6. сабхийасуттаван̣н̣ана̄

евам̣ ме сутанти сабхийасуттам̣. ка̄ уппатти? айамева йа̄сса нида̄не вутта̄. аттхаван̣н̣ана̄ккамепи часса пуббасадисам̣ пуббе вуттанайенева ведитаббам̣. йам̣ пана апуббам̣, там̣ утта̄наттха̄ни пада̄ни парихаранта̄ ван̣н̣айисса̄ма. вел̣уване каландаканива̄пети вел̣увананти тасса уййа̄насса на̄мам̣. там̣ кира вел̣ӯхи ча париккхиттам̣ ахоси ат̣т̣ха̄расахаттхена ча па̄ка̄рена, гопурадва̄рат̣т̣а̄лакайуттам̣ нӣлобха̄сам̣ манорамам̣, тена ‘‘вел̣увана’’нти вуччати. каландака̄нан̃четтха нива̄пам̣ адам̣су, тена ‘‘каландаканива̄по’’ти вуччати. каландака̄ на̄ма ка̄л̣ака̄ вуччанти. пуббе кира ан̃н̃атаро ра̄джа̄ таттха уййа̄накӣл̣анаттхам̣ а̄гато сура̄мадена матто дива̄сеййам̣ супи. париджанописса ‘‘сутто ра̄джа̄’’ти пуппхапхала̄дӣхи палобхийама̄но ито чито ча пакка̄ми. атха сура̄гандхена ан̃н̃атарасма̄ сусираруккха̄ кан̣хасаппо никкхамитва̄ ран̃н̃о абхимукхо а̄гаччхати. там̣ дисва̄ руккхадевата̄ ‘‘ран̃н̃о джӣвитам̣ дасса̄мӣ’’ти ка̄л̣акавесена а̄гантва̄ кан̣н̣амӯле саддамака̄си. ра̄джа̄ пат̣ибуджджхи, кан̣хасаппо ниватто. со там̣ дисва̄ ‘‘има̄йа мама ка̄л̣ака̄йа джӣвитам̣ динна’’нти ка̄л̣ака̄нам̣ таттха нива̄пам̣ пат̣т̣хапеси, абхайагхосанан̃ча гхоса̄песи. тасма̄ там̣ тато пабхути ‘‘каландаканива̄по’’ти сан̇кхам̣ гатам̣.

сабхийасса парибба̄джакасса̄ти сабхийоти тасса на̄мам̣, парибба̄джакоти ба̄хира паббаджджам̣ упа̄да̄йа вуччати. пура̄н̣аса̄лохита̄йа девата̄йа̄ти на ма̄та̄ на пита̄, апича кхо панасса ма̄та̄ вийа пита̄ вийа ча хитаджджха̄сайатта̄ со девапутто ‘‘пура̄н̣аса̄лохита̄ девата̄’’ти вутто. париниббуте кира кассапе бхагавати патит̣т̣хите суван̣н̣ачетийе тайо кулапутта̄ саммукхаса̄вака̄нам̣ сантике паббаджитва̄ чарийа̄нурӯпа̄ни каммат̣т̣ха̄на̄ни гахетва̄ паччантаджанападам̣ гантва̄ аран̃н̃а̄йатане саман̣адхаммам̣ каронти, антарантара̄ ча четийаванданаттха̄йа дхаммассаванаттха̄йа ча нагарам̣ гаччханти. апарена ча самайена та̄ватакампи аран̃н̃е виппава̄сам̣ арочайама̄на̄ таттхева аппаматта̄ вихарим̣су, евам̣ вихаранта̄пи на ча кин̃чи висесам̣ адхигамим̣су. тато несам̣ ахоси – ‘‘майам̣ пин̣д̣а̄йа гаччханта̄ джӣвите са̄пеккха̄ хома, джӣвите са̄пеккхена ча на сакка̄ локуттарадхаммо адхигантум̣, путхуджджанака̄лакирийа̄пи дуккха̄, ханда майам̣ ниссен̣им̣ бандхитва̄ паббатам̣ абхируйха ка̄йе ча джӣвите ча анапеккха̄ саман̣адхаммам̣ карома̄’’ти. те татха̄ акам̣су.

атха несам̣ маха̄тхеро упаниссайасампаннатта̄ тадахева чхал̣абхин̃н̃а̄парива̄рам̣ арахаттам̣ саччха̄ка̄си. со иддхийа̄ химавантам̣ гантва̄ анотатте мукхам̣ дховитва̄ уттаракурӯсу пин̣д̣а̄йа чаритва̄ катабхаттакиччо пуна ан̃н̃ампи падесам̣ гантва̄ паттам̣ пӯретва̄ анотаттаудакан̃ча на̄галата̄дантапон̣ан̃ча гахетва̄ тесам̣ сантикам̣ а̄гантва̄ а̄ха – ‘‘пассатха̄вусо мама̄нубха̄вам̣, айам̣ уттаракуруто пин̣д̣апа̄то, идам̣ химавантато удакадантапон̣ам̣ а̄бхатам̣, имам̣ бхун̃джитва̄ саман̣адхаммам̣ каротха, ева̄хам̣ тумхе сада̄ упат̣т̣хахисса̄мӣ’’ти. те там̣ сутва̄ а̄хам̣су – ‘‘тумхе, бханте, катакичча̄, тумхехи саха салла̄паматтампи амха̄кам̣ папан̃чо, ма̄ да̄ни тумхе пуна амха̄кам̣ сантикам̣ а̄гамиттха̄’’ти. со кеначи парийа̄йена те сампат̣иччха̄петум̣ асакконто пакка̄ми.

тато тесам̣ еко двӣхатӣхаччайена пан̃ча̄бхин̃н̃о ана̄га̄мӣ ахоси. сопи татхева ака̄си, итарена ча пат̣иккхитто татхева агама̄си. со там̣ пат̣иккхипитва̄ ва̄йаманто паббатам̣ а̄руханадивасато саттаме дивасе кин̃чи висесам̣ анадхигантва̄ва ка̄лакато девалоке ниббатти. кхӣн̣а̄саваттхеропи там̣ дивасамева паринибба̄йи, ана̄га̄мӣ суддха̄ва̄сесу уппаджджи. девапутто чхасу ка̄ма̄вачарадевалокесу ануломапат̣иломена диббасампаттим̣ анубхавитва̄ амха̄кам̣ бхагавато ка̄ле девалока̄ чавитва̄ ан̃н̃атарисса̄ парибба̄джика̄йа куччхимхи пат̣исандхим̣ аггахеси. са̄ кира ан̃н̃атарасса кхаттийасса дхӣта̄, там̣ ма̄та̄питаро ‘‘амха̄кам̣ дхӣта̄ самайантарам̣ джа̄на̄тӯ’’ти екасса парибба̄джакасса ниййа̄тесум̣. тассеко антева̄сико парибба̄джако та̄йа саддхим̣ виппат̣ипаджджи. са̄ тена габбхам̣ ган̣хи. там̣ габбхиним̣ дисва̄ парибба̄джика̄ никкад̣д̣хим̣су. са̄ ан̃н̃аттха гаччхантӣ антара̄магге сабха̄йам̣ виджа̄йи, тенасса ‘‘сабхийо’’твева на̄мам̣ ака̄си. сопи сабхийо вад̣д̣хитва̄ парибба̄джакапаббаджджам̣ паббаджитва̄ на̄на̄саттха̄ни уггахетва̄ маха̄ва̄дӣ хутва̄ ва̄даккхиттата̄йа сакаладжамбудӣпе вичаранто аттано садисам̣ ва̄дим̣ адисва̄ нагарадва̄ре ассамам̣ ка̄ра̄петва̄ кхаттийакума̄ра̄дайо сиппам̣ сиккха̄пенто таттха васати.

