14. дхаммикасуттаван̣н̣ана̄

евам̣ ме сутанти дхаммикасуттам̣. ка̄ уппатти? тит̣т̣хама̄не кира бхагавати локана̄тхе дхаммико на̄ма упа̄сако ахоси на̄мена ча пат̣ипаттийа̄ ча. со кира саран̣асампанно сӣласампанно бахуссуто пит̣акаттайадхаро ана̄га̄мӣ абхин̃н̃а̄ла̄бхӣ а̄ка̄сача̄рӣ ахоси. тасса парива̄ра̄ пан̃часата̄ упа̄сака̄, тепи та̄диса̄ ева ахесум̣. тассекадивасам̣ упосатхикасса рахогатасса пат̣исаллӣнасса маджджхимайа̄ма̄васа̄насамайе евам̣ паривитакко удапа̄ди – ‘‘йам̣нӯна̄хам̣ ага̄рийаанага̄рийа̄нам̣ пат̣ипадам̣ пуччхеййа’’нти. со пан̃чахи упа̄сакасатехи паривуто бхагавантам̣ упасан̇камитва̄ таматтхам̣ пуччхи, бхагава̄ часса бйа̄ка̄си. таттха пуббе ван̣н̣итасадисам̣ вуттанайенева ведитаббам̣, апуббам̣ ван̣н̣айисса̄ма.

379. таттха пат̣хамага̄тха̄йа та̄ва катхам̣кароти катхам̣ каронто катхам̣ пат̣ипаджджанто. са̄дху хотӣти сундаро анаваджджо аттхаса̄дхано хоти. упа̄сака̄сети упа̄сака̄иччева вуттам̣ хоти. сесаматтхато па̄кат̣амева. айам̣ пана йоджана̄ – йо ва̄ ага̄ра̄ анага̄рамети паббаджати, йе ва̄ ага̄рино упа̄сака̄, етесу дувидхесу са̄вакесу катхам̣каро са̄вако са̄дху хотӣти.

380-1. ида̄ни евам̣ пут̣т̣хасса бхагавато бйа̄каран̣асаматтхатам̣ дӣпенто ‘‘туван̃хӣ’’ти га̄тха̄двайама̄ха. таттха гатинти аджджха̄сайагатим̣. пара̄йан̣анти ниппхаттим̣. атха ва̄ гатинти нирайа̄дипан̃чаппабхедам̣. пара̄йан̣анти гатито парам̣ айанам̣ гативиппамоккхам̣ паринибба̄нам̣, на чаттхи тулйоти тайа̄ садисо наттхи. саббам̣ тувам̣ н̃а̄н̣амавечча дхаммам̣, пака̄сеси сатте анукампама̄ноти твам̣ бхагава̄ йадаттхи н̃еййам̣ на̄ма, там̣ анавасесам̣ авечча пат̣ивиджджхитва̄ сатте анукампама̄но саббам̣ н̃а̄н̣ан̃ча дхамман̃ча пака̄сеси. йам̣ йам̣ йасса хитам̣ хоти, там̣ там̣ тасса а̄вика̄сийева десесийева, на те аттхи а̄чарийамут̣т̣хӣти вуттам̣ хоти. вирочаси вималоти дхӯмараджа̄дивирахито вийа чандо, ра̄га̄димала̄бха̄вена вимало вирочаси. сесаметтха утта̄наттхамева.

