5. сӯчиломасуттаван̣н̣ана̄
евам̣ ме сутанти сӯчиломасуттам̣. ка̄ уппатти? аттхаван̣н̣ана̄найеневасса уппатти а̄ви бхависсати. аттхаван̣н̣ана̄йан̃ча ‘‘евам̣ ме сута’’нтиа̄ди вуттаттхамева. гайа̄йам̣ вихарати т̣ан̇китаман̃че сӯчиломасса йаккхасса бхаванети еттха пана ка̄ гайа̄, ко т̣ан̇китаман̃чо, касма̄ ча бхагава̄ тасса йаккхасса бхаване вихаратӣти? вуччате – гайа̄ти га̄мопи титтхампи вуччати, тадубхайампи идха ват̣т̣ати. гайа̄га̄масса хи авидӯре десе вихарантопи ‘‘гайа̄йам̣ вихаратӣ’’ти вуччати, тасса ча га̄масса самӣпе авидӯре два̄расантике со т̣ан̇китаман̃чо. гайа̄титтхе вихарантопи ‘‘гайа̄йам̣ вихаратӣ’’ти вуччати, гайа̄титтхе ча со т̣ан̇китаман̃чо. т̣ан̇китаман̃чоти чатуннам̣ па̄са̄н̣а̄нам̣ упари виттхатам̣ па̄са̄н̣ам̣ а̄ропетва̄ като па̄са̄н̣аман̃чо. там̣ нисса̄йа йаккхасса бхаванам̣ а̄л̣авакасса бхаванам̣ вийа. йасма̄ ва̄ пана бхагава̄ там̣ дивасам̣ паччӯсасамайе маха̄карун̣а̄сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа буддхачаккхуна̄ локам̣ волокенто сӯчиломасса ча кхараломасса ча̄ти двиннампи йаккха̄нам̣ сота̄паттипхалӯпаниссайам̣ аддаса, тасма̄ паттачӣварам̣ а̄да̄йа антоарун̣ейева на̄на̄диса̄хи саннипатитасса джанасса кхел̣асин̇гха̄н̣ика̄дина̄наппака̄ра̄сучиниссандакилиннабхӯмибха̄гампи там̣ титтхаппадесам̣ а̄гантва̄ тасмим̣ т̣ан̇китаман̃че нисӣди сӯчиломасса йаккхасса бхаване. тена вуттам̣ ‘‘екам̣ самайам̣ бхагава̄ гайа̄йам̣ вихарати т̣ан̇китаман̃че сӯчиломасса йаккхасса бхаване’’ти.
тена кхо пана самайена̄ти йам̣ самайам̣ бхагава̄ таттха вихарати, тена самайена. кхаро ча йаккхо сӯчиломо ча йаккхо бхагавато авидӯре атиккамантӣти. ке те йаккха̄, касма̄ ча атиккамантӣти? вуччате – тесу та̄ва еко атӣте сан̇гхасса телам̣ ана̄пуччха̄ гахетва̄ аттано сарӣрам̣ маккхеси. со тена каммена нирайе паччитва̄ гайа̄поккхаран̣итӣре йаккхайонийам̣ ниббатто. тассева часса каммасса випа̄ка̄васесена вирӯпа̄ни ан̇гапаччан̇га̄ни ахесум̣, ит̣т̣хакаччхаданасадисан̃ча кхарасампхассам̣ чаммам̣. со кира йада̄ парам̣ бхим̣са̄петука̄мо хоти, тада̄ чхаданит̣т̣хакасадиса̄ни чаммакапа̄ла̄ни уккхипитва̄ бхим̣са̄пети. евам̣ со кхарасампхассатта̄ кхаро йаккхотвева на̄мам̣ лабхи.
