4. пӯрал̣а̄сасутта-(сундарикабха̄радва̄джасутта)-ван̣н̣ана̄
евам̣ ме сутанти пӯрал̣а̄сасуттам̣. ка̄ уппатти? бхагава̄ паччха̄бхаттакичча̄васа̄не буддхачаккхуна̄ локам̣ волокенто сундарикабха̄радва̄джабра̄хман̣ам̣ арахаттасса упаниссайасампаннам̣ дисва̄ ‘‘таттха майи гате катха̄ паваттиссати, тато катха̄васа̄не дхаммадесанам̣ сутва̄ еса бра̄хман̣о паббаджитва̄ арахаттам̣ па̄пун̣иссатӣ’’ти ча н̃атва̄ таттха гантва̄ катхам̣ самут̣т̣ха̄петва̄ имам̣ суттамабха̄си.
таттха евам̣ ме сутантиа̄ди сан̇гӣтика̄рака̄нам̣ вачанам̣. ким̣джаччо бхавантиа̄ди тасса бра̄хман̣асса, на бра̄хман̣о номхӣтиа̄ди бхагавато. там̣ саббампи самодха̄нетва̄ ‘‘пӯрал̣а̄сасутта’’нти вуччати. таттха вуттасадисам̣ вуттанайенева ведитаббам̣, авуттам̣ ван̣н̣айисса̄ма, тан̃ча кхо утта̄наттха̄ни пада̄ни ана̄масанта̄. косалесӯти косала̄ на̄ма джа̄нападино ра̄джакума̄ра̄. тесам̣ нива̄со екопи джанападо рул̣хисаддена ‘‘косала̄’’ти вуччати. тасмим̣ косалесу джанападе. кечи пана ‘‘йасма̄ пуббе маха̄пана̄дам̣ ра̄джакума̄рам̣ на̄на̄на̄т̣ака̄дӣни дисва̄ ситаматтампи акаронтам̣ сутва̄ ра̄джа̄ а̄н̣а̄песи ‘йо мама путтам̣ хаса̄пети, сабба̄бхаран̣ехи нам̣ алан̇каромӣ’ти. тато нан̇гала̄ни чхад̣д̣етва̄ маха̄джанака̄йо саннипати. те ча манусса̄ атирекасаттавасса̄ни на̄на̄кӣл̣ика̄дайо дассента̄пи там̣ на̄саккхим̣су хаса̄петум̣. тато сакко деванат̣ам̣ песеси, со диббана̄т̣акам̣ дассетва̄ хаса̄песи. атха те манусса̄ аттано аттано васанока̄са̄бхимукха̄ паккамим̣су. те пат̣ипатхе миттасухаджджа̄дайо дисва̄ пат̣исантха̄рамакам̣су ‘каччи бхо кусалам̣, каччи бхо кусала’нти. тасма̄ там̣ ‘кусала’нти саддам̣ упа̄да̄йа со падесо ‘косало’ти вуччатӣ’’ти ван̣н̣айанти. сундарика̄йа надийа̄ тӣрети сундарика̄ти евам̣на̄мика̄йа надийа̄ тӣре.
тена кхо пана̄ти йена самайена бхагава̄ там̣ бра̄хман̣ам̣ винетука̄мо гантва̄ тасса̄ надийа̄ тӣре сасӣсам̣ па̄рупитва̄ руккхамӯле нисаджджа̄сан̇кха̄тена ирийа̄патхавиха̄рена вихарати. сундарикабха̄радва̄джоти со бра̄хман̣о тасса̄ надийа̄ тӣре васати аггин̃ча джухати, бха̄радва̄джоти часса готтам̣, тасма̄ евам̣ вуччати. аггим̣ джухатӣти а̄хутипаккхипанена джа̄лети. аггихуттам̣ паричаратӣти агйа̄йатанам̣ саммаджджанӯпалепанабаликамма̄дина̄ пайирупа̄сати. ко ну кхо имам̣ хабйасесам̣ бхун̃джеййа̄ти со кира бра̄хман̣о аггимхи джухитва̄ авасесам̣ па̄йа̄сам̣ дисва̄ чинтеси – ‘‘аггимхи та̄ва паккхиттапа̄йа̄со маха̄брахмуна̄ бхутто, айам̣ пана авасесо аттхи. там̣ йади брахмуно мукхато джа̄тасса бра̄хман̣ассева дадеййам̣, евам̣ ме питара̄ саха путтопи сантаппито бхавеййа, сувисодхито ча брахмалокага̄мимагго асса, ханда̄хам̣ бра̄хман̣ам̣ гавеса̄мӣ’’ти. тато бра̄хман̣адассанаттхам̣ ут̣т̣ха̄йа̄сана̄ чатуддиса̄ анувилокеси – ‘‘ко ну кхо имам̣ хабйасесам̣ бхун̃джеййа̄’’ти.