атха бхагава̄ паваттитаварадхаммачакко анупуббена ра̄джагахам̣ а̄гантва̄ вел̣уване вихарати каландаканива̄пе. сабхийо пана буддхуппа̄дам̣ на джа̄на̄ти. атха со суддха̄ва̄сабрахма̄ сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа ‘‘има̄хам̣ висесам̣ касса̄нубха̄вена патто’’ти а̄вадждженто кассапасса бхагавато са̄сане саман̣адхаммакирийам̣ те ча саха̄йе ануссаритва̄ ‘‘тесу еко париниббуто, еко ида̄ни каттха̄’’ти а̄вадждженто ‘‘девалока̄ чавитва̄ джамбудӣпе уппанно буддхуппа̄дампи на джа̄на̄тӣ’’ти н̃атва̄ ‘‘ханда нам̣ буддхупасевана̄йа нийоджемӣ’’ти вӣсати пан̃хе абхисан̇кхаритва̄ раттибха̄ге тасса ассамама̄гамма а̄ка̄се т̣хатва̄ ‘‘сабхийа, сабхийа̄’’ти паккоси. со нидда̄йама̄но тиккхаттум̣ там̣ саддам̣ сутва̄ никкхамма обха̄сам̣ дисва̄ пан̃джалико ат̣т̣ха̄си. тато там̣ брахма̄ а̄ха – ‘‘ахам̣ сабхийа таваттха̄йа вӣсати пан̃хе а̄харим̣, те твам̣ угган̣ха. йо ча те саман̣о ва̄ бра̄хман̣о ва̄ име пан̃хе пут̣т̣хо бйа̄кароти, тасса сантике брахмачарийам̣ чареййа̄сӣ’’ти. имам̣ девапуттам̣ сандха̄йетам̣ вуттам̣ ‘‘пура̄н̣аса̄лохита̄йа девата̄йа пан̃ха̄ уддит̣т̣ха̄ хонтӣ’’ти. уддит̣т̣ха̄ти уддесаматтенева вутта̄, на вибхан̇гена.

евам̣ вутте ча не сабхийо екавачаненева падапат̣ипа̄т̣ийа̄ уггахеси. атха со брахма̄ джа̄нантопи тасса буддхуппа̄дам̣ на̄чиккхи. ‘‘аттхам̣ гавесама̄но парибба̄джако сайамева саттха̄рам̣ н̃ассати. ито бахиддха̄ ча саман̣абра̄хман̣а̄нам̣ туччхабха̄ва’’нти имина̄ пана̄дхиппа̄йена евама̄ха – ‘‘йо те сабхийа…пе… чареййа̄сӣ’’ти. тхерага̄тха̄су пана чатукканипа̄те сабхийаттхера̄пада̄нам̣ ван̣н̣ента̄ бхан̣анти ‘‘са̄ часса ма̄та̄ аттано виппат̣ипаттим̣ чинтетва̄ там̣ джигуччхама̄на̄ джха̄нам̣ уппа̄детва̄ брахмалоке уппанна̄, та̄йа брахмадевата̄йа те пан̃ха̄ уддит̣т̣ха̄’’ти.

йе тети ида̄ни ваттабба̄нам̣ уддесапаччуддесо. саман̣абра̄хман̣а̄ти паббаджджӯпагаманена локасаммутийа̄ ча саман̣а̄ чева бра̄хман̣а̄ ча. сан̇гхиноти ган̣аванто. ган̣иноти саттха̄ро, ‘‘саббан̃н̃уно майа’’нти евам̣ пат̣ин̃н̃а̄та̄ро. ган̣а̄чарийа̄ти уддесапарипуччха̄дивасена паббаджитагахат̣т̣хаган̣асса а̄чарийа̄. н̃а̄та̄ти абхин̃н̃а̄та̄, виссута̄ па̄кат̣а̄ти вуттам̣ хоти. йасассиноти ла̄бхапарива̄расампанна̄. титтхакара̄ти тесам̣ дит̣т̣ха̄нугатим̣ а̄паджджантехи отаритабба̄нам̣ ога̄хитабба̄нам̣ дит̣т̣хититтха̄нам̣ катта̄ро. са̄дхусаммата̄ бахуджанасса̄ти ‘‘са̄дхаво ете санто саппуриса̄’’ти евам̣ бахуджанасса саммата̄.

сеййатхиданти катаме тети че-иччетасмим̣ аттхе нипа̄то. пӯран̣оти на̄мам̣, кассапоти готтам̣. со кира джа̄тийа̄ да̄со, да̄сасатам̣ пӯренто джа̄то. тенасса ‘‘пӯран̣о’’ти на̄мамакам̣су. пала̄йитва̄ пана наггесу паббаджитва̄ ‘‘кассапо аха’’нти готтам̣ уддиси, саббан̃н̃утан̃ча паччан̃н̃а̄си. маккхалӣти на̄мам̣, госа̄ла̄йа джа̄татта̄ госа̄лотипи вуччати. сопи кира джа̄тийа̄ да̄со ева, пала̄йитва̄ паббаджи, саббан̃н̃утан̃ча паччан̃н̃а̄си. аджитоти на̄мам̣, аппиччхата̄йа кесакамбалам̣ дха̄рети, тена кесакамбалотипи вуччати, сопи саббан̃н̃утам̣ паччан̃н̃а̄си. пакудхоти на̄мам̣, качча̄йаноти готтам̣. аппиччхавасена удаке джӣвасан̃н̃а̄йа ча нха̄намукхадхована̄ди пат̣иккхитто, сопи саббан̃н̃утам̣ паччан̃н̃а̄си. сан̃чайоти на̄мам̣, белат̣т̣хо панасса пита̄, тасма̄ белат̣т̣хапуттоти вуччати, сопи саббан̃н̃утам̣ паччан̃н̃а̄си. ниган̣т̣хоти паббаджджа̄на̄мена, на̄т̣апуттоти питуна̄мена вуччати. на̄т̣оти кира на̄масса пита̄, тасса путтоти на̄т̣апутто, сопи саббан̃н̃утам̣ паччан̃н̃а̄си. саббепи пан̃часатапан̃часатасиссапарива̄ра̄ ахесум̣. тети те чха саттха̄ро. те пан̃хети те вӣсати пан̃хе. тети те чха саттха̄ро. на сампа̄йантӣти на сампа̄денти. копанти читтачетасика̄нам̣ а̄вилабха̄вам̣. досанти падут̣т̣хачиттатам̣, тадубхайампетам̣ мандатиккхабхедасса кодхассева̄дхивачанам̣. аппаччайанти аппатӣтата̄, доманассанти вуттам̣ хоти. па̄тукаронтӣти ка̄йавачӣвика̄рена пака̄сенти, па̄кат̣ам̣ каронти.

