7. селасуттаван̣н̣ана̄
евам̣ ме сутанти селасуттам̣. ка̄ уппатти? айамева йа̄сса нида̄не вутта̄. аттхаван̣н̣ана̄ккамепи часса пуббасадисам̣ пуббе вуттанайенева ведитаббам̣. йам̣ пана апуббам̣, там̣ утта̄наттха̄ни пада̄ни парихаранта̄ ван̣н̣айисса̄ма. ан̇гуттара̄песӯти ан̇га̄ ева со джанападо, ган̇га̄йа пана йа̄ уттарена а̄по, та̄сам̣ авидӯратта̄ ‘‘уттара̄по’’типи вуччати. катараган̇га̄йа уттарена йа̄ а̄поти? маха̄махӣган̇га̄йа.
татра̄йам̣ тасса̄ надийа̄ а̄вибха̄ваттхам̣ а̄дито пабхути ван̣н̣ана̄ – айам̣ кира джамбудӣпо дасасахассайоджанапарима̄н̣о. таттха чатусахассайоджанапарима̄н̣о падесо удакена аджджхоттхат̣о ‘‘самуддо’’ти сан̇кхам̣ гато. тисахассайоджанапама̄н̣е манусса̄ васанти. тисахассайоджанапама̄н̣е химава̄ патит̣т̣хито уббедхена пан̃чайоджанасатико чатура̄сӣтисахассакӯт̣ехи пат̣иман̣д̣ито самантато сандама̄напан̃часатанадӣвичитто. йаттха а̄йа̄мавиттха̄рена гамбхӣрата̄йа ча пан̃н̃а̄сапан̃н̃а̄сайоджана̄ дийад̣д̣хайоджанасатапариман̣д̣ала̄ пӯрал̣а̄сасуттаван̣н̣ана̄йам̣ вутта̄ анотатта̄дайо сатта маха̄сара̄ патит̣т̣хита̄.
тесу анотатто судассанакӯт̣ам̣, читракӯт̣ам̣, ка̄л̣акӯт̣ам̣, гандхама̄данакӯт̣ам̣, кела̄сакӯт̣анти имехи пан̃чахи паббатехи париккхитто. таттха судассанакӯт̣ам̣ суван̣н̣амайам̣ двийоджанасатуббедхам̣ антован̇кам̣ ка̄камукхасан̣т̣ха̄нам̣ тамева сарам̣ пат̣иччха̄детва̄ т̣хитам̣, читракӯт̣ам̣ саббаратанамайам̣, ка̄л̣акӯт̣ам̣ ан̃джанамайам̣, гандхама̄данакӯт̣ам̣ са̄нумайам̣ аббхантаре муггаван̣н̣ам̣ на̄наппака̄раосадхасан̃чханнам̣ ка̄л̣апаккхупосатхадивасе а̄диттамива ан̇га̄рам̣ джалантам̣ тит̣т̣хати, кела̄сакӯт̣ам̣ раджатамайам̣. сабба̄ни судассанена сама̄нуббедхасан̣т̣ха̄на̄ни тамева сарам̣ пат̣иччха̄детва̄ т̣хита̄ни. сабба̄ни дева̄нубха̄вена на̄га̄нубха̄вена ча вассанти, надийо ча тесу санданти. там̣ саббампи удакам̣ анотаттамева пависати. чандимасӯрийа̄ даккхин̣ена ва̄ уттарена ва̄ гаччханта̄ паббатантарена там̣ обха̄сенти, уджум̣ гаччханта̄ на обха̄сенти. теневасса ‘‘анотатта’’нти сан̇кха̄ удапа̄ди.
таттха манохарасила̄тала̄ни ниммаччхакаччхапа̄ни пхаликасадисаниммалӯдака̄ни наха̄натиттха̄ни суппат̣ийатта̄ни хонти, йесу буддхапаччекабуддхакхӣн̣а̄сава̄ исиган̣а̄ ча нха̄йанти, девайаккха̄дайо ча уййа̄накӣл̣икам̣ кӣл̣анти.
чатӯсу часса пассесу сӣхамукхам̣, хаттхимукхам̣, ассамукхам̣, усабхамукханти чатта̄ри мукха̄ни хонти, йехи чатассо надийо санданти. сӣхамукхена никкхантанадӣтӣре сӣха̄ бахутара̄ хонти, хаттхимукха̄дӣхи хаттхиассаусабха̄. пураттхимадисато никкхантанадӣ анотаттам̣ тиккхаттум̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ итара̄ тиссо надийо анупагамма па̄чӣнахимавантенева амануссапатхам̣ гантва̄ маха̄самуддам̣ пависати. паччхимадисато ча уттарадисато ча никкхантанадийопи татхева падаккхин̣ам̣ катва̄ паччхимахимавантенева уттарахимавантенева ча амануссапатхам̣ гантва̄ маха̄самуддам̣ пависанти. даккхин̣адисато никкхантанадӣ пана там̣ тиккхаттум̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ даккхин̣ена уджукам̣ па̄са̄н̣апит̣т̣хенева сат̣т̣хийоджана̄ни гантва̄ паббатам̣ пахаритва̄ вут̣т̣ха̄йа парин̣а̄хена тига̄вутапама̄н̣а̄ удакадха̄ра̄ хутва̄ а̄ка̄сена сат̣т̣хи йоджана̄ни гантва̄ тийаггал̣е на̄ма па̄са̄н̣е патита̄, па̄са̄н̣о удакадха̄ра̄вегена бхинно. татра пан̃н̃а̄сайоджанапама̄н̣а̄ тийаггал̣а̄ на̄ма поккхаран̣ӣ джа̄та̄. поккхаран̣ийа̄ кӯлам̣ бхиндитва̄ па̄са̄н̣ам̣ пависийа сат̣т̣хи йоджана̄ни гата̄. тато гханапатхавим̣ бхиндитва̄ уман̇гена сат̣т̣хи йоджана̄ни гантва̄ вин̃джхам̣ на̄ма тираччха̄напаббатам̣ пахаритва̄ хаттхатале пан̃чан̇гулисадиса̄ пан̃чадха̄ра̄ хутва̄ паваттати. са̄ тиккхаттум̣ анотаттам̣ падаккхин̣ам̣ катва̄ гатат̣т̣ха̄не ‘‘а̄ват̣т̣аган̇га̄’’ти вуччати. уджукам̣ па̄са̄н̣апит̣т̣хена сат̣т̣хи йоджана̄ни гатат̣т̣ха̄не ‘‘кан̣хаган̇га̄’’ти вуччати. а̄ка̄сена сат̣т̣хи йоджана̄ни гатат̣т̣ха̄не ‘‘а̄ка̄саган̇га̄’’ти вуччати. тийаггал̣апа̄са̄н̣е пан̃н̃а̄сайоджанока̄се ‘‘тийаггал̣апоккхаран̣ӣ’’ти вуччати. кӯлам̣ бхиндитва̄ па̄са̄н̣ам̣ пависийа сат̣т̣хи йоджана̄ни гатат̣т̣ха̄не ‘‘бахалаган̇га̄’’ти вуччати. патхавим̣ бхиндитва̄ уман̇гена сат̣т̣хи йоджана̄ни гатат̣т̣ха̄не ‘‘уман̇гаган̇га̄’’ти вуччати. вин̃джхам̣ на̄ма тираччха̄напаббатам̣ пахаритва̄ пан̃чадха̄ра̄ хутва̄ паваттат̣т̣ха̄не ‘‘ган̇га̄, йамуна̄, ачираватӣ, сарабхӯ, махӣ’’ти пан̃чадха̄ вуччати. евамета̄ пан̃ча маха̄ган̇га̄ химавата̄ самбхаванти. та̄су йа̄ айам̣ пан̃чамӣ махӣ на̄ма, са̄ идха ‘‘маха̄махӣган̇га̄’’ти адхиппета̄. тасса̄ ган̇га̄йа уттарена йа̄ а̄по, та̄сам̣ авидӯратта̄ со джанападо ‘‘ан̇гуттара̄по’’ти ведитаббо. тасмим̣ джанападе ан̇гуттара̄песу.
