2. чӯл̣авагго

4. ман̇галасуттаван̣н̣ана̄

евам̣ ме сутанти ман̇галасуттам̣. ка̄ уппатти? джамбудӣпе кира таттха таттха нагарадва̄расантха̄га̄расабха̄дӣсу маха̄джана̄ саннипатитва̄ хиран̃н̃асуван̣н̣ам̣ датва̄ на̄наппака̄рам̣ сӣта̄харан̣а̄диба̄хиракакатхам̣ катха̄пенти, екека̄ катха̄ чатума̄саччайена нит̣т̣ха̄ти. таттха екадивасам̣ ман̇галакатха̄ самут̣т̣ха̄си – ‘‘ким̣ ну кхо ман̇галам̣, ким̣ дит̣т̣хам̣ ман̇галам̣, сутам̣ ман̇галам̣, мутам̣ ман̇галам̣, ко ман̇галам̣ джа̄на̄тӣ’’ти?

атха дит̣т̣хаман̇галико на̄меко пурисо а̄ха – ‘‘ахам̣ ман̇галам̣ джа̄на̄ми, дит̣т̣хам̣ локе ман̇галам̣, дит̣т̣хам̣ на̄ма абхиман̇галасамматам̣ рӯпам̣. сеййатхидам̣ – идхекаччо ка̄лассева вут̣т̣ха̄йа ча̄такасакун̣ам̣ ва̄ пассати, белувалат̣т̣хим̣ ва̄ габбхиним̣ ва̄ кума̄раке ва̄ алан̇катапат̣ийатте пун̣н̣агхат̣ам̣ ва̄ алларохитамаччхам̣ ва̄ а̄джан̃н̃ам̣ ва̄ а̄джан̃н̃аратхам̣ ва̄ усабхам̣ ва̄ га̄вим̣ ва̄ капилам̣ ва̄, йам̣ ва̄ панан̃н̃ампи кин̃чи еварӯпам̣ абхиман̇галасамматам̣ рӯпам̣ пассати, идам̣ вуччати дит̣т̣хаман̇гала’’нти. тасса вачанам̣ екачче аггахесум̣, екачче на̄ггахесум̣. йе на̄ггахесум̣, те тена саха вивадим̣су.

атха сутаман̇галико на̄меко пурисо а̄ха – ‘‘чаккху на̄метам̣, бхо, сучимпи асучимпи пассати, татха̄ сундарампи асундарампи, мана̄пампи амана̄пампи. йади тена дит̣т̣хам̣ ман̇галам̣ сийа̄, саббампи ман̇галам̣ сийа̄, тасма̄ на дит̣т̣хам̣ ман̇галам̣, апича кхо пана сутам̣ ман̇галам̣, сутам̣ на̄ма абхиман̇галасаммато саддо. сеййатхидам̣ – идхекаччо ка̄лассева вут̣т̣ха̄йа вад̣д̣ха̄ти ва̄ вад̣д̣хама̄на̄ти ва̄ пун̣н̣а̄ти ва̄ пхусса̄ти ва̄ сумана̄ти ва̄ сирӣти ва̄ сиривад̣д̣ха̄ти ва̄ аджджа сунаккхаттам̣ сумухуттам̣ судивасам̣ суман̇галанти еварӯпам̣ ва̄ йам̣кин̃чи абхиман̇галасамматам̣ саддам̣ сун̣а̄ти, идам̣ вуччати сутаман̇гала’’нти. тассапи вачанам̣ екачче аггахесум̣, екачче на̄ггахесум̣. йе на̄ггахесум̣, те тена саха вивадим̣су.

атха мутаман̇галико на̄меко пурисо а̄ха – ‘‘сотампи хи на̄метам̣ бхо са̄дхумпи аса̄дхумпи мана̄пампи амана̄пампи сун̣а̄ти. йади тена сутам̣ ман̇галам̣ сийа̄, саббампи ман̇галам̣ сийа̄, тасма̄ на сутам̣ ман̇галам̣, апича кхо пана мутам̣ ман̇галам̣, мутам̣ на̄ма абхиман̇галасамматам̣ гандхарасапхот̣т̣хаббам̣. сеййатхидам̣ – идхекаччо ка̄лассева вут̣т̣ха̄йа падумагандха̄дипуппхагандхам̣ ва̄ гха̄йати, пхуссадантакат̣т̣хам̣ ва̄ кха̄дати, патхавим̣ ва̄ а̄масати, харитасассам̣ ва̄ аллагомайам̣ ва̄ каччхапам̣ ва̄ тилава̄хам̣ ва̄ пуппхам̣ ва̄ пхалам̣ ва̄ а̄масати, пхуссаматтика̄йа ва̄ самма̄ лимпати, пхуссаса̄т̣акам̣ ва̄ нива̄сети, пхуссавет̣ханам̣ ва̄ дха̄рети, йам̣ ва̄ панан̃н̃ампи кин̃чи еварӯпам̣ абхиман̇галасамматам̣ гандхам̣ ва̄ гха̄йати, расам̣ ва̄ са̄йати, пхот̣т̣хаббам̣ ва̄ пхусати, идам̣ вуччати мутаман̇гала’’нти. тассапи вачанам̣ екачче аггахесум̣, екачче на̄ггахесум̣.

таттха на дит̣т̣хаман̇галико сутамутаман̇галике асаккхи сан̃н̃а̄петум̣. на тесам̣ ан̃н̃атаро итаре две. тесу ча мануссесу йе дит̣т̣хаман̇галикасса вачанам̣ ган̣хим̣су, те ‘‘дит̣т̣хам̣йева ман̇гала’’нти гата̄. йе сутамутаман̇галика̄нам̣ вачанам̣ ган̣хим̣су, те ‘‘сутам̣йева мутам̣йева ман̇гала’’нти гата̄. евамайам̣ ман̇галакатха̄ сакаладжамбудӣпе па̄кат̣а̄ джа̄та̄.

атха сакаладжамбудӣпе манусса̄ гумбагумба̄ хутва̄ ‘‘ким̣ ну кхо ман̇гала’’нти ман̇гала̄ни чинтайим̣су. тесам̣ манусса̄нам̣ а̄раккхадевата̄ там̣ катхам̣ сутва̄ татхева ман̇гала̄ни чинтайим̣су. та̄сам̣ девата̄нам̣ бхуммадевата̄ митта̄ хонти, атха тато сутва̄ бхуммадевата̄пи татхева ман̇гала̄ни чинтайим̣су. та̄сампи девата̄нам̣ а̄ка̄сат̣т̣хадевата̄ митта̄ хонти, а̄ка̄сат̣т̣хадевата̄нам̣ ча̄тумаха̄ра̄джикадевата̄. етенева упа̄йена йа̄ва судассӣдевата̄нам̣ аканит̣т̣хадевата̄ митта̄ хонти, атха тато сутва̄ аканит̣т̣хадевата̄пи татхева гумбагумба̄ хутва̄ ман̇гала̄ни чинтайим̣су. евам̣ дасасахассачаккава̄л̣есу саббаттха ман̇галачинта̄ удапа̄ди. уппанна̄ ча са̄ ‘‘идам̣ ман̇галам̣ идам̣ ман̇гала’’нти виниччхийама̄на̄пи аппатта̄ ева виниччхайам̣ два̄даса васса̄ни ат̣т̣ха̄си. саббе манусса̄ ча дева̄ ча брахма̄но ча т̣хапетва̄ арийаса̄ваке дит̣т̣хасутамутавасена тидха̄ бхинна̄. екопи ‘‘идамева ман̇гала’’нти йатха̄бхуччато нит̣т̣хан̇гато на̄хоси, ман̇галакола̄халам̣ локе уппаджджи.

кола̄халам̣ на̄ма пан̃чавидхам̣ – каппакола̄халам̣, чаккаваттикола̄халам̣, буддхакола̄халам̣, ман̇галакола̄халам̣, монеййакола̄халанти. таттха ка̄ма̄вачарадева̄ муттасира̄ викин̣н̣акеса̄ рудаммукха̄ ассӯни хаттхехи пун̃чхама̄на̄ раттаваттханиваттха̄ ативийа вирӯпавесадха̄рино хутва̄, ‘‘вассасатасахассасса аччайена каппут̣т̣ха̄нам̣ бхависсати. айам̣ локо винассиссати, маха̄самуддо суссиссати, айан̃ча маха̄патхавӣ синеру ча паббатара̄джа̄ уд̣д̣хайхиссати винассиссати, йа̄ва брахмалока̄ локавина̄со бхависсати. меттам̣, ма̄риса̄, бха̄ветха, карун̣ам̣ мудитам̣ упеккхам̣, ма̄риса̄, бха̄ветха, ма̄тарам̣ упат̣т̣хахатха, питарам̣ упат̣т̣хахатха, куле джет̣т̣ха̄пача̄йино хотха, джа̄гаратха ма̄ пама̄даттха̄’’ти мануссапатхе вичаритва̄ а̄роченти. идам̣ каппакола̄халам̣ на̄ма.

ка̄ма̄вачарадева̄йева ‘‘вассасатассаччайена чаккаваттира̄джа̄ локе уппаджджиссатӣ’’ти мануссапатхе вичаритва̄ а̄роченти. идам̣ чаккаваттикола̄халам̣ на̄ма.

суддха̄ва̄са̄ пана дева̄ брахма̄бхаран̣ена алан̇каритва̄ брахмавет̣ханам̣ сӣсе катва̄ пӣтисоманассаджа̄та̄ буддхагун̣ава̄дино ‘‘вассасахассасса аччайена буддхо локе уппаджджиссатӣ’’ти мануссапатхе вичаритва̄ а̄роченти. идам̣ буддхакола̄халам̣ на̄ма.

суддха̄ва̄са̄ ева дева̄ манусса̄нам̣ читтам̣ н̃атва̄ ‘‘два̄дасаннам̣ васса̄нам̣ аччайена самма̄самбуддхо ман̇галам̣ катхессатӣ’’ти мануссапатхе вичаритва̄ а̄роченти. идам̣ ман̇галакола̄халам̣ на̄ма.