итаро кассапасса бхагавато ка̄ле упа̄сако хутва̄ ма̄сасса ат̣т̣ха дивасе виха̄рам̣ гантва̄ дхаммам̣ сун̣а̄ти. со екадивасам̣ дхаммассаване гхосите сан̇гха̄ра̄мадва̄ре аттано кхеттам̣ кела̄йанто уггхосанам̣ сутва̄ ‘‘саче нха̄йа̄ми, чирам̣ бхависсатӣ’’ти килит̣т̣хагаттова упосатха̄га̄рам̣ пависитва̄ махаггхе бхумматтхаран̣е ана̄дарена нипаджджитва̄ супи. бхиккху ева̄йам̣, на упа̄сакоти сам̣йуттабха̄н̣ака̄. со тена ча ан̃н̃ена каммена ча нирайе паччитва̄ гайа̄поккхаран̣ийа̄ тӣре йаккхайонийам̣ ниббатто. со тасса каммасса випа̄ка̄васесена дуддасико ахоси, сарӣре часса сӯчисадиса̄ни лома̄ни ахесум̣. со хи бхим̣са̄петаббаке сатте сӯчӣхи виджджханто вийа бхим̣са̄пети. евам̣ со сӯчисадисаломатта̄ сӯчиломо йаккхотвева на̄мам̣ лабхи. те аттано гочараттха̄йа бхаванато никкхамитва̄ мухуттам̣ гантва̄ гатамаггенева ниваттитва̄ итарам̣ диса̄бха̄гам̣ гаччханта̄ бхагавато авидӯре атиккаманти.
атха кхо кхароти касма̄ те евама̄хам̣су? кхаро саман̣акаппам̣ дисва̄ а̄ха. сӯчиломо пана ‘‘йо бха̄йати на со саман̣о, саман̣апат̣ирӯпакатта̄ пана саман̣ако хотӣ’’ти евам̣ладдхико. тасма̄ та̄дисам̣ бхагавантам̣ ман̃н̃ама̄но ‘‘несо саман̣о, саман̣ако есо’’ти сахаса̄ва ватва̄пи пуна вӣмам̣ситука̄мо а̄ха – ‘‘йа̄ва̄хам̣ джа̄на̄мӣ’’ти. ‘‘атха кхо’’ти евам̣ ватва̄ тато. сӯчиломо йаккхоти ито пабхути йа̄ва апича кхо те сампхассо па̄пакоти, та̄ва утта̄наттхамева кевалан̃четтха бхагавато ка̄йанти аттано ка̄йам̣ бхагавато упана̄месӣти евам̣ самбандхо ведитаббо.
тато абха̄йантам̣ бхагавантам̣ дисва̄ ‘‘пан̃хам̣ там̣ саман̣а̄’’тиа̄дима̄ха. ким̣ ка̄ран̣а̄? со хи чинтеси – ‘‘имина̄пи на̄ма ме евам̣ кхарена амануссасампхассена мануссо сама̄но айам̣ на бха̄йати, ханда̄хам̣ етам̣ буддхависайе пан̃хам̣ пуччха̄ми, аддха̄ айам̣ таттха на сампа̄йиссати, тато нам̣ евам̣ вихет̣хесса̄мӣ’’ти. бхагава̄ там̣ сутва̄ ‘‘на кхва̄хам̣ там̣ а̄вусо’’тиа̄дима̄ха. там̣ саббам̣ а̄л̣авакасутте вуттанайенева сабба̄ка̄рехи ведитаббам̣.