ча̄рикам̣ чарама̄ноти аддха̄нагаманам̣ курума̄но. таттха бхагавато дувидха̄ ча̄рика̄ туритача̄рика̄, атуритача̄рика̄ ча. таттха дӯрепи бхаббапуггале дисва̄ сахаса̄ гаманам̣ туритача̄рика̄. са̄ маха̄кассапапаччуггамана̄дӣсу дат̣т̣хабба̄. там̣ паччуггаччханто хи бхагава̄ мухуттенева тига̄вутам̣ агама̄си, а̄л̣авакадаманаттхам̣ тим̣сайоджанам̣, татха̄ ан̇гулима̄лассаттха̄йа. пуккуса̄тисса пана пан̃чатта̄лӣсайоджанам̣, маха̄каппинасса вӣсайоджанасатам̣, дханийассаттха̄йа саттайоджанасатам̣ аддха̄нам̣ агама̄си. айам̣ туритача̄рика̄ на̄ма. га̄манигаманагарапат̣ипа̄т̣ийа̄ пана пин̣д̣апа̄тачарийа̄дӣхи локам̣ анугган̣хантасса гаманам̣ атуритача̄рика̄ на̄ма. айам̣ идха адхиппета̄. евам̣ ча̄рикам̣ чарама̄но. махата̄ти сан̇кхйа̄махата̄ гун̣амахата̄ ча. бхиккхусан̇гхена̄ти саман̣аган̣ена. ад̣д̣хател̣асехӣти ад̣д̣хена тел̣асахи, два̄дасахи сатехи пан̃н̃а̄са̄йа ча бхиккхӯхи саддхинти вуттам̣ хоти. йена…пе… тадавасарӣти а̄пан̣абахулата̄йа со нигамо ‘‘а̄пан̣о’’ твева на̄мам̣ лабхи. тасмим̣ кира вӣсатиа̄пан̣амукхасахасса̄ни вибхатта̄ни ахесум̣. йена диса̄бха̄гена маггена ва̄ со ан̇гуттара̄па̄нам̣ рат̣т̣хасса нигамо осаритаббо, тена авасари тадавасари агама̄си, там̣ нигамам̣ анупа̄пун̣ӣти вуттам̣ хоти.
кен̣ийо джат̣илоти кен̣ийоти на̄мена, джат̣илоти та̄пасо. со кира бра̄хман̣амаха̄са̄ло, дханараккхан̣аттха̄йа пана та̄пасапаббаджджам̣ сама̄да̄йа ран̃н̃о пан̣н̣а̄ка̄рам̣ датва̄ бхӯмибха̄гам̣ гахетва̄ таттха ассамам̣ ка̄ретва̄ васати куласахассасса ниссайо хутва̄. ассамепи часса еко та̄ларуккхо дивасе дивасе екам̣ суван̣н̣апхалам̣ мун̃чатӣти ваданти. со дива̄ ка̄са̄йа̄ни дха̄рети джат̣а̄ ча бандхати, раттим̣ йатха̄сукхам̣ пан̃чахи ка̄магун̣ехи самаппито саман̇гӣбхӯто парича̄рети. сакйапуттоти учча̄кулапаридӣпанам̣. сакйакула̄ паббаджитоти саддха̄йа паббаджитабха̄вапаридӣпанам̣, кеначи па̄риджун̃н̃ена анабхибхӯто апариккхӣн̣ам̣йева там̣ кулам̣ паха̄йа саддха̄йа паббаджитоти вуттам̣ хоти. там̣ кхо пана̄ти иттхамбхӯта̄кхйа̄наттхе упайогавачанам̣, тасса кхо пана бхото готамасса̄ти аттхо. калйа̄н̣оти калйа̄н̣агун̣асаманна̄гато, сет̣т̣хоти вуттам̣ хоти. киттисаддоти киттийева тхутигхосо ва̄.
итипи со бхагава̄ти а̄димхи пана айам̣ та̄ва йоджана̄ – со бхагава̄ итипи арахам̣, итипи самма̄самбуддхо…пе… итипи бхагава̄ти, имина̄ ча имина̄ ча ка̄ран̣ена̄ти вуттам̣ хоти. таттха а̄ракатта̄, арӣнам̣ ара̄нан̃ча хататта̄ паччайа̄дӣнам̣ арахатта̄, па̄пакаран̣е раха̄бха̄ва̄ти имехи та̄ва ка̄ран̣ехи со бхагава̄ араханти ведитаббо. а̄рака̄ хи со саббакилесехи маггена сава̄сана̄нам̣ килеса̄нам̣ виддхам̣ситатта̄ти а̄ракатта̄ арахам̣. те ча̄нена килеса̄райо маггена хата̄ти арӣнам̣ хататта̄пи арахам̣. йан̃четам̣ авиджджа̄бхаватан̣ха̄майана̄бхи, пун̃н̃а̄диабхисан̇кха̄ра̄нам̣ джара̄маран̣анеми, а̄савасамудайамайена аккхена виджджхитва̄ тибхаваратхе сама̄йоджитам̣ ана̄дика̄лапаваттам̣ сам̣са̄рачаккам̣. тасса̄нена бодхиман̣д̣е вӣрийапа̄дехи сӣлапатхавийам̣ патит̣т̣ха̄йа саддха̄хаттхена каммаккхайакаран̃а̄н̣апхарасум̣ гахетва̄ саббе ара̄ хата̄ти ара̄нам̣ хататта̄типи арахам̣. аггадаккхин̣еййатта̄ ча чӣвара̄дипаччайе сакка̄рагарука̄ра̄дӣни ча арахатӣти паччайа̄дӣнам̣ арахатта̄пи арахам̣. йатха̄ ча локе кечи пан̣д̣итама̄нино ба̄ла̄ асилокабхайена рахо па̄пам̣ каронти, евам̣ на̄йам̣ када̄чи каротӣти па̄пакаран̣е раха̄бха̄ватопи арахам̣. хоти четтха –
‘‘а̄ракатта̄ хататта̄ ча, килеса̄рӣна со муни;
хатасам̣са̄рачакка̄ро, паччайа̄дӣна ча̄рахо;
на рахо кароти па̄па̄ни, арахам̣ тена павуччатӣ’’ти.
самма̄ са̄ман̃ча сачча̄нам̣ буддхатта̄ самма̄самбуддхо. атисайависуддха̄хи виджджа̄хи аббхуттамена чаран̣ена ча саманна̄гататта̄ виджджа̄чаран̣асампанно. собханагаманатта̄ сундарам̣ т̣ха̄нам̣ гататта̄ сут̣т̣ху гататта̄ самма̄ гадатта̄ ча сугато. саббатха̄пи видиталокатта̄ локавидӯ. со хи бхагава̄ сабха̄вато самудайато ниродхато ниродхӯпа̄йатоти саббатха̄ кхандха̄йатана̄дибхедам̣ сан̇кха̄ралокам̣ аведи, ‘‘еко локо саббе сатта̄ а̄ха̄рат̣т̣хитика̄. две лока̄ на̄ман̃ча рӯпан̃ча. тайо лока̄ тиссо ведана̄. чатта̄ро лока̄ чатта̄ро а̄ха̄ра̄. пан̃ча лока̄ пан̃чупа̄да̄наккхандха̄. чха лока̄ чха аджджхаттика̄ни а̄йатана̄ни. сатта лока̄ сатта вин̃н̃а̄н̣ат̣т̣хитийо. ат̣т̣ха лока̄ ат̣т̣ха локадхамма̄. нава лока̄ нава сатта̄ва̄са̄. даса лока̄ даса̄йатана̄ни. два̄даса лока̄ два̄даса̄йатана̄ни. ат̣т̣ха̄раса лока̄ ат̣т̣ха̄раса дха̄туйо’’ти (пат̣и. ма. 1.112) евам̣ саббатха̄ сан̇кха̄ралокам̣ аведи. сатта̄нам̣ а̄сайам̣ джа̄на̄ти, анусайам̣ джа̄на̄ти, чаритам̣ джа̄на̄ти, адхимуттим̣ джа̄на̄ти, аппараджаккхе маха̄раджаккхе тиккхиндрийе мудиндрийе сва̄ка̄ре два̄ка̄ре сувин̃н̃а̄пайе дувин̃н̃а̄пайе бхаббе абхаббе сатте джа̄на̄тӣти саббатха̄ сатталокам̣ аведи. татха̄ екам̣ чаккава̄л̣ам̣ а̄йа̄мато виттха̄рато ча йоджана̄нам̣ два̄даса сатасахасса̄ни тӣн̣и сахасса̄ни ад̣д̣хапан̃чама̄ни ча сата̄ни, париккхепато чхаттим̣са сатасахасса̄ни даса сахасса̄ни ад̣д̣худ̣д̣ха̄ни ча сата̄ни.