хӣна̄йа̄ти гахат̣т̣хабха̄ва̄йа. гахат̣т̣хабха̄во хи паббаджджам̣ упанидха̄йа сӣла̄дигун̣ахӣнато хӣнака̄масукхапат̣исеванато ва̄ ‘‘хӣно’’ти вуччати. учча̄ паббаджджа̄. а̄ваттитва̄ти осаккитва̄. ка̄ме парибхун̃джеййанти ка̄ме пат̣исевеййам̣. ити кирасса саббан̃н̃упат̣ин̃н̃а̄нампи паббаджита̄нам̣ туччхакаттам̣ дисва̄ ахоси. уппаннапаривитаккавасенева ча а̄гантва̄ пунаппунам̣ вӣмам̣сама̄насса атха кхо сабхийасса парибба̄джакасса етадахоси – ‘‘айампи кхо саман̣о’’ти ча ‘‘йепи кхо те бхонто’’ти ча ‘‘саман̣о кхо дахароти на ун̃н̃а̄таббо’’ти ча̄ти евама̄ди. таттха джин̣н̣а̄тиа̄дӣни пада̄ни вуттанайа̄нева. тхера̄ти аттано саман̣адхамме тхирабха̄ваппатта̄. раттан̃н̃ӯти ратанан̃н̃ӯ, ‘‘нибба̄наратанам̣ джа̄на̄ма майа’’нти евам̣ сака̄йа пат̣ин̃н̃а̄йа локена̄пи саммата̄, бахураттивидӯ ва̄. чирам̣ паббаджита̄нам̣ етесанти чирапаббаджита̄. на ун̃н̃а̄табботи на аваджа̄нитаббо, на нӣчам̣ катва̄ джа̄нитабботи вуттам̣ хоти. на парибхотабботи на парибхавитаббо, ‘‘кимеса н̃ассатӣ’’ти евам̣ на гахетабботи вуттам̣ хоти.

516. кан̇кхӣ вечикиччхӣти сабхийо бхагавата̄ саддхим̣ саммодама̄но евам̣ бхагавато рӯпасампаттидамӯпасамасӯчитам̣ саббан̃н̃утам̣ самбха̄вайама̄но вигатуддхаччо хутва̄ а̄ха – ‘‘кан̇кхӣ вечикиччхӣ’’ти. таттха ‘‘лабхеййам̣ ну кхо имесам̣ бйа̄каран̣а’’нти евам̣ пан̃ха̄нам̣ бйа̄каран̣акан̇кха̄йа кан̇кхӣ. ‘‘ко ну кхо имассимасса ча пан̃хасса аттхо’’ти евам̣ вичикиччха̄йа вечикиччхӣ. дуббалавичикиччха̄йа ва̄ тесам̣ пан̃ха̄нам̣ аттхе кан̇кханато кан̇кхӣ, балаватийа̄ вичинанто киччхатийева, на саккоти саннит̣т̣ха̄тунти вечикиччхӣ. абхикан̇кхама̄ноти ативийа паттхайама̄но. тесантакароти тесам̣ пан̃ха̄нам̣ антакаро. бхавантова евам̣ бхава̄хӣти дассенто а̄ха ‘‘пан̃хе ме пут̣т̣хо…пе… бйа̄карохи ме’’ти. таттха пан̃хе мети пан̃хе майа̄. пут̣т̣хоти пуччхито. анупуббанти пан̃хапат̣ипа̄т̣ийа̄ анудхамманти аттха̄нурӯпам̣ па̄л̣им̣ а̄ропенто. бйа̄карохи мети майхам̣ бйа̄карохи.

517. дӯратоти со кира ито чито ча̄хин̣д̣анто саттайоджанасатамаггато а̄гато. тена̄ха – бхагава̄ ‘‘дӯрато а̄гатосӣ’’ти, кассапасса бхагавато ва̄ са̄санато а̄гататта̄ ‘‘дӯрато а̄гатосӣ’’ти нам̣ а̄ха.

518. пуччха манти има̄йа панасса га̄тха̄йа саббан̃н̃упава̄ран̣ам̣ пава̄рети. таттха манасиччхасӣти манаса̄ иччхаси.

йам̣ вата̄ханти йам̣ вата ахам̣. аттаманоти пӣтипа̄моджджасоманассехи пхут̣ачитто. удагготи ка̄йена читтена ча аббхуннато. идам̣ пана падам̣ на саббапа̄т̣хесу аттхи. ида̄ни йехи дхаммехи аттамано, те дассенто а̄ха – ‘‘памудито пӣтисоманассаджа̄то’’ти.

519. ким̣ паттинанти ким̣ паттам̣ кимадхигатам̣. соратанти сувӯпасантам̣. ‘‘сурата’’нтипи па̄т̣хо, сут̣т̣ху упаратанти аттхо. дантанти дамитам̣. буддхоти вибуддхо, буддхабоддхаббо ва̄. евам̣ сабхийо екека̄йа га̄тха̄йа чатта̄ро чатта̄ро катва̄ пан̃чахи га̄тха̄хи вӣсати пан̃хе пуччхи. бхагава̄ панасса екамекам̣ пан̃хам̣ екамека̄йа га̄тха̄йа катва̄ арахаттаникӯт̣енева вӣсатийа̄ га̄тха̄хи бйа̄ка̄си.

520. таттха йасма̄ бхиннакилесо параматтхабхиккху, со ча нибба̄наппатто хоти, тасма̄ асса ‘‘ким̣ паттинама̄ху бхиккхуна’’нти имам̣ пан̃хам̣ бйа̄каронто ‘‘паджджена̄’’тиа̄дима̄ха. тассаттхо – йо аттана̄ бха̄витена маггена паринибба̄нагато килесапаринибба̄нам̣ патто, паринибба̄нагататта̄ ева ча витин̣н̣акан̇кхо випаттисампаттиха̄нибуддхиуччхедасассатаапун̃н̃апун̃н̃абхедам̣ вибхаван̃ча бхаван̃ча виппаха̄йа, маггава̄сам̣ вуситава̄ кхӣн̣апунаббхавоти ча етесам̣ тхутивачана̄нам̣ арахо, со бхиккхӯти.

521. йасма̄ пана виппат̣ипаттито сут̣т̣ху упаратабха̄вена на̄наппака̄ракилесавӯпасамена ча сорато хоти, тасма̄ таматтхам̣ дассенто ‘‘саббаттха упеккхако’’тиа̄дина̄ найена дутийапан̃хабйа̄каран̣ама̄ха. тассаттхо – йо саббаттха рӯпа̄дӣсу а̄рамман̣есу ‘‘чаккхуна̄ рӯпам̣ дисва̄ нева сумано хоти, на думмано’’ти евам̣ паватта̄йа чхал̣ан̇гупеккха̄йа упеккхако, вепуллаппатта̄йа сатийа̄ сатима̄, на со хим̣сати нева хим̣сати кан̃чи тасатха̄вара̄дибхедам̣ саттам̣ саббалоке саббасмимпи локе, тин̣н̣огхатта̄ тин̣н̣о, самитапа̄патта̄ саман̣о, а̄виласан̇каппаппаха̄на̄ ана̄вило. йасса чиме ра̄гадосамохама̄надит̣т̣хикилесадуччаритасан̇кха̄та̄ саттуссада̄ кечи ол̣а̄рика̄ ва̄ сукхума̄ ва̄ на санти, со има̄йа упеккха̄виха̄рита̄йа сативепуллата̄йа ахим̣саката̄йа ча виппат̣ипаттито сут̣т̣ху упаратабха̄вена имина̄ огха̄дина̄наппака̄ракилесавӯпасамена ча соратоти.