273. атха кхо сӯчиломо йаккхо бхагавантам̣ га̄тха̄йа аджджхабха̄си ‘‘ра̄го ча досо ча̄’’ти. таттха ра̄гадоса̄ вуттанайа̄ ева. кутонида̄на̄ти ким̣нида̄на̄ ким̣хетука̄. кутоти паччаттавачанасса то-а̄десо ведитаббо, сама̄се часса лопа̄бха̄во. атха ва̄ нида̄на̄ти джа̄та̄ уппанна̄ти аттхо, тасма̄ кутонида̄на̄, кутоджа̄та̄, кутоуппанна̄ти вуттам̣ хоти. аратӣ ратӣ ломахам̣со кутоджа̄ти йа̄йам̣ ‘‘пантесу ва̄ сена̄санесу ан̃н̃атаран̃н̃атаресу ва̄ адхикусалесу дхаммесу арати аратита̄ анабхирати анабхираман̣а̄ уккан̣т̣хита̄ паритассита̄’’ти (вибха. 856) евам̣ вибхатта̄ арати, йа̄ ча пан̃часу ка̄магун̣есу рати, йо ча ломахам̣сасамут̣т̣ха̄панато ‘‘ломахам̣со’’твева сан̇кхйам̣ гато читтутра̄со. име тайо дхамма̄ кутоджа̄ кутоджа̄та̄ти пуччхати. куто самут̣т̣ха̄йа̄ти куто уппаджджитва̄. маноти кусалачиттам̣, витакка̄ти урагасутте вутта̄ нава ка̄мавитакка̄дайо. кума̄рака̄ дхан̇камивоссаджантӣти йатха̄ га̄мада̄рака̄ кӣл̣анта̄ ка̄кам̣ суттена па̄де бандхитва̄ оссаджанти кхипанти, евам̣ кусаламанам̣ акусалавитакка̄ куто самут̣т̣ха̄йа оссаджантӣти пуччхати.
274. атхасса бхагава̄ те пан̃хе виссадждженто ‘‘ра̄го ча̄’’ти дутийага̄тхамабха̄си. таттха итоти аттабха̄вам̣ сандха̄йа̄ха. аттабха̄ванида̄на̄ хи ра̄гадоса̄. аратиратиломахам̣са̄ ча аттабха̄вато джа̄та̄, ка̄мавитакка̄диакусалавитакка̄ ча аттабха̄ватойева самут̣т̣ха̄йа кусаламано оссаджанти, тена тадан̃н̃ам̣ пакатиа̄дика̄ран̣ам̣ пат̣иккхипанто а̄ха – ‘‘итонида̄на̄ итоджа̄ ито самут̣т̣ха̄йа̄’’ти. саддасиддхи четтха пуримага̄тха̄йа вуттанайенева ведитабба̄.
275-6. евам̣ те пан̃хе виссаджджетва̄ ида̄ни йва̄йам̣ ‘‘итонида̄на̄’’тиа̄дӣсу ‘‘аттабха̄ванида̄на̄ аттабха̄вато джа̄та̄ аттабха̄вато самут̣т̣ха̄йа̄’’ти аттхо вутто, там̣ са̄дхенто а̄ха – ‘‘снехаджа̄ аттасамбхӯта̄’’ти. ете хи саббепи ра̄га̄дайо витаккапарийоса̄на̄ тан̣ха̄снехена джа̄та̄, татха̄ джа̄йанта̄ ча пан̃чупа̄да̄наккхандхабхеде аттабха̄вапарийа̄йе аттани самбхӯта̄. тена̄ха – ‘‘снехаджа̄ аттасамбхӯта̄’’ти. ида̄ни тадаттхаджотикам̣ упамам̣ кароти ‘‘нигродхассева кхандхаджа̄’’ти. таттха кхандхесу джа̄та̄ кхандхаджа̄, па̄роха̄наметам̣ адхивачанам̣. ким̣ вуттам̣ хоти? йатха̄ нигродхасса кхандхаджа̄ на̄ма па̄роха̄ а̄порасасинехе сати джа̄йанти, джа̄йанта̄ ча тасмим̣йева нигродхе тесу тесу са̄кхаппабхедесу самбхаванти, еваметепи ра̄га̄дайо аджджхаттатан̣ха̄снехе сати джа̄йанти, джа̄йанта̄ ча тасмим̣йева аттабха̄ве тесу тесу чаккха̄дибхедесу два̄ра̄рамман̣аваттхӯсу самбхаванти. тасма̄ ведитаббаметам̣ ‘‘аттабха̄ванида̄на̄ аттабха̄ваджа̄ аттабха̄васамут̣т̣ха̄на̄ ча ете’’ти.