ан̃н̃атарасмим̣ руккхамӯлети тасмим̣ ванасан̣д̣е сет̣т̣харуккхамӯле. сасӣсам̣ па̄рутанти саха сӣсена па̄рутака̄йам̣. касма̄ пана бхагава̄ евамака̄си, ким̣ на̄ра̄йанасан̇кха̄табалопи хутва̄ на̄саккхи химапа̄там̣ сӣтава̄тан̃ча пат̣иба̄хитунти? аттхетам̣ ка̄ран̣ам̣. на хи буддха̄ саббасо ка̄йапат̣иджагганам̣ каронти ева, апича бхагава̄ ‘‘а̄гате бра̄хман̣е сӣсам̣ виварисса̄ми, мам̣ дисва̄ бра̄хман̣о катхам̣ паваттессати, атхасса катха̄нуса̄рена дхаммам̣ десесса̄мӣ’’ти катха̄паваттанаттхам̣ евамака̄си. дисва̄на ва̄мена…пе… тенупасан̇камӣти со кира бхагавантам̣ дисва̄ бра̄хман̣о ‘‘айам̣ сасӣсам̣ па̄рупитва̄ саббараттим̣ падха̄намануйутто, имасса даккхин̣одакам̣ датва̄ имам̣ хабйасесам̣ дасса̄мӣ’’ти бра̄хман̣асан̃н̃ӣ хутва̄ ева упасан̇ками. мун̣д̣о айам̣ бхавам̣, мун̣д̣ако айам̣ бхаванти сӣсе виваритаматтева кесантам̣ дисва̄ ‘‘мун̣д̣о’’ти а̄ха. тато сут̣т̣хутарам̣ олокенто париттампи сикхам̣ адисва̄ хӣл̣енто ‘‘мун̣д̣ако’’ти а̄ха. еварӯпа̄ хи несам̣ бра̄хман̣а̄нам̣ дит̣т̣хи. тато ва̄ти йаттха т̣хито аддаса, тамха̄ падеса̄ мун̣д̣а̄пӣти кеначи ка̄ран̣ена мун̣д̣итасӣса̄пи хонти.
458. на бра̄хман̣о номхӣти еттха нака̄ро пат̣иседхе, нока̄ро авадха̄ран̣е ‘‘на но сама’’нтиа̄дӣсу (кху. па̄. 6.3; су. ни. 226) вийа. тена невамхи бра̄хман̣оти дассети. на ра̄джапуттоти кхаттийо намхи. на весса̄йаноти вессопи намхи. удакочи номхӣти ан̃н̃опи суддо ва̄ чан̣д̣а̄ло ва̄ кочи на хомӣти евам̣ екам̣сенева джа̄тива̄дасамуда̄ча̄рам̣ пат̣иккхипати. касма̄? маха̄самуддам̣ патта̄ вийа хи надийо паббаджджӯпагата̄ кулапутта̄ джаханти пурима̄ни на̄маготта̄ни. паха̄ра̄дасуттан̃четтха (а. ни. 8.19) са̄дхакам̣. евам̣ джа̄тива̄дам̣ пат̣иккхипитва̄ йатха̄бхӯтаматта̄нам̣ а̄викаронто а̄ха – ‘‘готтам̣ парин̃н̃а̄йа путхуджджана̄нам̣, акин̃чано манта чара̄ми локе’’ти. катхам̣ готтам̣ парин̃н̃а̄сӣти че? бхагава̄ хи тӣхи парин̃н̃а̄хи пан̃чаккхандхе парин̃н̃а̄си, тесу ча парин̃н̃а̄тесу готтам̣ парин̃н̃а̄тамева хоти. ра̄га̄дикин̃чана̄нам̣ пана абха̄вена со акин̃чано манта̄ джа̄нитва̄ н̃а̄н̣а̄нупариваттӣхи ка̄йакамма̄дӣхи чарати. тена̄ха – ‘‘готтам̣…пе… локе’’ти. манта̄ вуччати пан̃н̃а̄, та̄йа чеса чарати. тенева̄ха – ‘‘мантам̣ чара̄ми локе’’ти чхандавасена рассам̣ катва̄.
459-60. евам̣ атта̄нам̣ а̄викатва̄ ида̄ни ‘‘евам̣ ол̣а̄рикам̣ лин̇гампи дисва̄ пуччхитабба̄пуччхитаббам̣ на джа̄на̄сӣ’’ти бра̄хман̣асса упа̄рамбхам̣ а̄ропенто а̄ха – ‘‘сан̇гха̄т̣ива̄сӣ…пе… готтапан̃ха’’нти. еттха ча чхиннасан̇гхат̣итат̣т̣хена тӣн̣ипи чӣвара̄ни ‘‘сан̇гха̄т̣ӣ’’ти адхиппета̄ни, та̄ни нива̄сети паридахатӣти сан̇гха̄т̣ива̄сӣ. агахоти агехо, ниттан̣хоти адхиппа̄йо. нива̄са̄га̄рам̣ пана бхагавато джетаване маха̄гандхакут̣икарериман̣д̣алама̄л̣акосамбакут̣ичанданама̄ла̄дианекаппака̄рам̣, там̣ сандха̄йа на йуджджати. нивуттакесоти апанӣтакесо, оха̄ритакесамассӯти вуттам̣ хоти. абхиниббутаттоти атӣва вӯпасантапарил̣а̄хачитто, гуттачитто ва̄. алиппама̄но идха ма̄н̣авехӣти упакаран̣асинехасса пахӣнатта̄ мануссехи алитто асам̣сат̣т̣хо екантавивитто. акаллам̣ мам̣ бра̄хман̣а̄ти йва̄хам̣ евам̣ сан̇гха̄т̣ива̄сӣ…пе… алиппама̄но идха ма̄н̣авехи, там̣ мам̣ твам̣, бра̄хман̣а, па̄катика̄ни на̄маготта̄ни атӣтам̣ паббаджитам̣ сама̄нам̣ аппатирӯпам̣ готтапан̃хам̣ пуччхасӣти.