382. ида̄ни йесам̣ тада̄ бхагава̄ дхаммам̣ десеси, те девапутте киттетва̄ бхагавантам̣ пасам̣санто ‘‘а̄ган̃чхӣ те сантике’’ти га̄тха̄двайама̄ха. таттха на̄гара̄джа̄ ера̄ван̣о на̄ма̄ти айам̣ кира ера̄ван̣о на̄ма девапутто ка̄марӯпӣ диббе вима̄не васати. со йада̄ сакко уййа̄накӣл̣ам̣ гаччхати, тада̄ дийад̣д̣хасатайоджанам̣ ка̄йам̣ абхинимминитва̄ теттим̣са кумбхе ма̄петва̄ ера̄ван̣о на̄ма хаттхӣ хоти. тасса екекасмим̣ кумбхе две две данта̄ хонти, екекасмим̣ данте сатта сатта поккхаран̣ийо, екекисса̄ поккхаран̣ийа̄ сатта сатта падуминийо, екекисса̄ падуминийа̄ сатта сатта пуппха̄ни, екекасмим̣ пуппхе сатта сатта патта̄ни, екекасмим̣ патте сатта сатта аччхара̄йо наччанти падумаччхара̄йотвева виссута̄ саккасса на̄т̣акиттхийо, йа̄ ча вима̄наваттхусмимпи ‘‘бхаманти кан̃н̃а̄ падумесу сиккхита̄’’ти (ви. ва. 1034) а̄гата̄. тесам̣ пана теттисам̣кумбха̄нам̣ маджджхе судассанакумбхо на̄ма тим̣сайоджанаматто хоти, таттха йоджанаппама̄н̣о ман̣ипаллан̇ко тийоджануббедхе пуппхаман̣д̣апе аттхарӣйати. таттха сакко дева̄наминдо аччхара̄сан̇гхапаривуто диббасампаттим̣ паччанубхоти. сакке пана дева̄наминде уййа̄накӣл̣а̄то пат̣иниватте пуна там̣ рӯпам̣ сам̣харитва̄на девапуттова хоти. там̣ сандха̄йа̄ха – ‘‘а̄ган̃чхи те сантике на̄гара̄джа̄ ера̄ван̣о на̄ма̄’’ти. джиноти сутва̄ти ‘‘виджитапа̄падхаммо еса бхагава̄’’ти евам̣ сутва̄. сопи тайа̄ мантайитва̄ти тайа̄ саддхим̣ мантайитва̄, пан̃хам̣ пуччхитва̄ти адхиппа̄йо. аджджхагама̄ти адхиагама̄, гатоти вуттам̣ хоти. са̄дхӯти сутва̄на патӣтарӯпоти там̣ пан̃хам̣ сутва̄ ‘‘са̄дху бханте’’ти абхинандитва̄ тут̣т̣харӯпо гатоти аттхо.

383. ра̄джа̄пи там̣ вессаван̣о кувероти еттха со йаккхо ран̃джанат̣т̣хена ра̄джа̄, виса̄н̣а̄йа ра̄джадха̄нийа̄ раджджам̣ ка̄ретӣти вессаван̣о, пуримана̄мена кувероти ведитаббо. со кира куверо на̄ма бра̄хман̣амаха̄са̄ло хутва̄ да̄на̄дӣни пун̃н̃а̄ни катва̄ виса̄н̣а̄йа ра̄джадха̄нийа̄ адхипати хутва̄ ниббатто. тасма̄ ‘‘куверо вессаван̣о’’ти вуччати. вуттан̃четам̣ а̄т̣а̄на̄т̣ийасутте –

‘‘куверасса кхо пана, ма̄риса, маха̄ра̄джасса виса̄н̣а̄ на̄ма ра̄джадха̄нӣ, тасма̄ куверо маха̄ра̄джа̄ ‘вессаван̣о’ти павуччатӣ’’ти (дӣ. ни. 3.291) –

сесаметтха па̄кат̣амева.