522. йасма̄ ча бха̄витиндрийо ниббхайо ниббика̄ро данто хоти, тасма̄ таматтхам̣ дассенто ‘‘йассиндрийа̄нӣ’’ти га̄тха̄йа татийапан̃хам̣ бйа̄ка̄си. тассаттхо – йасса чаккха̄дӣни чхал̣индрийа̄ни гочарабха̄вана̄йа аничча̄дитилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ ва̄сана̄бха̄вана̄йа сатисампаджан̃н̃агандхам̣ га̄ха̄петва̄ ча бха̄вита̄ни, та̄ни ча кхо йатха̄ аджджхаттам̣ гочарабха̄вана̄йа, евам̣ пана бахиддха̄ ча саббалокети йаттха йаттха индрийа̄нам̣ векаллата̄ векаллата̄йа ва̄ самбхаво, таттха таттха на̄бхиджджха̄дивасена бха̄вита̄нӣти евам̣ ниббиджджха н̃атва̄ пат̣ивиджджхитва̄ имам̣ паран̃ча локам̣ сакасантатиккхандхалокам̣ парасантатиккхандхалокан̃ча адандхамаран̣ам̣ маритука̄мо ка̄лам̣ кан̇кхати, джӣвитаккхайака̄лам̣ а̄гамети патима̄нети, на бха̄йати маран̣асса. йатха̄ха тхеро –

‘‘маран̣е ме бхайам̣ наттхи, никанти наттхи джӣвите’’; (тхерага̄. 20);

‘‘на̄бхикан̇кха̄ми маран̣ам̣, на̄бхикан̇кха̄ми джӣвитам̣;

ка̄лан̃ча пат̣икан̇кха̄ми, ниббисам̣ бхатако йатха̄’’ти. (тхерага̄. 606);

бха̄вито са дантоти евам̣ бха̄витиндрийо со дантоти.

523. йасма̄ пана буддхо на̄ма буддхисампанно килесанидда̄ вибуддхо ча, тасма̄ таматтхам̣ дассенто ‘‘каппа̄нӣ’’ти га̄тха̄йа чатуттхапан̃хам̣ бйа̄ка̄си. таттха каппа̄нӣти тан̣ха̄дит̣т̣хийо. та̄ хи татха̄ татха̄ викаппанато ‘‘каппа̄нӣ’’ти вуччанти. вичеййа̄ти аничча̄дибха̄вена саммаситва̄. кевала̄нӣти сакала̄ни. сам̣са̄ранти йо ча̄йам̣ –

‘‘кхандха̄нан̃ча пат̣ипа̄т̣и, дха̄туа̄йатана̄на ча;

аббоччхиннам̣ ваттама̄на̄, сам̣са̄роти павуччатӣ’’ти. –

евам̣ кхандха̄дипат̣ипа̄т̣исан̇кха̄то сам̣са̄ро, там̣ сам̣са̄ран̃ча кевалам̣ вичеййа. етта̄вата̄ кхандха̄нам̣ мӯлабхӯтесу каммакилесесу кхандхесу ча̄ти евам̣ тӣсупи ват̣т̣есу випассанам̣ а̄ха. дубхайам̣ чутӯпапа̄танти сатта̄нам̣ чутим̣ упапа̄танти иман̃ча убхайам̣ вичеййа н̃атва̄ти аттхо. етена чутӯпапа̄тан̃а̄н̣ам̣ а̄ха. вигатараджаманан̇ган̣ам̣ висуддханти ра̄га̄дираджа̄нам̣ вигама̄ ан̇ган̣а̄нам̣ абха̄ва̄ мала̄нан̃ча вигама̄ вигатараджаманан̇ган̣ам̣ висуддхам̣. паттам̣ джа̄тикхайанти нибба̄нам̣ паттам̣. тама̄ху буддханти там̣ има̄йа локуттаравипассана̄йа чутӯпапа̄тан̃а̄н̣абхеда̄йа буддхийа̄ сампаннатта̄ има̄йа ча вигатараджа̄дита̄йа килесанидда̄ вибуддхатта̄ та̄йа пат̣ипада̄йа джа̄тиккхайам̣ паттам̣ буддхама̄ху.

атха ва̄ каппа̄ни вичеййа кевала̄нӣти ‘‘анекепи сам̣ват̣т̣авиват̣т̣акаппе амутра̄си’’нтиа̄дина̄ (итиву. 99; па̄ра̄. 12) найена вичинитва̄ти аттхо. етена пат̣хамавиджджама̄ха. сам̣са̄рам̣ дубхайам̣ чутӯпапа̄танти сатта̄нам̣ чутим̣ упапа̄танти иман̃ча убхайам̣ сам̣са̄рам̣ ‘‘име вата бхонто сатта̄’’тиа̄дина̄ найена вичинитва̄ти аттхо. етена дутийавиджджама̄ха. авасесена татийавиджджама̄ха. а̄саваккхайан̃а̄н̣ена хи вигатараджа̄дита̄ ча нибба̄наппатти ча хотӣти. тама̄ху буддханти евам̣ виджджаттайабхедабуддхисампаннам̣ там̣ буддхама̄хӯти.

525. евам̣ пат̣хамага̄тха̄йа вуттапан̃хе виссаджджетва̄ дутийага̄тха̄йа вуттапан̃хесупи йасма̄ брахмабха̄вам̣ сет̣т̣хабха̄вам̣ патто параматтхабра̄хман̣о ба̄хитасаббапа̄по хоти, тасма̄ таматтхам̣ дассенто ‘‘ба̄хитва̄’’ти га̄тха̄йа пат̣хамам̣ пан̃хам̣ бйа̄ка̄си. тассаттхо – йо чатуттхамаггена ба̄хитва̄ саббапа̄пака̄ни т̣хитатто, т̣хито иччева вуттам̣ хоти. ба̄хитапа̄патта̄ ева ча вимало, вималабха̄вам̣ брахмабха̄вам̣ сет̣т̣хабха̄вам̣ патто, пат̣иппассаддхасама̄дхивиккхепакаракилесамалена аггапхаласама̄дхина̄ са̄дхусама̄хито, сам̣са̄рахетусаматиккамена сам̣са̄раматичча паринит̣т̣хитакиччата̄йа кевалӣ, со тан̣ха̄дит̣т̣хӣхи анисситатта̄ асито, локадхаммехи ниббика̄ратта̄ ‘‘та̄дӣ’’ти ча павуччати. евам̣ тхутирахо са брахма̄ со бра̄хман̣оти.

