5. ма̄гхасуттаван̣н̣ана̄
евам̣ ме сутанти ма̄гхасуттам̣. ка̄ уппатти? айамева йа̄сса нида̄не вутта̄. айан̃хи ма̄гхо ма̄н̣аво да̄йако ахоси да̄напати. тассетадахоси – ‘‘сампаттакапан̣аддхика̄дӣнам̣ да̄нам̣ диннам̣ махаппхалам̣ хоти, уда̄ху ноти саман̣ам̣ готамам̣ етаматтхам̣ пуччхисса̄ми, саман̣о кира готамо атӣта̄на̄гатапаччуппаннам̣ джа̄на̄тӣ’’ти. со бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ пуччхи. бхагава̄ часса пуччха̄нурӯпам̣ бйа̄ка̄си. тайидам̣ сан̇гӣтика̄ра̄нам̣ бра̄хман̣асса бхагаватоти тин̣н̣ампи вачанам̣ самодха̄нетва̄ ‘‘ма̄гхасутта’’нти вуччати.
таттха ра̄джагахети евам̣на̄маке нагаре. тан̃хи мандха̄тумаха̄говинда̄дӣхи париггахитатта̄ ‘‘ра̄джагаха’’нти вуччати. ан̃н̃епеттха пака̄ре ван̣н̣айанти. ким̣ техи, на̄маметам̣ тасса нагарасса? там̣ панетам̣ буддхака̄ле ча чаккаваттика̄ле ча нагарам̣ хоти, сесака̄ле сун̃н̃ам̣ хоти йаккхапариггахитам̣, тесам̣ васантаванам̣ хутва̄ тит̣т̣хати. евам̣ гочарага̄мам̣ дассетва̄ нива̄сат̣т̣ха̄нама̄ха – ‘‘гиджджхакӯт̣е паббате’’ти. со ча гиджджха̄ тасса кӯт̣есу васим̣су, гиджджхасадиса̄ни ва̄сса кӯт̣а̄ни, тасма̄ ‘‘гиджджхакӯт̣о’’ти вуччатӣти ведитаббо.
атха кхо…пе… авоча̄ти еттха ма̄гхоти тасса бра̄хман̣асса на̄мам̣. ма̄н̣авоти антева̄сива̄сам̣ анатӣтабха̄вена вуччати, джа̄тийа̄ пана махаллако. ‘‘пубба̄чин̣н̣авасена̄’’ти еке пин̇гийо ма̄н̣аво вийа. со хи вӣсавассасатикопи пубба̄чин̣н̣авасена ‘‘пин̇гийо ма̄н̣аво’’ твева сан̇кхам̣ агама̄си. сесам̣ вуттанайамева.
ахан̃хи, бхо готама…пе… пасава̄мӣти еттха да̄йако да̄напатӣти да̄йако чева да̄напати ча. йо хи ан̃н̃асса сантакам̣ тена̄н̣атто дети, сопи да̄йако хоти, тасмим̣ пана да̄не иссарийа̄бха̄вато на да̄напати. айам̣ пана аттано сантакам̣йева дети. тена̄ха – ‘‘ахан̃хи, бхо готама, да̄йако да̄напатӣ’’ти. айамева хи еттха аттхо, ан̃н̃атра пана антарантара̄ маччхерена абхибхуййама̄но да̄йако анабхибхӯто да̄напатӣтиа̄дина̄пи найена ваттум̣ ват̣т̣ати. вадан̃н̃ӯти йа̄чака̄нам̣ вачанам̣ джа̄на̄ми вуттаматтейева ‘‘айамидамарахати айамида’’нти пурисависеса̄вадха̄ран̣ена бахӯпака̄рабха̄вагахан̣ена ва̄. йа̄чайоготи йа̄читум̣ йутто. йо хи йа̄чаке дисва̄ва бхакут̣им̣ катва̄ пхарусавачана̄дӣни бхан̣ати, со на йа̄чайого хоти. ахам̣ пана на та̄дисоти дӣпети. дхаммена̄ти адинна̄да̄наникативан̃чана̄дӣни ваджджетва̄ бхиккха̄чарийа̄йа, йа̄чана̄йа̄ти аттхо. йа̄чана̄ хи бра̄хман̣а̄нам̣ бхогапарийесане дхаммо, йа̄чама̄на̄нан̃ча несам̣ парехи ануггахака̄мехи динна̄ бхога̄ дхаммаладдха̄ на̄ма дхамма̄дхигата̄ ча хонти, со ча татха̄ парийеситва̄ лабхи. тена̄ха – ‘‘дхаммена бхоге парийеса̄ми…пе… дхамма̄дхигатехӣ’’ти. бхиййопи дада̄мӣти тато уттарипи дада̄ми, пама̄н̣ам̣ наттхи, еттха ладдхабхогаппама̄н̣ена дада̄мӣти дассети.