таттха сийа̄ – касма̄ пана дӯратаре та̄ватим̣сабхаване васанто ера̄ван̣о пат̣хамам̣ а̄гато, вессаван̣о паччха̄, еканагарева васанто айам̣ упа̄сако саббапаччха̄, катхан̃ча со тесам̣ а̄гаманам̣ ан̃н̃а̄си, йена евама̄ха̄ти? вуччате – вессаван̣о кира тада̄ анекасахассапава̄л̣апаллан̇кам̣ два̄дасайоджанам̣ на̄рива̄ханам̣ абхируйха пава̄л̣акунтам̣ учча̄ретва̄ дасасахассакот̣ийаккхехи паривуто ‘‘бхагавантам̣ пан̃хам̣ пуччхисса̄мӣ’’ти а̄ка̄сат̣т̣хакавима̄на̄ни парихаритва̄ маггена маггам̣ а̄гаччханто вел̣укан̣д̣аканагаре нандама̄та̄йа упа̄сика̄йа нивесанасса упарибха̄гам̣ сампатто. упа̄сика̄йа айама̄нубха̄во – парисуддхасӣла̄ хоти, ниччам̣ вика̄лабходжана̄ пат̣ивирата̄, пит̣акаттайадха̄ринӣ, ана̄га̄мипхале патит̣т̣хита̄. са̄ тамхи самайе сӣхапан̃джарам̣ уггха̄т̣етва̄ утуггахан̣аттха̄йа ма̄лутеритока̄се т̣хатва̄ ат̣т̣хакапа̄ра̄йанавагге париман̣д̣алехи падабйан̃джанехи мадхурена сарена бха̄сати. вессаван̣о таттхева йа̄на̄ни т̣хапетва̄ йа̄ва упа̄сика̄ ‘‘идамавоча бхагава̄ магадхесу вихаранто па̄са̄н̣аке четийе парича̄ракасол̣асаннам̣ бра̄хман̣а̄на’’нти нигаманам̣ абха̄си, та̄ва саббам̣ сутва̄ ваггапарийоса̄не суван̣н̣амураджасадисам̣ махантам̣ гӣвам̣ паггахетва̄ ‘‘са̄дху са̄дху бхагинӣ’’ти са̄дхука̄рамада̄си. са̄ ‘‘ко еттха̄’’ти а̄ха. ‘‘ахам̣ бхагини вессаван̣о’’ти. упа̄сика̄ кира пат̣хамам̣ сота̄панна̄ ахоси, паччха̄ вессаван̣о. там̣ со дхаммато саходарабха̄вам̣ сандха̄йа упа̄сикам̣ бхагинива̄дена самуда̄чарати. упа̄сика̄йа ча ‘‘вика̄ло, бха̄тика бхадрамукха, йасса да̄ни ка̄лам̣ ман̃н̃асӣ’’ти вутто ‘‘ахам̣ бхагини тайи пасанно пасанна̄ка̄рам̣ каромӣ’’ти а̄ха. тена хи бхадрамукха, мама кхетте ниппханнам̣ са̄лим̣ каммакара̄ а̄харитум̣ на сакконти, там̣ тава париса̄йа а̄н̣а̄пехӣти. со ‘‘са̄дху бхагинӣ’’ти йаккхе а̄н̣а̄песи. те ад̣д̣хатераса кот̣т̣ха̄га̄расата̄ни пӯресум̣. тато пабхути кот̣т̣ха̄га̄рам̣ ӯнам̣ на̄ма на̄хоси, ‘‘нандама̄ту кот̣т̣ха̄га̄рам̣ вийа̄’’ти локе нидассанам̣ ахоси. вессаван̣о кот̣т̣ха̄га̄ра̄ни пӯретва̄ бхагавантам̣ упасан̇ками. бхагава̄ ‘‘вика̄ле а̄гатосӣ’’ти а̄ха. атха бхагавато саббам̣ а̄рочеси. имина̄ ка̄ран̣ена а̄саннатарепи ча̄тумаха̄ра̄джикабхаване васанто вессаван̣о паччха̄ а̄гато. ера̄ван̣асса пана на кин̃чи антара̄ каран̣ӣйам̣ ахоси, тена со пат̣хаматарам̣ а̄гато.