евам̣ вутте упа̄рамбхам̣ моченто бра̄хман̣о а̄ха – пуччханти ве, бхо бра̄хман̣а̄, бра̄хман̣ебхи саха ‘‘бра̄хман̣о но бхава’’нти. таттха бра̄хман̣о ноти бра̄хман̣о нӯти аттхо. идам̣ вуттам̣ хоти – на̄хам̣ бхо акаллам̣ пуччха̄ми. амха̄кан̃хи бра̄хман̣асамайе бра̄хман̣а̄ бра̄хман̣ехи саха сама̄гантва̄ ‘‘бра̄хман̣о ну бхавам̣, бха̄радва̄джо ну бхава’’нти евам̣ джа̄тимпи готтампи пуччханти ева̄ти.
461-2. евам̣ вутте бхагава̄ бра̄хман̣асса читтамудубха̄вакаран̣аттхам̣ мантесу аттано пакатан̃н̃утам̣ пака̄сенто а̄ха – ‘‘бра̄хман̣о хи че твам̣ брӯси…пе… чатувӣсатаккхара’’нти. тассаттхо – саче твам̣ ‘‘бра̄хман̣о ахам̣’’ти брӯси, ман̃ча абра̄хман̣ам̣ брӯси, тасма̄ бхавантам̣ са̄виттим̣ пуччха̄ми типадам̣ чатувӣсатаккхарам̣, там̣ ме брӯхӣти. еттха ча бхагава̄ параматтхаведа̄нам̣ тин̣н̣ам̣ пит̣ака̄нам̣ а̄дибхӯтам̣ параматтхабра̄хман̣ехи саббабуддхехи пака̄ситам̣ аттхасампаннам̣ бйан̃джанасампаннан̃ча ‘‘буддхам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ми, дхаммам̣ саран̣ам̣ гаччха̄ми, сан̇гхам̣ саран̣ам̣ гаччха̄мӣ’’ти имам̣ арийаса̄виттим̣ сандха̄йа пуччхати. йадипи хи бра̄хман̣о ан̃н̃ам̣ вадеййа, аддха̄ нам̣ бхагава̄ ‘‘на̄йам̣, бра̄хман̣а, арийасса винайе са̄виттӣти вуччатӣ’’ти тасса аса̄ракаттам̣ дассетва̄ идхева патит̣т̣ха̄пеййа. бра̄хман̣о пана ‘‘са̄виттим̣ пуччха̄ми типадам̣ чатувӣсатаккхара’’нти идам̣ аттано самайасиддхам̣ са̄виттилаккхан̣абйан̃джанакам̣ брахмассарена ниччха̄ритавачанам̣ сутва̄ва ‘‘аддха̄йам̣ саман̣о бра̄хман̣асамайе нит̣т̣хам̣ гато, ахам̣ пана ан̃н̃а̄н̣ена ‘абра̄хман̣о айа’нти парибхавим̣, са̄дхурӯпо мантапа̄рагӯ бра̄хман̣ова есо’’ти нит̣т̣хам̣ гантва̄ ‘‘ханда нам̣ йан̃н̃авидхим̣ даккхин̣еййавидхин̃ча пуччха̄мӣ’’ти таматтхам̣ пуччханто ‘‘ким̣ниссита̄…пе… локе’’ти имам̣ висамага̄тха̄падаттайама̄ха. тассаттхо – ким̣ниссита̄ кимадхиппа̄йа̄ ким̣ паттхента̄ исайо ча кхаттийа̄ ча бра̄хман̣а̄ ча ан̃н̃е ча мануджа̄ девата̄нам̣ аттха̄йа йан̃н̃ам̣ акаппайим̣су. йан̃н̃амакаппайим̣сӯти мака̄ро падасандхикаро. акаппайим̣сӯти сам̣видахим̣су акам̣су. путхӯти бахӯ аннапа̄нада̄на̄дина̄ бхедена анекаппака̄ре путхӯ ва̄ исайо мануджа̄ кхаттийа̄ бра̄хман̣а̄ ча ким̣ниссита̄ йан̃н̃амакаппайим̣су. катхам̣ несам̣ там̣ каммам̣ самиджджхатӣти имина̄дхиппа̄йена пуччхати.
463. атхасса бхагава̄ таматтхам̣ бйа̄каронто ‘‘йадантагӯ ведагӯ йан̃н̃ака̄ле. йасса̄хутим̣ лабхе тассиджджхети брӯмӣ’’ти идам̣ сесапададвайама̄ха. таттха йадантагӯти йо антагӯ, ока̄расса ака̄ро, дака̄ро ча падасандхикаро ‘‘аса̄дха̄ран̣аман̃н̃еса’’нтиа̄дӣсу (кху. па̄. 8.9) мака̄ро вийа. айам̣ пана аттхо – йо ват̣т̣адуккхасса тӣхи парин̃н̃а̄хи антагататта̄ антагӯ, чатӯхи ча магган̃а̄н̣аведехи килесе виджджхитва̄ гататта̄ ведагӯ, со йасса исимануджакхаттийабра̄хман̣а̄нам̣ ан̃н̃атарасса йан̃н̃ака̄ле йасмим̣ кисмин̃чи а̄ха̄ре паччупат̣т̣хите антамасо ванапан̣н̣амӯлапхала̄димхипи а̄хутим̣ лабхе, тато кин̃чи деййадхаммам̣ лабхеййа, тасса там̣ йан̃н̃акаммам̣ иджджхе самиджджхеййа, махаппхалам̣ бхавеййа̄ти брӯмӣти.
