12. двайата̄нупассана̄суттаван̣н̣ана̄
евам̣ ме сутанти двайата̄нупассана̄суттам̣. ка̄ уппатти? имасса суттасса аттаджджха̄сайато уппатти. аттаджджха̄сайена хи бхагава̄ имам̣ суттам̣ десеси. айаметтха сан̇кхепо, виттха̄ро панасса аттхаван̣н̣ана̄йамева а̄ви бхависсати. таттха евам̣ ме сутантиа̄дӣни вуттанайа̄нева. пубба̄ра̄мети са̄ваттхинагарасса пураттхимадиса̄йам̣ а̄ра̄ме. мига̄рама̄ту па̄са̄дети еттха виса̄кха̄ упа̄сика̄ аттано сасурена мига̄рена сет̣т̣хина̄ ма̄тут̣т̣ха̄не т̣хапитатта̄ ‘‘мига̄рама̄та̄’’ти вуччати. та̄йа мига̄рама̄туйа̄ навакот̣иаггханакам̣ маха̄лата̄пил̣андханам̣ виссаджджетва̄ ка̄ра̄пито па̄са̄до хет̣т̣ха̄ ча упари ча пан̃ча пан̃ча габбхасата̄ни катва̄ сахассакӯт̣а̄га̄рагаббхо, со ‘‘мига̄рама̄тупа̄са̄до’’ти вуччати. тасмим̣ мига̄рама̄ту па̄са̄де.
тена кхо пана самайена бхагава̄ти йам̣ самайам̣ бхагава̄ са̄ваттхим̣ нисса̄йа пубба̄ра̄ме мига̄рама̄ту па̄са̄де вихарати, тена самайена. тадахупосатхети тасмим̣ аху упосатхе, упосатхадивасети вуттам̣ хоти. паннарасети идам̣ упосатхаггахан̣ена сампатта̄васесупосатхапат̣иккхепавачанам̣. пун̣н̣а̄йа пун̣н̣ама̄йа раттийа̄ти паннарасадивасатта̄ дивасаган̣ана̄йа аббха̄диупаккилесавирахатта̄ раттигун̣асампаттийа̄ ча пун̣н̣атта̄ пун̣н̣а̄йа, парипун̣н̣ачандатта̄ пун̣н̣ама̄йа ча раттийа̄. бхиккхусан̇гхапаривутоти бхиккхусан̇гхена паривуто. аббхока̄се нисинно хотӣти мига̄рама̄ту ратанапа̄са̄дапаривен̣е аббхока̄се упари аппат̣иччханне ока̄се пан̃н̃аттаварабуддха̄сане нисинно хоти. тун̣хӣбхӯтам̣ тун̣хӣбхӯтанти атӣва тун̣хӣбхӯтам̣, йато йато ва̄ анувилокети, тато тато тун̣хӣбхӯтам̣, тун̣хӣбхӯтам̣ ва̄ча̄йа, пуна тун̣хӣбхӯтам̣ ка̄йена. бхиккхусан̇гхам̣ анувилокетва̄ти там̣ парива̄ретва̄ нисиннам̣ анекасахассабхиккхупарима̄н̣ам̣ тун̣хӣбхӯтам̣ тун̣хӣбхӯтам̣ бхиккхусан̇гхам̣ ‘‘еттака̄ еттха сота̄панна̄, еттака̄ сакада̄га̄мино, еттака̄ ана̄га̄мино еттака̄ а̄раддхавипассака̄ калйа̄н̣апутхуджджана̄, имасса бхиккхусан̇гхасса кӣдисӣ дхаммадесана̄ саппа̄йа̄’’ти саппа̄йадхаммадесана̄париччхеданаттхам̣ ито чито ча вилокетва̄.