айам̣ пана упа̄сако кин̃ча̄пи ана̄га̄мӣ пакатийа̄ва екабхаттико, татха̄пи тада̄ упосатхадивасоти катва̄ упосатхан̇га̄ни адхит̣т̣ха̄йа са̄йанхасамайам̣ суниваттхо супа̄руто пан̃часатаупа̄сакапаривуто джетаванам̣ гантва̄ дхаммадесанам̣ сутва̄ аттано гхарам̣ а̄гамма тесам̣ упа̄сака̄нам̣ саран̣асӣлаупосатха̄нисам̣са̄дибхедам̣ упа̄сакадхаммам̣ катхетва̄ те упа̄саке уййоджеси. тесан̃ча тассева гхаре мут̣т̣хихаттхаппама̄н̣апа̄дака̄ни пан̃ча каппийаман̃часата̄ни па̄т̣екковаракесу пан̃н̃атта̄ни хонти. те аттано аттано оваракам̣ пависитва̄ сама̄паттим̣ аппетва̄ нисӣдим̣су, упа̄сакопи татхева̄ка̄си. тена ча самайена са̄ваттхинагаре саттапан̃н̃а̄са куласатасахасса̄ни васанти, мануссаган̣ана̄йа ат̣т̣ха̄расакот̣иманусса̄. тена пат̣хамайа̄ме хаттхиассамануссабхерисадда̄дӣхи са̄ваттхинагарам̣ маха̄самуддо вийа екасаддам̣ хоти. маджджхимайа̄масаманантаре со саддо пат̣иппассамбхати. тамхи ка̄ле упа̄сако сама̄паттито вут̣т̣ха̄йа аттано гун̣е а̄ваджджетва̄ ‘‘йена̄хам̣ маггасукхена пхаласукхена сукхито вихара̄ми, идам̣ сукхам̣ кам̣ нисса̄йа ладдха’’нти чинтетва̄ ‘‘бхагавантам̣ нисса̄йа̄’’ти бхагавати читтам̣ паса̄детва̄ ‘‘бхагава̄ етарахи катамена виха̄рена вихаратӣ’’ти а̄вадждженто диббена чаккхуна̄ ера̄ван̣авессаван̣е дисва̄ дибба̄йа сотадха̄туйа̄ дхаммадесанам̣ сутва̄ четопарийан̃а̄н̣ена тесам̣ пасанначиттатам̣ н̃атва̄ ‘‘йам̣нӯна̄хампи бхагавантам̣ убхайахитам̣ пат̣ипадам̣ пуччхеййа’’нти чинтеси. тасма̄ со еканагаре васантопи саббапаччха̄ а̄гато, еван̃ча несам̣ а̄гаманам̣ ан̃н̃а̄си. тена̄ха – ‘‘а̄ган̃чхи те сантике на̄гара̄джа̄…пе… со ча̄пи сутва̄на патӣтарӯпо’’ти.

384. ида̄ни ито бахиддха̄ локасамматехи саман̣абра̄хман̣ехи уккат̣т̣хабха̄вена бхагавантам̣ пасам̣санто ‘‘йе кечиме’’ти га̄тха̄двайама̄ха. таттха титтхийа̄ти нандаваччхасам̣киччехи а̄дипуггалехи тӣхи титтхакарехи кате дит̣т̣хититтхе джа̄та̄, тесам̣ са̄сане паббаджита̄ пӯран̣а̄дайо чха саттха̄ро. таттха на̄т̣апутто ниган̣т̣хо, авасеса̄ а̄джӣвака̄ти те саббе дассенто а̄ха ‘‘йе кечиме титтхийа̄ ва̄дасӣла̄’’ти, ‘‘майам̣ самма̄ пат̣ипанна̄, ан̃н̃е миччха̄ пат̣ипанна̄’’ти евам̣ ва̄дакаран̣асӣла̄ локам̣ мукхасаттӣхи витуданта̄ вичаранти. а̄джӣвака̄ ва̄ти те екаджджхамуддит̣т̣хе бхиндитва̄ дассети. на̄титарантӣти на̄тиккаманти. саббети ан̃н̃епи йе кечи титтхийаса̄вака̄дайо, тепи паригган̣ханто а̄ха. ‘‘т̣хито ваджантам̣ вийа̄’’ти йатха̄ кочи т̣хито гативикало сӣгхага̄минам̣ пурисам̣ гаччхантам̣ на̄титареййа, евам̣ те пан̃н̃а̄гатийа̄ абха̄вена те те аттхаппабхеде буджджхитум̣ асакконта̄ т̣хита̄, атиджаванапан̃н̃ам̣ бхагавантам̣ на̄титарантӣти аттхо.