суддха̄ва̄са̄ ева дева̄ ‘‘саттаннам̣ васса̄нам̣ аччайена ан̃н̃атаро бхиккху бхагавата̄ саддхим̣ сама̄гамма монеййапат̣ипадам̣ пуччхиссатӣ’’ти мануссапатхе вичаритва̄ а̄роченти. идам̣ монеййакола̄халам̣ на̄ма. имесу пан̃часу кола̄халесу дит̣т̣хаман̇гала̄дивасена тидха̄ бхиннесу девамануссесу идам̣ ман̇галакола̄халам̣ локе уппаджджи.

атха девесу ча мануссесу ча вичинитва̄ вичинитва̄ ман̇гала̄ни алабхама̄несу два̄дасаннам̣ васса̄нам̣ аччайена та̄ватим̣сака̄йика̄ девата̄ сан̇гамма сама̄гамма евам̣ самачинтесум̣ – ‘‘сеййатха̄пи на̄ма, ма̄риса̄, гхараса̄мико антогхараджана̄нам̣, га̄маса̄мико га̄мава̄сӣнам̣, ра̄джа̄ саббаманусса̄нам̣, евамевам̣ айам̣ сакко дева̄наминдо амха̄кам̣ агго ча сет̣т̣хо ча йадидам̣ пун̃н̃ена теджена иссарийена пан̃н̃а̄йа двиннам̣ девалока̄нам̣ адхипати. йам̣нӯна майам̣ саккам̣ дева̄наминдам̣ етаматтхам̣ пуччхеййа̄ма̄’’ти. та̄ саккасса сантикам̣ гантва̄ саккам̣ дева̄наминдам̣ тан̇кхан̣а̄нурӯпанива̄сана̄бхаран̣асассирикасарӣрам̣ ад̣д̣хатеййакот̣иаччхара̄ган̣апаривутам̣ па̄риччхаттакамӯле пан̣д̣укамбалавара̄сане нисиннам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ т̣хатва̄ етадавочум̣ – ‘‘йаггхе, ма̄риса, джа̄неййа̄си, етарахи ман̇галапан̃ха̄ самут̣т̣хита̄, еке дит̣т̣хам̣ ман̇галанти ваданти, еке сутам̣ ман̇галанти ваданти, еке мутам̣ ман̇галанти ваданти. таттха майан̃ча ан̃н̃е ча анит̣т̣хан̇гата̄, са̄дху вата но твам̣ йа̄тха̄вато бйа̄карохӣ’’ти. девара̄джа̄ пакатийа̄пи пан̃н̃ава̄ ‘‘айам̣ ман̇галакатха̄ каттха пат̣хамам̣ самут̣т̣хита̄’’ти а̄ха. ‘‘майам̣ дева ча̄тумаха̄ра̄джика̄нам̣ ассумха̄’’ти а̄хам̣су. тато ча̄тумаха̄ра̄джика̄ а̄ка̄сат̣т̣хадевата̄нам̣, а̄ка̄сат̣т̣хадевата̄ бхуммадевата̄нам̣, бхуммадевата̄ манусса̄раккхадевата̄нам̣, манусса̄раккхадевата̄ ‘‘мануссалоке самут̣т̣хита̄’’ти а̄хам̣су.

атха дева̄наминдо ‘‘самма̄самбуддхо каттха васатӣ’’ти пуччхи. ‘‘мануссалоке, дева̄’’ти а̄хам̣су. ‘‘там̣ бхагавантам̣ кочи пуччхӣ’’ти а̄ха. ‘‘на кочи дева̄’’ти. ‘‘ким̣ ну кхо на̄ма тумхе ма̄риса̄ аггим̣ чхад̣д̣етва̄ кхаджджопанакам̣ уджджа̄летха, йе анавасесаман̇галадесакам̣ там̣ бхагавантам̣ атиккамитва̄ мам̣ пуччхитаббам̣ ман̃н̃атха? а̄гаччхатха, ма̄риса̄, там̣ бхагавантам̣ пуччха̄ма, аддха̄ сассирикам̣ пан̃хабйа̄каран̣ам̣ лабхисса̄ма̄’’ти екам̣ девапуттам̣ а̄н̣а̄песи – ‘‘твам̣ бхагавантам̣ пуччха̄’’ти. со девапутто тан̇кхан̣а̄нурӯпена алан̇ка̄рена атта̄нам̣ алан̇каритва̄ виджджурива виджджотама̄но деваган̣апаривуто джетаванамаха̄виха̄рам̣ а̄гантва̄ бхагавантам̣ абхива̄детва̄ екамантам̣ т̣хатва̄ ман̇галапан̃хам̣ пуччханто га̄тха̄йа аджджхабха̄си. бхагава̄ тасса там̣ пан̃хам̣ виссадждженто имам̣ суттамабха̄си.

таттха евам̣ ме сутантиа̄дӣнаматтхо сан̇кхепато касибха̄радва̄джасуттаван̣н̣ана̄йам̣ вутто, виттха̄рам̣ пана иччхантехи папан̃часӯданийа̄ маджджхимат̣т̣хакатха̄йам̣ вуттанайена гахетаббо. касибха̄радва̄джасутте ча ‘‘магадхесу вихарати даккхин̣а̄гирисмим̣ екана̄л̣а̄йам̣ бра̄хман̣ага̄ме’’ти вуттам̣, идха ‘‘са̄ваттхийам̣ вихарати джетаване ана̄тхапин̣д̣икасса а̄ра̄ме’’ти. тасма̄ ‘‘са̄ваттхийа’’нти имам̣ падам̣ а̄дим̣ катва̄ идха апуббападаван̣н̣анам̣ карисса̄ма.

сеййатхидам̣, са̄ваттхийанти евам̣на̄маке нагаре. там̣ кира саваттхасса на̄ма исино нива̄сат̣т̣ха̄нам̣ ахоси. тасма̄ йатха̄ кусамбасса нива̄со косамбӣ, ка̄кан̣д̣асса нива̄со ка̄кан̣д̣ӣти, евам̣ иттхилин̇гавасена ‘‘са̄ваттхӣ’’ти вуччати. пора̄н̣а̄ пана ван̣н̣айанти – йасма̄ тасмим̣ т̣ха̄не саттхасама̄йоге ‘‘ким̣бхан̣д̣аматтхӣ’’ти пуччхите ‘‘саббаматтхӣ’’ти а̄хам̣су, тасма̄ там̣ вачанамупа̄да̄йа ‘‘са̄ваттхӣ’’ти вуччати. тассам̣ са̄ваттхийам̣. етенасса гочарага̄мо дӣпито хоти. джето на̄ма ра̄джакума̄ро, тена ропитасам̣вад̣д̣хитатта̄ тасса джетасса вананти джетаванам̣, тасмим̣ джетаване. ана̄тха̄нам̣ пин̣д̣о етасмим̣ аттхӣти ана̄тхапин̣д̣ико, тасса ана̄тхапин̣д̣икасса. ана̄тхапин̣д̣икена гахапатина̄ чатупан̣н̣а̄сакот̣ипаричча̄гена нит̣т̣ха̄пита̄ра̄мети аттхо. етенасса паббаджита̄нурӯпанива̄сока̄со дӣпито хоти.

атха̄ти авиччхедаттхе, кхоти адхика̄рантаранидассанаттхе нипа̄то. тена авиччхиннейева таттха бхагавато виха̄ре ‘‘идамадхика̄рантарам̣ удапа̄дӣ’’ти дассети. ким̣ танти? ан̃н̃атара̄ девата̄тиа̄ди. таттха ан̃н̃атара̄ти анийамитаниддесо. са̄ хи на̄маготтато апа̄кат̣а̄, тасма̄ ‘‘ан̃н̃атара̄’’ти вутта̄. дево ева девата̄, иттхипурисаса̄дха̄ран̣аметам̣. идха пана пурисо ева со девапутто, кинту са̄дха̄ран̣ана̄мавасена ‘‘девата̄’’ти вутто.

абхикканта̄йа раттийа̄ти еттха абхиккантасаддо кхайасундара̄бхирӯпааббханумодана̄дӣсу диссати. таттха ‘‘абхикканта̄, бханте, ратти, никкханто пат̣хамо йа̄мо, чиранисинно бхиккхусан̇гхо. уддисату, бхагава̄ бхиккхӯнам̣ па̄тимоккха’’нти евама̄дӣсу (чӯл̣ава. 383; а. ни. 8.20; уда̄. 45) кхайе диссати. ‘‘айам̣ имесам̣ чатуннам̣ пуггала̄нам̣ абхиккантатаро ча пан̣ӣтатаро ча̄’’ти евама̄дӣсу (а. ни. 4.100) сундаре.

‘‘ко ме вандати па̄да̄ни, иддхийа̄ йасаса̄ джалам̣;

абхиккантена ван̣н̣ена, сабба̄ обха̄сайам̣ диса̄’’ти. (ви. ва. 857) –

евама̄дӣсу абхирӯпе. ‘‘абхиккантам̣, бхо готама, абхиккантам̣, бхо готама̄’’ти евама̄дӣсу (а. ни. 2.16; па̄ра̄. 15) аббханумодане. идха пана кхайе. тена абхикканта̄йа раттийа̄, париккхӣн̣а̄йа раттийа̄ти вуттам̣ хоти.

абхиккантаван̣н̣а̄ти еттха абхиккантасаддо абхирӯпе, ван̣н̣асаддо пана чхавитхутикулаваггака̄ран̣асан̣т̣ха̄наппама̄н̣арӯпа̄йатана̄дӣсу диссати. таттха ‘‘суван̣н̣аван̣н̣оси бхагава̄’’ти евама̄дӣсу (ма. ни. 2.399; су. ни. 553) чхавийам̣. ‘‘када̄ сан̃н̃ӯл̣ха̄ пана те, гахапати, име саман̣асса готамасса ван̣н̣а̄’’ти евама̄дӣсу (ма. ни. 2.77) тхутийам̣. ‘‘чатта̄роме, бхо готама, ван̣н̣а̄’’ти евама̄дӣсу (дӣ. ни. 3.115) кулавагге. ‘‘атха кена ну ван̣н̣ена, гандхаттхеноти вуччатӣ’’ти евама̄дӣсу (сам̣. ни. 1.234) ка̄ран̣е. ‘‘махантам̣ хаттхира̄джаван̣н̣ам̣ абхинимминитва̄’’ти евама̄дӣсу (сам̣. ни. 1.138) сан̣т̣ха̄не. ‘‘тайо паттасса ван̣н̣а̄’’ти евама̄дӣсу пама̄н̣е. ‘‘ван̣н̣о гандхо расо оджа̄’’ти евама̄дӣсу рӯпа̄йатане. со идха чхавийам̣ дат̣т̣хаббо. тена абхиккантаван̣н̣а̄ абхирӯпаччхавӣти вуттам̣ хоти.