авасесадийад̣д̣хага̄тха̄йа пана айам̣ саббасан̇га̄хика̄ аттхаван̣н̣ана̄ – евам̣ аттасамбхӯта̄ ча ете путхӯ висатта̄ ка̄месу. ра̄гопи хи пан̃чака̄магун̣ика̄дивасена, досопи а̄гха̄таваттха̄дивасена, аратиа̄дайопи тасса тассева бхедасса васена̄ти саббатха̄ саббепиме килеса̄ путхӯ анекаппака̄ра̄ хутва̄ ваттхудва̄ра̄рамман̣а̄дивасена тесу тесу ваттхука̄месу татха̄ татха̄ висатта̄ лагга̄ лаггита̄ сам̣сиббитва̄ т̣хита̄. кимива? ма̄лува̄ва витата̄ ване, йатха̄ ване витата̄ ма̄лува̄ тесу тесу руккхасса са̄кхапаса̄кха̄дибхедесу висатта̄ хоти лагга̄ лаггита̄ сам̣сиббитва̄ т̣хита̄, евам̣ путхуппабхедесу ваттхука̄месу висаттам̣ килесаган̣ам̣ йе нам̣ паджа̄нанти йатонида̄нам̣, те нам̣ виноденти сун̣охи йаккха.
таттха йатонида̄нанти бха̄ванапум̣саканиддесо, тена ким̣ дӣпети? йе сатта̄ нам̣ килесаган̣ам̣ ‘‘йатонида̄нам̣ уппаджджатӣ’’ти евам̣ джа̄нанти, те нам̣ ‘‘тан̣ха̄снехаснехите аттабха̄ве уппаджджатӣ’’ти н̃атва̄ там̣ тан̣ха̄снехам̣ а̄дӣнава̄нупассана̄дибха̄вана̄н̃а̄н̣аггина̄ висосента̄ виноденти паджаханти бйантӣкаронти ча, етам̣ амха̄кам̣ субха̄ситам̣ сун̣охи йаккха̄ти. еваметтха аттабха̄ваджа̄нанена дуккхапарин̃н̃ам̣ тан̣ха̄снехара̄га̄дикилесаган̣авиноданена самудайаппаха̄нан̃ча дӣпети.
йе ча нам̣ виноденти, те дуттарам̣ огхамимам̣ таранти атин̣н̣апуббам̣ апунаббхава̄йа. етена маггабха̄ванам̣ ниродхасаччхикирийан̃ча дӣпети. йе хи нам̣ килесаган̣ам̣ виноденти, те авассам̣ маггам̣ бха̄венти. на хи маггабха̄ванам̣ вина̄ килесавиноданам̣ аттхи. йе ча маггам̣ бха̄венти, те дуттарам̣ пакатин̃а̄н̣ена ка̄могха̄дим̣ чатуббидхампи огхамимам̣ таранти. маггабха̄вана̄ хи огхатаран̣ам̣. атин̣н̣апуббанти имина̄ дӣгхена аддхуна̄ супинантенапи авӣтиккантапуббам̣. апунаббхава̄йа̄ти нибба̄на̄йа. евамимам̣ чатусаччадӣпикам̣ га̄тхам̣ сун̣анта̄ ‘‘сутва̄ дхаммам̣ дха̄ренти, дхата̄нам̣ дхамма̄нам̣ аттхамупапариккхантӣ’’тиа̄дикам̣ катхам̣ субха̄винийа̄ пан̃н̃а̄йа ануккамама̄на̄ те двепи саха̄йака̄ йаккха̄ га̄тха̄парийоса̄нейева сота̄паттипхале патит̣т̣хахим̣су, па̄са̄дика̄ ча ахесум̣ суван̣н̣аван̣н̣а̄ дибба̄лан̇ка̄равибхӯсита̄ти.
параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа
суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа сӯчиломасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.