3. субха̄ситасуттаван̣н̣ана̄

евам̣ ме сутанти субха̄ситасуттам̣. аттаджджха̄сайато часса уппатти. бхагава̄ хи субха̄ситаппийо, со аттано субха̄ситасамуда̄ча̄раппака̄санена сатта̄нам̣ дуббха̄ситасамуда̄ча̄рам̣ пат̣иседхенто имам̣ суттамабха̄си. таттха евам̣ ме сутантиа̄ди сан̇гӣтика̄равачанам̣. таттха татра кхо бхагава̄…пе… бхадантети те бхиккхӯти етам̣ апуббам̣, сесам̣ вуттанайамева. тасма̄ апуббападаван̣н̣анаттхамидам̣ вуччати – татра̄ти десака̄лапаридӣпанам̣. тан̃хи йам̣ самайам̣ вихарати, татра самайе, йасмин̃ча а̄ра̄ме вихарати, татра а̄ра̄мети дӣпети. бха̄ситаббайутте ва̄ десака̄ле дӣпети. на хи бхагава̄ айутте десе ка̄ле ва̄ дхаммам̣ бха̄сати. ‘‘ака̄ло кхо, та̄ва, ба̄хийа̄’’тиа̄ди (уда̄. 10) четтха са̄дхакам̣. кхоти падапӯран̣аматте авадха̄ран̣а̄дика̄латтхе ва̄ нипа̄то. бхагава̄ти локагарупаридӣпанам̣. бхиккхӯти катха̄саванайуттапуггалапаридӣпанам̣. а̄мантесӣти а̄лапи абха̄си самбодхеси.

бхиккхавоти а̄мантана̄ка̄рапаридӣпанам̣. тан̃ча бхиккханасӣлата̄дигун̣айогасиддхатта̄ вуттам̣. тена несам̣ хӣна̄дхикаджанасевитам̣ вуттим̣ пака̄сенто уддхатадӣнабха̄ваниггахам̣ кароти. ‘‘бхиккхаво’’ти имина̄ ча карун̣а̄виппха̄расоммахадайанайананипа̄тапуббан̇гамена вачанена те аттано мукха̄бхимукхе каритва̄ тенева катхетукамйата̄дӣпакена вачанена тесам̣ сотукамйатам̣ джанети, тенева ча самбодханаттхена вачанена са̄дхукасаванаманасика̄репи те нийоджети. са̄дхукасаванаманасика̄ра̄йатта̄ хи са̄санасампатти. апаресупи девамануссесу виджджама̄несу касма̄ бхиккхӯ ева а̄мантесӣти че? джет̣т̣хасет̣т̣ха̄саннасада̄саннихитабха̄вато. саббапарисаса̄дха̄ран̣а̄ хи айам̣ дхаммадесана̄, на па̄т̣ипуггалика̄. париса̄йа ча джет̣т̣ха̄ бхиккхӯ пат̣хамуппаннатта̄, сет̣т̣ха̄ анага̄рийабха̄вам̣ а̄дим̣ катва̄ саттху чарийа̄нувидха̄йакатта̄ сакаласа̄санапат̣игга̄хакатта̄ ча. а̄санна̄ таттха нисиннесу саттху сантикатта̄, сада̄ саннихита̄ саттху сантика̄вачаратта̄. тена бхагава̄ саббапарисаса̄дха̄ран̣ам̣ дхаммам̣ десенто бхиккхӯ ева а̄мантеси. апича бха̄джанам̣ те има̄йа катха̄йа йатха̄нусит̣т̣хам̣ пат̣ипаттисаббха̄ватотипи те ева а̄мантеси. бхадантети га̄рава̄дхивачанаметам̣. те бхиккхӯти йе бхагава̄ а̄мантеси, те евам̣ бхагавантам̣ а̄лапанта̄ бхагавато паччассосунти.