йе те, бхиккхаве, кусала̄ дхамма̄ти йе те а̄рогйат̣т̣хена анаваджджат̣т̣хена ит̣т̣хапхалат̣т̣хена косалласамбхӯтат̣т̣хена ча кусала̄ саттатим̣сабодхипаккхийадхамма̄, таджджотака̄ ва̄ парийаттидхамма̄. арийа̄ ниййа̄ника̄ самбодхага̄миноти упагантаббат̣т̣хена арийа̄, локато ниййа̄нат̣т̣хена ниййа̄ника̄, самбодхасан̇кха̄там̣ арахаттам̣ гаманат̣т̣хена самбодхага̄мино. тесам̣ во бхиккхаве…пе… савана̄йа, тесам̣ бхиккхаве кусала̄нам̣…пе… самбодхага̄мӣнам̣ ка̄ упаниса̄, ким̣ ка̄ран̣ам̣, ким̣ пайоджанам̣ тумха̄кам̣ савана̄йа, киматтхам̣ тумхе те дхамме сун̣а̄тха̄ти вуттам̣ хоти. йа̄вадева двайата̄нам̣ дхамма̄нам̣ йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣а̄йа̄ти еттха йа̄вадева̄ти париччхеда̄вадха̄ран̣авачанам̣. две авайава̄ етесанти двайа̄, двайа̄ ева двайата̄, тесам̣ двайата̄нам̣. ‘‘двайа̄на’’нтипи па̄т̣хо. йатха̄бхӯтам̣ н̃а̄н̣а̄йа̄ти авипарӣтан̃а̄н̣а̄йа. ким̣ вуттам̣ хоти? йадетам̣ локийалокуттара̄дибхедена двидха̄ ваваттхита̄нам̣ дхамма̄нам̣ випассана̄сан̇кха̄там̣ йатха̄бхӯтан̃а̄н̣ам̣, етадаттха̄йа на ито бхиййоти, саванена хи еттакам̣ хоти, тадуттари висеса̄дхигамо бха̄вана̄йа̄ти. кин̃ча двайатам̣ вадетха̄ти еттха пана саче, во бхиккхаве, сийа̄, кин̃ча тумхе, бханте, двайатам̣ вадетха̄ти айамадхиппа̄йо. падаттхо пана ‘‘кин̃ча двайата̄бха̄вам̣ вадетха̄’’ти.
(1) тато бхагава̄ двайатам̣ дассенто ‘‘идам̣ дуккха’’нти евама̄дима̄ха. таттха двайата̄нам̣ чатусаччадхамма̄нам̣ ‘‘идам̣ дуккхам̣, айам̣ дуккхасамудайо’’ти евам̣ локийасса екасса авайавасса сахетукасса ва̄ дуккхасса дассанена айам̣ ека̄нупассана̄, итара̄ локуттарасса дутийасса авайавасса саупа̄йасса ва̄ ниродхасса дассанена дутийа̄нупассана̄. пат̣хама̄ четтха татийачатуттхависуддхӣхи хоти, дутийа̄ пан̃чамависуддхийа̄. евам̣ самма̄ двайата̄нупассиноти имина̄ вуттанайена самма̄ двайадхамме анупассантасса сатийа̄ авиппава̄сена аппаматтасса, ка̄йикачетасикавӣрийа̄та̄пена а̄та̄пино ка̄йе ча джӣвите ча нирапеккхатта̄, пахитаттасса. па̄т̣икан̇кханти иччхитаббам̣. дит̣т̣хева дхамме ан̃н̃а̄ти асмим̣йева аттабха̄ве арахаттам̣. сати ва̄ упа̄дисесе ана̄га̄мита̄ти ‘‘упа̄дисеса’’нти пунаббхававасена упа̄да̄таббаккхандхасесам̣ вуччати, тасмим̣ ва̄ сати ана̄га̄мибха̄во пат̣икан̇кхоти дассети. таттха кин̃ча̄пи хет̣т̣химапхала̄нипи евам̣ двайата̄нупассинова хонти, упаримапхалесу пана усса̄хам̣ джаненто евама̄ха.
идамавоча̄тиа̄ди сан̇гӣтика̄ра̄нам̣ вачанам̣. таттха иданти ‘‘йе те, бхиккхаве’’тиа̄дивуттанидассанам̣. етанти ида̄ни ‘‘йе дуккха’’нти евама̄диваттаббага̄тха̄бандханидассанам̣. има̄ ча га̄тха̄ чатусаччадӣпакатта̄ вуттаттхадӣпика̄ ева, евам̣ сантепи га̄тха̄ручика̄нам̣ паччха̄ а̄гата̄нам̣ пуббе вуттам̣ асаматтхата̄йа ануггахетва̄ ‘‘ида̄ни йади вадеййа сундара’’нти а̄кан̇кханта̄нам̣ виккхиттачитта̄нан̃ча аттха̄йа вутта̄. висесаттхадӣпика̄ ва̄ти авипассаке випассаке ча дассетва̄ тесам̣ ват̣т̣авиват̣т̣адассанато, тасма̄ висесаттхадассанаттхамева вутта̄. еса найо ито парампи га̄тха̄вачанесу.