таттха –
дуве сатасахасса̄ни, чатта̄ри нахута̄ни ча;
еттакам̣ бахалаттена, сан̇кха̄та̄йам̣ васундхара̄.
чатта̄ри сатасахасса̄ни, ат̣т̣хева нахута̄ни ча;
еттакам̣ бахалаттена, джалам̣ ва̄те патит̣т̣хитам̣.
нава сатасахасса̄ни, ма̄луто набхамуггато;
сат̣т̣хи чева сахасса̄ни, еса̄ локасса сан̣т̣хити’’.
евам̣ сан̣т̣хите четтха йоджана̄нам̣ –
чатура̄сӣти сахасса̄ни, аджджхога̄л̣хо махан̣н̣аве;
аччуггато та̄вадева, синеру паббатуттамо.
тато упад̣д̣хупад̣д̣хена, пама̄н̣ена йатха̄ккамам̣;
аджджхога̄л̣хуггата̄ дибба̄, на̄на̄ратаначиттита̄.
йугандхаро ӣсадхаро, каравӣко судассано;
неминдхаро винатако, ассакан̣н̣о гири браха̄.
ете сатта маха̄села̄, синерусса самантато;
маха̄ра̄джа̄нама̄ва̄са̄, девайаккханисевита̄.
йоджана̄нам̣ сата̄нуччо, химава̄ пан̃ча паббато;
йоджана̄нам̣ сахасса̄ни, тӣн̣и а̄йатавиттхато.
чатура̄сӣтисахассехи, кӯт̣ехи пат̣иман̣д̣ито;
типан̃чайоджанаккхандха-париккхепа̄ нагавхайа̄.
пан̃н̃а̄сайоджанаккхандха-са̄кха̄йа̄ма̄ самантато;
саттайоджанавиттхин̣н̣а̄, та̄вадева ча уггата̄.
джамбӯ йасса̄нубха̄вена, джамбудӣпо пака̄сито;
две асӣтисахасса̄ни, аджджхога̄л̣хо махан̣н̣аве.
аччуггато та̄вадева, чаккава̄л̣асилуччайо;
париккхипитва̄ там̣ саббам̣, чаккава̄л̣амайам̣ т̣хито’’.
таттха чандаман̣д̣алам̣ екӯнапан̃н̃а̄сайоджанам̣, сӯрийаман̣д̣алам̣ пан̃н̃а̄сайоджанам̣, та̄ватим̣сабхаванам̣ дасасахассайоджанам̣, татха̄ асурабхаванам̣ авӣчимаха̄нирайо джамбудӣпо ча. апарагойа̄нам̣ саттасахассайоджанам̣, татха̄ пуббавидехо, уттаракуру ат̣т̣хасахассайоджано. екамеко четтха маха̄дӣпо пан̃часатапан̃часатапариттадӣпапарива̄ро. там̣ саббампи екам̣ чаккава̄л̣ам̣ ека̄ локадха̄ту. чаккава̄л̣антаресу локантариканирайа̄. евам̣ ананта̄ни чаккава̄л̣а̄ни ананта̄ локадха̄туйо, анантена буддхан̃а̄н̣ена ан̃н̃а̄сӣти саббатха̄ ока̄салокам̣ аведи. евам̣ со бхагава̄ саббатха̄. видиталокатта̄ локавидӯти ведитаббо.
аттано пана гун̣ехи висит̣т̣хатарасса кассачи абха̄ва̄ ануттаро. вичиттехи винайанӯпа̄йехи пурисадамме са̄ретӣти пурисадаммаса̄ратхи. дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикапараматтхехи йатха̄рахам̣ ануса̄сати ниттха̄рети ча̄ти саттха̄. девамануссаггахан̣ам̣ уккат̣т̣хапариччхедавасена бхаббапуггалапариггахавасена ча катам̣, на̄га̄дикепи пана еса локийаттхена ануса̄сати. йадаттхи неййам̣ на̄ма, саббасса буддхатта̄ вимоккхантикан̃а̄н̣авасена буддхо. йато пана со –
‘‘бхагйава̄ бхаггава̄ йутто, бхагехи ча вибхаттава̄;
бхаттава̄ вантагамано, бхавесу бхагава̄ тато’’ти.
айаметтха сан̇кхепо, виттха̄рато панета̄ни пада̄ни висуддхимагге (висуддхи. 1.124-125) вутта̄ни.
со имам̣ локанти со бхагава̄ имам̣ локам̣. ида̄ни ваттаббам̣ нидассети. садевакантиа̄дӣни касибха̄радва̄джаа̄л̣авакасуттесу вуттанайа̄нева. сайанти са̄мам̣ апаранеййо хутва̄. абхин̃н̃а̄ти абхин̃н̃а̄йа. саччхикатва̄ти паччаккхам̣ катва̄. паведетӣти бодхети н̃а̄пети пака̄сети. со дхаммам̣ десети…пе… парийоса̄накалйа̄н̣анти со бхагава̄ саттесу ка̄рун̃н̃атам̣ пат̣ичча ануттарам̣ вивекасукхам̣ хитва̄пи дхаммам̣ десети. тан̃ча кхо аппам̣ ва̄ бахум̣ ва̄ десенто а̄дикалйа̄н̣а̄диппака̄рамева десети. катхам̣? екага̄тха̄пи хи самантабхаддакатта̄ дхаммасса пат̣хамапа̄дена а̄дикалйа̄н̣а̄, дутийататийапа̄дехи маджджхекалйа̄н̣а̄, паччхимапа̄дена парийоса̄накалйа̄н̣а̄. ека̄нусандхикам̣ суттам̣ нида̄нена а̄дикалйа̄н̣ам̣, нигаманена парийоса̄накалйа̄н̣ам̣, сесена маджджхекалйа̄н̣ам̣. на̄на̄нусандхикам̣ пат̣хама̄нусандхина̄ а̄дикалйа̄н̣ам̣, паччхимена парийоса̄накалйа̄н̣ам̣, сесехи маджджхекалйа̄н̣ам̣. сакалопи са̄санадхаммо аттано аттхабхӯтена сӣлена а̄дикалйа̄н̣о, саматхавипассана̄маггапхалехи маджджхекалйа̄н̣о, нибба̄нена парийоса̄накалйа̄н̣о. сӣласама̄дхӣхи ва̄ а̄дикалйа̄н̣о, випассана̄маггехи маджджхекалйа̄н̣о, пхаланибба̄нехи парийоса̄накалйа̄н̣о. буддхасубодхита̄йа ва̄ а̄дикалйа̄н̣о, дхаммасудхаммата̄йа маджджхекалйа̄н̣о, сан̇гхасуппат̣ипаттийа̄ парийоса̄накалйа̄н̣о. там̣ сутва̄ татхатта̄йа пат̣ипаннена адхигантабба̄йа абхисамбодхийа̄ ва̄ а̄дикалйа̄н̣о, паччекабодхийа̄ маджджхекалйа̄н̣о, са̄вакабодхийа̄ парийоса̄накалйа̄н̣о. суййама̄но чеса нӣваран̣а̄дивиккхамбханато саваненапи калйа̄н̣амева а̄вахатӣти а̄дикалйа̄н̣о, пат̣ипаджджама̄но саматхавипассана̄сукха̄ваханато пат̣ипаттийа̄пи калйа̄н̣амева а̄вахатӣти маджджхекалйа̄н̣о, татха̄ пат̣ипанно ча пат̣ипаттипхале нит̣т̣хите та̄дибха̄ва̄ваханато пат̣ипаттипхаленапи калйа̄н̣амева а̄вахатӣти парийоса̄накалйа̄н̣о. на̄тхаппабхаватта̄ ча пабхавасуддхийа̄ а̄дикалйа̄н̣о, аттхасуддхийа̄ маджджхекалйа̄н̣о, киччасуддхийа̄ парийоса̄накалйа̄н̣о. йато аппам̣ ва̄ бахум̣ ва̄ десенто а̄дикалйа̄н̣а̄диппака̄рамева десетӣти ведитаббо.