464. атха бра̄хман̣о там̣ бхагавато параматтхайогагамбхӣрам̣ атимадхурагираниббика̄расарасампаннам̣ десанам̣ сутва̄ сарӣрасампаттисӯчитан̃часса саббагун̣асампаттим̣ самбха̄вайама̄но пӣтисоманассаджа̄то ‘‘аддха̄ хи тасса̄’’ти га̄тхама̄ха. таттха ити бра̄хман̣оти сан̇гӣтика̄ра̄нам̣ вачанам̣, сесам̣ бра̄хман̣асса. тассаттхо – аддха̄ хи тасса майхам̣ хутамиджджхе, айам̣ аджджа деййадхаммо иджджхиссати самиджджхиссати махаппхало бхависсати йам̣ та̄дисам̣ ведагумаддаса̄ма, йасма̄ та̄дисам̣ бхавантарӯпам̣ ведагум̣ аддаса̄ма. тван̃н̃ева хи со ведагӯ, на ан̃н̃о. ито пуббе пана тумха̄диса̄нам̣ ведагӯнам̣ антагӯнан̃ча адассанена амха̄диса̄нам̣ йан̃н̃е пат̣ийаттам̣ ан̃н̃о джано бхун̃джати пӯрал̣а̄сам̣ чарукан̃ча пӯван̃ча̄ти.
465. тато бхагава̄ аттани пасаннам̣ вачанапат̣иггахан̣асаджджам̣ бра̄хман̣ам̣ видитва̄ йатха̄сса сут̣т̣ху па̄кат̣а̄ хонти, евам̣ на̄наппака̄рехи даккхин̣еййе пака̄сетука̄мо ‘‘тасма̄тиха тва’’нти га̄тхама̄ха. тассаттхо – йасма̄ майи пасанноси, тасма̄ пана иха твам̣, бра̄хман̣а, упасан̇камма пуччха̄ти атта̄нам̣ дассенто а̄ха. ида̄ни ито пуббам̣ аттхенааттхикападам̣ парападена самбандхитаббам̣ – аттхена аттхико тасса аттхаттхикабха̄васса анурӯпам̣ килесаггивӯпасамена сантам̣, кодхадхӯмавигамена видхӯмам̣, дуккха̄бха̄вена анӣгхам̣, анекавидхаа̄са̄бха̄вена нира̄сам̣ аппевидха екам̣сена идха т̣хитова идха ва̄ са̄сане абхивинде лаччхаси адхигаччхиссаси сумедхам̣ варапан̃н̃ам̣ кхӣн̣а̄савадаккхин̣еййанти. атха ва̄ йасма̄ майи пасанноси, тасма̄тиха, твам̣ бра̄хман̣а, аттхена аттхико сама̄но упасан̇камма пуччха сантам̣ видхӯмам̣ анӣгхам̣ нира̄санти атта̄нам̣ дассенто а̄ха. евам̣ пуччханто аппевидха абхивинде сумедхам̣ кхӣн̣а̄савадаккхин̣еййанти евампеттха йоджана̄ ведитабба̄.
466. атха бра̄хман̣о йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаджджама̄но бхагавантам̣ а̄ха – ‘‘йан̃н̃е ратохам̣…пе… брӯхи мета’’нти. таттха йан̃н̃о йа̄го да̄нанти аттхато екам̣. тасма̄ да̄нарато ахам̣, та̄йа ева да̄на̄ра̄мата̄йа да̄нам̣ да̄тука̄мо, на пана джа̄на̄ми, евам̣ аджа̄нантам̣ ануса̄сату мам̣ бхавам̣. ануса̄санто ча утта̄ненева найена йаттха хутам̣ иджджхате брӯхи метанти еваметтха аттхайоджана̄ ведитабба̄. ‘‘йатха̄хута’’нтипи па̄т̣хо.
467. атхасса бхагава̄ ваттука̄мо а̄ха – ‘‘тена хи…пе… десесса̄мӣ’’ти. охитасотасса часса ануса̄санаттхам̣ та̄ва ‘‘ма̄ джа̄тим̣ пуччхӣ’’ти га̄тхама̄ха. таттха ма̄ джа̄тим̣ пуччхӣти йади хутасамиддхим̣ да̄намахаппхалатам̣ пачча̄сӣсаси, джа̄тим̣ ма̄ пуччха. ака̄ран̣ан̃хи даккхин̣еййавича̄ран̣а̄йа джа̄ти. чаран̣ан̃ча пуччха̄ти апича кхо сӣла̄дигун̣абхедам̣ чаран̣ам̣ пуччха. етан̃хи даккхин̣еййавича̄ран̣а̄йа ка̄ран̣ам̣.