730. таттха йаттха ча̄ти нибба̄нам̣ дассети. нибба̄не хи дуккхам̣ саббасо упаруджджхати, саббаппака̄рам̣ упаруджджхати, сахетукам̣ упаруджджхати, асесан̃ча упаруджджхати. тан̃ча магганти тан̃ча ат̣т̣хан̇гикам̣ маггам̣.
731-3. четовимуттихӣна̄ те, атхо пан̃н̃а̄вимуттийа̄ти еттха арахаттапхаласама̄дхи ра̄гавира̄га̄ четовимутти, арахаттапхалапан̃н̃а̄ авиджджа̄вира̄га̄ пан̃н̃а̄вимуттӣти ведитабба̄. тан̣ха̄чаритена ва̄ аппана̄джха̄набалена килесе виккхамбхетва̄ адхигатам̣ арахаттапхалам̣ ра̄гавира̄га̄ четовимутти, дит̣т̣хичаритена упача̄раджджха̄наматтам̣ ниббаттетва̄ випасситва̄ адхигатам̣ арахаттапхалам̣ авиджджа̄вира̄га̄ пан̃н̃а̄вимутти. ана̄га̄мипхалам̣ ва̄ ка̄мара̄гам̣ сандха̄йа ра̄гавира̄га̄ четовимутти, арахаттапхалам̣ саббаппака̄рато авиджджа̄вира̄га̄ пан̃н̃а̄вимуттӣти. антакирийа̄йа̄ти ват̣т̣адуккхасса антакаран̣аттха̄йа. джа̄тиджарӯпага̄ти джа̄тиджарам̣ упагата̄, джа̄тиджара̄йа ва̄ упагата̄, на паримуччанти джа̄тиджара̄йа̄ти евам̣ ведитабба̄. сесаметтха а̄дито пабхути па̄кат̣амева. га̄тха̄парийоса̄не ча сат̣т̣химатта̄ бхиккхӯ там̣ десанам̣ уггахетва̄ випасситва̄ тасмим̣йева а̄сане арахаттам̣ па̄пун̣им̣су. йатха̄ четтха, евам̣ саббава̄ресу.
(2) ато ева бхагава̄ ‘‘сийа̄ ан̃н̃енапи парийа̄йена̄’’тиа̄дина̄ найена на̄наппака̄рато двайата̄нупассанам̣ а̄ха. таттха дутийава̄ре упадхипаччайа̄ти са̄савакаммапаччайа̄. са̄савакамман̃хи идха ‘‘упадхӣ’’ти адхиппетам̣. асесавира̄ганиродха̄ти асесам̣ вира̄гена ниродха̄, асесавира̄гасан̇кха̄та̄ ва̄ ниродха̄.
734. упадхинида̄на̄ти каммапаччайа̄. дуккхасса джа̄типпабхава̄нупассӣти ват̣т̣адуккхасса джа̄тика̄ран̣ам̣ ‘‘упадхӣ’’ти анупассанто. сесаметтха па̄кат̣амева. евам̣ айампи ва̄ро чатта̄ри сачча̄ни дӣпетва̄ арахаттаникӯт̣енева вутто. йатха̄ ча̄йам̣, евам̣ саббава̄ра̄.
(3) таттха татийава̄ре авиджджа̄паччайа̄ти бхавага̄микаммасамбха̄раавиджджа̄паччайа̄. дуккхам̣ пана саббаттха ват̣т̣адуккхамева.
735. джа̄тимаран̣асам̣са̄ранти кхандханиббаттим̣ джа̄тим̣ кхандхабхедам̣ маран̣ам̣ кхандхапат̣ипа̄т̣им̣ сам̣са̄ран̃ча. ваджантӣти гаччханти упенти. иттхабха̄ван̃н̃атха̄бха̄ванти имам̣ мануссабха̄вам̣ ито авасесаан̃н̃аника̄йабха̄ван̃ча. гатӣти паччайабха̄во.