са̄ттхам̣ сабйан̃джананти евама̄дӣсу пана йасма̄ имам̣ дхаммам̣ десенто са̄санабрахмачарийам̣ маггабрахмачарийан̃ча пака̄сети, на̄на̄найехи дӣпети, тан̃ча йатха̄самбхавам̣ аттхасампаттийа̄ са̄ттхам̣, бйан̃джанасампаттийа̄ сабйан̃джанам̣. сан̇ка̄санапака̄санавиваран̣авибхаджанаутта̄нӣкаран̣апан̃н̃аттиаттхападасама̄йогато са̄ттхам̣, аккхарападабйан̃джана̄ка̄ранируттиниддесасампаттийа̄ сабйан̃джанам̣. аттхагамбхӣрата̄пат̣иведхагамбхӣрата̄хи са̄ттхам̣, дхаммагамбхӣрата̄десана̄гамбхӣрата̄хи сабйан̃джанам̣. аттхапат̣ибха̄напат̣исамбхида̄висайато са̄ттхам̣, дхамманируттипат̣исамбхида̄висайато сабйан̃джанам̣. пан̣д̣итаведанӣйато сариккхакаджанаппаса̄даканти са̄ттхам̣, саддхеййато локийаджанаппаса̄даканти сабйан̃джанам̣. гамбхӣра̄дхиппа̄йато са̄ттхам̣, утта̄нападато сабйан̃джанам̣. упанетаббасса̄бха̄вато сакалапарипун̣н̣абха̄вена кевалапарипун̣н̣ам̣, апанетаббасса абха̄вато ниддосабха̄вена парисуддхам̣. сиккхаттайапариггахитатта̄ брахмабхӯтехи сет̣т̣хехи чаритаббато тесан̃ча чарийабха̄вато брахмачарийам̣. тасма̄ ‘‘са̄ттхам̣ сабйан̃джанам̣…пе… брахмачарийам̣ пака̄сетӣ’’ти вуччати.
апича йасма̄ санида̄нам̣ сауппаттикан̃ча десенто а̄дикалйа̄н̣ам̣ десети, винеййа̄нам̣ анурӯпато аттхасса авипарӣтата̄йа хетуда̄харан̣айогато ча маджджхекалйа̄н̣ам̣, сотӯнам̣ саддха̄пат̣ила̄бхена нигаманена ча парийоса̄накалйа̄н̣ам̣. евам̣ десенто ча брахмачарийам̣ пака̄сети. тан̃ча пат̣ипаттийа̄ адхигамабйаттито са̄ттхам̣, парийаттийа̄ а̄гамабйаттито сабйан̃джанам̣, сӣла̄дипан̃чадхаммаккхандхайуттато кевалапарипун̣н̣ам̣, нирупаккилесато ниттхаран̣аттха̄йа паваттито лока̄мисанирапеккхато ча парисуддхам̣, сет̣т̣хат̣т̣хена брахмабхӯта̄нам̣ буддхапаччекабуддхаса̄вака̄нам̣ чарийато брахмачарийанти вуччати, тасма̄пи ‘‘со дхаммам̣ десети…пе… брахмачарийам̣ пака̄сетӣ’’ти вуччати.
са̄дху кхо пана̄ти сундарам̣ кхо пана, аттха̄вахам̣ сукха̄ваханти вуттам̣ хоти. дхаммийа̄ катха̄йа̄ти па̄нака̄нисам̣сапат̣исам̣йутта̄йа. айан̃хи кен̣ийо са̄йанхасамайе бхагавато а̄гаманам̣ ассоси. ‘‘туччхахаттхо бхагавантам̣ дассана̄йа гантум̣ ладжджама̄но вика̄лабходжана̄ вирата̄нампи па̄накам̣ каппатӣ’’ти чинтетва̄ пан̃чахи ка̄джасатехи сусан̇кхатам̣ бадарапа̄нам̣ га̄ха̄петва̄ агама̄си. йатха̄ха бхесаджджаккхандхаке ‘‘атха кхо кен̣ийасса джат̣иласса етадахоси, ким̣ ну кхо ахам̣ саман̣асса готамасса хара̄пеййа’’нти (маха̄ва. 300) саббам̣ ведитаббам̣. тато нам̣ бхагава̄ йатха̄ секкхасутте (ма. ни. 2.22 а̄дайо) са̄кийе а̄васатха̄нисам̣сапат̣исам̣йутта̄йа катха̄йа, госин̇гаса̄лаване (ма. ни. 1.325 а̄дайо) тайо кулапутте са̄маггираса̄нисам̣сапат̣исам̣йутта̄йа, ратхавинӣте (ма. ни. 1.252 а̄дайо) джа̄тибхӯмаке бхиккхӯ дасакатха̄ваттхупат̣исам̣йутта̄йа, евам̣ тан̇кхан̣а̄нурӯпа̄йа па̄нака̄нисам̣сапат̣исам̣йутта̄йа катха̄йа па̄накада̄на̄нисам̣сам̣ сандассеси, татха̄рӯпа̄нам̣ пун̃н̃а̄нам̣ пунапи каттаббата̄йа нийодженто сама̄дапеси, аббхусса̄хам̣ джаненто самуттеджеси, сандит̣т̣хикасампара̄йикена пхалависесена пахам̣сенто сампахам̣сеси. тена̄ха ‘‘дхаммийа̄ катха̄йа…пе… сампахам̣сесӣ’’ти. со бхиййосоматта̄йа бхагавати пасанно бхагавантам̣ нимантеси, бхагава̄ часса тиккхаттум̣ пат̣иккхипитва̄ адхива̄сеси. тена̄ха ‘‘атха кхо кен̣ийо джат̣ило…пе… адхива̄сеси бхагава̄ тун̣хӣбха̄вена̄’’ти.
киматтхам̣ пана пат̣иккхипи бхагава̄ти? пунаппунам̣ йа̄чана̄йа часса пун̃н̃авуд̣д̣хи бхависсати, бахутаран̃ча пат̣ийа̄дессати, тато ад̣д̣хателаса̄нам̣ бхиккхусата̄нам̣ пат̣ийаттам̣ ад̣д̣хасол̣асаннам̣ па̄пун̣иссатӣти. куто апара̄ни тӣн̣и сата̄нӣти че? аппат̣ийаттейева хи бхатте село бра̄хман̣о тӣхи ма̄н̣авакасатехи саддхим̣ паббаджиссати, там̣ дисва̄ бхагава̄ евама̄ха̄ти. митта̄маччети митте ча каммакаре ча. н̃а̄тиса̄лохитети сама̄налохите екайонисамбандхе путтадхӣта̄дайо авасесабандхаве ча. йена̄ти йасма̄. мети майхам̣. ка̄йавеййа̄ват̣иканти ка̄йена веййа̄ваччам̣. ман̣д̣алама̄л̣ам̣ пат̣ийа̄детӣти сетавита̄наман̣д̣апам̣ кароти.