чатӯхи ан̇гехӣти чатӯхи ка̄ран̣ехи авайавехи ва̄. муса̄ва̄да̄вераман̣иа̄дӣни хи чатта̄ри субха̄ситава̄ча̄йа ка̄ран̣а̄ни. саччавачана̄дайо чатта̄ро авайава̄, ка̄ран̣аттхе ча ан̇гасаддо. чатӯхӣти ниссаккавачанам̣ хоти, авайаваттхе каран̣авачанам̣. саманна̄гата̄ти самануа̄гата̄ паватта̄ йутта̄ ча. ва̄ча̄ти самуллапанава̄ча̄. йа̄ са̄ ‘‘ва̄ча̄ гира̄ бйаппатхо’’ти (дха. са. 636) ча, ‘‘нела̄ кан̣н̣асукха̄’’ти (дӣ. ни. 1.9; ма. ни. 3.14) ча евама̄дӣсу а̄гаччхати. йа̄ пана ‘‘ва̄ча̄йа че катам̣ камма’’нти (дха. са. ат̣т̣ха. 1 ка̄йакаммадва̄ра) евам̣ вин̃н̃атти ча, ‘‘йа̄ чатӯхи вачӣдуччаритехи а̄рати вирати…пе… айам̣ вуччати самма̄ва̄ча̄’’ти (дха. са. 299; вибха. 206) евам̣ вирати ча, ‘‘пхарусава̄ча̄, бхиккхаве, а̄севита̄ бха̄вита̄ бахулӣката̄ нирайасам̣ваттаника̄ хотӣ’’ти (а. ни. 8.40) евам̣ четана̄ ча ва̄ча̄ти а̄гаччхати, са̄ идха на адхиппета̄. касма̄? абха̄ситаббато. субха̄сита̄ хотӣти сут̣т̣ху бха̄сита̄ хоти. тенасса̄ аттха̄ваханатам̣ дӣпети. на дуббха̄сита̄ти на дут̣т̣ху бха̄сита̄. тенасса̄ анаттха̄на̄ваханатам̣ дӣпети. анаваджджа̄ти ваджджасан̇кха̄тара̄га̄дидосавирахита̄. тенасса̄ ка̄ран̣асуддхим̣ вуттадоса̄бха̄ван̃ча дӣпети. анануваджджа̄ ча̄ти анува̄давимутта̄. тенасса̄ сабба̄ка̄расампаттим̣ дӣпети. вин̃н̃ӯнанти пан̣д̣ита̄нам̣. тена нинда̄пасам̣са̄су ба̄ла̄ аппама̄н̣а̄ти дӣпети.

катамехи чатӯхӣти катхетукамйата̄пуччха̄. идха̄ти имасмим̣ са̄сане. бхиккхавети йесам̣ катхетука̄мо, тада̄лапанам̣. бхиккхӯти вуттаппака̄рава̄ча̄бха̄санакапуггаланидассанам̣. субха̄ситам̣йева бха̄сатӣти пуггала̄дхит̣т̣ха̄на̄йа десана̄йа чатӯсу ва̄чан̇гесу ан̃н̃атаран̇ганиддесавачанам̣. но дуббха̄ситанти тассева ва̄чан̇гасса пат̣ипаккхабха̄сананива̄ран̣ам̣. тена ‘‘муса̄ва̄да̄дайопи када̄чи ваттабба̄’’ти дит̣т̣хим̣ ниседхети. ‘‘но дуббха̄сита’’нти имина̄ ва̄ миччха̄ва̄чаппаха̄нам̣ дӣпети, ‘‘субха̄сита’’нти имина̄ пахӣнамиччха̄ва̄чена сата̄ бха̄ситаббавачаналаккхан̣ам̣. татха̄ па̄пасса акаран̣ам̣, кусаласса упасампадам̣. ан̇гапаридӣпанаттхам̣ пана абха̄ситаббам̣ пуббе аватва̄ бха̄ситаббамева̄ха. еса найо дхаммам̣йева̄тиа̄дӣсупи.

еттха ча ‘‘субха̄ситам̣йева бха̄сати но дуббха̄сита’’нти имина̄ писун̣адосарахитам̣ самаггакаран̣авачанам̣ вуттам̣, ‘‘дхаммам̣йева бха̄сати но адхамма’’нти имина̄ сампхадосарахитам̣ дхаммато анапетам̣ манта̄вачанам̣ вуттам̣, итарехи двӣхи пхаруса̄ликарахита̄ни пийасаччавачана̄ни вутта̄ни. имехи кхотиа̄дина̄ пана та̄ни ан̇га̄ни паччаккхато дассенто там̣ ва̄чам̣ нигамети. висесато четтха ‘‘имехи кхо, бхиккхаве, чатӯхи ан̇гехи саманна̄гата̄ ва̄ча̄ субха̄сита̄ хотӣ’’ти бхан̣анто йадан̃н̃е пат̣ин̃н̃а̄дӣхи авайавехи на̄ма̄дӣхи падехи лин̇гавачанавибхаттика̄лака̄рака̄дӣхи сампаттӣхи ча саманна̄гатам̣ ва̄чам̣ ‘‘субха̄сита’’нти ман̃н̃анти, там̣ дхаммато пат̣иседхети. авайава̄дисампанна̄пи хи песун̃н̃а̄дисаманна̄гата̄ ва̄ча̄ дуббха̄сита̄ва хоти аттано паресан̃ча анаттха̄вахатта̄. имехи пана чатӯхи ан̇гехи саманна̄гата̄ сачепи милаккхубха̄са̄парийа̄панна̄ гхат̣ачет̣ика̄гӣтикапарийа̄панна̄ ва̄ хоти, татха̄пи субха̄сита̄ ева локийалокуттарахитасукха̄вахатта̄. сӣхал̣адӣпе маггапассе сассам̣ раккхантийа̄ сӣхал̣ачет̣ика̄йа сӣхал̣акенева джа̄тиджара̄маран̣апат̣исам̣йуттам̣ гӣтам̣ га̄йантийа̄ сутва̄ маггам̣ гаччханта̄ сат̣т̣химатта̄ випассакабхиккхӯ четтха арахаттам̣ патта̄ нидассанам̣. татха̄ тиссо на̄ма а̄раддхавипассако бхиккху падумасарасамӣпена гаччханто падумасаре падума̄ни бхан̃джитва̄ бхан̃джитва̄ –