736. авиджджа̄ ха̄йанти авиджджа̄ хи айам̣. виджджа̄гата̄ ча йе сатта̄ти йе ча арахаттамаггавиджджа̄йа килесе виджджхитва̄ гата̄ кхӣн̣а̄савасатта̄. сесамутта̄наттхамева.
(4) чатуттхава̄ре сан̇кха̄рапаччайа̄ти пун̃н̃а̄пун̃н̃а̄нен̃джа̄бхисан̇кха̄рапаччайа̄.
738-9. етама̄дӣнавам̣ н̃атва̄ти йадидам̣ дуккхам̣ сан̇кха̄рапаччайа̄, етам̣ а̄дӣнаванти н̃атва̄. саббасан̇кха̄расаматха̄ти саббесам̣ вуттаппака̄ра̄нам̣ сан̇кха̄ра̄нам̣ магган̃а̄н̣ена саматха̄, упахатата̄йа пхаласаматтхата̄йа̄ти вуттам̣ хоти. сан̃н̃а̄нанти ка̄масан̃н̃а̄дӣнам̣ маггенева упародхана̄. етам̣ н̃атва̄ йатха̄татханти етам̣ дуккхаккхайам̣ авипарӣтам̣ н̃атва̄. саммаддаса̄ти самма̄дассана̄. саммадан̃н̃а̄йа̄ти сан̇кхатам̣ аничча̄дито, асан̇кхатан̃ча ничча̄дито н̃атва̄. ма̄расам̣йоганти тебхӯмакават̣т̣ам̣. сесамутта̄наттхамева.
(5) пан̃чамава̄ре вин̃н̃а̄н̣апаччайа̄ти каммасахаджа̄таабхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣апаччайа̄.
741. ниччха̄тоти ниттан̣хо. париниббутоти килесапаринибба̄нена париниббуто хоти. сесам̣ па̄кат̣амева.
(6) чхат̣т̣хава̄ре пхассапаччайа̄ти абхисан̇кха̄равин̃н̃а̄н̣асампайуттапхассапаччайа̄ти аттхо. евам̣ еттха падапат̣ипа̄т̣ийа̄ ваттабба̄ни на̄марӯпасал̣а̄йатана̄ни аватва̄ пхассо вутто. та̄ни хи рӯпамиссакатта̄ каммасампайутта̄нева на хонти, идан̃ча ват̣т̣адуккхам̣ каммато ва̄ самбхавеййа каммасампайуттадхаммато ва̄ти.
742-3. бхавасота̄нуса̄ринанти тан̣ха̄нуса̄ринам̣. парин̃н̃а̄йа̄ти тӣхи парин̃н̃а̄хи париджа̄нитва̄. ан̃н̃а̄йа̄ти арахаттамаггапан̃н̃а̄йа н̃атва̄. упасаме рата̄ти пхаласама̄паттивасена нибба̄не рата̄. пхасса̄бхисамайа̄ти пхассаниродха̄. сесам̣ па̄кат̣амева.
(7) саттамава̄ре ведана̄паччайа̄ти каммасампайуттаведана̄паччайа̄.
744-5. адуккхамасукхам̣ саха̄ти адуккхамасукхена саха. етам̣ дуккханти н̃атва̄на̄ти етам̣ саббам̣ ведайитам̣ ‘‘дуккхака̄ран̣а’’нти н̃атва̄, випарин̣а̄мат̣т̣хитиан̃н̃а̄н̣адуккхата̄хи ва̄ дуккхам̣ н̃атва̄. мосадхамманти нассанадхаммам̣. палокинанти джара̄маран̣ехи палуджджанадхаммам̣. пхусса пхусса̄ти удайаббайан̃а̄н̣ена пхуситва̄ пхуситва̄. вайам̣ пассанти анте бхан̇гамева пассанто. евам̣ таттха виджа̄натӣти евам̣ та̄ ведана̄ виджа̄на̄ти, таттха ва̄ дуккхабха̄вам̣ виджа̄на̄ти. ведана̄нам̣ кхайа̄ти тато парам̣ магган̃а̄н̣ена каммасампайутта̄нам̣ ведана̄нам̣ кхайа̄. сесамутта̄намева.
(8) ат̣т̣хамава̄ре тан̣ха̄паччайа̄ти каммасамбха̄ратан̣ха̄паччайа̄.