тин̣н̣ам̣ веда̄нанти ируббедайаджуббедаса̄маведа̄нам̣. саха нигхан̣д̣уна̄ ча кет̣убхена ча санигхан̣д̣укет̣убха̄нам̣. нигхан̣д̣ӯти на̄манигхан̣д̣уруккха̄дӣнам̣ вевачанаппака̄сакам̣ саттхам̣. кет̣убханти кирийа̄каппавикаппо кавӣнам̣ упака̄ра̄йа саттхам̣. саха аккхараппабхедена са̄ккхараппабхеда̄нам̣. аккхараппабхедоти сиккха̄ ча нирутти ча. итиха̄сапан̃чама̄нанти атхаббанаведам̣ чатуттхам̣ катва̄ ‘‘итиха а̄са итиха а̄са̄’’ти ӣдисавачанапат̣исам̣йутто пура̄н̣акатха̄сан̇кха̄то итиха̄со пан̃чамо етесанти итиха̄сапан̃чама̄. тесам̣ итиха̄сапан̃чама̄нам̣. падам̣ тадавасесан̃ча бйа̄каран̣ам̣ аджджхети ведети ча̄ти падако веййа̄каран̣о. лока̄йате витан̣д̣ава̄дасаттхе маха̄пурисалаккхан̣а̄дхика̄ре ча два̄дасасахассе маха̄пурисалаккхан̣асаттхе анӯно парипӯрака̄рӣти лока̄йатамаха̄пурисалаккхан̣есу анавайо, авайо на хотӣти вуттам̣ хоти. авайо на̄ма йо та̄ни аттхато ча гантхато ча сандха̄ретум̣ на саккоти.
джан̇гха̄йа хитам̣ виха̄рам̣ джан̇гха̄виха̄рам̣, чира̄сана̄диджанитам̣ париссамам̣ винодетум̣ джан̇гха̄паса̄ран̣аттхам̣ адӣгхача̄риканти вуттам̣ хоти. анучан̇камама̄ноти чан̇камама̄но ева. анувичарама̄ноти ито чито ча чарама̄но. кен̣ийасса джат̣иласса ассамоти кен̣ийасса ассамам̣ нивесанам̣. а̄ва̄хоти кан̃н̃а̄гахан̣ам̣. вива̄хоти кан̃н̃а̄да̄нам̣. маха̄йан̃н̃оти маха̄йаджанам̣. ма̄гадхоти магадха̄нам̣ иссаро. махатийа̄ сена̄йа саманна̄гататта̄ сенийо. бимбӣти суван̣н̣ам̣, тасма̄ са̄расуван̣н̣асадисаван̣н̣ата̄йа бимбиса̄ро. со ме нимантитоти со майа̄ нимантито.
атха бра̄хман̣о пуббе ката̄дхика̄ратта̄ буддхасаддам̣ сутва̄ва аматенева̄бхиситто вимхайарӯпатта̄ а̄ха – ‘‘буддхоти, бхо кен̣ийа, вадесӣ’’ти. итаро йатха̄бхӯтам̣ а̄чиккханто а̄ха – ‘‘буддхоти, бхо села, вада̄мӣ’’ти. тато нам̣ пунапи дал̣хӣкаран̣аттхам̣ пуччхи, итаропи татхева а̄рочеси. атха каппасатасахассехипи буддхасаддасса дуллабхабха̄вам̣ дассенто а̄ха – ‘‘гхосопи кхо есо дуллабхо локасмим̣ йадидам̣ буддхо’’ти. таттха йадиданти нипа̄то, йо есоти вуттам̣ хоти.
атха бра̄хман̣о буддхасаддам̣ сутва̄ ‘‘ким̣ ну кхо со саччамева буддхо, уда̄ху на̄маматтамевасса буддхо’’ти вӣмам̣ситука̄мо чинтеси, абха̄си ева ва̄ ‘‘а̄гата̄ни кхо пана…пе… виват̣т̣аччхадо’’ти. таттха ‘‘мантесӯ’’ти ведесу. ‘‘татха̄гато кира уппаджджиссатӣ’’ти пат̣икаччева суддха̄ва̄садева̄ бра̄хман̣авесена лаккхан̣а̄ни паккхипитва̄ веде ва̄ченти ‘‘тадануса̄рена махесаккха̄ сатта̄ татха̄гатам̣ джа̄ниссантӣ’’ти. тена пуббе ведесу маха̄пурисалаккхан̣а̄ни а̄гаччханти. париниббуте пана татха̄гате камена антарадха̄йанти, тена етарахи наттхи. маха̄пурисасса̄ти пан̣идхисама̄да̄нан̃а̄н̣асама̄да̄накарун̣а̄дигун̣амахато пурисасса. двева гатийоти две ева нит̣т̣ха̄. ка̄ман̃ча̄йам̣ гатисаддо ‘‘пан̃ча кхо има̄, са̄рипутта, гатийо’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.153) бхавабхеде, ‘‘гатӣ мига̄нам̣ павана’’нтиа̄дӣсу (пари. 339) нива̄сат̣т̣ха̄не, ‘‘евам̣ адхиматтагатиманто’’тиа̄дӣсу (ма. ни. 1.161) пан̃н̃а̄йам̣, ‘‘гатигата’’нтиа̄дӣсу (чӯл̣ава. 204) висат̣абха̄ве ваттати, идха пана нит̣т̣ха̄йам̣ ведитаббо. таттха кин̃ча̄пи йехи лаккхан̣ехи саманна̄гато ра̄джа̄ хоти чаккаватти, на техи ева буддхо. джа̄тиса̄ман̃н̃ато пана та̄нийева та̄нӣти вуччанти. тасма̄ вуттам̣ ‘‘йехи саманна̄гатасса̄’’ти.
саче ага̄рам̣ аджджха̄васатӣти йади ага̄ре васати. ра̄джа̄ хоти чаккаваттӣти чатӯхи аччхарийадхаммехи сан̇гахаваттхӯхи ча локам̣ ран̃джанато ра̄джа̄. чаккаратанам̣ ваттети, чатӯхи сампаттичаккехи, ваттати, техи ча парам̣ ваттети, парахита̄йа ча ирийа̄патхачакка̄нам̣ ватто етасмим̣ аттхӣти чаккаватти. еттха ча ра̄джа̄ти са̄ман̃н̃ам̣, чаккаваттӣти висесанам̣. дхаммена чаратӣти дхаммико, н̃а̄йена самена ваттатӣти аттхо. дхаммена раджджам̣ лабхитва̄ ра̄джа̄ джа̄тоти дхаммара̄джа̄. парахитадхаммакаран̣ена ва̄ дхаммико, аттахитадхаммакаран̣ена дхаммара̄джа̄. чатуранта̄йа иссароти ча̄туранто, чатусамудданта̄йа чаттуббидхадӣпавибхӯсита̄йа ча патхавийа̄ иссароти аттхо. аджджхаттам̣ кодха̄дипаччаттхике бахиддха̄ ча саббара̄джа̄но виджесӣти виджита̄вӣ. джанападаттха̄варийаппаттоти джанападе дхувабха̄вам̣ тха̄варабха̄вам̣ патто, на сакка̄ кеначи ча̄летум̣, джанападо ва̄ тамхи тха̄варийаппатто ануссукко сакамманирато ачало асампаведхӣтипи джанападаттха̄варийаппатто.