526. йасма̄ пана самитапа̄пата̄йа саман̣о, нха̄тапа̄пата̄йа нха̄тако, а̄гӯнам̣ акаран̣ена ча на̄готи павуччати, тасма̄ таматтхам̣ дассенто тато апара̄хи тӣхи га̄тха̄хи тайо пан̃хе бйа̄ка̄си. таттха самита̄вӣти арийамаггена килесе саметва̄ т̣хито. саман̣о павуччате татхатта̄ти татха̄рӯпо саман̣о павуччатӣти. етта̄вата̄ пан̃хо бйа̄като хоти, сесам̣ тасмим̣ саман̣е сабхийасса бахума̄наджананаттхам̣ тхутивачанам̣. йо хи самита̄вӣ, со пун̃н̃апа̄па̄нам̣ апат̣исандхикаран̣ена паха̄йа пун̃н̃апа̄пам̣ раджа̄нам̣ вигамена вираджо, аничча̄дивасена н̃атва̄ имам̣ паран̃ча локам̣ джа̄тимаран̣ам̣ упа̄тиватто та̄ди ча хоти.

527. нинха̄йа…пе… нха̄такоти еттха пана йо аджджхаттабахиддха̄сан̇кха̄те саббасмимпи а̄йатаналоке аджджхаттабахиддха̄рамман̣авасена уппаттираха̄ни саббапа̄пака̄ни магган̃а̄н̣ена нинха̄йа дховитва̄ та̄йа нинха̄тапа̄паката̄йа тан̣ха̄дит̣т̣хикаппехи каппийесу девамануссесу каппам̣ на ети, там̣ нха̄такама̄хӯти еваматтхо дат̣т̣хаббо.

528. чатуттхага̄тха̄йапи а̄гум̣ на кароти кин̃чи локети йо локе аппаматтакампи па̄пасан̇кха̄там̣ а̄гум̣ на кароти, на̄го павуччате татхатта̄ти. етта̄вата̄ пан̃хо бйа̄като хоти, сесам̣ пуббанайенева тхутивачанам̣. йо хи маггена пахӣнаа̄гутта̄ а̄гум̣ на кароти, со ка̄майога̄дике саббайоге дасасан̃н̃оджанабхеда̄ни ча саббабандхана̄ни висаджджа джахитва̄ саббаттха кхандха̄дӣсу кеначи сан̇гена на саджджати, двӣхи ча вимуттӣхи вимутто, та̄ди ча хотӣти.

530. евам̣ дутийага̄тха̄йа вуттапан̃хе виссаджджетва̄ татийага̄тха̄йа вуттапан̃хесупи йасма̄ ‘‘кхетта̄нӣ’’ти а̄йатана̄ни вуччанти. йатха̄ха – ‘‘чаккхупетам̣ чаккха̄йатанам̣петам̣…пе… кхеттампетам̣ ваттхупета’’нти (дха. са. 596-598). та̄ни виджеййа виджетва̄ абхибхавитва̄, вичеййа ва̄ аничча̄дибха̄вена вичинитва̄ упапариккхитва̄ кевала̄ни анавасеса̄ни, висесато пана сан̇гахетубхӯтам̣ диббам̣ ма̄нусакан̃ча брахмакхеттам̣, йам̣ диббам̣ два̄даса̄йатанабхедам̣ татха̄ ма̄нусакан̃ча, йан̃ча брахмакхеттам̣ чхал̣а̄йатане чаккха̄йатана̄дидва̄даса̄йатанабхедам̣, там̣ саббампи виджеййа вичеййа ва̄. йато йадетам̣ саббесам̣ кхетта̄нам̣ мӯлабандханам̣ авиджджа̄бхаватан̣ха̄ди, тасма̄ саббакхеттамӯлабандхана̄ памутто. еваметесам̣ кхетта̄нам̣ виджитатта̄ вичинитатта̄ ва̄ кхеттаджино на̄ма хоти, тасма̄ ‘‘кхетта̄нӣ’’ти има̄йа га̄тха̄йа пат̣хамапан̃хам̣ бйа̄ка̄си. таттха кечи ‘‘каммам̣ кхеттам̣, вин̃н̃а̄н̣ам̣ бӣджам̣, тан̣ха̄ снехо’’ти (а. ни. 3.77) вачанато камма̄ни кхетта̄нӣти ваданти. диббам̣ ма̄нусакан̃ча брахмакхеттанти еттха ча девӯпагам̣ каммам̣ диббам̣, мануссӯпагам̣ каммам̣ ма̄нусакам̣, брахмӯпагам̣ каммам̣ брахмакхеттанти ван̣н̣айанти. сесам̣ вуттанайамева.

531. йасма̄ пана сакат̣т̣хена косасадисатта̄ ‘‘коса̄нӣ’’ти камма̄ни вуччанти, тесан̃ча лунана̄ самуччхедана̄ кусало хоти, тасма̄ таматтхам̣ дассенто ‘‘коса̄нӣ’’ти га̄тха̄йа дутийапан̃хам̣ бйа̄ка̄си. тассаттхо – локийалокуттаравипассана̄йа висайато киччато ча аничча̄дибха̄вена кусала̄кусалакаммасан̇кха̄та̄ни коса̄ни вичеййа кевала̄ни, висесато пана сан̇гахетубхӯтам̣ ат̣т̣хака̄ма̄вачаракусалачетана̄бхедам̣ диббам̣ ма̄нусакан̃ча навамахаггатакусалачетана̄бхедан̃ча брахмакосам̣ вичеййа. тато има̄йа маггабха̄вана̄йа авиджджа̄бхаватан̣ха̄дибхеда̄ саббакоса̄нам̣ мӯлабандхана̄ памутто, еваметесам̣ коса̄нам̣ лунана̄ ‘‘кусало’’ти павуччати, татхатта̄ та̄дӣ ча хотӣти. атха ва̄ сатта̄нам̣ дхамма̄нан̃ча нива̄сат̣т̣хена асикосасадисатта̄ ‘‘коса̄нӣ’’ти тайо бхава̄ два̄даса̄йатана̄ни ча ведитабба̄ни. еваметтха йоджана̄ ка̄табба̄.

532. йасма̄ ча на кевалам̣ пан̣д̣атӣти имина̄ва ‘‘пан̣д̣ито’’ти вуччати, апича кхо пана пан̣д̣ара̄ни ито упагато павичайапан̃н̃а̄йа аллӣнотипи ‘‘пан̣д̣ито’’ти вуччати, тасма̄ таматтхам̣ дассенто ‘‘дубхайа̄нӣ’’ти га̄тха̄йа татийапан̃хам̣ бйа̄ка̄си. тассаттхо – аджджхаттам̣ бахиддха̄ ча̄ти евам̣ убхайа̄ни аничча̄дибха̄вена вичеййа. пан̣д̣ара̄нӣти а̄йатана̄ни. та̄ни хи пакатипарисуддхатта̄ рул̣хийа̄ ча евам̣ вуччанти, та̄ни вичеййа има̄йа пат̣ипаттийа̄ ниддхантамалатта̄ суддхипан̃н̃о пан̣д̣итоти павуччати татхатта̄, йасма̄ та̄ни пан̣д̣ара̄ни пан̃н̃а̄йа ито хоти, сесамасса тхутивачанам̣. со хи па̄папун̃н̃асан̇кха̄там̣ кан̣хасуккам̣ упа̄тиватто та̄дӣ ча хоти, тасма̄ евам̣ тхуто.

