу джанетва̄. йасма̄ пана дит̣т̣хӣсу витаккам̣ джанента̄ дит̣т̣хийопи джаненти, тасма̄ ниддесе вуттам̣ ‘‘дит̣т̣хигата̄ни джаненти сан̃джанентӣ’’тиа̄ди (маха̄ни. 121).
894-5. ида̄ни евам̣ на̄на̄саччесу асантесу таккаматтамануссаранта̄нам̣ дит̣т̣хигатика̄нам̣ виппат̣ипаттим̣ дассетум̣ ‘‘дит̣т̣хе суте’’тиа̄дика̄ га̄тха̄йо абха̄си. таттха дит̣т̣хети дит̣т̣хам̣, дит̣т̣хасуддхинти адхиппа̄йо. еса найо сута̄дӣсу. ете ча нисса̄йа вима̄надассӣти ете дит̣т̣хидхамме ниссайитва̄ суддхибха̄васан̇кха̄там̣ вима̄нам̣ асамма̄нам̣ пассантопи. виниччхайе т̣хатва̄ пахассама̄но, ба̄ло паро аккусалоти ча̄ха̄ти евам̣ вима̄надассӣпи тасмим̣ дит̣т̣хивиниччхайе т̣хатва̄ тут̣т̣хиджа̄то ха̄саджа̄то хутва̄ ‘‘паро хӣно ча авидва̄ ча̄’’ти евам̣ вадатийева. евам̣ санте йенева̄ти га̄тха̄. таттха сайаматтана̄ти сайамева атта̄нам̣. вима̄нетӣти гарахати. тадева па̄ва̄ти тадева вачанам̣ дит̣т̣хим̣ вадати, там̣ ва̄ пуггалам̣.
896. атиса̄радит̣т̣хийа̄ти га̄тха̄йаттхо – со евам̣ та̄йа лаккхан̣а̄тиса̄ринийа̄ атиса̄радит̣т̣хийа̄ саматто пун̣н̣о уддхума̄то, тена ча дит̣т̣хима̄нена матто ‘‘парипун̣н̣о ахам̣ кевалӣ’’ти евам̣ парипун̣н̣ама̄нӣ сайамева атта̄нам̣ манаса̄ ‘‘ахам̣ пан̣д̣ито’’ти абхисин̃чати. ким̣ка̄ран̣а̄? дит̣т̣хӣ хи са̄ тасса татха̄ саматта̄ти.
897. парасса чети га̄тха̄йа самбандхо аттхо ча – кин̃ча бхиййо? йо со виниччхайе т̣хатва̄ пахассама̄но ‘‘ба̄ло паро аккусало’’ти ча̄ха. тасса парасса че хи вачаса̄ со тена вуччама̄но нихӣно хоти. тумо саха̄ хоти нихӣнапан̃н̃о, сопи тенева саха нихӣнапан̃н̃о хоти. сопи хи нам̣ ‘‘ба̄ло’’ти вадати. атхасса вачанам̣ аппама̄н̣ам̣, со пана сайамева ведагӯ ча дхӣро ча хоти. евам̣ санте на кочи ба̄ло саман̣есу аттхи. саббепи хи те аттано иччха̄йа пан̣д̣ита̄.
898. ан̃н̃ам̣ итоти га̄тха̄йа самбандхо аттхо ча – ‘‘атха че сайам̣ ведагӯ хоти дхӣро, на кочи ба̄ло саман̣есу аттхӣ’’ти еван̃хи вуттепи сийа̄ кассачи ‘‘касма̄’’ти. таттха вуччате – йасма̄ ан̃н̃ам̣ ито йа̄бхиваданти дхаммам̣ апараддха̄ суддхимакевалӣ те, евампи титтхийа̄ путхусо ваданти, йе ито ан̃н̃ам̣ дит̣т̣хим̣ абхиваданти, йе апараддха̄ вираддха̄ суддхимаггам̣, акевалино ча тети евам̣ путхутиттхийа̄ йасма̄ вадантӣти вуттам̣ хоти. касма̄ паневам̣ вадантӣти че? сандит̣т̣хира̄гена хи те бхиратта̄, йасма̄ сакена дит̣т̣хира̄гена абхиратта̄ти вуттам̣ хоти.
899-900. евам̣ абхиратта̄ ча – идхева суддхинти га̄тха̄. таттха сака̄йанети сакамагге дал̣хам̣ вада̄на̄ти дал̣хава̄да̄. еван̃ча дал̣хава̄десу тесу йо кочи титтхийо сака̄йане ва̄пи дал̣хам̣ вада̄но каметтха ба̄лоти парам̣ дахеййа, сан̇кхепато таттха сассатуччхедасан̇кха̄те виттха̄рато ва̄ наттхикаиссарака̄ран̣анийата̄дибхеде саке а̄йатане ‘‘идамева сачча’’нти дал̣хам̣ вада̄но кам̣ парам̣ еттха дит̣т̣хигате ‘‘ба̄ло’’ти саха дхаммена пассеййа, нану саббопи тасса матена пан̣д̣ито ева суппат̣ипанно ева ча. евам̣ санте ча сайамева со медхагама̄вахеййа парам̣ вадам̣ ба̄ламасуддхидхаммам̣, сопи парам̣ ‘‘ба̄ло ча асуддхидхаммо ча айа’’нти ваданто аттана̄ва калахам̣ а̄вахеййа. касма̄? йасма̄ саббопи тасса матена пан̣д̣ито ева суппат̣ипанно ева ча.
901. евам̣ саббатха̄пи виниччхайе т̣хатва̄ сайам̣ пама̄йа уддхам̣са локасмим̣ вива̄дамети, дит̣т̣хийам̣ т̣хатва̄ сайан̃ча саттха̄ра̄дӣни минитва̄ со бхиййо вива̄даметӣти. евам̣ пана виниччхайесу а̄дӣнавам̣ н̃атва̄ арийамаггена хитва̄на сабба̄ни виниччхайа̄ни на медхагам̣ куббати джанту локети арахаттаникӯт̣ена десанам̣ нит̣т̣ха̄песи. десана̄парийоса̄не пура̄бхедасутте вуттасадисо ева̄бхисамайо ахосӣти.
параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа
суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа чӯл̣абйӯхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.