385. бра̄хман̣а̄ ва̄дасӣла̄ вуддха̄ ча̄ти етта̄вата̄ чан̇кӣта̄руккхапоккхараса̄тиджа̄н̣уссон̣иа̄дайо дассети, апи бра̄хман̣а̄ санти кечӣти имина̄ маджджхима̄пи дахара̄пи кевалам̣ бра̄хман̣а̄ санти аттхи упалаббханти кечӣти евам̣ ассала̄йанава̄сет̣т̣хаамбат̣т̣хауттарама̄н̣авака̄дайо дассети. аттхабаддха̄ти ‘‘апи ну кхо имам̣ пан̃хам̣ бйа̄кареййа, имам̣ кан̇кхам̣ чхиндеййа̄’’ти евам̣ аттхабаддха̄ бхаванти. йе ча̄пи ан̃н̃ети ан̃н̃епи йе ‘‘майам̣ ва̄дино’’ти евам̣ ман̃н̃ама̄на̄ вичаранти кхаттийапан̣д̣итабра̄хман̣абрахмадевайаккха̄дайо апарима̄н̣а̄. тепи саббе тайи аттхабаддха̄ бхавантӣти дассети.

386-7. евам̣ на̄наппака̄рехи бхагавантам̣ пасам̣ситва̄ ида̄ни дхамменева там̣ пасам̣ситва̄ дхаммакатхам̣ йа̄чанто ‘‘айан̃хи дхаммо’’ти га̄тха̄двайама̄ха. таттха айан̃хи дхаммоти саттатим̣са бодхипаккхийадхамме сандха̄йа̄ха. нипун̣оти сан̣хо дуппат̣ивиджджхо. сукхоти пат̣ивиддхо сама̄но локуттарасукхама̄вахати, тасма̄ сукха̄вахатта̄ ‘‘сукхо’’ти вуччати. суппавуттоти судесито. суссӯсама̄на̄ти сотука̄мамха̄ти аттхо. там̣ но вада̄ти там̣ дхаммам̣ амха̄кам̣ вада. ‘‘твам̣ но’’типи па̄т̣хо, твам̣ амха̄кам̣ вада̄ти аттхо. саббепиме бхиккхавоти тан̇кхан̣ам̣ нисинна̄ни кира пан̃ча бхиккхусата̄ни хонти, та̄ни дассенто йа̄чати. упа̄сака̄ ча̄пӣти аттано парива̄ре ан̃н̃е ча дассети. сесаметтха па̄кат̣амева.

388. атха бхагава̄ анага̄рийапат̣ипадам̣ та̄ва дассетум̣ бхиккхӯ а̄мантетва̄ ‘‘сун̣а̄тха ме бхиккхаво’’тиа̄дима̄ха. таттха дхаммам̣ дхутам̣ тан̃ча чара̄тха саббети килесе дхуна̄тӣти дхуто, еварӯпам̣ килесадхунанакам̣ пат̣ипада̄дхаммам̣ са̄вайа̄ми во, тан̃ча майа̄ са̄витам̣ саббе чаратха пат̣ипаджджатха, ма̄ пама̄диттха̄ти вуттам̣ хоти. ирийа̄патханти гамана̄дичатуббидхам̣. паббаджита̄нуломиканти саман̣аса̄руппам̣ сатисампаджан̃н̃айуттам̣. аран̃н̃е каммат̣т̣ха̄на̄нуйогавасена паваттамева̄ти апаре. севетха нанти там̣ ирийа̄патхам̣ бхаджеййа. аттхадасоти хита̄нупассӣ. мутӣма̄ти буддхима̄. сесаметтха га̄тха̄йа па̄кат̣амева.

389. но ве вика̄лети евам̣ паббаджита̄нуломикам̣ ирийа̄патхам̣ севама̄но ча дива̄маджджханхикавӣтиккамам̣ упа̄да̄йа вика̄ле на чареййа бхиккху, йуттака̄ле ева пана га̄мам̣ пин̣д̣а̄йа чареййа. ким̣ ка̄ран̣ам̣? ака̄лача̄рин̃хи саджанти сан̇га̄, ака̄лача̄рим̣ пуггалам̣ ра̄гасан̇га̄дайо анеке сан̇га̄ саджанти париссаджанти упагуханти аллӣйанти. тасма̄ вика̄ле на чаранти буддха̄, тасма̄ йе чатусаччабуддха̄ арийапуггала̄, на те вика̄ле пин̣д̣а̄йа чарантӣти. тена кира самайена вика̄лабходжанасиккха̄падам̣ аппан̃н̃аттам̣ хоти, тасма̄ дхаммадесана̄васеневеттха путхуджджана̄нам̣ а̄дӣнавам̣ дассенто имам̣ га̄тхама̄ха. арийа̄ пана саха маггапат̣ила̄бха̄ ева тато пат̣ивирата̄ хонти, еса̄ дхаммата̄.