533. йасма̄ пана ‘‘монам̣ вуччати н̃а̄н̣ам̣, йа̄ пан̃н̃а̄ паджа̄нана̄…пе… самма̄дит̣т̣хи, тена н̃а̄н̣ена саманна̄гато мунӣ’’ти вуттам̣, тасма̄ таматтхам̣ дассенто ‘‘асатан̃ча̄’’ти га̄тха̄йа чатуттхапан̃хам̣ бйа̄ка̄си. тассаттхо – йва̄йам̣ акусалакусалаппабхедо асатан̃ча сатан̃ча дхаммо, там̣ аджджхаттам̣ бахиддха̄ти имасмим̣ саббалоке павичайан̃а̄н̣ена асатан̃ча сатан̃ча н̃атва̄ дхаммам̣ тасса н̃а̄татта̄ ева ра̄га̄дибхедато саттавидхам̣ сан̇гам̣ тан̣ха̄дит̣т̣хибхедато дувидхам̣ джа̄лан̃ча атичча атиккамитва̄ т̣хито. со тена монасан̇кха̄тена павичайан̃а̄н̣ена саманна̄гататта̄ муни. девамануссехи пӯджанӣйоти идам̣ панасса тхутивачанам̣. со хи кхӣн̣а̄савамунитта̄ деваманусса̄нам̣ пӯджа̄рахо хоти, тасма̄ евам̣ тхуто.

535. евам̣ татийага̄тха̄йа вуттапан̃хе виссаджджетва̄ чатуттхага̄тха̄йа вуттапан̃хесупи йасма̄ йо чатӯхи магган̃а̄н̣аведехи килесаккхайам̣ каронто гато, со параматтхато ведагӯ на̄ма хоти. йо ча саббасаман̣абра̄хман̣а̄нам̣ саттхасан̃н̃ита̄ни веда̄ни, та̄йева маггабха̄вана̄йа киччато аничча̄дивасена вичеййа. таттха чхандара̄гаппаха̄нена тамева саббам̣ ведаматичча йа̄ ведапаччайа̄ ва̄ ан̃н̃атха̄ ва̄ уппаджджанти ведана̄, та̄су саббаведана̄су вӣтара̄го хоти, тасма̄ таматтхам̣ дассенто ‘‘идам̣ паттина’’нти аватва̄ ‘‘веда̄нӣ’’ти га̄тха̄йа пат̣хамапан̃хам̣ бйа̄ка̄си. йасма̄ ва̄ йо павичайапан̃н̃а̄йа веда̄ни вичеййа, таттха чхандара̄гаппаха̄нена саббам̣ ведаматичча ваттати, со саттхасан̃н̃ита̄ни веда̄ни гато н̃а̄то атикканто ча хоти. йо ведана̄су вӣтара̄го, сопи ведана̄сан̃н̃ита̄ни веда̄ни гато атикканто ча хоти. веда̄ни гатотипи ведагӯ, тасма̄ тампи аттхам̣ дассенто ‘‘идам̣ паттина’’нти аватва̄ има̄йа га̄тха̄йа пат̣хамапан̃хам̣ бйа̄ка̄си.

536. йасма̄ пана дутийапан̃хе ‘‘анувидито’’ти анубуддхо вуччати, со ча анувичча папан̃чана̄марӯпам̣ аджджхаттам̣ аттано санта̄не тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хибхедам̣ папан̃чам̣ таппаччайа̄ на̄марӯпан̃ча аничча̄нупассана̄дӣхи анувичча анувидитва̄, на кевалан̃ча аджджхаттам̣, бахиддха̄ ча рогамӯлам̣, парасанта̄не ча имасса на̄марӯпарогасса мӯлам̣ авиджджа̄бхаватан̣ха̄дим̣, тамева ва̄ папан̃чам̣ анувичча та̄йа бха̄вана̄йа саббесам̣ рога̄нам̣ мӯлабандхана̄, саббасма̄ ва̄ рога̄нам̣ мӯлабандхана̄, авиджджа̄бхаватан̣ха̄дибхеда̄, тасма̄ ева ва̄ папан̃ча̄ памутто хоти, тасма̄ там̣ дассенто ‘‘анувичча̄’’ти га̄тха̄йа дутийапан̃хам̣ бйа̄ка̄си.

537. ‘‘катхан̃ча вӣрийава̄’’ти еттха пана йасма̄ йо арийамаггена саббапа̄пакехи вирато, татха̄ вирататта̄ ча а̄йатим̣ апат̣исандхита̄йа нирайадуккхам̣ атичча т̣хито вӣрийава̄со вӣрийаникето, со кхӣн̣а̄саво ‘‘вӣрийава̄’’ти ваттаббатам̣ арахати, тасма̄ таматтхам̣ дассенто ‘‘вирато’’ти га̄тха̄йа татийапан̃хам̣ бйа̄ка̄си. падха̄нава̄ дхӣро та̄дӣти има̄ни панасса тхутивачана̄ни. со хи падха̄нава̄ маггаджха̄нападха̄нена, дхӣро килеса̄ривиддхам̣санасаматтхата̄йа, та̄дӣ ниббика̄рата̄йа, тасма̄ евам̣ тхуто. сесам̣ йоджетва̄ ваттаббам̣.

538. ‘‘а̄джа̄нийо кинти на̄ма хотӣ’’ти еттха пана йасма̄ пахӣнасаббаван̇кадосо ка̄ран̣а̄ка̄ран̣ан̃н̃ӯ ассо ва̄ хаттхӣ ва̄ ‘‘а̄джа̄нийо хотӣ’’ти локе вуччати, на ча тасса саббасо те доса̄ пахӣна̄ ева, кхӣн̣а̄савасса пана те пахӣна̄, тасма̄ со ‘‘а̄джа̄нийо’’ти параматтхато ваттаббатам̣ арахатӣти дассенто ‘‘йасса̄’’ти га̄тха̄йа чатуттхапан̃хам̣ бйа̄ка̄си. тассаттхо – аджджхаттам̣ бахиддха̄ ча̄ти евам̣ аджджхаттабахиддха̄сан̃н̃оджанасан̇кха̄та̄ни йасса ассу луна̄ни бандхана̄ни пан̃н̃а̄саттхена чхинна̄ни пада̄лита̄ни. сан̇гамӯланти йа̄ни тесу тесу ваттхӯсу сан̇гасса саджджана̄йа анатиккамана̄йа мӯлам̣ хонти, атха ва̄ йасса ассу луна̄ни ра̄га̄дӣни бандхана̄ни йа̄ни аджджхаттам̣ бахиддха̄ ча сан̇гамӯла̄ни хонти, со саббасма̄ сан̇га̄нам̣ мӯлабхӯта̄ саббасан̇га̄нам̣ ва̄ мӯлабхӯта̄ бандхана̄ памутто ‘‘а̄джа̄нийо’’ти вуччати, татхатта̄ та̄ди ча хотӣти.