747. етама̄дӣнавам̣ н̃атва̄, тан̣хам̣ дуккхасса самбхаванти етам̣ дуккхасса самбхавам̣ тан̣ха̄йа а̄дӣнавам̣ н̃атва̄. сесамутта̄намева.
(9) навамава̄ре упа̄да̄напаччайа̄ти каммасамбха̄раупа̄да̄напаччайа̄.
748-9. бхавоти випа̄кабхаво кхандхапа̄тубха̄во. бхӯто дуккханти бхӯто самбхӯто ват̣т̣адуккхам̣ нигаччхати. джа̄тасса маран̣анти йатра̄пи ‘‘бхӯто сукхам̣ нигаччхатӣ’’ти ба̄ла̄ ман̃н̃анти, татра̄пи дуккхамева дассенто а̄ха – ‘‘джа̄тасса маран̣ам̣ хотӣ’’ти. дутийага̄тха̄йа йоджана̄ – аничча̄дӣхи саммадан̃н̃а̄йа пан̣д̣ита̄ упа̄да̄наккхайа̄ джа̄тиккхайам̣ нибба̄нам̣ абхин̃н̃а̄йа на гаччханти пунаббхаванти.
(10) дасамава̄ре а̄рамбхапаччайа̄ти каммасампайуттавӣрийапаччайа̄.
751. ана̄рамбхе вимуттиноти ана̄рамбхе нибба̄не вимуттасса. сесамутта̄намева.
(11) ека̄дасамава̄ре а̄ха̄рапаччайа̄ти каммасампайутта̄ха̄рапаччайа̄. апаро найо – чатуббидха̄ сатта̄ рӯпӯпага̄, веданӯпага̄, сан̃н̃ӯпага̄, сан̇кха̄рӯпага̄ти. таттха ека̄дасавидха̄йа ка̄мадха̄туйа̄ сатта̄ рӯпӯпага̄ кабал̣ӣка̄ра̄ха̄расеванато. рӯпадха̄туйа̄ сатта̄ ан̃н̃атра асан̃н̃ехи веданӯпага̄ пхасса̄ха̄расеванато. хет̣т̣ха̄ тивидха̄йа арӯпадха̄туйа̄ сатта̄ сан̃н̃ӯпага̄ сан̃н̃а̄бхиниббаттаманосан̃четана̄ха̄расеванато. бхавагге сатта̄ сан̇кха̄рӯпага̄ сан̇кха̄ра̄бхиниббаттавин̃н̃а̄н̣а̄ха̄расеванатоти. евампи йам̣ кин̃чи дуккхам̣ самбхоти, саббам̣ а̄ха̄рапаччайа̄ти ведитаббам̣.
755. а̄рогйанти нибба̄нам̣. сан̇кха̄йа севӣти чатта̄ро паччайе паччавеккхитва̄ севама̄но, ‘‘пан̃чаккхандха̄ два̄даса̄йатана̄ни ат̣т̣ха̄расадха̄туйо’’ти евам̣ ва̄ локам̣ сан̇кха̄йа ‘‘аниччам̣ дуккхам̣ анатта̄’’ти н̃а̄н̣ена севама̄но. дхаммат̣т̣хоти чатусаччадхамме т̣хито. сан̇кхйам̣ нопетӣти ‘‘дево’’ти ва̄ ‘‘мануссо’’ти ва̄ а̄дикам̣ сан̇кхйам̣ на гаччхати. сесамутта̄намева.
(12) два̄дасамава̄ре ин̃джитапаччайа̄ти тан̣ха̄ма̄надит̣т̣хикаммакилесаин̃джитесу йато куточи каммасамбха̄рин̃джитапаччайа̄.
757. еджам̣ воссаджджа̄ти тан̣хам̣ чаджитва̄. сан̇кха̄ре упарундхийа̄ти каммам̣ каммасампайутте ча сан̇кха̄ре ниродхетва̄. сесамутта̄намева.
(13) терасамава̄ре нисситасса чалитанти тан̣ха̄йа тан̣ха̄дит̣т̣хима̄нехи ва̄ кхандхе нисситасса сӣхасутте (сам̣. ни. 3.78) дева̄нам̣ вийа бхайачаланам̣ хоти. сесамутта̄намева.