‘‘па̄то пхуллам̣ коканадам̣, сӯрийа̄локена бхаджджийате;

евам̣ мануссаттагата̄ сатта̄, джара̄бхивегена маддӣйантӣ’’ти. –

имам̣ гӣтам̣ га̄йантийа̄ чет̣ика̄йа сутва̄ арахаттам̣ патто, буддхантаре ча ан̃н̃атаро пурисо саттахи путтехи саддхим̣ вана̄ а̄гамма ан̃н̃атара̄йа иттхийа̄ мусалена тан̣д̣уле кот̣т̣ентийа̄ –

‘‘джара̄йа паримаддитам̣ етам̣, мила̄тачхавичамманисситам̣;

маран̣ена бхиджджати етам̣, маччусса гхасама̄мисам̣.

‘‘кимӣнам̣ а̄лайам̣ етам̣, на̄на̄кун̣апена пӯритам̣;

асучисса бха̄джанам̣ етам̣, кадаликкхандхасамам̣ ида’’нти. –

имам̣ гӣтикам̣ сутва̄ саха путтехи паччекабодхим̣ патто, ан̃н̃е ча ӣдисехи упа̄йехи арийабхӯмим̣ патта̄ нидассанам̣. аначчхарийам̣ панетам̣, йам̣ бхагавата̄ а̄сайа̄нусайакусалена ‘‘саббе сан̇кха̄ра̄ аничча̄’’тиа̄дина̄ найена вутта̄ га̄тха̄йо сутва̄ пан̃часата̄ бхиккхӯ арахаттам̣ па̄пун̣им̣су, ан̃н̃е ча кхандха̄йатана̄дипат̣исам̣йутта̄ катха̄ сутва̄ анеке деваманусса̄ти. евам̣ имехи чатӯхи ан̇гехи саманна̄гата̄ ва̄ча̄ сачепи милаккхубха̄са̄парийа̄панна̄, гхат̣ачет̣ика̄гӣтикапарийа̄панна̄ ва̄ хоти, татха̄пи ‘‘субха̄сита̄’’ти ведитабба̄. субха̄ситатта̄ ева ча анаваджджа̄ ча анануваджджа̄ ча вин̃н̃ӯнам̣ аттхаттхика̄нам̣ кулапутта̄нам̣ аттхапат̣исаран̣а̄нам̣, но бйан̃джанапат̣исаран̣а̄нанти.

идамавоча бхагава̄ти идам̣ субха̄ситалаккхан̣ам̣ бхагава̄ авоча. идам̣ ватва̄на сугато, атха̄парам̣ етадавоча саттха̄ти идан̃ча лаккхан̣ам̣ ватва̄ атха ан̃н̃ампи етам̣ авоча саттха̄. ида̄ни ваттаббага̄тхам̣ дассетва̄ саббаметам̣ сан̇гӣтика̄рака̄ а̄хам̣су. таттха апаранти га̄тха̄бандхавачанам̣ сандха̄йа вуччати. там̣ дувидхам̣ хоти – паччха̄ а̄гатапарисам̣ ассаванасуссаванаа̄дха̄ран̣адал̣хӣкаран̣а̄дӣни ва̄ сандха̄йа тадаттхадӣпакамева ча. пуббе кеначи ка̄ран̣ена париха̄питасса аттхасса дӣпанена аттхависесадӣпакан̃ча ‘‘пурисасса хи джа̄тасса, кут̣ха̄рӣ джа̄йате мукхе’’тиа̄дӣсу (су. ни. 662) вийа. идха пана тадаттхадӣпакамева.