540. евам̣ чатуттхага̄тха̄йа вуттапан̃хе виссаджджетва̄ пан̃чамага̄тха̄йа вуттапан̃хесупи йасма̄ йам̣ чхандаджджхенаматтена аккхарачинтака̄ соттийам̣ ван̣н̣айанти, воха̄раматтасоттийо со. арийо пана ба̄хусаччена ниссутапа̄пата̄йа ча параматтхасоттийо хоти, тасма̄ таматтхам̣ дассенто ‘‘идам̣ паттина’’нти аватва̄ ‘‘сутва̄’’ти га̄тха̄йа пат̣хамапан̃хам̣ бйа̄ка̄си. тассаттхо – йо имасмим̣ локе сутамайапан̃н̃а̄киччавасена сутва̄ ка̄таббакиччавасена ва̄ сутва̄ випассанӯпагам̣ саббадхаммам̣ аничча̄дивасена абхин̃н̃а̄йа са̄ваджджа̄наваджджам̣ йадаттхи кин̃чи, има̄йа пат̣ипада̄йа килесе килесат̣т̣ха̄нийе ча дхамме абхибхавитва̄ абхибхӯти сан̇кхам̣ гато, там̣ сутва̄ саббадхаммам̣ абхин̃н̃а̄йа локе са̄ваджджа̄наваджджам̣ йадаттхи кин̃чи, абхибхум̣ сутаватта̄ соттийоти а̄ху. йасма̄ ча йо акатхам̣катхӣ килесабандханехи вимутто, ра̄га̄дӣхи ӣгхехи анӣгхо ча хоти саббадхи саббесу дхаммесу кхандха̄йатана̄дӣсу, тасма̄ там̣ акатхам̣катхим̣ вимуттам̣ анӣгхам̣ саббадхи ниссутапа̄пакатта̄пи ‘‘соттийо’’ти а̄хӯти.

541. йасма̄ пана хитака̄мена джанена аран̣ӣйато арийо хоти, абхигаманӣйатоти аттхо. тасма̄ йехи гун̣ехи со аран̣ӣйо хоти, те дассента̄ ‘‘чхетва̄’’ти га̄тха̄йа дутийапан̃хам̣ бйа̄ка̄си. тассаттхо – чатта̄ри а̄сава̄ни две ча а̄лайа̄ни пан̃н̃а̄саттхена чхетва̄ видва̄ вин̃н̃ӯ вибха̄вӣ чатумагган̃а̄н̣ӣ со пунаббхававасена на упети габбхасеййам̣, кан̃чи йоним̣ на упагаччхати, ка̄ма̄дибхедан̃ча сан̃н̃ам̣ тивидхам̣. ка̄магун̣асан̇кха̄тан̃ча пан̇кам̣ пануджджа панудитва̄ тан̣ха̄дит̣т̣хикаппа̄нам̣ ан̃н̃атарампи каппам̣ на ети, евам̣ а̄саваччхеда̄дигун̣асаманна̄гатам̣ тама̄ху арийоти. йасма̄ ва̄ па̄пакехи а̄ракатта̄ арийо хоти анайе ча анирӣйана̄, тасма̄ тампи аттхам̣ дассенто има̄йа га̄тха̄йа дутийапан̃хам̣ бйа̄ка̄си. а̄сава̄дайо хи па̄пака̄ дхамма̄ анайасаммата̄, те ча̄нена чхинна̄ панунна̄, на ча техи кампати, иччасса те а̄рака̄ хонти, на ча тесу ирӣйати тасма̄ а̄рака̄сса хонти па̄пака̄ дхамма̄ти имина̄паттхена. анайе на ирӣйатӣти имина̄паттхена тама̄ху арийоти ча евампеттха йоджана̄ ведитабба̄. ‘‘видва̄ со на упети габбхасеййа’’нти идам̣ пана имасмим̣ аттхавикаппе тхутивачанамева хоти.

542. ‘‘катхам̣ чаран̣ава̄’’ти еттха пана йасма̄ чаран̣ехи паттаббам̣ патто ‘‘чаран̣ава̄’’ти ваттаббатам̣ арахати, тасма̄ там̣ дассенто ‘‘йо идха̄’’ти га̄тха̄йа татийапан̃хам̣ бйа̄ка̄си. таттха йо идха̄ти йо имасмим̣ са̄сане. чаран̣есӯти сӣла̄дӣсу хемаватасутте (су. ни. 153 а̄дайо) вуттапаннарасадхаммесу. нимиттаттхе бхуммавачанам̣. паттипаттоти паттаббам̣ патто. йо чаран̣анимиттам̣ чаран̣ахету чаран̣апаччайа̄ паттаббам̣ арахаттам̣ паттоти вуттам̣ хоти. чаран̣ава̄ соти со има̄йа чаран̣ехи паттаббапаттийа̄ чаран̣ава̄ хотӣти. етта̄вата̄ пан̃хо бйа̄като хоти, сесамасса тхутивачанам̣. йо хи чаран̣ехи паттипатто, со кусало ча хоти чхеко, саббада̄ ча а̄джа̄на̄ти нибба̄надхаммам̣, ниччам̣ нибба̄нанинначиттата̄йа саббаттха ча кхандха̄дӣсу на саджджати. двӣхи ча вимуттӣхи вимуттачитто хоти, пат̣игха̄ йасса на сантӣти.

543. йасма̄ пана камма̄дӣнам̣ парибба̄джанена парибба̄джако на̄ма хоти, тасма̄ таматтхам̣ дассенто ‘‘дуккхавепакка’’нти га̄тха̄йа чатуттхапан̃хам̣ бйа̄ка̄си. таттха випа̄ко ева вепаккам̣, дуккхам̣ вепаккамасса̄ти дуккхавепаккам̣. паваттидуккхаджананато саббампи тедха̄тукакаммам̣ вуччати. уддханти атӣтам̣. адхоти ана̄гатам̣. тирийам̣ ва̄пи маджджхети паччуппаннам̣. тан̃хи на уддхам̣ на адхо, тирийам̣ убхиннан̃ча антара̄, тена ‘‘маджджхе’’ти вуттам̣. парибба̄джайитва̄ти никкха̄метва̄ ниддхаметва̄. парин̃н̃ача̄рӣти пан̃н̃а̄йа париччхиндитва̄ чаранто. айам̣ та̄ва апуббападаван̣н̣ана̄. айам̣ пана адхиппа̄йайоджана̄ – йо тийаддхапарийа̄паннампи дуккхаджанакам̣ йадаттхи кин̃чи каммам̣, там̣ саббампи арийамаггена тан̣ха̄виджджа̄синехе сосенто апат̣исандхиджанакабха̄вакаран̣ена парибба̄джайитва̄ татха̄ парибба̄джитатта̄ ева ча там̣ каммам̣ парин̃н̃а̄йа чаран̣ато парин̃н̃ача̄рӣ. на кевалан̃ча каммамева, ма̄йам̣ ма̄наматхопи лобхакодхам̣ имепи дхамме паха̄напарин̃н̃а̄йа парин̃н̃ача̄рӣ, парийантамака̄си на̄марӯпам̣, на̄марӯпасса ча парийантамака̄си парибба̄джеси иччеваттхо. имесам̣ камма̄дӣнам̣ парибба̄джанена там̣ парибба̄джакама̄ху. паттипаттанти идам̣ панасса тхутивачанам̣.