(14) чуддасамава̄ре рӯпехӣти рӯпабхавехи рӯпасама̄паттӣхи ва̄. арӯпа̄ти арӯпабхава̄ арӯпасама̄паттийо ва̄. ниродхоти нибба̄нам̣.
761. маччуха̄йиноти маран̣амаччу килесамаччу девапуттамаччуха̄йино, тивидхампи там̣ маччум̣ хитва̄ га̄миноти вуттам̣ хоти. сесамутта̄намева.
(15) паннарасамава̄ре йанти на̄марӯпам̣ сандха̄йа̄ха. тан̃хи локена дхувасубхасукхаттавасена ‘‘идам̣ сачча’’нти упаниджджха̄йитам̣ дит̣т̣хама̄локитам̣. тадамарийа̄нанти идам̣ арийа̄нам̣, ануна̄сикаика̄ралопам̣ катва̄ вуттам̣. етам̣ муса̄ти етам̣ дхува̄дивасена гахитампи муса̄, на та̄дисам̣ хотӣти. пуна йанти нибба̄нам̣ сандха̄йа̄ха. тан̃хи локена рӯпаведана̄дӣнамабха̄вато ‘‘идам̣ муса̄ наттхи кин̃чӣ’’ти упаниджджха̄йитам̣. тадамарийа̄нам̣ етам̣ саччанти там̣ идам̣ арийа̄нам̣ етам̣ никкилесасан̇кха̄та̄ субхабха̄ва̄, паваттидуккхапат̣ипаккхасан̇кха̄та̄ сукхабха̄ва̄, аччантасантисан̇кха̄та̄ ниччабха̄ва̄ ча анапагаманена параматтхато ‘‘сачча’’нти йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа судит̣т̣хам̣.
762-3. анаттани аттама̄нинти анаттани на̄марӯпе аттама̄ним̣. идам̣ саччанти ман̃н̃атӣти идам̣ на̄марӯпам̣ дхува̄дивасена ‘‘сачча’’нти ман̃н̃ати. йена йена хӣти йена йена рӯпе ва̄ ведана̄йа ва̄ ‘‘мама рӯпам̣, мама ведана̄’’тиа̄дина̄ найена ман̃н̃анти. тато танти тато ман̃н̃ита̄ка̄ра̄ там̣ на̄марӯпам̣ хоти ан̃н̃атха̄. ким̣ ка̄ран̣ам̣? тан̃хи тасса муса̄ хоти, йасма̄ там̣ йатха̄ман̃н̃ита̄ка̄ра̄ муса̄ хоти, тасма̄ ан̃н̃атха̄ хотӣти аттхо. касма̄ пана муса̄ хотӣти? мосадхамман̃хи иттарам̣, йасма̄ йам̣ иттарам̣ париттапаччупат̣т̣ха̄нам̣, там̣ мосадхаммам̣ нассанадхаммам̣ хоти, татха̄рӯпан̃ча на̄марӯпанти. сачча̄бхисамайа̄ти сачча̄вабодха̄. сесамутта̄намева.
(16) сол̣асамава̄ре йанти чхаббидхамит̣т̣ха̄рамман̣ам̣ сандха̄йа̄ха. тан̃хи локена салабхамаччхамаккат̣а̄дӣхи падӣпабал̣исалепа̄дайо вийа ‘‘идам̣ сукха’’нти упаниджджха̄йитам̣. тадамарийа̄нам̣ етам̣ дуккханти там̣ идам̣ арийа̄нам̣ ‘‘ка̄ма̄ хи читра̄ мадхура̄ манорама̄, вирӯпарӯпена матхенти читта’’нтиа̄дина̄ (су. ни. 50; чӯл̣ани. кхаггависа̄н̣асуттаниддеса 136) найена ‘‘етам̣ дуккха’’нти йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа судит̣т̣хам̣. пуна йанти нибба̄намева сандха̄йа̄ха. тан̃хи локена ка̄магун̣а̄бха̄ва̄ ‘‘дуккха’’нти упаниджджха̄йитам̣. тадамарийа̄нанти там̣ идам̣ арийа̄нам̣ параматтхасукхато ‘‘етам̣ сукха’’нти йатха̄бхӯтам̣ саммаппан̃н̃а̄йа судит̣т̣хам̣.