таггха̄ти екам̣савачане нипа̄то. екам̣сенева хи саббабуддхапаччекабуддхаса̄вакехи пасаттхам̣ да̄нам̣ антамасо тираччха̄нагата̄нампи дӣйама̄нам̣. вуттан̃четам̣ ‘‘саббаттха ван̣н̣итам̣ да̄нам̣, на да̄нам̣ гарахитам̣ квачӣ’’ти. тасма̄ бхагава̄пи екам̣сенева там̣ пасам̣санто а̄ха – ‘‘таггха твам̣ ма̄н̣ава…пе… пасавасӣ’’ти. сесам̣ утта̄наттхамева. евам̣ бхагавата̄ ‘‘бахум̣ со пун̃н̃ам̣ пасаватӣ’’ти вуттепи даккхин̣еййато даккхин̣а̄висуддхим̣ сотука̄мо бра̄хман̣о уттари бхагавантам̣ пуччхи. тена̄ху сан̇гӣтика̄ра̄ – ‘‘атха кхо ма̄гхо ма̄н̣аво бхагавантам̣ га̄тха̄йа аджджхабха̄сӣ’’ти. там̣ аттхато вуттанайамева.
492. пуччха̄махантиа̄дига̄тха̄су пана вадан̃н̃унти вачанавидум̣, сабба̄ка̄рена сатта̄нам̣ вуттавачана̄дхиппа̄йан̃н̃унти вуттам̣ хоти. суджджхети даккхин̣еййавасена суддхам̣ махаппхалам̣ бхавеййа. йоджана̄ панеттха – йо йа̄чайого да̄напати гахат̣т̣хо пун̃н̃аттхико хутва̄ паресам̣ аннапа̄нам̣ дадам̣ йаджати, на аггимхи а̄хутиматтам̣ паккхипанто, тан̃ча кхо пун̃н̃апеккхова на паччупака̄ракалйа̄н̣акиттисадда̄диапеккхо, тасса еварӯпасса йаджама̄насса хутам̣ катхам̣ суджджхеййа̄ти?
493. а̄ра̄дхайе даккхин̣еййебхи та̄дӣти та̄дисо йа̄чайого даккхин̣еййехи а̄ра̄дхайе сампа̄дайе содхайе, махаппхалам̣ там̣ хутам̣ кареййа, на ан̃н̃атха̄ти аттхо. имина̄сса ‘‘катхам̣ хутам̣ йаджама̄насса суджджхе’’ иччетам̣ бйа̄катам̣ хоти.
494. аккха̄хи ме бхагава̄ даккхин̣еййети еттха йо йа̄чайого дадам̣ паресам̣ йаджати, тасса ме бхагава̄ даккхин̣еййе аккха̄хӣти евам̣ йоджана̄ ведитабба̄.
495. атхасса бхагава̄ на̄наппака̄рехи найехи даккхин̣еййе пака̄сенто ‘‘йе ве асатта̄’’тиа̄дика̄ га̄тха̄йо абха̄си. таттха асатта̄ти ра̄га̄дисан̇гавасена алагга̄. кевалиноти паринит̣т̣хитакичча̄. йататта̄ти гуттачитта̄.
496-7. данта̄ ануттарена даматхена, вимутта̄ пан̃н̃а̄четовимуттӣхи, анӣгха̄ а̄йатим̣ ват̣т̣адуккха̄бха̄вена, нира̄са̄ сампати килеса̄бха̄вена. имисса̄ пана га̄тха̄йа дутийага̄тха̄ бха̄вана̄нубха̄ваппака̄сананайена вутта̄ти ведитабба̄. ‘‘бха̄вана̄нуйогамануйуттасса, бхиккхаве, бхиккхуно вихарато кин̃ча̄пи на евам̣ иччха̄ уппаджджеййа ‘ахо вата ме анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимуччеййа̄’ти (а. ни. 7.71), атха кхва̄сса анупа̄да̄йа а̄савехи читтам̣ вимуччатӣ’’ти идам̣ четтха суттам̣ са̄дхакам̣.
498-502. ра̄ган̃ча…пе… йесу на ма̄йа̄…пе… на тан̣ха̄су упа̄типанна̄ти ка̄матан̣ха̄дӣсу на̄дхимутта̄. витареййа̄ти витаритва̄. тан̣ха̄ти рӯпатан̣ха̄дичхаббидха̄. бхава̄бхава̄йа̄ти сассата̄йа ва̄ уччхеда̄йа ва̄. атха ва̄ бхавасса абхава̄йа бхава̄бхава̄йа, пунаббхава̄бхиниббаттийа̄ти вуттам̣ хоти. идха ва̄ хурам̣ ва̄ти идам̣ пана ‘‘кухин̃чи локе’’ти имасса виттха̄равачанам̣.