кевалакаппанти еттха кеваласаддо анавасесайебхуййаабйа̄миссаанатирекадал̣хаттхависам̣йога̄дианекаттхо. татха̄ хисса ‘‘кевалапарипун̣н̣ам̣ парисуддхам̣ брахмачарийа’’нти евама̄дӣсу (дӣ. ни. 1.255; па̄ра̄. 1) анавасесата̄ аттхо. ‘‘кевалакаппа̄ ча ан̇гама̄гадха̄ пахӯтам̣ кха̄данӣйам̣ бходжанӣйам̣ а̄да̄йа упасан̇камиссантӣ’’ти евама̄дӣсу (маха̄ва. 43) йебхуййата̄. ‘‘кеваласса дуккхаккхандхасса самудайо хотӣ’’ти евама̄дӣсу (вибха. 225) абйа̄миссата̄. ‘‘кевалам̣ саддха̄маттакам̣ нӯна айама̄йасма̄’’ти евама̄дӣсу (маха̄ва. 244) анатиреката̄. ‘‘а̄йасмато бханте ануруддхасса ба̄хико на̄ма саддхивиха̄рико кевалакаппам̣ сан̇гхабхеда̄йа т̣хито’’ти евама̄дӣсу (а. ни. 4.243) дал̣хаттхата̄. ‘‘кевалӣ вуситава̄ уттамапурисоти вуччатӣ’’ти евама̄дӣсу (сам̣. ни. 3.57) висам̣його. идха панасса анавасесато аттхо адхиппето.

каппасаддо пана̄йам̣ абхисаддаханавоха̄рака̄лапан̃н̃аттичхеданавикаппалесасамантабха̄ва̄дианекаттхо. татха̄ хисса ‘‘окаппанийаметам̣ бхото готамасса, йата̄ там̣ арахато самма̄самбуддхасса̄’’ти евама̄дӣсу (ма. ни. 1.387) абхисаддаханаматтхо. ‘‘ануджа̄на̄ми, бхиккхаве, пан̃чахи саман̣акаппехи пхалам̣ парибхун̃джиту’’нти евама̄дӣсу (чӯл̣ава. 250) воха̄ро. ‘‘йена судам̣ ниччакаппам̣ вихара̄мӣ’’ти евама̄дӣсу (ма. ни. 1.387) ка̄ло. ‘‘ичча̄йасма̄ каппо’’ти евама̄дӣсу (су. ни. 1098; чӯл̣ани. каппама̄н̣авапуччха̄ 117) пан̃н̃атти. ‘‘алан̇като каппитакесамассӯ’’ти евама̄дӣсу (джа̄. 2.22.1368) чхеданам̣. ‘‘каппати дван̇гулакаппо’’ти евама̄дӣсу (чӯл̣ава. 446) викаппо. ‘‘аттхи каппо нипаджджиту’’нти евама̄дӣсу (а. ни. 8.80) лесо. ‘‘кевалакаппам̣ вел̣уванам̣ обха̄сетва̄’’ти евама̄дӣсу (сам̣. ни. 1.94) самантабха̄во. идха панасса самантабха̄во аттхоти адхиппето. йато кевалакаппам̣ джетавананти еттха анавасесам̣ самантато джетавананти еваматтхо дат̣т̣хаббо.

обха̄сетва̄ти а̄бха̄йа пхаритва̄, чандима̄ вийа сӯрийо вийа ча екобха̄сам̣ екападжджотам̣ каритва̄ти аттхо.

йена бхагава̄ тенупасан̇камӣти бхумматтхе каран̣авачанам̣, йато йаттха бхагава̄, таттха упасан̇камӣти еваметтха аттхо дат̣т̣хаббо. йена ва̄ ка̄ран̣ена бхагава̄ девамануссехи упасан̇камитаббо, тенева ка̄ран̣ена упасан̇камӣти евампеттха аттхо дат̣т̣хаббо. кена ча ка̄ран̣ена бхагава̄ упасан̇камитаббо? на̄наппака̄рагун̣ависеса̄дхигама̄дхиппа̄йена са̄дупхалӯпабхога̄дхиппа̄йена диджаган̣ехи ниччапхалитамаха̄руккхо вийа. упасан̇камӣти ча гата̄ти вуттам̣ хоти. упасан̇камитва̄ти упасан̇каманапарийоса̄надӣпанам̣. атха ва̄ евам̣ гата̄ тато а̄саннатарам̣ т̣ха̄нам̣ бхагавато самӣпасан̇кха̄там̣ гантва̄типи вуттам̣ хоти. бхагавантам̣ абхива̄детва̄ти бхагавантам̣ вандитва̄ пан̣амитва̄ намасситва̄.

екамантанти бха̄ванапум̣саканиддесо, екока̄сам̣ екапассанти вуттам̣ хоти. бхумматтхе ва̄ упайогавачанам̣. ат̣т̣ха̄сӣти нисаджджа̄дипат̣иккхепо, т̣ха̄нам̣ каппеси, т̣хита̄ ахосӣти аттхо.

катхам̣ т̣хита̄ пана са̄ екамантам̣ т̣хита̄ ахӯти?

‘‘на паччхато на пурато, на̄пи а̄саннадӯрато;

на каччхе нопи пат̣ива̄те, на ча̄пи он̣атун̣н̣ате;

име досе виваджджетва̄, екамантам̣ т̣хита̄ ахӯ’’ти.

касма̄ пана̄йам̣ ат̣т̣ха̄си ева, на нисӣдӣти? лахум̣ ниваттитука̄мата̄йа. девата̄ хи кан̃чидева аттхавасам̣ пат̣ичча сучипурисо вийа ваччат̣т̣ха̄нам̣ мануссалокам̣ а̄гаччханти. пакатийа̄ панета̄сам̣ йоджанасатато пабхути мануссалоко дуггандхата̄йа пат̣икӯло хоти, на таттха абхираманти. тена са̄ а̄гатакиччам̣ катва̄ лахум̣ ниваттитука̄мата̄йа на нисӣди. йасса ча гамана̄диирийа̄патхапариссамасса виноданаттхам̣ нисӣданти, со дева̄нам̣ париссамо наттхи, тасма̄пи на нисӣди. йе ча маха̄са̄вака̄ бхагавантам̣ парива̄ретва̄ т̣хита̄, те патима̄неси, тасма̄пи на нисӣди. апича бхагавати га̄равенева на нисӣди. дева̄нан̃хи нисӣдитука̄ма̄нам̣ а̄санам̣ ниббаттати, там̣ аниччхама̄на̄ нисаджджа̄йа читтампи акатва̄ екамантам̣ ат̣т̣ха̄си.

екамантам̣ т̣хита̄ кхо са̄ девата̄ти евам̣ имехи ка̄ран̣ехи екамантам̣ т̣хита̄ кхо са̄ девата̄. бхагавантам̣ га̄тха̄йа аджджхабха̄сӣти бхагавантам̣ га̄тха̄йа аккхарападанийамитагантхитена вачанена абха̄сӣти аттхо.

261. таттха бахӯти анийамитасан̇кхйа̄ниддесо. тена анекасата̄ анекасахасса̄ анекасатасахасса̄ти вуттам̣ хоти. диббантӣти дева̄, пан̃чахи ка̄магун̣ехи кӣл̣анти, аттано ва̄ сирийа̄ джотантӣти аттхо. апича тивидха̄ дева̄ саммутиупапаттивисуддхивасена. йатха̄ха –

‘‘дева̄ти тайо дева̄ саммутидева̄, упапаттидева̄, висуддхидева̄. таттха саммутидева̄ на̄ма ра̄джа̄но, девийо, ра̄джакума̄ра̄. упапаттидева̄ на̄ма ча̄тумаха̄ра̄джике деве упа̄да̄йа тадуттаридева̄. висуддхидева̄ на̄ма араханто вуччантӣ’’ти (чӯл̣ани. дхотакама̄н̣авапуччха̄ниддеса 32, па̄ра̄йана̄нугӣтига̄тха̄ниддеса 119).

тесу идха упапаттидева̄ адхиппета̄. мануно апачча̄ти манусса̄. пора̄н̣а̄ пана бхан̣анти – манасса уссанната̄йа манусса̄. те джамбудӣпака̄, апарагойа̄нака̄, уттаракурука̄, пуббавидехака̄ти чатуббидха̄. идха джамбудӣпака̄ адхиппета̄. ман̇галанти имехи сатта̄ти ман̇гала̄ни, иддхим̣ вуддхин̃ча па̄пун̣антӣти аттхо. ачинтайунти чинтесум̣. а̄кан̇кхама̄на̄ти иччхама̄на̄ паттхайама̄на̄ пихайама̄на̄. соттха̄нанти соттхибха̄вам̣, саббесам̣ дит̣т̣хадхаммикасампара̄йика̄нам̣ собхана̄нам̣ сундара̄нам̣ калйа̄н̣а̄нам̣ дхамма̄наматтхитанти вуттам̣ хоти. брӯхӣти десехи пака̄сехи а̄чиккха вивара вибхаджа утта̄нӣкарохи. ман̇галанти иддхика̄ран̣ам̣ вуддхика̄ран̣ам̣ саббасампаттика̄ран̣ам̣. уттаманти висит̣т̣хам̣ паварам̣ саббалокахитасукха̄ваханти айам̣ га̄тха̄йа анупуббападаван̣н̣ана̄.