453. таттха сантоти буддха̄дайо. те хи субха̄ситам̣ ‘‘уттамам̣ сет̣т̣ха’’нти ван̣н̣айанти. дутийам̣ татийам̣ чатуттханти идам̣ пана пуббе ниддит̣т̣хаккамам̣ упа̄да̄йа вуттам̣. га̄тха̄парийоса̄не пана ван̇гӣсаттхеро бхагавато субха̄сите пасӣди.

со йам̣ пасанна̄ка̄рам̣ ака̄си, йан̃ча вачанам̣ бхагава̄ абха̄си, там̣ дассента̄ сан̇гӣтика̄рака̄ ‘‘атха кхо а̄йасма̄’’тиа̄дима̄хам̣су. таттха пат̣ибха̄ти манти мама бха̄го пака̄сати. пат̣ибха̄ту танти тава бха̄го пака̄сату. са̄руппа̄хӣти ануччхавика̄хи. абхиттхавӣти пасам̣си.

454. на та̄пайети виппат̣иса̄рена на та̄пеййа. на вихим̣сеййа̄ти ан̃н̃аман̃н̃ам̣ бхинданто на ба̄дхеййа. са̄ ве ва̄ча̄ти са̄ ва̄ча̄ екам̣сенева субха̄сита̄. етта̄вата̄ аписун̣ава̄ча̄йа бхагавантам̣ тхомети.

455. пат̣инандита̄ти хат̣т̣хена хадайена пат̣имукхам̣ гантва̄ нандита̄ сампийа̄йита̄. йам̣ ана̄да̄йа па̄па̄ни, паресам̣ бха̄сате пийанти йам̣ ва̄чам̣ бха̄санто паресам̣ па̄па̄ни аппийа̄ни пат̣иккӯла̄ни пхарусавачана̄ни ана̄да̄йа аттхабйан̃джанамадхурам̣ пийамева вачанам̣ бха̄сати, там̣ пийава̄чамева бха̄сеййа̄ти вуттам̣ хоти. има̄йа га̄тха̄йа пийавачанена бхагавантам̣ абхиттхави.

456. амата̄ти аматасадиса̄ са̄дубха̄вена. вуттампи четам̣ ‘‘саччам̣ хаве са̄дутарам̣ раса̄на’’нти (сам̣. ни. 1.73; су. ни. 184). нибба̄на̄матапаччайатта̄ ва̄ амата̄. еса дхаммо санантаноти йа̄йам̣ саччава̄ча̄ на̄ма, еса пора̄н̣о дхаммо чарийа̄ павен̣ӣ, идамева хи пора̄н̣а̄нам̣ а̄чин̣н̣ам̣, на те аликам̣ бха̄сим̣су. тенева̄ха – ‘‘сачче аттхе ча дхамме ча, аху санто патит̣т̣хита̄’’ти. таттха сачче патит̣т̣хитатта̄ ева аттано ча паресан̃ча аттхе патит̣т̣хита̄. аттхе патит̣т̣хитатта̄ ева ча дхамме патит̣т̣хита̄ хонтӣти ведитабба̄. парам̣ ва̄ двайам̣ саччависесанамиччева ведитаббам̣. сачче патит̣т̣хита̄. кӣдисе? аттхе ча дхамме ча, йам̣ паресам̣ аттхато анапетатта̄ аттхам̣ анупародхам̣ каротӣти вуттам̣ хоти. сатипи ча анупародхакаратте дхаммато анапетатта̄ дхаммам̣, йам̣ дхаммикамева аттхам̣ са̄дхетӣти вуттам̣ хоти. има̄йа га̄тха̄йа саччавачанена бхагавантам̣ абхиттхави.

457. кхеманти абхайам̣ нирупаддавам̣. кена ка̄ран̣ена̄ти че? нибба̄наппаттийа̄ дуккхассантакирийа̄йа, йасма̄ килесанибба̄нам̣ па̄пети, ват̣т̣адуккхасса ча антакирийа̄йа сам̣ваттатӣти аттхо. атха ва̄ йам̣ буддхо нибба̄наппаттийа̄ дуккхассантакирийа̄йа̄ти двиннам̣ нибба̄надха̄тӯнаматтха̄йа кхемамаггаппака̄санато кхемам̣ ва̄чам̣ бха̄сати, са̄ ве ва̄ча̄намуттама̄ти са̄ ва̄ча̄ саббава̄ча̄нам̣ сет̣т̣ха̄ти еваметтха аттхо ведитаббо. има̄йа га̄тха̄йа манта̄вачанена бхагавантам̣ абхиттхаванто арахаттаникӯт̣ена десанам̣ нит̣т̣ха̄песӣти айаметтха апуббападаван̣н̣ана̄. сесам̣ вуттанайенева ведитаббанти.

параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа

суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа субха̄ситасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.