ида̄нисса таматтхам̣ вибха̄венто нидассанама̄ха – ‘‘кат̣т̣ха̄ хаве джа̄йати джа̄таведо’’тиа̄ди. татра̄йамадхиппа̄йо – идха кат̣т̣ха̄ агги джа̄йати, на ча со са̄ла̄дикат̣т̣ха̄ джа̄то ева аггикиччам̣ кароти, са̄па̄надон̣иа̄дикат̣т̣ха̄ джа̄то на кароти, апича кхо аттано аччиа̄дигун̣асампаннатта̄ ева кароти. евам̣ на бра̄хман̣акула̄дӣсу джа̄то ева даккхин̣еййо хоти, чан̣д̣а̄лакула̄дӣсу джа̄то на хоти, апича кхо нӣча̄кулӣнопи учча̄кулӣнопи кхӣн̣а̄савамуни дхитима̄ хирӣниседхо а̄джа̄нийо хоти, има̄йа дхитихирипамукха̄йа гун̣асампаттийа̄ джа̄тима̄ уттамадаккхин̣еййо хоти. со хи дхитийа̄ гун̣е дха̄райати, хирийа̄ досе ниседхети. вуттан̃четам̣ ‘‘хирийа̄ хи санто на каронти па̄па’’нти. тена те брӯми –
‘‘ма̄ джа̄тим̣ пуччхӣ чаран̣ан̃ча пуччха,
кат̣т̣ха̄ хаве джа̄йати джа̄таведо;
нӣча̄кулӣнопи мунӣ дхитӣма̄,
а̄джа̄нийо хоти хирӣниседхо’’ти. –
еса сан̇кхепо, виттха̄ро пана ассала̄йанасутта̄нуса̄рена (ма. ни. 2.401 а̄дайо) ведитаббо.
468. еваметам̣ бхагава̄ ча̄туван̣н̣исуддхийа̄ ануса̄ситва̄ ида̄ни йаттха хутам̣ иджджхате, йатха̄ ча хутам̣ иджджхате, таматтхам̣ дассетум̣ ‘‘саччена данто’’тиа̄дига̄тхама̄ха. таттха саччена̄ти параматтхасаччена. тан̃хи патто данто хоти. тена̄ха – ‘‘саччена данто’’ти. дамаса̄ упетоти индрийадамена саманна̄гато. ведантагӯти ведехи ва̄ килеса̄нам̣ антам̣ гато, веда̄нам̣ ва̄ антам̣ чатуттхамагган̃а̄н̣ам̣ гато. вӯситабрахмачарийоти пуна васитабба̄бха̄вато вуттхамаггабрахмачарийо. ка̄лена тамхи хабйам̣ павеччхети аттано деййадхаммат̣т̣хитака̄лам̣ тасса саммукхӣбха̄вака̄лан̃ча упалаккхетва̄ тена ка̄лена та̄дисе даккхин̣еййе деййадхаммам̣ павеччхеййа, павесеййа пат̣ипа̄деййа.
469-71. ка̄мети ваттхука̄ме ча килесака̄ме ча. сусама̄хитиндрийа̄ти сут̣т̣ху сама̄хитаиндрийа̄, авиккхиттаиндрийа̄ти вуттам̣ хоти. чандова ра̄хуггахан̣а̄ памутта̄ти йатха̄ чандо ра̄хуггахан̣а̄, евам̣ килесаггахан̣а̄ памутта̄ йе атӣва бха̄санти чева тапанти ча. сата̄ти сатисампанна̄. мама̄йита̄нӣти тан̣ха̄дит̣т̣химама̄йита̄ни.
472. йо ка̄ме хитва̄ти ито пабхути атта̄нам̣ сандха̄йа вадати. таттха ка̄ме хитва̄ти килесака̄ме паха̄йа. абхибхуййача̄рӣти тесам̣ пахӣнатта̄ ваттхука̄ме абхибхуййача̄рӣ. джа̄тимаран̣асса антам̣ на̄ма нибба̄нам̣ вуччати, тан̃ча йо веди аттано пан̃н̃а̄балена ан̃н̃а̄си. удакарахадо ва̄ти йе име анотаттадахо кан̣н̣амун̣д̣адахо ратхака̄радахо чхаддантадахо кун̣а̄ладахо манда̄кинидахо сӣхаппапа̄тадахоти химавати сатта маха̄рахада̄ аггисӯрийасанта̄пехи асампхут̣т̣хатта̄ ниччам̣ сӣтала̄, тесам̣ ан̃н̃атаро удакарахадова сӣто париниббутакилесапарил̣а̄хатта̄.