сеййатхиданти нипа̄то, тасса ета̄ни катама̄нӣти аттхо. чаккаратанам̣…пе… парин̣а̄йакаратанамева саттаманти та̄ни саббаппака̄рато ратанасуттаван̣н̣ана̄йам̣ вутта̄ни. тесу айам̣ чаккаваттира̄джа̄ чаккаратанена аджитам̣ джина̄ти, хаттхиассаратанехи виджите йатха̄сукхаманувичарати, парин̣а̄йакаратанена виджитаманураккхати, сесехи упабхогасукхаманубхавати. пат̣хамена часса усса̄хасаттийого, хаттхиассагахапатиратанехи пабхусаттийого, парин̣а̄йакаратанена мантасаттийого супарипун̣н̣о хоти, иттхиман̣иратанехи ча тивидхасаттийогапхалам̣. со иттхиман̣иратанехи бхогасукхаманубхоти, сесехи иссарийасукхам̣. висесато часса пурима̄ни тӣн̣и адосакусаламӯладжанитакамма̄нубха̄вена сампаджджанти, маджджхима̄ни алобхакусаламӯладжанитакамма̄нубха̄вена, паччхимамекам̣ амохакусаламӯладжанитакамма̄нубха̄вена̄ти ведитаббам̣.
паросахассанти атирекасахассам̣. сӯра̄ти абхӣрукаджа̄тика̄. вӣран̇гарӯпа̄ти девапуттасадисака̄йа̄, евам̣ та̄веке. айам̣ панеттха сабха̄во вӣра̄ти уттамасӯра̄ вуччанти, вӣра̄нам̣ ан̇гам̣ вӣран̇гам̣, вӣрака̄ран̣ам̣ вӣрийанти вуттам̣ хоти. вӣран̇гам̣ рӯпам̣ етесанти вӣран̇гарӯпа̄, вӣрийамайасарӣра̄ вийа̄ти вуттам̣ хоти. парасенаппамаддана̄ти саче пат̣имукхам̣ тит̣т̣хеййа парасена̄, там̣ памаддитум̣ саматтха̄ти адхиппа̄йо. дхаммена̄ти ‘‘па̄н̣о на хантаббо’’тиа̄дина̄ (дӣ. ни. 2.244; ма. ни. 3.257) пан̃часӣладхаммена. арахам̣ хоти самма̄самбуддхо локе виват̣т̣аччхадоти еттха ра̄гадосамохама̄надит̣т̣хиавиджджа̄дуччаритачхаданехи саттахи пат̣иччханне килесандхака̄ре локе там̣ чхаданам̣ виват̣т̣етва̄ самантато сан̃джа̄та̄локо хутва̄ т̣хитоти виват̣т̣аччхадо. таттха пат̣хамена падена пӯджа̄рахата̄, дутийена тасса̄ хету йасма̄ самма̄самбуддхоти. татийена буддхаттахету виват̣т̣аччхадата̄ вутта̄ти ведитабба̄. атха ва̄ виват̣т̣о ча виччхадо ча̄ти виват̣т̣аччхадо, ват̣т̣арахито чхаданарахито ча̄ти вуттам̣ хоти. тена арахам̣ ват̣т̣а̄бха̄вена самма̄самбуддхо чхадана̄бха̄вена̄ти евам̣ пуримапададвайассева хетудвайам̣ вуттам̣ хоти. дутийена веса̄раджджена четтха пуримасиддхи, пат̣хамена дутийасиддхи, татийачатуттхехи татийасиддхи хоти. пуриман̃ча дхаммачаккхум̣, дутийам̣ буддхачаккхум̣, татийам̣ самантачаккхум̣ са̄дхетӣти ведитаббам̣.
ида̄ни бхагавато сантикам̣ гантука̄мо а̄ха – ‘‘кахам̣ пана бхо…пе… самма̄самбуддхо’’ти. евам̣ вуттетиа̄дӣсу йенеса̄ти йена диса̄бха̄гена еса̄. нӣлаванара̄джӣти нӣлаван̣н̣аруккхапанти. ванам̣ кира мегхапантисадисам̣. йаттха бхагава̄ тада̄ виха̄си, там̣ ниддисанто а̄ха – ‘‘йенеса̄ бхо, села, нӣлаванара̄джӣ’’ти. таттха ‘‘со вихаратӣ’’ти айам̣ панеттха па̄т̣хасесо, бхумматтхе ва̄ каран̣авачанам̣. паде паданти падасамӣпе падам̣. тена туритагаманам̣ пат̣иседхети. дура̄сада̄ хӣти ка̄ран̣ам̣ а̄ха, йасма̄ те дура̄сада̄, тасма̄ евам̣ бхонто а̄гаччхантӯти. ким̣ пана ка̄ран̣а̄ дура̄сада̄ти че? сӣха̄ва екачара̄. йатха̄ хи сӣха̄ саха̄йакичча̄бха̄вато екачара̄, евам̣ тепи вивекака̄мата̄йа. ‘‘йада̄ ча̄ха’’нтиа̄дина̄ пана те ма̄н̣аваке упача̄рам̣ сиккха̄пети. таттха ма̄ опа̄тетха̄ти ма̄ павесетха, ма̄ катхетха̄ти вуттам̣ хоти. а̄гаментӯти пат̣има̄ненту, йа̄ва катха̄ парийоса̄нам̣ гаччхати, та̄ва тун̣хӣ бхавантӯти аттхо.
саманнесӣти гавеси. йебхуййена̄ти бахука̄ни аддаса, аппака̄ни на̄ддаса. тато йа̄ни на аддаса, та̄ни дӣпенто а̄ха ‘‘т̣хапетва̄ две’’ти. кан̇кхатӣти кан̇кхам̣ уппа̄дети паттханам̣ ‘‘ахо вата пассеййа’’нти. вичикиччхатӣти тато тато та̄ни вичинанто киччхати на саккоти дат̣т̣хум̣. на̄дхимуччатӣти та̄йа вичикиччха̄йа саннит̣т̣ха̄нам̣ на гаччхати. на сампасӣдатӣти тато ‘‘парипун̣н̣алаккхан̣о айа’’нти бхагавати паса̄дам̣ на̄паджджати. кан̇кха̄йа ва̄ судуббалавимати вутта̄, вичикиччха̄йа маджджхима̄, анадхимуччаната̄йа балаватӣ, асампаса̄дена техи тӣхи дхаммехи читтасса ка̄луссийабха̄во.
косохитети ваттхикосена пат̣иччханне. ваттхагуйхети ан̇гаджа̄те. бхагавато хи варава̄ран̣ассева косохитам̣ ваттхагуйхам̣ суван̣н̣аван̣н̣ам̣ падумагаббхасама̄нам̣. там̣ со ваттхапат̣иччханнатта̄ апассанто антомукхагата̄йа ча дживха̄йа пахӯтабха̄вам̣ асаллаккхенто тесу двӣсу лаккхан̣есу кан̇кхӣ ахоси вичикиччхӣ. татха̄рӯпанти катхам̣ рӯпам̣? киметтха амхехи ваттаббам̣, вуттаметам̣ на̄гасенаттхеренева милиндаран̃н̃а̄ пут̣т̣хена (ми. па. 4.3.3) –
‘‘дуккарам̣, бханте на̄гасена, бхагавата̄ катанти. ким̣, маха̄ра̄джа̄ти? маха̄джанена хирикаран̣ока̄сам̣ брахма̄йубра̄хман̣асса ча антева̄сиуттарасса ча ба̄варисса антева̄сӣнам̣ сол̣асаннам̣ бра̄хман̣а̄нан̃ча селасса бра̄хман̣асса антева̄сӣнам̣ тисатама̄н̣ава̄нан̃ча дассеси, бхантети. на, маха̄ра̄джа, бхагава̄ гуйхам̣ дассети, чха̄йам̣ бхагава̄ дассети, иддхийа̄ абхисан̇кхаритва̄ нива̄сананиваттхам̣ ка̄йабандханабаддхам̣ чӣварапа̄рутам̣ чха̄йа̄рӯпакаматтам̣ дассети, маха̄ра̄джа̄ти. чха̄йа̄рӯпе дит̣т̣хе сати дит̣т̣хо ева нану, бхантети. тит̣т̣хатетам̣, маха̄ра̄джа, хадайарӯпам̣ дисва̄ буджджханакасатто бхавеййа, хадайамам̣сам̣ нӣхаритва̄ дассеййа самма̄самбуддхоти. каллоси, бханте, на̄гасена̄’’ти (ми. па. 4.3.3).