айам̣ пана пин̣д̣аттхо – со девапутто дасасахассачаккава̄л̣есу девата̄ ман̇галапан̃хам̣ сотука̄мата̄йа имасмим̣ екачаккава̄л̣е саннипатитва̄ екава̄лаггакот̣иока̄саматте дасапи вӣсампи тим̣сампи чатта̄лӣсампи пан̃н̃а̄сампи сат̣т̣хипи саттатипи асӣтипи сукхуматтабха̄ве нимминитва̄ саббадевама̄рабрахма̄но сирийа̄ ча теджаса̄ ча адхигайха вирочама̄нам̣ пан̃н̃аттаварабуддха̄сане нисиннам̣ бхагавантам̣ парива̄ретва̄ т̣хита̄ дисва̄ тасмим̣ ча самайе ана̄гата̄нампи сакаладжамбудӣпака̄нам̣ манусса̄нам̣ четаса̄ четопаривитаккаман̃н̃а̄йа саббадеваманусса̄нам̣ вичикиччха̄салласамуддхаран̣аттхам̣ а̄ха – ‘‘бахӯ дева̄ манусса̄ ча, ман̇гала̄ни ачинтайум̣, а̄кан̇кхама̄на̄ соттха̄нам̣ аттано соттхибха̄вам̣ иччханта̄, брӯхи ман̇галамуттамам̣, тесам̣ дева̄нам̣ ануматийа̄ манусса̄нан̃ча ануггахена майа̄ пут̣т̣хо сама̄но йам̣ саббесамева амха̄кам̣ екантахитасукха̄ваханато уттамам̣ ман̇галам̣, там̣ но анукампам̣ упа̄да̄йа брӯхи бхагава̄’’ти.

262. еваметам̣ девапуттасса вачанам̣ сутва̄ бхагава̄ ‘‘асевана̄ ча ба̄ла̄на’’нти га̄тхама̄ха. таттха асевана̄ти абхаджана̄ апайирупа̄сана̄. ба̄ла̄нанти баланти ассасантӣти ба̄ла̄, ассаситапассаситаматтена джӣванти, на пан̃н̃а̄джӣвитена̄ти адхиппа̄йо. тесам̣ ба̄ла̄нам̣ пан̣д̣ита̄нанти пан̣д̣антӣти пан̣д̣ита̄, сандит̣т̣хикасампара̄йикесу аттхесу н̃а̄н̣агатийа̄ гаччхантӣти адхиппа̄йо. тесам̣ пан̣д̣ита̄нам̣. севана̄ти бхаджана̄ пайирупа̄сана̄ там̣саха̄йата̄ там̣сампаван̇ката̄. пӯджа̄ти сакка̄рагарука̄рама̄нанавандана̄. пӯджанеййа̄нанти пӯджа̄раха̄нам̣. етам̣ ман̇галамуттаманти йа̄ ча ба̄ла̄нам̣ асевана̄, йа̄ ча пан̣д̣ита̄нам̣ севана̄, йа̄ ча пӯджанеййа̄нам̣ пӯджа̄, там̣ саббам̣ сампин̣д̣етва̄ а̄ха етам̣ ман̇галамуттаманти. йам̣ тайа̄ пут̣т̣хам̣ ‘‘брӯхи ман̇галамуттама’’нти, еттха та̄ва етам̣ ман̇галамуттаманти ган̣ха̄хӣти вуттам̣ хоти. айаметисса̄ га̄тха̄йа падаван̣н̣ана̄.

аттхаван̣н̣ана̄ панасса̄ евам̣ ведитабба̄ – еваметам̣ девапуттасса вачанам̣ сутва̄ бхагава̄ имам̣ га̄тхама̄ха. таттха йасма̄ чатуббидха̄ катха̄ пуччхитакатха̄, апуччхитакатха̄, са̄нусандхикатха̄, ананусандхикатха̄ти. таттха ‘‘пуччха̄ми там̣, готама, бхӯрипан̃н̃ам̣, катхам̣каро са̄вако са̄дху хотӣ’’ти (су. ни. 378) ча, ‘‘катхам̣ ну твам̣, ма̄риса, огхаматарӣ’’ти (сам̣. ни. 1.1) ча евама̄дӣсу пуччхитена катхика̄ пуччхитакатха̄. ‘‘йам̣ паре сукхато а̄ху, тадарийа̄ а̄ху дуккхато’’ти евама̄дӣсу (су. ни. 767) апуччхитена аттаджджха̄сайавасенева катхита̄ апуччхитакатха̄. сабба̄пи буддха̄нам̣ катха̄ ‘‘санида̄на̄хам̣, бхиккхаве, дхаммам̣ десемӣ’’ти (а. ни. 3.126; катха̄. 806) вачанато са̄нусандхикатха̄. ананусандхикатха̄ имасмим̣ са̄сане наттхи. евамета̄су катха̄су айам̣ девапуттена пуччхитена бхагавата̄ катхитатта̄ пуччхитакатха̄. пуччхитакатха̄йан̃ча йатха̄ чхеко пурисо кусало маггасса, кусало амаггасса, маггам̣ пут̣т̣хо пат̣хамам̣ виджахитаббам̣ а̄чиккхитва̄ паччха̄ гахетаббам̣ а̄чиккхати – ‘‘асукасмим̣ на̄ма т̣ха̄не дведха̄патхо хоти, таттха ва̄мам̣ мун̃читва̄ даккхин̣ам̣ ган̣хатха̄’’ти, евам̣ севитабба̄севитаббесу асевитаббам̣ а̄чиккхитва̄ севитаббам̣ а̄чиккхати. бхагава̄ ча маггакусалапурисасадисо. йатха̄ха –

‘‘пурисо маггакусалоти кхо, тисса, татха̄гатассетам̣ адхивачанам̣ арахато самма̄самбуддхасса̄’’ти (сам̣. ни. 3.84).

со хи кусало имасса локасса, кусало парасса локасса, кусало маччудхеййасса, кусало амаччудхеййасса, кусало ма̄радхеййасса, кусало ама̄радхеййасса̄ти. тасма̄ пат̣хамам̣ асевитаббам̣ а̄чиккхитва̄ севитаббам̣ а̄чиккханто а̄ха – ‘‘асевана̄ ча ба̄ла̄нам̣, пан̣д̣ита̄нан̃ча севана̄’’ти. виджахитаббамагго вийа хи пат̣хамам̣ ба̄ла̄ на севитабба̄ на пайирупа̄ситабба̄, тато гахетаббамагго вийа пан̣д̣ита̄ севитабба̄ пайирупа̄ситабба̄ти.

касма̄ пана бхагавата̄ ман̇галам̣ катхентена пат̣хамам̣ ба̄ла̄нам̣ асевана̄ пан̣д̣ита̄нан̃ча севана̄ катхита̄ти? вуччате – йасма̄ имам̣ дит̣т̣ха̄дӣсу ман̇галадит̣т̣хим̣ ба̄ласевана̄йа деваманусса̄ ган̣хим̣су, са̄ ча аман̇галам̣, тасма̄ несам̣ там̣ идхалокаттхапаралокаттхабхан̃джакам̣ акалйа̄н̣амиттасам̣саггам̣ гарахантена убхайалокаттхаса̄дхакан̃ча калйа̄н̣амиттасам̣саггам̣ пасам̣сантена бхагавата̄ пат̣хамам̣ ба̄ла̄нам̣ асевана̄ пан̣д̣ита̄нан̃ча севана̄ катхита̄ти.

таттха ба̄ла̄ на̄ма йе кечи па̄н̣а̄типа̄та̄диакусалакаммапатхасаманна̄гата̄ сатта̄. те тӣха̄ка̄рехи джа̄нитабба̄. йатха̄ха – ‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, ба̄ласса ба̄лалаккхан̣а̄нӣ’’ти (а. ни. 3.3; ма. ни. 3.246) суттам̣. апича пӯран̣акассапа̄дайо чха саттха̄ро девадаттакока̄ликакат̣амодакатиссакхан̣д̣адевийа̄путтасамуддадаттачин̃чама̄н̣авика̄дайо атӣтака̄ле ча дӣгхавидасса бха̄та̄ти име ан̃н̃е ча еварӯпа̄ сатта̄ ба̄ла̄ти ведитабба̄.

те аггипадиттамива ан̇га̄рам̣ аттана̄ дуггахитена атта̄нан̃ча аттано вачанака̄раке ча вина̄сенти, йатха̄ дӣгхавидасса бха̄та̄ чатубуддхантарам̣ сат̣т̣хийоджанаматтена аттабха̄вена утта̄но патито маха̄нирайе паччати, йатха̄ ча тасса дит̣т̣хим̣ абхиручика̄ни пан̃ча куласата̄ни тассева сахабйатам̣ упапанна̄ни нирайе паччанти. вуттам̣ хетам̣ –

‘‘сеййатха̄пи, бхиккхаве, нал̣а̄га̄ра̄ ва̄ тин̣а̄га̄ра̄ ва̄ агги мутто кӯт̣а̄га̄ра̄нипи д̣ахати уллитта̄валитта̄ни нива̄та̄ни пхуситаггал̣а̄ни пихитава̄тапа̄на̄ни, евамева кхо, бхиккхаве, йа̄ни ка̄ничи бхайа̄ни уппаджджанти, сабба̄ни та̄ни ба̄лато уппаджджанти, но пан̣д̣итато. йе кечи упаддава̄ уппаджджанти…пе… йе кечи упасагга̄…пе… но пан̣д̣итато. ити кхо, бхиккхаве, саппат̣ибхайо ба̄ло, аппат̣ибхайо пан̣д̣ито. саупаддаво ба̄ло, анупаддаво пан̣д̣ито, саупасагго ба̄ло, анупасагго пан̣д̣ито’’ти (а. ни. 3.1).

апича пӯтимаччхасадисо ба̄ло, пӯтимаччхабандхапаттапут̣асадисо хоти тадупасевӣ, чхад̣д̣анӣйатам̣ джигуччханӣйатан̃ча а̄паджджати вин̃н̃ӯнам̣. вуттан̃четам̣ –

‘‘пӯтимаччхам̣ кусаггена, йо наро упанайхати;

куса̄пи пӯтӣ ва̄йанти, евам̣ ба̄лӯпасевана̄’’ти. (итиву. 76; джа̄. 1.15.183; 2.22.1257);

акиттипан̣д̣ито ча̄пи саккена дева̄наминдена варе диййама̄не евама̄ха –

‘‘ба̄лам̣ на пассе на сун̣е, на ча ба̄лена сам̣васе;

ба̄леналла̄пасалла̄пам̣, на каре на ча рочайе.