473. самоти тулйо. самехӣти випассиа̄дӣхи буддхехи. те хи пат̣иведхасаматта̄ ‘‘сама̄’’ти вуччанти. наттхи тесам̣ пат̣иведхена̄дхигантаббесу гун̣есу, паха̄таббесу ва̄ досесу вематтата̄, аддха̄наа̄йукулаппама̄н̣а̄бхиниккхаманападха̄набодхирасмӣхи пана несам̣ вематтата̄ хоти. татха̄ хи те хет̣т̣химапариччхедена чатӯхи асан̇кхйеййехи каппасатасахассена ча па̄рамийо пӯренти, упаримапариччхедена сол̣асахи асан̇кхйеййехи каппасатасахассена ча. айам̣ несам̣ аддха̄навематтата̄. хет̣т̣химапариччхедена ча вассасата̄йукака̄ле уппаджджанти, упаримапариччхедена вассасатасахасса̄йукака̄ле. айам̣ несам̣ а̄йувематтата̄. кхаттийакуле ва̄ бра̄хман̣акуле ва̄ уппаджджанти. айам̣ кулавематтата̄. учча̄ ва̄ хонти ат̣т̣ха̄сӣтихаттхаппама̄н̣а̄, нӣча̄ ва̄ паннарасаат̣т̣ха̄расахаттхаппама̄н̣а̄. айам̣ пама̄н̣авематтата̄. хаттхиассаратхасивика̄дӣхи никкхаманти веха̄сена ва̄. татха̄ хи випассикакусандха̄ ассаратхена никкхамим̣су, сикхӣкон̣а̄гамана̄ хаттхиккхандхена, вессабхӯ сивика̄йа, кассапо веха̄сена, сакйамуни ассапит̣т̣хийа̄. айам̣ неккхаммавематтата̄. сатта̄хам̣ ва̄ падха̄намануйун̃джанти, ад̣д̣хама̄сам̣, ма̄сам̣, двема̄сам̣, тема̄сам̣, чатума̄сам̣, пан̃чама̄сам̣, чхама̄сам̣, екавассам̣ двитичатупан̃чачхавасса̄ни ва̄. айам̣ падха̄навематтата̄. ассаттхо ва̄ бодхируккхо хоти нигродха̄дӣнам̣ ва̄ ан̃н̃атаро. айам̣ бодхивематтата̄. бйа̄ма̄сӣтианантапабха̄йутта̄ хонти. таттха бйа̄маппабха̄ ва̄ асӣтиппабха̄ ва̄ саббесам̣ сама̄на̄, анантаппабха̄ пана дӯрампи гаччхати а̄саннампи, екага̄вутам̣ двига̄вутам̣ йоджанам̣ анекайоджанам̣ чаккава̄л̣апарийантампи, ман̇галасса буддхасса сарӣраппабха̄ дасасахассачаккава̄л̣ам̣ агама̄си. евам̣ сантепи манаса̄ чинта̄йатта̄ва саббабуддха̄нам̣, йо йаттакамиччхати, тасса таттакам̣ гаччхати. айам̣ расмивематтата̄. има̄ ат̣т̣ха вематтата̄ т̣хапетва̄ авасесесу пат̣иведхена̄дхигантаббесу гун̣есу, паха̄таббесу ва̄ досесу наттхи несам̣ висесо, тасма̄ ‘‘сама̄’’ти вуччанти. еваметехи само самехи.
висамехи дӯрети на сама̄ висама̄, паччекабуддха̄дайо авасесасаббасатта̄. техи висамехи асадисата̄йа дӯре. сакаладжамбудӣпам̣ пӯретва̄ паллан̇кена паллан̇кам̣ сан̇гхат̣т̣етва̄ нисинна̄ паччекабуддха̄пи хи гун̣ехи екасса самма̄самбуддхасса калам̣ на̄ггханти сол̣асим̣, ко пана ва̄до са̄вака̄дӣсу. тена̄ха – ‘‘висамехи дӯре’’ти. татха̄гато хотӣти убхайападехи дӯрети йоджетаббам̣. анантапан̃н̃оти апаримитапан̃н̃о. локийаманусса̄нан̃хи пан̃н̃ам̣ упанидха̄йа ат̣т̣хамакасса пан̃н̃а̄ адхика̄, тасса пан̃н̃ам̣ упанидха̄йа сота̄паннасса. евам̣ йа̄ва арахато пан̃н̃ам̣ упанидха̄йа паччекабуддхасса пан̃н̃а̄ адхика̄, паччекабуддхасса пан̃н̃ам̣ пана упанидха̄йа татха̄гатасса пан̃н̃а̄ адхика̄ти на ваттабба̄, ананта̄ иччева пана ваттабба̄. тена̄ха – ‘‘анантапан̃н̃о’’ти. анӯпалиттоти тан̣ха̄дит̣т̣хилепехи алитто. идха ва̄ хурам̣ ва̄ти идхалоке ва̄ паралоке ва̄. йоджана̄ панеттха – само самехи висамехи дӯре татха̄гато хоти. касма̄? йасма̄ анантапан̃н̃о анупалитто идха ва̄ хурам̣ ва̄, тена татха̄гато арахати пӯрал̣а̄санти.
474. йамхи на ма̄йа̄ти айам̣ пана га̄тха̄ ан̃н̃а̄ ча ӣдиса̄ ма̄йа̄дидосайуттесу бра̄хман̣есу даккхин̣еййасан̃н̃а̄паха̄наттхам̣ вутта̄ти ведитабба̄. таттха амамоти саттасан̇кха̄ресу ‘‘идам̣ мама̄’’ти пахӣнамама̄йитабха̄во.
475. нивесананти тан̣ха̄дит̣т̣хинивесанам̣. тена хи мано тӣсу бхавесу нивисати, тена там̣ ‘‘нивесанам̣ манасо’’ти вуччати. таттхева ва̄ нивисати там̣ хитва̄ гантум̣ асаматтхата̄йа. тенапи ‘‘нивесана’’нти вуччати. париггаха̄ти тан̣ха̄дит̣т̣хийо ева, та̄хи париггахитадхамма̄ ва̄. кечӣти аппаматтака̄пи. анупа̄дийа̄ноти тесам̣ нивесанапариггаха̄нам̣ абха̄ва̄ кан̃чи дхаммам̣ анупа̄дийама̄но.
476. сама̄хито маггасама̄дхина̄. удата̄рӣти уттин̣н̣о. дхаммам̣ чан̃н̃а̄сӣти саббан̃ча н̃еййадхаммам̣ ан̃н̃а̄си. парама̄йа дит̣т̣хийа̄ти саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена.