504. йе вӣтара̄га̄…пе… самита̄виноти самитаванто, килесавӯпасамака̄риноти аттхо. самита̄витатта̄ ча вӣтара̄га̄ акопа̄. идха виппаха̄йа̄ти идхалоке ваттама̄не кхандхе виха̄йа, тато парам̣ йесам̣ гаманам̣ наттхӣти вуттам̣ хоти. ито парам̣ ‘‘йе ка̄ме хитва̄ агаха̄ чаранти, сусан̃н̃ататта̄ тасарам̣ва уджджу’’нти имампи га̄тхам̣ кечи пат̣ханти.
506-8. джахитва̄ти хитва̄. ‘‘джахитва̄на̄’’типи па̄т̣хо, айамеваттхо. аттадӣпа̄ти аттано гун̣е ева аттано дӣпам̣ катва̄ вичаранта̄ кхӣн̣а̄сава̄ вуччанти. йе хеттха̄ти хака̄ро нипа̄то падапӯран̣аматте. айам̣ панаттхо – йе еттха кхандха̄йатана̄дисанта̄не йатха̄ идам̣ кхандха̄йатана̄ди татха̄ джа̄нанти, йам̣сабха̄вам̣ там̣сабха̄вам̣йева сан̃джа̄нанти аничча̄дивасена джа̄нанта̄. айамантима̄ наттхи пунаббхавоти айам̣ но антима̄ джа̄ти, ида̄ни наттхи пунаббхавоти еван̃ча йе джа̄нантӣти.
509. йо ведагӯти ида̄ни атта̄нам̣ сандха̄йа бхагава̄ имам̣ га̄тхама̄ха. таттха сатима̄ти чхасататавиха̄расатийа̄ саманна̄гато. самбодхипаттоти саббан̃н̃утам̣ патто. саран̣ам̣ бахӯнанти бахӯнам̣ деваманусса̄нам̣ бхайавихим̣санена саран̣абхӯто.
510. евам̣ даккхин̣еййе сутва̄ аттамано бра̄хман̣о а̄ха – ‘‘аддха̄ амогха̄’’ти. таттха тван̃хеттха джа̄на̄си йатха̄ татха̄ иданти тван̃хи еттха локе идам̣ саббампи н̃еййам̣ йатха̄ татха̄ джа̄на̄си йа̄тха̄вато джа̄на̄си, йа̄дисам̣ там̣ та̄дисамева джа̄на̄сӣти вуттам̣ хоти. татха̄ хи те видито еса дхаммоти татха̄ хи те еса̄ дхаммадха̄ту суппат̣ивиддха̄, йасса̄ суппат̣ивиддхата̄ йам̣ йам̣ иччхаси, там̣ там̣ джа̄на̄сӣти адхиппа̄йо.
511. евам̣ со бра̄хман̣о бхагавантам̣ пасам̣ситва̄ даккхин̣еййасампада̄йа йан̃н̃асампадам̣ н̃атва̄ да̄йакасампада̄йапи там̣ чхал̣ан̇гапарипӯрам̣ йан̃н̃асампадам̣ сотука̄мо ‘‘йо йа̄чайого’’ти уттарипан̃хам̣ пуччхи. татра̄йам̣ йоджана̄ – йо йа̄чайого дадам̣ паресам̣ йаджати, тасса аккха̄хи ме бхагава̄ йан̃н̃асампаданти.
512. атхасса бхагава̄ двӣхи га̄тха̄хи аккха̄си. таттха̄йам̣ аттхайоджана̄ – йаджассу ма̄гха, йаджама̄но ча саббаттха виппаса̄дехи читтам̣, тӣсупи ка̄лесу читтам̣ паса̄дехи. евам̣ те йа̄йам̣ –
‘‘пуббева да̄на̄ сумано, дадам̣ читтам̣ паса̄дайе;
датва̄ аттамано хоти, еса̄ йан̃н̃асса сампада̄’’ти. (а. ни. 6.37; пе. ва. 305) –
йан̃н̃асампада̄ вутта̄, та̄йа сампанно йан̃н̃о бхависсати. таттха сийа̄ ‘‘катхам̣ читтам̣ паса̄детабба’’нти? досаппаха̄нена. катхам̣ досаппаха̄нам̣ хоти? йан̃н̃а̄рамман̣ата̄йа. айан̃хи а̄рамман̣ам̣ йаджама̄насса йан̃н̃о еттха патит̣т̣ха̄йа джаха̄ти досам̣, айан̃хи саттесу метта̄пуббан̇гамена самма̄дит̣т̣хипадӣпавихатамохандхака̄рена читтена йаджама̄насса деййадхаммасан̇кха̄то йан̃н̃о а̄рамман̣ам̣ хоти, со еттха йан̃н̃е а̄рамман̣авасена паваттийа̄ патит̣т̣ха̄йа деййадхаммапаччайам̣ лобхам̣, пат̣игга̄хакапаччайам̣ кодхам̣, тадубхайанида̄нам̣ моханти евам̣ тивидхампи джаха̄ти досам̣. со евам̣ бхогесу вӣтара̄го, саттесу ча павинеййа досам̣ таппаха̄ненева пахӣнапан̃чанӣваран̣о ануккамена упача̄раппана̄бхедам̣ апарима̄н̣асаттапхаран̣ена екасатте ва̄ анавасесапхаран̣ена аппама̄н̣ам̣ меттам̣ читтам̣ бха̄венто пуна бха̄вана̄вепуллаттхам̣, раттиндивам̣ сататам̣ саббаирийа̄патхесу аппаматто хутва̄ тамева меттаджджха̄насан̇кха̄там̣ сабба̄ диса̄ пхарате аппаман̃н̃анти.