‘‘кинну те акарам̣ ба̄ло, вада кассапа ка̄ран̣ам̣;

кена кассапа ба̄ласса, дассанам̣ на̄бхикан̇кхаси.

‘‘анайам̣ найати думмедхо, адхура̄йам̣ нийун̃джати;

дуннайо сеййасо хоти, самма̄ вутто пакуппати;

винайам̣ со на джа̄на̄ти, са̄дху тасса адассана’’нти. (джа̄. 1.13.90-92);

евам̣ бхагава̄ сабба̄ка̄рена ба̄лӯпасеванам̣ гараханто ба̄ла̄нам̣ асеванам̣ ‘‘ман̇гала’’нти ватва̄ ида̄ни пан̣д̣итасеванам̣ пасам̣санто ‘‘пан̣д̣ита̄нан̃ча севана̄ ман̇гала’’нти а̄ха. таттха пан̣д̣ита̄ на̄ма йе кечи па̄н̣а̄типа̄та̄вераман̣иа̄дидасакусалакаммапатхасаманна̄гата̄ сатта̄, те тӣха̄ка̄рехи джа̄нитабба̄. йатха̄ха – ‘‘тӣн̣има̄ни, бхиккхаве, пан̣д̣итасса пан̣д̣италаккхан̣а̄нӣ’’ти (а. ни. 3.3; ма. ни. 3.253) вуттам̣. апича буддхапаччекабуддхаасӣтимаха̄са̄вака̄ ан̃н̃е ча татха̄гатасса са̄вака̄ сунеттамаха̄говиндавидхурасарабхан̇гамахосадхасутасоманимира̄джа- айогхаракума̄раакиттипан̣д̣ита̄дайо ча пан̣д̣ита̄ти ведитабба̄.

те бхайе вийа раккха̄, андхака̄ре вийа падӣпо, кхуппипа̄са̄дидуккха̄бхибхаве вийа аннапа̄на̄дипат̣ила̄бхо, аттано вачанакара̄нам̣ саббабхайаупаддавӯпасаггавиддхам̣санасаматтха̄ хонти. татха̄ хи татха̄гатам̣ а̄гамма асан̇кхйеййа̄ апарима̄н̣а̄ деваманусса̄ а̄саваккхайам̣ патта̄, брахмалоке патит̣т̣хита̄, девалоке патит̣т̣хита̄, сугатилоке уппанна̄. са̄рипуттаттхере читтам̣ паса̄детва̄ чатӯхи паччайехи тхерам̣ упат̣т̣хахитва̄ асӣти куласахасса̄ни сагге ниббатта̄ни. татха̄ маха̄моггалла̄намаха̄кассапаппабхутӣсу саббамаха̄са̄вакесу, сунеттасса саттхуно са̄вака̄ аппекачче брахмалоке уппаджджим̣су, аппекачче параниммитавасаваттӣнам̣ дева̄нам̣ сахабйатам̣…пе… аппекачче гахапатимаха̄са̄лакула̄нам̣ сахабйатам̣ упападжджим̣су. вуттан̃четам̣ –

‘‘наттхи, бхиккхаве, пан̣д̣итато бхайам̣, наттхи пан̣д̣итато упаддаво, наттхи пан̣д̣итато упасагго’’ти (а. ни. 3.1).

апича тагарама̄ла̄дигандхабхан̣д̣асадисо пан̣д̣ито, тагарама̄ла̄дигандхабхан̣д̣апаливет̣ханапаттасадисо хоти тадупасевӣ, бха̄ванӣйатам̣ манун̃н̃атан̃ча а̄паджджати вин̃н̃ӯнам̣. вуттан̃четам̣ –

‘‘тагаран̃ча пала̄сена, йо наро упанайхати;

патта̄пи сурабхӣ ва̄йанти, евам̣ дхӣрӯпасевана̄’’ти. (итиву. 76; джа̄. 1.15.184; 2.22.1258);

акиттипан̣д̣ито ча̄пи саккена дева̄наминдена варе диййама̄не евама̄ха –

‘‘дхӣрам̣ пассе сун̣е дхӣрам̣, дхӣрена саха сам̣васе;

дхӣреналла̄пасалла̄пам̣, там̣ каре тан̃ча рочайе.

‘‘кинну те акарам̣ дхӣро, вада кассапа ка̄ран̣ам̣;

кена кассапа дхӣрасса, дассанам̣ абхикан̇кхаси.

‘‘найам̣ найати медха̄вӣ, адхура̄йам̣ на йун̃джати;

сунайо сеййасо хоти, самма̄ вутто на куппати;

винайам̣ со паджа̄на̄ти, са̄дху тена сама̄гамо’’ти. (джа̄. 1.13.94-96);

евам̣ бхагава̄ сабба̄ка̄рена пан̣д̣итасеванам̣ пасам̣санто, пан̣д̣ита̄нам̣ севанам̣ ‘‘ман̇гала’’нти ватва̄ ида̄ни та̄йа ба̄ла̄нам̣ асевана̄йа пан̣д̣ита̄нам̣ севана̄йа ча анупуббена пӯджанеййабха̄вам̣ упагата̄нам̣ пӯджам̣ пасам̣санто ‘‘пӯджа̄ ча пӯджанеййа̄нам̣ етам̣ ман̇галамуттама’’нти а̄ха. таттха пӯджанеййа̄ на̄ма саббадосавирахитатта̄ саббагун̣асаманна̄гататта̄ ча буддха̄ бхагаванто, тато паччха̄ паччекабуддха̄ арийаса̄вака̄ ча. тесан̃хи пӯджа̄ аппака̄пи дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа хоти, суманама̄ла̄ка̄рамаллика̄дайо четтха нидассанам̣.

таттхекам̣ нидассанаматтам̣ бхан̣а̄ма. бхагава̄ кира екадивасам̣ пуббан̣хасамайам̣ нива̄сетва̄ паттачӣварама̄да̄йа ра̄джагахам̣ пин̣д̣а̄йа па̄виси. атха кхо суманама̄ла̄ка̄ро ран̃н̃о ма̄гадхасса сенийасса бимбиса̄расса пуппха̄ни гахетва̄ гаччханто аддаса бхагавантам̣ нагарадва̄рам̣ ануппаттам̣ па̄са̄дикам̣ паса̄данӣйам̣ дваттим̣самаха̄пурисалаккхан̣а̄сӣта̄нубйан̃джанапат̣иман̣д̣итам̣ буддхасирийа̄ джалантам̣. дисва̄насса етадахоси – ‘‘ра̄джа̄ пуппха̄ни гахетва̄ сатам̣ ва̄ сахассам̣ ва̄ дадеййа, тан̃ча идхалокаматтамева сукхам̣ бхавеййа, бхагавато пана пӯджа̄ аппамеййаасан̇кхйеййапхала̄ дӣгхараттам̣ хитасукха̄ваха̄ хоти. ханда̄хам̣ имехи пуппхехи бхагавантам̣ пӯджемӣ’’ти пасанначитто екам̣ пуппхамут̣т̣хим̣ гахетва̄ бхагавато пат̣имукхам̣ кхипи, пуппха̄ни а̄ка̄сена гантва̄ бхагавато упари ма̄ла̄вита̄нам̣ хутва̄ ат̣т̣хам̣су. ма̄ла̄ка̄ро там̣ а̄нубха̄вам̣ дисва̄ пасаннатарачитто пуна екам̣ пуппхамут̣т̣хим̣ кхипи, та̄ни гантва̄ ма̄ла̄кан̃чуко хутва̄ ат̣т̣хам̣су. евам̣ ат̣т̣ха пуппхамут̣т̣хийо кхипи, та̄ни гантва̄ пуппхакӯт̣а̄га̄рам̣ хутва̄ ат̣т̣хам̣су. бхагава̄ антокӯт̣а̄га̄ре вийа ахоси, маха̄джанака̄йо саннипати. бхагава̄ ма̄ла̄ка̄рам̣ пассанто ситам̣ па̄тва̄ка̄си. а̄нандаттхеро ‘‘на буддха̄ ахету аппаччайа̄ ситам̣ па̄тукаронтӣ’’ти ситака̄ран̣ам̣ пуччхи. бхагава̄ а̄ха – ‘‘есо, а̄нанда, ма̄ла̄ка̄ро имисса̄ пӯджа̄йа а̄нубха̄вена сатасахассакаппе девесу ча мануссесу ча сам̣саритва̄ парийоса̄не суманиссаро на̄ма паччекабуддхо бхависсатӣ’’ти. вачанапарийоса̄не ча дхаммадесанаттхам̣ имам̣ га̄тхам̣ абха̄си –

‘‘тан̃ча каммам̣ катам̣ са̄дху, йам̣ катва̄ на̄нутаппати;

йасса патӣто сумано, випа̄кам̣ пат̣исеватӣ’’ти. (дха. па. 68);

га̄тха̄парийоса̄не чатура̄сӣтийа̄ па̄н̣асахасса̄нам̣ дхамма̄бхисамайо ахоси, евам̣ аппака̄пи тесам̣ пӯджа̄ дӣгхараттам̣ хита̄йа сукха̄йа хотӣти ведитабба̄. са̄ ча а̄мисапӯджа̄ва ко пана ва̄до пат̣ипаттипӯджа̄йа. йато йе кулапутта̄ саран̣агаманена сиккха̄падапат̣иггахан̣ена упосатхан̇гасама̄да̄нена чатупа̄рисуддхисӣла̄дӣхи ча аттано гун̣ехи бхагавантам̣ пӯдженти, ко тесам̣ пӯджа̄йа пхалам̣ ван̣н̣айиссати. те хи татха̄гатам̣ парама̄йа пӯджа̄йа пӯджентӣти вутта̄. йатха̄ха –

‘‘йо кхо, а̄нанда, бхиккху ва̄ бхиккхунӣ ва̄ упа̄сако ва̄ упа̄сика̄ ва̄ дхамма̄нудхаммапат̣ипанно вихарати са̄мӣчиппат̣ипанно анудхаммача̄рӣ, со татха̄гатам̣ саккароти гарум̣ кароти ма̄нети пӯджети апачийати парама̄йа пӯджа̄йа̄’’ти.