477. бхава̄сава̄ти бхаватан̣ха̄джха̄наникантисассатадит̣т̣хисахагата̄ ра̄га̄. вачӣти ва̄ча̄. кхара̄ти каккхал̣а̄ пхаруса̄. видхӯпита̄ти дад̣д̣ха̄. аттхагата̄ти аттхан̇гата̄. на сантӣти видхӯпитатта̄ аттхан̇гататта̄ ча. убхайехи пана убхайам̣ йоджетаббам̣ саббадхӣти саббесу кхандха̄йатана̄дӣсу.
478. ма̄насаттесӯти ма̄нена лаггесу. дуккхам̣ парин̃н̃а̄йа̄ти ват̣т̣адуккхам̣ тӣхи парин̃н̃а̄хи париджа̄нитва̄. сакхеттаваттхунти сахетупаччайам̣, саддхим̣ каммакилесехӣти вуттам̣ хоти.
479. а̄сам̣ анисса̄йа̄ти тан̣хам̣ аналлӣйитва̄. вивекадассӣти нибба̄надассӣ. параведийанти парехи н̃а̄петаббам̣. дит̣т̣химупа̄тиваттоти два̄сат̣т̣хибхедампи миччха̄дит̣т̣хим̣ атикканто. а̄рамман̣а̄ти паччайа̄, пунаббхавака̄ран̣а̄нӣти вуттам̣ хоти.
480. паропара̄ти вара̄вара̄ сундара̄сундара̄. пара̄ ва̄ ба̄хира̄, апара̄ аджджхаттика̄. самечча̄ти н̃а̄н̣ена пат̣ивиджджхитва̄. дхамма̄ти кхандха̄йатана̄дайо дхамма̄. упа̄да̄накхайе вимуттоти нибба̄не нибба̄на̄рамман̣ато вимутто, нибба̄на̄рамман̣авимуттила̄бхӣти аттхо.
481. сам̣йоджанам̣джа̄тикхайантадассӣти сам̣йоджанаккхайантадассӣ джа̄тиккхайантадассӣ ча. сам̣йоджанаккхайантена четтха саупа̄дисеса̄ нибба̄надха̄ту, джа̄тиккхайантена анупа̄дисеса̄ вутта̄. кхайантоти хи аччантакхайасса самуччхедаппаха̄нассетам̣ адхивачанам̣. ануна̄сикалопо четтха ‘‘вивекаджам̣ пӣтисукха’’нтиа̄дӣсу вийа на като. йопа̄нудӣти йо апануди. ра̄гапатханти ра̄га̄рамман̣ам̣, ра̄гамева ва̄. ра̄гопи хи дуггатӣнам̣ патхатта̄ ‘‘ра̄гапатхо’’ти вуччати каммапатхо вийа. суддхо нидосо вимало ака̄чоти парисуддхака̄йасама̄ча̄ра̄дита̄йа суддхо. йехи ‘‘ра̄гадоса̄ айам̣ паджа̄, досадоса̄, мохадоса̄’’ти вуччати. тесам̣ абха̄ва̄ нидосо. ат̣т̣хапурисамалавигама̄ вимало, упаккилеса̄бха̄вато ака̄чо. упаккилит̣т̣хо хи упаккилесена ‘‘сака̄чо’’ти вуччати. суддхо ва̄ йасма̄ ниддосо, ниддосата̄йа вимало, ба̄хирамала̄бха̄вена вималатта̄ ака̄чо. самало хи ‘‘сака̄чо’’ти вуччати. вималатта̄ ва̄ а̄гум̣ на кароти, тена ака̄чо. а̄гукирийа̄ хи упагха̄такаран̣ато ‘‘ка̄чо’’ти вуччати.
482. аттано атта̄нам̣ на̄нупассатӣти н̃а̄н̣асампайуттена читтена випассанто аттано кхандхесу ан̃н̃ам̣ атта̄нам̣ на̄ма на пассати, кхандхаматтамева пассати. йа̄ ча̄йам̣ ‘‘аттана̄ва атта̄нам̣ сан̃джа̄на̄мӣ’’ти тасса саччато тхетато дит̣т̣хи уппаджджати, тасса̄ абха̄ва̄ аттано атта̄нам̣ на̄нупассати, ан̃н̃адаттху пан̃н̃а̄йа кхандхе пассати. маггасама̄дхина̄ сама̄хито, ка̄йаван̇ка̄дӣнам̣ абха̄ва̄ уджджугато, локадхаммехи акампанӣйато т̣хитатто, тан̣ха̄сан̇кха̄та̄йа еджа̄йа пан̃чаннам̣ четокхила̄нан̃ча ат̣т̣хат̣т̣ха̄на̄йа кан̇кха̄йа ча абха̄ва̄ анеджо акхило акан̇кхо.
483. мохантара̄ти мохака̄ран̣а̄ мохапаччайа̄, саббакилеса̄наметам̣ адхивачанам̣. саббесу дхаммесу ча н̃а̄н̣адассӣти саччхикатасаббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣о. тан̃хи саббесу дхаммесу н̃а̄н̣ам̣, тан̃ча бхагава̄ пасси, ‘‘адхигатам̣ ме’’ти саччхикатва̄ виха̄си. тена вуччати ‘‘саббесу дхаммесу ча н̃а̄н̣адассӣ’’ти. самбодхинти арахаттам̣. ануттаранти паччекабуддхаса̄вакехи аса̄дха̄ран̣ам̣. сиванти кхемам̣ нирупаддавам̣ сассирикам̣ ва̄. йаккхасса̄ти пурисасса. суддхӣти вода̄ната̄. еттха хи мохантара̄бха̄вена саббадоса̄бха̄во, тена сам̣са̄рака̄ран̣асамуччхедо антимасарӣрадха̄рита̄, н̃а̄н̣адассита̄йа саббагун̣асамбхаво. тена ануттара̄ самбодхипатти, ито паран̃ча паха̄таббамадхигантаббам̣ ва̄ наттхи. тена̄ха – ‘‘етта̄вата̄ йаккхасса суддхӣ’’ти.