390. евам̣ вика̄лачарийам̣ пат̣иседхетва̄ ‘‘ка̄ле чарантенапи евам̣ чаритабба’’нти дассенто а̄ха ‘‘рӯпа̄ ча садда̄ ча̄’’ти. тассаттхо – йе те рӯпа̄дайо на̄наппака̄ракам̣ мадам̣ джанента̄ сатте саммадайанти, тесу пин̣д̣апа̄тапа̄рисуддхисутта̄дӣсу (ма. ни. 3.438 а̄дайо) вуттанайена чхандам̣ винодетва̄ йуттака̄ленева па̄тара̄сам̣ пависеййа̄ти. еттха ча па̄то аситабботи па̄тара̄со, пин̣д̣апа̄тассетам̣ на̄мам̣. йо йаттха лаббхати, со падесопи там̣ йогена ‘‘па̄тара̄со’’ти идха вутто. йато пин̣д̣апа̄там̣ лабхати, там̣ ока̄сам̣ гаччхеййа̄ти еваметтха аттхо ведитаббо.

391. евам̣ павит̣т̣хо –

‘‘пин̣д̣ан̃ча бхиккху самайена ладдха̄,

еко пат̣иккамма рахо нисӣде;

аджджхаттачинтӣ на мано бахиддха̄,

ниччха̄райе сан̇гахитаттабха̄во’’.

таттха пин̣д̣анти миссакабхиккхам̣, са̄ хи тато тато самодха̄нетва̄ сампин̣д̣итат̣т̣хена ‘‘пин̣д̣о’’ти вуччати. самайена̄ти антомаджджханхикака̄ле. еко пат̣иккамма̄ти ка̄йавивекам̣ сампа̄денто адутийо ниваттитва̄. аджджхаттачинтӣти тилаккхан̣ам̣ а̄ропетва̄ кхандхасанта̄нам̣ чинтенто. на мано бахиддха̄ ниччха̄райети бахиддха̄ рӯпа̄дӣсу ра̄гавасена читтам̣ на нӣхаре. сан̇гахитаттабха̄воти сут̣т̣ху гахитачитто.

392. евам̣ вихаранто ча –

‘‘сачепи со саллапе са̄вакена,

ан̃н̃ена ва̄ кеначи бхиккхуна̄ ва̄;

дхаммам̣ пан̣ӣтам̣ тамуда̄хареййа,

на песун̣ам̣ нопи парӯпава̄дам̣’’.

ким̣ вуттам̣ хоти? со йога̄вачаро кин̃чидева сотука̄мата̄йа упагатена са̄вакена ва̄ кеначи ан̃н̃атиттхийагахат̣т̣ха̄дина̄ ва̄ идхева паббаджитена бхиккхуна̄ ва̄ саддхим̣ сачепи саллапе, атха йва̄йам̣ маггапхала̄дипат̣исам̣йутто дасакатха̄ваттхубхедо ва̄ атаппакат̣т̣хена пан̣ӣто дхаммо. там̣ дхаммам̣ пан̣ӣтам̣ уда̄хареййа, ан̃н̃ам̣ пана писун̣авачанам̣ ва̄ парӯпава̄дам̣ ва̄ аппаматтакампи на уда̄хареййа̄ти.

393. ида̄ни тасмим̣ парӯпава̄де досам̣ дассенто а̄ха ‘‘ва̄дан̃хи еке’’ти. тассаттхо – идхекачче могхапуриса̄ парӯпава̄дасан̃хитам̣ на̄наппака̄рам̣ вигга̄хикакатха̄бхедам̣ ва̄дам̣ пат̣исенийанти вируджджханти, йуджджхитука̄ма̄ хутва̄ сена̄йа пат̣имукхам̣ гаччханта̄ вийа хонти, те майам̣ ла̄макапан̃н̃е на пасам̣са̄ма. ким̣ ка̄ран̣ам̣? тато тато не пасаджанти сан̇га̄, йасма̄ те та̄дисаке пуггале тато тато вачанапатхато самут̣т̣ха̄йа вива̄дасан̇га̄ саджанти аллӣйанти. ким̣ ка̄ран̣а̄ саджантӣти? читтан̃хи те таттха гаменти дӯре, йасма̄ те пат̣исенийанта̄ читтам̣ таттха гаменти, йаттха гатам̣ саматхавипассана̄нам̣ дӯре хотӣти.