етена̄нуса̄рена паччекабуддхаарийаса̄вака̄нампи пӯджа̄йа хитасукха̄вахата̄ ведитабба̄.

апича гахат̣т̣ха̄нам̣ канит̣т̣хасса джет̣т̣хо бха̄та̄пи бхагинӣпи пӯджанеййа̄, путтасса ма̄та̄питаро, кулавадхӯнам̣ са̄микасассусасура̄ти евампеттха пӯджанеййа̄ ведитабба̄. етесампи хи пӯджа̄ кусаладхаммасан̇кха̄татта̄ а̄йуа̄дивад̣д̣хихетутта̄ ча ман̇галамева. вуттан̃хетам̣ –

‘‘те маттеййа̄ бхависсанти петтеййа̄ са̄ман̃н̃а̄ брахман̃н̃а̄ куле джет̣т̣ха̄пача̄йино, идам̣ кусалам̣ дхаммам̣ сама̄да̄йа ваттиссанти. те тесам̣ кусала̄нам̣ дхамма̄нам̣ сама̄да̄нахету а̄йуна̄пи вад̣д̣хиссанти, ван̣н̣енапи вад̣д̣хиссантӣ’’тиа̄ди.

еваметисса̄ га̄тха̄йа ба̄ла̄нам̣ асевана̄ пан̣д̣ита̄нам̣ севана̄ пӯджанеййа̄нам̣ пӯджа̄ти тӣн̣и ман̇гала̄ни вутта̄ни. таттха ба̄ла̄нам̣ асевана̄ ба̄ласеванапаччайабхайа̄дипаритта̄н̣ена убхайалокахитахетутта̄ пан̣д̣ита̄нам̣ севана̄ пӯджанеййа̄нам̣ пӯджа̄ ча та̄сам̣ пхалавибхӯтиван̣н̣ана̄йам̣ вуттанайенева нибба̄насугатихетутта̄ ‘‘ман̇гала’’нти ведитабба̄. ито парам̣ ту ма̄тикам̣ адассетва̄ ева йам̣ йаттха ман̇галам̣, там̣ ваваттхапесса̄ма, тасса ча ман̇галаттам̣ вибха̄вайисса̄ма̄ти.

нит̣т̣хита̄ асевана̄ ча ба̄ла̄нанти имисса̄ га̄тха̄йа аттхаван̣н̣ана̄.

263. евам̣ бхагава̄ ‘‘брӯхи ман̇галамуттама’’нти екам̣ аджджхеситопи аппам̣ йа̄чито бахуда̄йако ул̣а̄рапурисо вийа ека̄йа га̄тха̄йа тӣн̣и ман̇гала̄ни ватва̄ тато уттарипи девата̄нам̣ сотука̄мата̄йа ман̇гала̄нан̃ча аттхита̄йа йесам̣ йесам̣ йам̣ йам̣ анукӯлам̣, те те сатте таттха таттха ман̇гале нийоджетука̄мата̄йа ча ‘‘патирӯпадесава̄со ча̄’’тиа̄дӣхи га̄тха̄хи пунапи анека̄ни ман̇гала̄ни ваттума̄раддхо.

таттха пат̣хамага̄тха̄йа та̄ва патирӯпоти ануччхавико. десоти га̄мопи нигамопи нагарампи джанападопи йо кочи сатта̄нам̣ нива̄сока̄со. ва̄соти таттха нива̄со. пуббети пура̄ атӣта̄су джа̄тӣсу. катапун̃н̃ата̄ти упачитакусалата̄. атта̄ти читтам̣ вуччати, сакало ва̄ аттабха̄во. самма̄пан̣идхӣти тасса аттано самма̄ пан̣идха̄нам̣ нийун̃джанам̣, т̣хапананти вуттам̣ хоти. сесам̣ вуттанайамева̄ти айаметтха падаван̣н̣ана̄.

аттхаван̣н̣ана̄ пана евам̣ ведитабба̄ патирӯпадесо на̄ма йаттха чатассо париса̄ вихаранти, да̄на̄дӣни пун̃н̃акирийа̄ваттхӯни ваттанти, наван̇гам̣ саттху са̄санам̣ диппати. таттха нива̄со сатта̄нам̣ пун̃н̃акирийа̄йа паччайатта̄ ‘‘ман̇гала’’нти вуччати. сӣхал̣адӣпапавит̣т̣хакеват̣т̣а̄дайо четтха нидассанам̣.

апаро найо – патирӯпадесо на̄ма бхагавато бодхиман̣д̣аппадесо, дхаммачаккаппаваттитаппадесо, два̄дасайоджана̄йа париса̄йа маджджхе саббатиттхийаматам̣ бхиндитва̄ йамакапа̄т̣иха̄рийадасситакан̣д̣амбаруккхамӯлаппадесо, девороханаппадесо, йо ва̄ панан̃н̃опи са̄ваттхира̄джагаха̄дибуддха̄дива̄саппадесо. таттха нива̄со сатта̄нам̣ чхаануттарийапат̣ила̄бхапаччайато ‘‘ман̇гала’’нти вуччати.

апаро найо – пураттхима̄йа диса̄йа каджан̇галам̣ на̄ма нигамо, тасса апарена маха̄са̄ла̄, тато парам̣ паччантима̄ джанапада̄, орато маджджхе. даккхин̣апураттхима̄йа диса̄йа саллаватӣ на̄ма надӣ, тато парам̣ паччантима̄ джанапада̄, орато маджджхе. даккхин̣а̄йа диса̄йа сетакан̣н̣икам̣ на̄ма нигамо, тато парам̣ паччантима̄ джанапада̄, орато маджджхе. паччхима̄йа диса̄йа тхӯн̣ам̣ на̄ма бра̄хман̣ага̄мо, тато парам̣ паччантима̄ джанапада̄, орато маджджхе. уттара̄йа диса̄йа усираддхаджо на̄ма паббато, тато парам̣ паччантима̄ джанапада̄, орато маджджхе (маха̄ва. 259). айам̣ маджджхимаппадесо а̄йа̄мена тӣн̣и йоджанасата̄ни, виттха̄рена ад̣д̣хатеййа̄ни, париккхепена навайоджанасата̄ни хонти, есо патирӯпадесо на̄ма.

еттха чатуннам̣ маха̄дӣпа̄нам̣ двисахасса̄нам̣ париттадӣпа̄нан̃ча иссарийа̄дхипаччака̄рака̄ чаккаваттӣ уппаджджанти, екам̣ асан̇кхйеййам̣ каппасатасахассан̃ча па̄рамийо пӯретва̄ са̄рипуттамаха̄моггалла̄на̄дайо маха̄са̄вака̄ уппаджджанти, две асан̇кхйеййа̄ни каппасатасахассан̃ча па̄рамийо пӯретва̄ паччекабуддха̄, чатта̄ри ат̣т̣ха сол̣аса ва̄ асан̇кхйеййа̄ни каппасатасахассан̃ча па̄рамийо пӯретва̄ самма̄самбуддха̄ ча уппаджджанти. таттха сатта̄ чаккаваттиран̃н̃о ова̄дам̣ гахетва̄ пан̃часу сӣлесу патит̣т̣ха̄йа саггапара̄йан̣а̄ хонти, татха̄ паччекабуддха̄нам̣ ова̄де патит̣т̣ха̄йа. самма̄самбуддхаса̄вака̄нам̣ пана ова̄де патит̣т̣ха̄йа саггапара̄йан̣а̄ нибба̄напара̄йан̣а̄ ча хонти. тасма̄ таттха ва̄со има̄сам̣ сампаттӣнам̣ паччайато ‘‘ман̇гала’’нти вуччати.

пуббе катапун̃н̃ата̄ на̄ма атӣтаджа̄тийам̣ буддхапаччекабуддхакхӣн̣а̄саве а̄раббха упачитакусалата̄, са̄пи ман̇галам̣. касма̄? буддхапаччекабуддхе саммукхато дассетва̄ буддха̄нам̣ ва̄ буддхаса̄вака̄нам̣ ва̄ саммукха̄ сута̄йа чатуппадика̄йапи га̄тха̄йа парийоса̄не арахаттам̣ па̄петӣти катва̄. йо ча мануссо пуббе ката̄дхика̄ро уссаннакусаламӯло хоти, со тенева кусаламӯлена випассанам̣ уппа̄детва̄ а̄саваккхайам̣ па̄пун̣а̄ти йатха̄ ра̄джа̄ маха̄каппино аггамахесӣ ча. тена вуттам̣ ‘‘пуббе ча катапун̃н̃ата̄ ман̇гала’’нти.

аттасамма̄пан̣идхи на̄ма идхекаччо атта̄нам̣ дуссӣлам̣ сӣле патит̣т̣ха̄пети, ассаддхам̣ саддха̄сампада̄йа патит̣т̣ха̄пети, маччхарим̣ ча̄гасампада̄йа патит̣т̣ха̄пети. айам̣ вуччати ‘‘аттасамма̄пан̣идхӣ’’ти. есо ча ман̇галам̣. касма̄? дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикавераппаха̄навивидха̄нисам̣са̄дхигамахетутоти.

евам̣ имисса̄пи га̄тха̄йа патирӯпадесава̄со, пуббе ча катапун̃н̃ата̄, аттасамма̄пан̣идхӣти тӣн̣ийева ман̇гала̄ни вутта̄ни, ман̇галаттан̃ча несам̣ таттха таттха вибха̄витамева̄ти.

нит̣т̣хита̄ патирӯпадесава̄со ча̄ти имисса̄ га̄тха̄йа аттхаван̣н̣ана̄.