484. евам̣ вутте бра̄хман̣о бхиййосоматта̄йа бхагавати пасанно пасанна̄ка̄рам̣ каронто а̄ха ‘‘хутан̃ча майха’’нти. тассаттхо – йамахам̣ ито пуббе брахма̄нам̣ а̄раббха аггимхи аджухам̣, там̣ ме хутам̣ саччам̣ ва̄ хоти, аликам̣ ва̄ти на джа̄на̄ми. аджджа пана идам̣ хутан̃ча майхам̣ хутаматтху саччам̣, саччахутамева аттхӯти йа̄чанто бхан̣ати. йам̣ та̄дисам̣ ведагунам̣ алаттхам̣, йасма̄ идхева т̣хито бхавантарӯпам̣ ведагум̣ алаттхам̣. брахма̄ хи саккхи, паччаккхамева хи твам̣ брахма̄, йато пат̣игган̣ха̄ту ме бхагава̄, пат̣иггахетва̄ ча бхун̃джату ме бхагава̄ пӯрал̣а̄санти там̣ хабйасесам̣ упана̄менто а̄ха.
487. атха бхагава̄ касибха̄радва̄джасутте вуттанайена га̄тха̄двайамабха̄си. тато бра̄хман̣о ‘‘айам̣ аттана̄ на иччхати, кампи чан̃н̃ам̣ сандха̄йа ‘кевалинам̣ махесим̣ кхӣн̣а̄савам̣ куккуччавӯпасантам̣ аннена па̄нена упат̣т̣хахассӯ’ти бхан̣атӣ’’ти евам̣ га̄тха̄йа аттхам̣ асаллаккхетва̄ там̣ н̃а̄тука̄мо а̄ха ‘‘са̄дха̄хам̣ бхагава̄’’ти. таттха са̄дхӯти а̄йа̄чанаттхе нипа̄то. татха̄ти йена твама̄ха, тена пака̄рена. виджан̃н̃анти джа̄неййам̣. йанти йам̣ даккхин̣еййам̣ йан̃н̃ака̄ле парийесама̄но упат̣т̣хахеййанти па̄т̣хасесо. паппуййа̄ти патва̄. тава са̄сананти тава ова̄дам̣. идам̣ вуттам̣ хоти. са̄дха̄хам̣ бхагава̄ тава ова̄дам̣ а̄гамма татха̄ виджан̃н̃ам̣ а̄рочехи ме там̣ кевалинанти адхиппа̄йо. йо даккхин̣ам̣ бхун̃джеййа ма̄дисасса, йам̣ ча̄хам̣ йан̃н̃ака̄ле парийесама̄но упат̣т̣хахеййам̣, татха̄рӯпам̣ ме даккхин̣еййам̣ дассехи, саче твам̣ на бхун̃джасӣти.
488-90. атхасса бхагава̄ па̄кат̣ена найена татха̄рӯпам̣ даккхин̣еййам̣ дассенто ‘‘са̄рамбха̄ йасса̄’’ти га̄тха̄ттайама̄ха. таттха сӣманта̄нам̣ винета̄ранти сӣма̄ти марийа̄да̄ са̄дхуджанавутти, тасса̄ анта̄ парийоса̄на̄ апарабха̄га̄ти катва̄ сӣманта̄ вуччанти килеса̄, тесам̣ винета̄ранти аттхо. сӣманта̄ти буддхавенеййа̄ секкха̄ ча путхуджджана̄ ча, тесам̣ винета̄рантипи еке. джа̄тимаран̣аковиданти ‘‘евам̣ джа̄ти евам̣ маран̣а’’нти еттха кусалам̣. монеййасампаннанти пан̃н̃а̄сампаннам̣, ка̄йамонеййа̄дисампаннам̣ ва̄. бхакут̣им̣ винайитва̄на̄ти йам̣ екачче дуббуддхино йа̄чакам̣ дисва̄ бхакут̣им̣ каронти, там̣ винайитва̄, пасаннамукха̄ хутва̄ти аттхо. пан̃джалика̄ти паггахитаан̃джалино хутва̄.
491. атха бра̄хман̣о бхагавантам̣ тхомайама̄но ‘‘буддхо бхава’’нти га̄тхама̄ха. таттха а̄йа̄готи а̄йаджитаббо, тато тато а̄гамма ва̄ йаджитаббаметтха̄типи а̄йа̄го, деййадхамма̄нам̣ адхит̣т̣ха̄набхӯтоти вуттам̣ хоти. сесаметтха ито пуримага̄тха̄су ча йам̣ на ван̣н̣итам̣, там̣ сакка̄ аван̣н̣итампи джа̄нитунти утта̄наттхатта̄йева на ван̣н̣итам̣. ито парам̣ пана касибха̄радва̄джасутте вуттанайамева̄ти.
параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа
суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа пӯрал̣а̄сасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.