514. атха бра̄хман̣о там̣ меттам̣ ‘‘брахмалокамагго айа’’нти аджа̄нанто кевалам̣ аттано висайа̄тӣтам̣ метта̄бха̄ванам̣ сутва̄ сут̣т̣хутарам̣ сан̃джа̄тасаббан̃н̃усамбха̄вано бхагавати аттана̄ брахмалока̄дхимуттатта̄ брахмалокӯпапаттимева ча суддхим̣ муттин̃ча ман̃н̃ама̄но брахмалокамаггам̣ пуччханто ‘‘ко суджджхатӣ’’ти га̄тхама̄ха. татра ча брахмалокага̄мим̣ пун̃н̃ам̣ каронтам̣ сандха̄йа̄ха – ‘‘ко суджджхати муччатӣ’’ти, акаронтам̣ сандха̄йа ‘‘баджджхатӣ ча̄’’ти. кенаттана̄ти кена ка̄ран̣ена. саккхи брахмаджджадит̣т̣хоти брахма̄ аджджа саккхи дит̣т̣хо. саччанти бхагавато брахмасаматтам̣ а̄раббха ачча̄дарена сапатхам̣ кароти. катхам̣ упападжджатӣти ачча̄даренева пунапи пуччхати. джутима̄ти бхагавантам̣ а̄лапати.
таттха йасма̄ йо бхиккху метта̄йа тикачатуккаджджха̄нам̣ уппа̄детва̄ тамева па̄дакам̣ катва̄ випассанто арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти, со суджджхати муччати ча, татха̄рӯпо ча брахмалокам̣ на гаччхати. йо пана метта̄йа тикачатуккаджджха̄нам̣ уппа̄детва̄ ‘‘санта̄ еса̄ сама̄паттӣ’’тиа̄дина̄ найена там̣ асса̄дети, со баджджхати. апарихӣнаджджха̄но ча тенева джха̄нена брахмалокам̣ гаччхати, тасма̄ бхагава̄ йо суджджхати муччати ча, тасса брахмалокагаманам̣ анануджа̄нанто ана̄маситва̄ва там̣ пуггалам̣ йо баджджхати. тасса тена джха̄нена брахмалокагаманам̣ дассенто бра̄хман̣асса саппа̄йена найена ‘‘йо йаджатӣ’’ти имам̣ га̄тхама̄ха.
515. таттха тивидханти тика̄лаппаса̄дам̣ сандха̄йа̄ха. тена да̄йакато ан̇гаттайам̣ дассети. а̄ра̄дхайе даккхин̣еййебхи та̄дӣти тан̃ча со та̄дисо тивидхасампаттиса̄дхако пуггало тивидхам̣ йан̃н̃асампадам̣ даккхин̣еййехи кхӣн̣а̄савехи са̄дхеййа сампа̄деййа. имина̄ пат̣игга̄хакато ан̇гаттайам̣ дассети. евам̣ йаджитва̄ самма̄ йа̄чайоготи евам̣ меттаджджха̄нападат̣т̣ха̄набха̄вена чхал̣ан̇гасаманна̄гатам̣ йан̃н̃ам̣ самма̄ йаджитва̄ со йа̄чайого тена чхал̣ан̇гайан̃н̃ӯпаниссайена меттаджджха̄нена упападжджати брахмалоканти брӯмӣти бра̄хман̣ам̣ самусса̄хенто десанам̣ сама̄песи. сесам̣ саббага̄тха̄су утта̄наттхамева. ито паран̃ча пуббе вуттанайамева̄ти.
параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа
суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа ма̄гхасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.