765-6. кевала̄ти анавасеса̄. ит̣т̣ха̄ти иччхита̄ паттхита̄. канта̄ти пийа̄. мана̄па̄ти манавуд̣д̣хикара̄. йа̄вататтхӣти вуччатӣти йа̄вата̄ ете чха а̄рамман̣а̄ аттхӣти вуччанти. вачанабйаттайо ведитаббо. ете воти еттха воти нипа̄таматтам̣.
767-8. сукханти дит̣т̣хамарийехи, сакка̄йассупародхананти ‘‘сукха’’мити арийехи пан̃чаккхандханиродхо дит̣т̣хо, нибба̄нанти вуттам̣ хоти. паччанӣкамидам̣ хотӣти пат̣иломамидам̣ дассанам̣ хоти. пассатанти пассанта̄нам̣, пан̣д̣ита̄нанти вуттам̣ хоти. йам̣ парети еттха йанти ваттхука̄ме сандха̄йа̄ха. пуна йам̣ парети еттха нибба̄нам̣.
769-71. пасса̄ти сота̄рам̣ а̄лапати. дхамманти нибба̄надхаммам̣. сампамӯл̣хеттхавиддасӯти сампамӯл̣ха̄ еттха авиддасӯ ба̄ла̄. ким̣ка̄ран̣ам̣ сампамӯл̣ха̄? нивута̄нам̣ тамо хоти , андхака̄ро апассатам̣, ба̄ла̄нам̣ авиджджа̄йа нивута̄нам̣ оттхат̣а̄нам̣ андхабха̄вакаран̣о тамо хоти, йена нибба̄надхаммам̣ дат̣т̣хум̣ на сакконти. сатан̃ча виват̣ам̣ хоти, а̄локо пассата̄мива̄ти сатан̃ча саппуриса̄нам̣ пан̃н̃а̄дассанена пассатам̣ а̄локова виват̣ам̣ хоти нибба̄нам̣. сантике на виджа̄нанти, мага̄ дхаммассаковида̄ти йам̣ аттано сарӣре тачапан̃чакаматтам̣ париччхиндитва̄ анантарамева адхигантаббато, аттано кхандха̄нам̣ ва̄ ниродхаматтато сантике нибба̄нам̣, там̣ евам̣ сантике сантампи на виджа̄нанти магабхӯта̄ джана̄ магга̄маггадхаммасса саччадхаммасса ва̄ аковида̄, саббатха̄ бхавара̄га…пе… сусамбудхо. таттха ма̄радхеййа̄нупаннехӣти тебхӯмакават̣т̣ам̣ анупаннехи.
772. паччхимага̄тха̄йа самбандхо ‘‘евам̣ асусамбудхам̣ ко ну ан̃н̃атра марийехӣ’’ти. тассаттхо – т̣хапетва̄ арийе ко ну ан̃н̃о нибба̄нападам̣ джа̄нитум̣ арахати, йам̣ падам̣ чатуттхена арийамаггена саммадан̃н̃а̄йа анантарамева ана̄сава̄ хутва̄ килесапаринибба̄нена париниббанти, саммадан̃н̃а̄йа ва̄ ана̄сава̄ хутва̄ анте анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ париниббантӣти арахаттаникӯт̣ена десанам̣ нит̣т̣ха̄песи.
аттамана̄ти тут̣т̣хамана̄. абхинандунти абхинандим̣су. имасмин̃ча пана веййа̄каран̣асминти имасмим̣ сол̣асаме веййа̄каран̣е. бхан̃н̃ама̄нети бхан̣ийама̄не. сесам̣ па̄кат̣амева.
евам̣ саббесупи сол̣асасу веййа̄каран̣есу сат̣т̣химатте сат̣т̣химатте катва̄ сат̣т̣хиадхика̄нам̣ наваннам̣ бхиккхусата̄нам̣ анупа̄да̄йа а̄савехи читта̄ни вимуччим̣су, сол̣асаккхаттум̣ чатта̄ри чатта̄ри катва̄ чатусат̣т̣хи сачча̄неттха венеййавасена на̄наппака̄рато десита̄нӣти.
параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа
суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа двайата̄нупассана̄суттаван̣н̣ана̄
нит̣т̣хитта̄.
нит̣т̣хито ча татийо вагго аттхаван̣н̣ана̄найато, на̄мена
маха̄вагготи.