нинна̄метва̄ти нӣхаритва̄. кан̣н̣асота̄нумасанена четтха дӣгхабха̄во, на̄сика̄сота̄нумасанена танубха̄во, нала̄т̣аччха̄данена путхулабха̄во пака̄ситоти ведитаббо. а̄чарийапа̄чарийа̄нанти а̄чарийа̄нан̃чева а̄чарийа̄чарийа̄нан̃ча. саке ван̣н̣ети аттано гун̣е.
554. парипун̣н̣ака̄йоти лаккхан̣ехи парипун̣н̣ата̄йа ахӣнан̇гапаччан̇гата̄йа ча парипун̣н̣асарӣро. суручӣти сундарасарӣраппабхо. суджа̄тоти а̄рохапарин̣а̄хасампаттийа̄ сан̣т̣ха̄насампаттийа̄ ча суниббатто. ча̄рудассаноти сучирампи пассанта̄нам̣ атиттиджанакам̣ аппат̣икӯлам̣ раман̣ӣйам̣ ча̄ру ева дассанам̣ асса̄ти ча̄рудассано. кечи пана бхан̣анти ‘‘ча̄рудассаноти сундаранетто’’ти. суван̣н̣аван̣н̣оти суван̣н̣асадисаван̣н̣о. асӣти бхаваси. етам̣ саббападехи йоджетаббам̣. сусуккада̄т̣хоти сут̣т̣ху суккада̄т̣хо. бхагавато хи да̄т̣ха̄хи чандакиран̣а̄ вийа ативийа пан̣д̣арарам̣сийо ниччхаранти. тена̄ха – ‘‘сусуккада̄т̣хосӣ’’ти.
555. маха̄пурисалаккхан̣а̄ти пуббе вуттабйан̃джана̄нева вачанантарена нигаменто а̄ха.
556. ида̄ни тесу лаккхан̣есу аттано абхиручитехи лаккхан̣ехи бхагавантам̣ тхунанто а̄ха – ‘‘пасаннанетто’’тиа̄ди. бхагава̄ хи пан̃чаван̣н̣апаса̄дасампаттийа̄ пасаннанетто, парипун̣н̣ачандаман̣д̣аласадисамукхатта̄ сумукхо, а̄рохапарин̣а̄хасампаттийа̄ браха̄, бахмуджугаттата̄йа уджу, джутимантата̄йа пата̄пава̄. йампи четтха пуббе вуттам̣, там̣ ‘‘маджджхе саман̣асан̇гхасса̄’’ти имина̄ парийа̄йена тхуната̄ пуна вуттам̣. ӣдисо хи евам̣ вирочати. еса найо уттарага̄тха̄йапи.
557-8. уттамаван̣н̣иноти уттамаван̣н̣асампаннасса. джамбусан̣д̣асса̄ти джамбудӣпасса. па̄кат̣ена иссарийам̣ ван̣н̣айанто а̄ха, апича чаккаватти чатуннампи дӣпа̄нам̣ иссаро хоти.
559. кхаттийа̄ти джа̄тикхаттийа̄. бходжа̄ти бхогийа̄. ра̄джа̄ноти йе кечи раджджам̣ ка̄рента̄. ануйанта̄ти ануга̄мино севака̄. ра̄джа̄бхира̄джа̄ти ра̄джӯнам̣ пӯджанийо ра̄джа̄ хутва̄, чаккаваттӣти адхиппа̄йо. мануджиндоти манусса̄дхипати парамиссаро хутва̄.
560. евам̣ вутте бхагава̄ ‘‘йе те бхаванти араханто самма̄самбуддха̄, те саке ван̣н̣е бхан̃н̃ама̄не атта̄нам̣ па̄тукаронтӣ’’ти имам̣ селасса маноратхам̣ пӯренто а̄ха ‘‘ра̄джа̄хамасмӣ’’ти. татра̄йамадхиппа̄йо – йам̣ кхо мам̣ твам̣ села йа̄часи ‘‘ра̄джа̄ арахаси бхавитум̣ чаккаваттӣ’’ти, еттха аппоссукко хоти, ра̄джа̄хамасми, сати ча ра̄джатте йатха̄ ан̃н̃о ра̄джа̄ сама̄нопи йоджанасатам̣ ва̄ ануса̄сати, две тӣн̣и ва̄ чатта̄ри ва̄ пан̃ча ва̄ йоджанасата̄ни йоджанасахассам̣ ва̄ чаккаватти хутва̄пи чатудӣпапарийантаматтам̣ ва̄, на̄хамевам̣ париччхиннависайо. ахан̃хи дхаммара̄джа̄ ануттаро бхаваггато авӣчипарийантам̣ катва̄ тирийам̣ аппамеййа̄ локадха̄туйо ануса̄са̄ми. йа̄вата̄ хи апададвипада̄дибхеда̄ сатта̄, ахам̣ тесам̣ агго. на хи ме кочи сӣлена ва̄…пе… вимуттин̃а̄н̣адассанена ва̄ пат̣ибха̄го аттхи. сва̄хам̣ евам̣ дхаммара̄джа̄ ануттаро ануттаренева чатусатипат̣т̣ха̄на̄дибхедабодхипаккхийасан̇кха̄тена дхаммена чаккам̣ ваттеми ‘‘идам̣ паджахатха, идам̣ упасампаджджа вихаратха̄’’тиа̄дина̄ а̄н̣а̄чаккам̣, ‘‘идам̣ кхо пана, бхиккхаве, дуккхам̣ арийасачча’’нтиа̄дина̄ (сам̣. ни. 5.1081; маха̄ва. 14) парийаттидхаммена дхаммачаккамева ва̄. чаккам̣ аппат̣иваттийанти йам̣ чаккам̣ аппат̣иваттийам̣ хоти саман̣ена ва̄…пе… кеначи локасминти.
561-2. евам̣ атта̄нам̣ а̄викаронтам̣ бхагавантам̣ дисва̄ пӣтисоманассаджа̄то село дал̣хикаран̣аттхам̣ ‘‘самбуддхо пат̣иджа̄на̄сӣ’’ти га̄тха̄двайама̄ха. таттха ко ну сена̄патӣти дхаммаран̃н̃о бхото, дхаммена паваттитасса дхаммачаккасса ануппаваттако сена̄пати коти пуччхи.
563. тена ча самайена бхагавато даккхин̣апассе а̄йасма̄ са̄рипутто нисинно хоти суван̣н̣апун̃джо вийа сирийа̄ собхама̄но, там̣ дассенто бхагава̄ ‘‘майа̄ паваттита’’нти га̄тхама̄ха. таттха ануджа̄то татха̄гатанти татха̄гатахету ануджа̄то, татха̄гатена хетуна̄ джа̄тоти аттхо.