544. евам̣ пан̃хабйа̄каран̣ена тут̣т̣хасса пана сабхийасса ‘‘йа̄ни ча тӣн̣ӣ’’тиа̄дӣсу абхиттхаванага̄тха̄су осаран̣а̄нӣти огахан̣а̄ни титтха̄ни, дит̣т̣хийоти аттхо. та̄ни йасма̄ сакка̄йадит̣т̣хийа̄ саха брахмаджа̄ле вуттадва̄сат̣т̣хидит̣т̣хигата̄ни гахетва̄ тесат̣т̣хи хонти, йасма̄ ча та̄ни ан̃н̃атиттхийасаман̣а̄нам̣ пава̄дабхӯта̄ни саттха̄ни сита̄ни упадиситаббавасена, на уппаттивасена. уппаттивасена пана йадетам̣ ‘‘иттхӣ пурисо’’ти сан̃н̃аккхарам̣ воха̄рана̄мам̣, йа̄ ча̄йам̣ миччха̄паривитакка̄нуссава̄дивасена ‘‘еварӯпена аттана̄ бхавитабба’’нти ба̄ла̄нам̣ випарӣтасан̃н̃а̄ уппаджджати, тадубхайаниссита̄ни тесам̣ васена уппаджджанти, на аттапаччаккха̄ни. та̄ни ча бхагава̄ винеййа винайитва̄ огхатамага̄ огхатамам̣ огхандхака̄рам̣ ага̄ атикканто. ‘‘огхантамага̄’’типи па̄т̣хо, огха̄нам̣ антам̣ ага̄, тасма̄ а̄ха ‘‘йа̄ни ча тӣн̣и…пе… тамага̄’’ти.

545. тато парам̣ ват̣т̣адуккхасса антам̣ па̄ран̃ча нибба̄нам̣ таппаттийа̄ дуккха̄бха̄вато таппат̣ипаккхато ча там̣ сандха̄йа̄ха, ‘‘антагӯси па̄рагӯ дуккхасса̄’’ти. атха ва̄ па̄рагӯ бхагава̄ нибба̄нам̣ гататта̄, там̣ а̄лапанто а̄ха, ‘‘па̄рагӯ антагӯси дуккхасса̄’’ти айаметтха самбандхо. самма̄ ча буддхо са̄ман̃ча буддхоти самма̄самбуддхо. там̣ ман̃н̃ети тамева ман̃н̃а̄ми, на ан̃н̃анти ачча̄дарена бхан̣ати. джутима̄ти паресампи андхака̄равидхаманена джутисампанно. мутима̄ти апараппаччайан̃еййан̃а̄н̣асаматтха̄йа мутийа̄ пан̃н̃а̄йа сампанно. пахӯтапан̃н̃оти анантапан̃н̃о. идха саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣амадхиппетам̣. дуккхассантакара̄ти а̄мантенто а̄ха. ата̄реси манти кан̇кха̄то мам̣ та̄реси.

546-9. йам̣ метиа̄дига̄тха̄йа намакка̄ракаран̣ам̣ бхан̣ати. таттха кан̇кхиттанти вӣсатипан̃ханисситам̣ аттхам̣ сандха̄йа̄ха. со хи тена кан̇кхито ахоси. монапатхесӯти н̃а̄н̣апатхесу. винал̣ӣката̄ти вигатанал̣а̄ ката̄, уччхинна̄ти вуттам̣ хоти. на̄га на̄гасса̄ти екам̣ а̄мантанавачанам̣, екасса ‘‘бха̄сато анумодантӣ’’ти имина̄ самбандхо. ‘‘дхаммадесана’’нти па̄т̣хасесо. саббе дева̄ти а̄ка̄сат̣т̣ха̄ ча бхӯмат̣т̣ха̄ ча. на̄радапаббата̄ти тепи кира две деваган̣а̄ пан̃н̃аванто, тепи анумодантӣти саббам̣ паса̄дена ча намакка̄ракаран̣ам̣ бхан̣ати.

550-53. анумодана̄рахам̣ бйа̄каран̣асампадам̣ сутва̄ ‘‘намо те’’ти ан̃джалим̣ паггахетва̄ а̄ха. пуриса̄джан̃н̃а̄ти пурисесу джа̄тисампаннам̣. пат̣ипуггалоти пат̣ибха̄го пуггало тувам̣ буддхо чатусаччапат̣иведхена, саттха̄ ануса̄санийа̄ саттхава̄хата̄йа ча, ма̄ра̄бхибхӯ чатума̄ра̄бхибхавена, муни буддхамуни. упадхӣти кхандхакилесака̄магун̣а̄бхисан̇кха̄рабхеда̄ чатта̄ро. ваггӯти абхирӯпам̣. пун̃н̃е ча̄ти локийе на лимпаси тесам̣ акаран̣ена, пуббе ката̄нампи ва̄ а̄йатим̣ пхалӯпабхога̄бха̄вена. там̣нимиттена ва̄ тан̣ха̄дит̣т̣хилепена. вандати саттхуноти евам̣ бхан̣анто гоппхакесу париггахетва̄ пан̃чапатит̣т̣хитам̣ ванди.

ан̃н̃атиттхийапубботи ан̃н̃атиттхийо ева. а̄кан̇кхатӣти иччхати. а̄раддхачитта̄ти абхира̄дхитачитта̄. апича меттха пуггалавематтата̄ видита̄ти апича майа̄ еттха ан̃н̃атиттхийа̄нам̣ парива̄се пуггалана̄наттам̣ видитам̣, на саббенева париваситаббанти. кена пана на париваситаббам̣? аггийехи джат̣илехи, са̄кийена джа̄тийа̄, лин̇гам̣ виджахитва̄ а̄гатена. авиджахитва̄ а̄гатопи ча йо маггапхалапат̣ила̄бха̄йа хетусампанно хоти, та̄дисова сабхийо парибба̄джако. тасма̄ бхагава̄ ‘‘тава пана, сабхийа, титтхийаваттапӯран̣аттха̄йа парива̄сака̄ран̣ам̣ наттхи, аттхаттхико твам̣ ‘маггапхалапат̣ила̄бха̄йа хетусампанно’ти видитаметам̣ майа̄’’ти тасса паббаджджам̣ ануджа̄нанто а̄ха – ‘‘апича меттха пуггалавематтата̄ видита̄’’ти. сабхийо пана аттано а̄дарам̣ дассенто а̄ха ‘‘саче бханте’’ти. там̣ саббам̣ ан̃н̃ан̃ча татха̄рӯпам̣ утта̄наттхатта̄ пуббе вуттанайатта̄ ча идха на ван̣н̣итам̣, йато пуббе ван̣н̣ита̄нуса̄рена ведитаббанти.

параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа

суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа сабхийасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.