264. ида̄ни ба̄хусаччан̃ча̄ти еттха ба̄хусаччанти бахуссутабха̄во. сиппанти йам̣кин̃чи хаттхакосаллам̣. винайоти ка̄йава̄ча̄читтавинайанам̣. сусиккхитоти сут̣т̣ху сиккхито. субха̄сита̄ти сут̣т̣ху бха̄сита̄. йа̄ти анийаманиддесо. ва̄ча̄ти гира̄ бйаппатхо. сесам̣ вуттанайамева̄ти. айаметтха падаван̣н̣ана̄.

аттхаван̣н̣ана̄ пана евам̣ ведитабба̄ – ба̄хусаччам̣ на̄ма йам̣ там̣ ‘‘сутадхаро хоти сутасанничайо’’ти (ма. ни. 1.339; а. ни. 4.22) ча ‘‘идха, бхиккхаве, екаччасса пуггаласса бахукам̣ сутам̣ хоти суттам̣ геййам̣ веййа̄каран̣а’’нти (а. ни. 4.6) ча евама̄дина̄ найена саттхуса̄санадхараттам̣ ван̣н̣итам̣, там̣ акусалаппаха̄накусала̄дхигамахетуто анупуббена параматтхасаччасаччхикирийахетуто ча ‘‘ман̇гала’’нти вуччати. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ –

‘‘сутава̄ ча кхо, бхиккхаве, арийаса̄вако акусалам̣ паджахати, кусалам̣ бха̄вети, са̄ваджджам̣ паджахати, анаваджджам̣ бха̄вети, суддхаматта̄нам̣ парихаратӣ’’ти (а. ни. 7.67).

апарампи вуттам̣ –

‘‘дхата̄нам̣ дхамма̄нам̣ аттхамупапариккхати, аттхам̣ упапариккхато дхамма̄ ниджджха̄нам̣ кхаманти, дхамманиджджха̄наккхантийа̄ сати чхандо джа̄йати, чхандаджа̄то уссахати, уссаханто тулайати, тулайанто падахати, падаханто ка̄йена чева параматтхасаччам̣ саччхикароти, пан̃н̃а̄йа ча ативиджджха пассатӣ’’ти (ма. ни. 2.432).

апича ага̄рикаба̄хусаччампи йам̣ анаваджджам̣, там̣ убхайалокахитасукха̄ваханато ‘‘ман̇гала’’нти ведитаббам̣.

сиппам̣ на̄ма ага̄рикасиппан̃ча анага̄рикасиппан̃ча. таттха ага̄рикасиппам̣ на̄ма йам̣ парӯпародхавирахитам̣ акусалавиваджджитам̣ ман̣ика̄расуван̣н̣ака̄ракамма̄ди, там̣ идхалокаттха̄ваханато ман̇галам̣. анага̄рикасиппам̣ на̄ма чӣваравича̄ран̣асиббана̄ди саман̣апариккха̄ра̄бхисан̇кхаран̣ам̣, йам̣ там̣ ‘‘идха, бхиккхаве, бхиккху йа̄ни та̄ни сабрахмача̄рӣнам̣ учча̄вача̄ни ким̣каран̣ӣйа̄ни, таттха даккхо хотӣ’’тиа̄дина̄ найена таттха таттха сам̣ван̣н̣итам̣, йам̣ ‘‘на̄тхакаран̣о дхаммо’’ти (дӣ. ни. 3.345; а. ни. 10.17) ча вуттам̣, там̣ аттано ча паресан̃ча убхайалокахитасукха̄ваханато ‘‘ман̇гала’’нти ведитаббам̣.

винайо на̄ма ага̄рикавинайо ча анага̄рикавинайо ча. таттха ага̄рикавинайо на̄ма дасаакусалакаммапатхавираман̣ам̣, со таттха асам̣килеса̄паджджанена а̄ча̄рагун̣ававаттха̄нена ча сусиккхито убхайалокахитасукха̄ваханато ман̇галам̣. анага̄рикавинайо на̄ма сатта̄паттиккхандхе ана̄паджджанам̣, сопи вуттанайенева сусиккхито. чатупа̄рисуддхисӣлам̣ ва̄ анага̄рикавинайо. со йатха̄ таттха патит̣т̣ха̄йа арахаттам̣ па̄пун̣а̄ти, евам̣ сиккханена сусиккхито локийалокуттарасукха̄дхигамахетуто ‘‘ман̇гала’’нти ведитаббо.

субха̄сита̄ ва̄ча̄ на̄ма муса̄ва̄да̄дидосавирахита̄ ва̄ча̄. йатха̄ха – ‘‘чатӯхи, бхиккхаве, ан̇гехи саманна̄гата̄ ва̄ча̄ субха̄сита̄ хотӣ’’ти. асампхаппала̄па̄ ва̄ча̄ ева ва̄ субха̄сита̄. йатха̄ха –

‘‘субха̄ситам̣ уттамама̄ху санто,

дхаммам̣ бхан̣е на̄дхаммам̣ там̣ дутийам̣;

пийам̣ бхан̣е на̄ппийам̣ там̣ татийам̣,

саччам̣ бхан̣е на̄ликам̣ там̣ чатуттха’’нти. (сам̣. ни. 1.213; су. ни. 452);

айампи убхайалокахитасукха̄ваханато ‘‘ман̇гала’’нти ведитабба̄. йасма̄ ча айам̣ винайапарийа̄панна̄ ева, тасма̄ винайаггахан̣ена етам̣ асан̇ган̣хитва̄ винайо сан̇гахетаббо. атхава̄ ким̣ имина̄ париссамена паресам̣ дхаммадесана̄ва̄ча̄ идха ‘‘субха̄сита̄ ва̄ча̄’’ти ведитабба̄. са̄ хи йатха̄ патирӯпадесава̄со, евам̣ сатта̄нам̣ убхайалокахитасукханибба̄на̄дхигамапаччайато ‘‘ман̇гала’’нти вуччати. а̄ха ча –

‘‘йам̣ буддхо бха̄сати ва̄чам̣, кхемам̣ нибба̄напаттийа̄;

дуккхассантакирийа̄йа, са̄ ве ва̄ча̄намуттама̄’’ти. (сам̣. ни. 1.213; су. ни. 456);

евам̣ имисса̄ га̄тха̄йа ба̄хусаччам̣, сиппам̣, винайо сусиккхито, субха̄сита̄ ва̄ча̄ти чатта̄ри ман̇гала̄ни вутта̄ни, ман̇галаттан̃ча несам̣ таттха таттха вибха̄витамева̄ти.

нит̣т̣хита̄ ба̄хусаччан̃ча̄ти имисса̄ га̄тха̄йа аттхаван̣н̣ана̄.

265. ида̄ни ма̄та̄питуупат̣т̣ха̄нанти еттха ма̄ту ча питу ча̄ти ма̄та̄питу. упат̣т̣ха̄нанти упат̣т̣хаханам̣. путта̄нан̃ча да̄ра̄нан̃ча̄ти путтада̄расса. сан̇ган̣ханам̣ сан̇гахо. на а̄кула̄ ана̄кула̄. камма̄ни ева камманта̄. сесам̣ вуттанайамева̄ти айам̣ падаван̣н̣ана̄.

аттхаван̣н̣ана̄ пана евам̣ ведитабба̄ – ма̄та̄ на̄ма джаника̄ вуччати, татха̄ пита̄. упат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма па̄дадхованасамба̄ханауччха̄дананха̄панехи чатупаччайасампада̄нена ча упака̄ракаран̣ам̣. таттха йасма̄ ма̄та̄питаро бахӯпака̄ра̄ путта̄нам̣ аттхака̄ма̄ анукампака̄, йам̣ путтаке бахи кӣл̣итва̄ пам̣сумаккхитасарӣраке а̄гате дисва̄ пам̣сукам̣ пун̃чхитва̄ маттхакам̣ упасин̇гха̄йанта̄ паричумбанта̄ ча синехам̣ уппа̄денти, вассасатампи ма̄та̄питаро сӣсена парихаранта̄ путта̄ тесам̣ пат̣ика̄рам̣ ка̄тум̣ асаматтха̄. йасма̄ ча те а̄па̄дака̄ посака̄ имасса локасса дассета̄ро брахмасаммата̄ пубба̄чарийасаммата̄, тасма̄ тесам̣ упат̣т̣ха̄нам̣ идха пасам̣сам̣ печча саггасукхан̃ча а̄вахати, тена ‘‘ман̇гала’’нти вуччати. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ –

‘‘брахма̄ти ма̄та̄питаро, пубба̄чарийа̄ти вуччаре;

а̄хунеййа̄ ча путта̄нам̣, паджа̄йа анукампака̄.

‘‘тасма̄ хи не намассеййа, саккареййа ча пан̣д̣ито;

аннена атха па̄нена, ваттхена сайанена ча.

‘‘уччха̄данена нха̄панена, па̄да̄нам̣ дхованена ча;

та̄йа нам̣ па̄ричарийа̄йа, ма̄та̄питӯсу пан̣д̣ита̄;

идхева нам̣ пасам̣санти, печча сагге памодатӣ’’ти. (а. ни. 3.31; итиву. 106; джа̄. 2.20.181-183);

апаро найо – упат̣т̣ха̄нам̣ на̄ма бхаран̣акиччакаран̣акулавам̣сат̣т̣хапана̄дипан̃чавидхам̣, там̣ па̄панива̄ран̣а̄дипан̃чавидхадит̣т̣хадхаммикахитахетуто ‘‘ман̇гала’’нти ведитаббам̣. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ –

‘‘пан̃чахи кхо, гахапатипутта, т̣ха̄нехи путтена пураттхима̄ диса̄ ма̄та̄питаро паччупат̣т̣ха̄табба̄ ‘бхато не бхарисса̄ми, киччам̣ несам̣ карисса̄ми, кулавам̣сам̣ т̣хапесса̄ми, да̄йаджджам̣ пат̣ипаджджисса̄ми, атха ва̄ пана пета̄нам̣ ка̄лаката̄нам̣ даккхин̣ам̣ ануппадасса̄мӣ’ти. имехи кхо, гахапатипутта, пан̃чахи т̣ха̄нехи путтена пураттхима̄ диса̄ ма̄та̄питаро паччупат̣т̣хита̄ пан̃чахи т̣ха̄нехи путтам̣ анукампанти, па̄па̄ нива̄ренти, калйа̄н̣е нивесенти, сиппам̣ сиккха̄пенти, патирӯпена да̄рена сам̣йодженти, самайе да̄йаджджам̣ ниййа̄дентӣ’’ти (дӣ. ни. 3.267).