564. евам̣ ‘‘ко ну сена̄патӣ’’ти пан̃хам̣ бйа̄каритва̄ йам̣ село а̄ха – ‘‘самбуддхо пат̣иджа̄на̄сӣ’’ти, татра нам̣ никкан̇кхам̣ ка̄тука̄мо ‘‘на̄хам̣ пат̣ин̃н̃а̄маттенева пат̣иджа̄на̄ми, апича̄хам̣ имина̄ ка̄ран̣ена буддхо’’ти н̃а̄петум̣ ‘‘абхин̃н̃еййа’’нти га̄тхама̄ха. таттха абхин̃н̃еййанти виджджа̄ ча вимутти ча. маггасаччасамудайасачча̄ни пана бха̄ветаббапаха̄табба̄ни, хетувачанена пана пхаласиддхито тесам̣ пхала̄ни ниродхасаччадуккхасачча̄нипи вутта̄нева бхаванти. йато саччхика̄таббам̣ саччхикатам̣, парин̃н̃еййам̣ парин̃н̃а̄танти евампеттха вуттамева хоти. евам̣ чатусаччабха̄вана̄пхалан̃ча виджджа̄вимуттим̣ дассенто ‘‘буджджхитаббам̣ буджджхитва̄ буддхо джа̄тосмӣ’’ти йуттена хетуна̄ буддхаттам̣ са̄дхети.
565-7. евам̣ ниппарийа̄йена атта̄нам̣ па̄тукатва̄ аттани кан̇кха̄витаран̣аттхам̣ бра̄хман̣ам̣ абхиттхарайама̄но ‘‘винайассӯ’’ти га̄тха̄ттайама̄ха. таттха саллакаттоти ра̄гасалла̄дисаттасаллакаттано. брахмабхӯтоти сет̣т̣хабхӯто. атитулоти тулам̣ атӣто упамам̣ атӣто, нирӯпамоти аттхо. ма̄расенаппамадданоти ‘‘ка̄ма̄ те пат̣хама̄ сена̄’’тиа̄дика̄йа ‘‘паре ча аваджа̄на̄тӣ’’ти (су. ни. 440; маха̄ни. 28; чӯл̣ани. нандама̄н̣авапуччха̄ниддеса 47) евам̣ вутта̄йа ма̄рапарисасан̇кха̄та̄йа ма̄расена̄йа памаддано. сабба̄миттети кхандхакилеса̄бхисан̇кха̄рамаччудевапуттама̄ра̄дике саббапаччаттхике. васӣкатва̄ти аттано васе ваттетва̄. акутобхайоти куточи абхайо.
568-70. евам̣ вутте село бра̄хман̣о та̄вадева бхагавати сан̃джа̄таппаса̄до паббаджджа̄пеккхо хутва̄ ‘‘имам̣ бхаванто’’ти га̄тха̄ттайама̄ха йатха̄ там̣ парипа̄кагата̄йа упаниссайасампаттийа̄ самма̄ чодийама̄но. таттха кан̣ха̄бхиджа̄тикоти чан̣д̣а̄ла̄динӣчакуле джа̄то.
571. тато тепи ма̄н̣авака̄ татхева паббаджджа̄пеккха̄ хутва̄ ‘‘етан̃че руччати бхото’’ти га̄тхама̄хам̣су йатха̄ там̣ тена саддхим̣ ката̄дхика̄ра̄ кулапутта̄.
572. атха село тесу ма̄н̣авакесу тут̣т̣хачитто те дассенто паббаджджам̣ йа̄чама̄но ‘‘бра̄хман̣а̄’’ти га̄тхама̄ха.
573. тато бхагава̄ йасма̄ село атӣте падумуттарасса бхагавато са̄сане тесам̣йева тин̣н̣ам̣ пурисасата̄нам̣ ган̣асет̣т̣хо хутва̄ техи саддхим̣ паривен̣ам̣ ка̄ра̄петва̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни ча катва̄ камена девамануссасампаттим̣ анубхавама̄но паччхиме бхаве тесам̣йева а̄чарийо хутва̄ ниббатто, тан̃ча несам̣ каммам̣ вимуттипарипа̄ка̄йа парипаккам̣ ехибхиккхубха̄васса ча упаниссайабхӯтам̣, тасма̄ те саббева ехибхиккхупаббаджджа̄йа пабба̄дженто ‘‘сва̄ккха̄та’’нти га̄тхама̄ха. таттха сандит̣т̣хиканти паччаккхам̣. ака̄ликанти магга̄нантарапхалуппаттито на ка̄лантаре паттаббапхалам̣. йаттха̄ти йаннимитта̄. маггабрахмачарийанимитта̄ хи паббаджджа̄ аппаматтасса сативиппава̄савирахитасса тӣсу сиккха̄су сиккхато амогха̄ хоти. тена̄ха – ‘‘сва̄ккха̄там̣…пе… сиккхато’’ти.
еван̃ча ватва̄ ‘‘етха бхиккхаво’’ти бхагава̄ авоча. те саббе паттачӣварадхара̄ хутва̄ а̄ка̄сена̄гамма бхагавантам̣ абхива̄десум̣. евамимам̣ тесам̣ ехибхиккхубха̄вам̣ сандха̄йа сан̇гӣтика̄ра̄ ‘‘алаттха кхо село…пе… упасампада’’нти а̄хам̣су.
бхутта̄винти бхуттавантам̣. онӣтапаттапа̄н̣инти паттато онӣтапа̄н̣им̣, апанӣтахаттханти вуттам̣ хоти. таттха ‘‘упагантва̄’’ти па̄т̣хасесо дат̣т̣хаббо. итаратха̄ хи бхагавантам̣ екамантам̣ нисӣдӣти на йуджджати.
574. аггихуттамукха̄ти бхагава̄ кен̣ийасса читта̄нукӯлавасена анумоданто евама̄ха. таттха аггипаричарийам̣ вина̄ бра̄хман̣а̄нам̣ йан̃н̃а̄бха̄вато ‘‘аггихуттамукха̄ йан̃н̃а̄’’ти вуттам̣. аггихуттасет̣т̣ха̄ аггихуттападха̄на̄ти аттхо. веде саджджха̄йантехи пат̣хамам̣ саджджха̄йитаббато са̄виттӣ ‘‘чхандасо мукха’’нти вутта̄. манусса̄нам̣ сет̣т̣хато ра̄джа̄ ‘‘мукха’’нти вутто. надӣнам̣ а̄дха̄рато пат̣исаран̣ато ча са̄гаро ‘‘мукха’’нти вутто. чандайогавасена ‘‘аджджа каттика̄ аджджа рохинӣ’’ти сан̃джа̄нанато а̄локакаран̣ато соммабха̄вато ча ‘‘наккхатта̄нам̣ мукхам̣ чандо’’ти вутто. тапанта̄нам̣ аггатта̄ а̄диччо ‘‘тапатам̣ мукха’’нти вутто. даккхин̣еййа̄нам̣ пана аггатта̄ висесена тасмим̣ самайе буддхаппамукхам̣ сан̇гхам̣ сандха̄йа ‘‘пун̃н̃ам̣ а̄кан̇кхама̄на̄нам̣, сан̇гхо ве йаджатам̣ мукха’’нти вутто. тена сан̇гхо пун̃н̃асса а̄йамукханти дассети.
576. йам̣ там̣ саран̣анти ан̃н̃абйа̄каран̣ага̄тхама̄ха. тассаттхо – пан̃чахи чаккхӯхи чаккхума̄ бхагава̄, йасма̄ майам̣ ито ат̣т̣хаме дивасе там̣ саран̣ам̣ агамамха, тасма̄ саттараттена тава са̄сане ануттарена даматхена дантамха. ахо те саран̣асса а̄нубха̄воти.
577-8. тато парам̣ бхагавантам̣ двӣхи га̄тха̄хи тхунитва̄ татийа̄йа ванданам̣ йа̄чати –
579. ‘‘бхиккхаво тисата̄ име, тит̣т̣ханти пан̃джалӣката̄;
па̄де вӣра паса̄рехи, на̄га̄ ванданту саттхуно’’ти.
параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа
суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа селасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.