апича йо ма̄та̄питаро тӣсу ваттхӯсу паса̄дуппа̄данена сӣласама̄да̄панена паббаджджа̄йа ва̄ упат̣т̣хахати, айам̣ ма̄та̄питуупат̣т̣ха̄ка̄нам̣ агго, тасса там̣ ма̄та̄питуупат̣т̣ха̄нам̣ ма̄та̄питӯхи катасса упака̄расса паччупака̄рабхӯтам̣ анекесам̣ дит̣т̣хадхаммика̄нам̣ сампара̄йика̄нан̃ча аттха̄нам̣ падат̣т̣ха̄нато ‘‘ман̇гала’’нти вуччати.

путтада̄расса̄ти еттха аттана̄ джанита̄ путта̄пи дхӣтаропи ‘‘путта̄’’ твева сан̇кхйам̣ гаччханти. да̄ра̄ти вӣсатийа̄ бхарийа̄нам̣ йа̄ ка̄чи бхарийа̄. путта̄ ча да̄ра̄ ча путтада̄рам̣, тасса путтада̄расса. сан̇гахоти самма̄нана̄дӣхи упака̄ракаран̣ам̣. там̣ сусам̣вихитакаммантата̄дидит̣т̣хадхаммикахитахетуто ‘‘ман̇гала’’нти ведитаббам̣. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ – ‘‘паччхима̄ диса̄ путтада̄ра̄ ведитабба̄’’ти (дӣ. ни. 3.266) еттха уддит̣т̣хам̣ путтада̄рам̣ бхарийа̄саддена сан̇ган̣хитва̄ –

‘‘пан̃чахи кхо, гахапатипутта, т̣ха̄нехи са̄микена паччхима̄ диса̄ бхарийа̄ паччупат̣т̣ха̄табба̄, самма̄нана̄йа анавама̄нана̄йа анатичарийа̄йа иссарийавоссаггена алан̇ка̄ра̄нуппада̄нена. имехи кхо, гахапатипутта, пан̃чахи т̣ха̄нехи са̄микена паччхима̄ диса̄ бхарийа̄ паччупат̣т̣хита̄ пан̃чахи т̣ха̄нехи са̄микам̣ анукампати, сусам̣вихитакамманта̄ ча хоти, сан̇гахитапариджана̄ ча, анатича̄ринӣ ча, самбхатан̃ча анураккхати, даккха̄ ча хоти аналаса̄ саббакиччесӯ’’ти (дӣ. ни. 3.269).

айам̣ ва̄ апаро найо – сан̇гахоти дхаммика̄хи да̄напийава̄чааттхачарийа̄хи сан̇ган̣ханам̣. сеййатхидам̣ – упосатхадивасесу париббайада̄нам̣, наккхаттадивасесу наккхаттадасса̄панам̣, ман̇галадивасесу ман̇галакаран̣ам̣, дит̣т̣хадхаммикасампара̄йикесу аттхесу ова̄да̄нуса̄сананти. там̣ вуттанайенева дит̣т̣хадхаммикахитахетуто сампара̄йикахитахетуто девата̄хипи намассанӣйабха̄вахетуто ча ‘‘ман̇гала’’нти ведитаббам̣. йатха̄ха сакко дева̄наминдо –

‘‘йе гахат̣т̣ха̄ пун̃н̃акара̄, сӣлаванто упа̄сака̄;

дхаммена да̄рам̣ посенти, те намасса̄ми ма̄талӣ’’ти. (сам̣. ни. 1.264);

ана̄кула̄ камманта̄ на̄ма ка̄лан̃н̃ута̄йа патирӯпака̄рита̄йа аналасата̄йа ут̣т̣ха̄навӣрийасампада̄йа абйасанӣйата̄йа ча ка̄ла̄тиккаманааппатирӯпакаран̣а̄каран̣аситхилакаран̣а̄диа̄кулабха̄вавирахита̄ касигораккхаван̣иджджа̄дайо камманта̄. ете аттано ва̄ путтада̄расса ва̄ да̄сакаммакара̄нам̣ ва̄ бйаттата̄йа евам̣ пайоджита̄ дит̣т̣хева дхамме дханадхан̃н̃авуд̣д̣хипат̣ила̄бхахетуто ‘‘ман̇гала’’нти вутта̄. вуттан̃четам̣ бхагавата̄ –

‘‘патирӯпака̄рӣ дхурава̄, ут̣т̣ха̄та̄ виндате дхана’’нти. (су. ни. 189; сам̣. ни. 1.246) ча;

‘‘на дива̄ соппасӣлена, раттимут̣т̣ха̄надессина̄;

ниччам̣ маттена сон̣д̣ена, сакка̄ а̄васитум̣ гхарам̣.

‘‘атисӣтам̣ атиун̣хам̣, атиса̄йамидам̣ аху;

ити виссат̣т̣хакамманте, аттха̄ ачченти ма̄н̣аве.

‘‘йодха сӣтан̃ча ун̣хан̃ча, тин̣а̄ бхиййо на ман̃н̃ати;

карам̣ пурисакичча̄ни, со сукха̄ на виха̄йатӣ’’ти. ча (дӣ. ни. 3.253);

‘‘бхоге сам̣харама̄насса, бхамарассева ирӣйато;

бхога̄ санничайам̣ йанти, ваммиковӯпачӣйатӣ’’ти. (дӣ. ни. 3.265) –

ча евама̄ди.

евам̣ имисса̄пи га̄тха̄йа ма̄тупат̣т̣ха̄нам̣, питупат̣т̣ха̄нам̣, путтада̄расса сан̇гахо, ана̄кула̄ ча камманта̄ти чатта̄ри ман̇гала̄ни вутта̄ни, путтада̄расса сан̇гахам̣ ва̄ двидха̄ катва̄ пан̃ча, ма̄та̄питуупат̣т̣ха̄нам̣ ва̄ екамева катва̄ тӣн̣и. ман̇галаттан̃ча несам̣ таттха таттха вибха̄витамева̄ти.

нит̣т̣хита̄ ма̄та̄питуупат̣т̣ха̄нанти имисса̄ га̄тха̄йа аттхаван̣н̣ана̄.

266. ида̄ни да̄нан̃ча̄ти еттха дӣйате имина̄ти да̄нам̣, аттано сантакам̣ парасса пат̣ипа̄дӣйатӣти вуттам̣ хоти. дхаммасса чарийа̄, дхамма̄ ва̄ анапета̄ чарийа̄ дхаммачарийа̄. н̃а̄йанте ‘‘амха̄кам̣ име’’ти н̃а̄така̄. на аваджджа̄ни анаваджджа̄ни, аниндита̄ни агарахита̄нӣти вуттам̣ хоти. сесам̣ вуттанайамева̄ти айам̣ падаван̣н̣ана̄.

аттхаван̣н̣ана̄ пана евам̣ ведитабба̄ – да̄нам̣ на̄ма парам̣ уддисса субуддхипуббика̄ анна̄дидасада̄наваттхупаричча̄гачетана̄ там̣сампайутто ва̄ алобхо. алобхена хи там̣ ваттхум̣ парасса пат̣ипа̄дети. тена вуттам̣ ‘‘дӣйате имина̄ти да̄на’’нти. там̣ бахуджанапийамана̄пата̄дӣнам̣ дит̣т̣хадхаммикасампара̄йика̄нам̣ пхалависеса̄нам̣ адхигамахетуто ‘‘ман̇гала’’нти вуттам̣. ‘‘да̄йако сӣха да̄напати бахуно джанасса пийо хоти мана̄по’’ти евама̄дӣни четтха сутта̄ни (а. ни. 5.34) ануссаритабба̄ни.

апаро найо – да̄нам̣ на̄ма дувидхам̣ а̄мисада̄нан̃ча, дхаммада̄нан̃ча. таттха а̄мисада̄нам̣ вуттаппака̄рамева. идхалокапаралокадуккхаккхайасукха̄вахасса пана самма̄самбуддхаппаведитасса дхаммасса паресам̣ хитака̄мата̄йа десана̄ дхаммада̄нам̣. имесан̃ча двиннам̣ да̄на̄нам̣ етадева аггам̣. йатха̄ха –

‘‘саббада̄нам̣ дхаммада̄нам̣ джина̄ти,

саббарасам̣ дхаммарасо джина̄ти;

саббаратим̣ дхаммаратӣ джина̄ти,

тан̣хаккхайо саббадуккхам̣ джина̄тӣ’’ти. (дха. па. 354);

таттха а̄мисада̄насса ман̇галаттам̣ вуттамева. дхаммада̄нам̣ пана йасма̄ аттхапат̣исам̣ведита̄дӣнам̣ гун̣а̄нам̣ падат̣т̣ха̄нам̣, тасма̄ ‘‘ман̇гала’’нти вуччати. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ –

‘‘йатха̄ йатха̄, бхиккхаве, бхиккху йатха̄сутам̣ йатха̄парийаттам̣ дхаммам̣ виттха̄рена паресам̣ десети, татха̄ татха̄ со тасмим̣ дхамме аттхапат̣исам̣ведӣ ча хоти дхаммапат̣исам̣ведӣ ча̄’’ти евама̄ди (дӣ. ни. 3.355; а. ни. 5.26).

дхаммачарийа̄ на̄ма дасакусалакаммапатхачарийа̄. йатха̄ха – ‘‘тивидхам̣ кхо, гахапатайо, ка̄йена дхаммачарийа̄самачарийа̄ хотӣ’’ти евама̄ди. са̄ панеса̄ дхаммачарийа̄ саггалокӯпапаттихетуто ‘‘ман̇гала’’нти ведитабба̄. вуттан̃хетам̣ бхагавата̄ – ‘‘дхаммачарийа̄самачарийа̄хету кхо, гахапатайо, евамидхекачче сатта̄ ка̄йасса бхеда̄ парам̣ маран̣а̄ сугатим̣ саггам̣ локам̣ упападжджантӣ’’ти (ма. ни. 1.441).