394-5. евам̣ париттапан̃н̃а̄нам̣ паваттим̣ дассетва̄ ида̄ни маха̄пан̃н̃а̄нам̣ паваттим̣ дассенто а̄ха ‘‘пин̣д̣ам̣ виха̄рам̣…пе… са̄вако’’ти. таттха виха̄рена патиссайо, сайана̄санена ман̃чапӣт̣ханти тӣхипи падехи сена̄санамева вуттам̣. а̄панти удакам̣. сан̇гха̄т̣ираджӯпава̄хананти пам̣сумала̄дино сан̇гха̄т̣ираджасса дхованам̣. сутва̄на дхаммам̣ сугатена деситанти сабба̄савасам̣вара̄дӣсу ‘‘пат̣исан̇кха̄ йонисо чӣварам̣ пат̣исевати сӣтасса пат̣игха̄та̄йа̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.23; а. ни. 6.58) найена бхагавата̄ деситам̣ дхаммам̣ сутва̄. сан̇кха̄йа севе варапан̃н̃аса̄вакоти етам̣ идха пин̣д̣анти вуттам̣ пин̣д̣апа̄там̣, виха̄ра̄дӣхи вуттам̣ сена̄санам̣, а̄памукхена дасситам̣ гила̄напаччайам̣, сан̇гха̄т̣ийа̄ чӣваранти чатуббидхампи паччайам̣ сан̇кха̄йа ‘‘йа̄вадева имасса ка̄йасса т̣хитийа̄’’тиа̄дина̄ (ма. ни. 1.23; а. ни. 6.58) найена паччавеккхитва̄ севе варапан̃н̃аса̄вако, севитум̣ саккун̣еййа варапан̃н̃асса татха̄гатасса са̄вако секкхо ва̄ путхуджджано ва̄, ниппарийа̄йена ча араха̄. со хи чатура̄пассено ‘‘сан̇кха̄йекам̣ пат̣исевати, сан̇кха̄йекам̣ адхива̄сети, сан̇кха̄йекам̣ париваджджети, сан̇кха̄йекам̣ винодетӣ’’ти (дӣ. ни. 3.308; ма. ни. 2.168; а. ни. 10.20) вутто. йасса̄ ча сан̇кха̄йа севе варапан̃н̃аса̄вако, тасма̄ хи пин̣д̣е…пе… йатха̄ поккхаре ва̄рибинду, татха̄ хотӣти ведитаббо.

396. евам̣ кхӣн̣а̄савапат̣ипаттим̣ дассенто арахаттаникӯт̣ена анага̄рийапат̣ипадам̣ нит̣т̣ха̄петва̄ ида̄ни ага̄рийапат̣ипадам̣ дассетум̣ ‘‘гахат̣т̣хаваттам̣ пана во’’тиа̄дима̄ха. таттха пат̣хамага̄тха̄йа та̄ва са̄вакоти ага̄рийаса̄вако. сесам̣ утта̄наттхамева. айам̣ пана йоджана̄ – йо майа̄ ито пуббе кевало абйа̄миссо сакало парипун̣н̣о бхиккхудхаммо катхито. еса кхеттаваттхуа̄дипариггахехи сапариггахена на лаббха̄ пхассетум̣ на сакка̄ адхигантунти.

397. евам̣ тасса бхиккхудхаммам̣ пат̣иседхетва̄ гахат̣т̣хадхаммамева дассенто а̄ха ‘‘па̄н̣ам̣ на хане’’ти. таттха пуримад̣д̣хена тикот̣ипарисуддха̄ па̄н̣а̄типа̄та̄вераман̣и вутта̄, паччхимад̣д̣хена саттесу хитапат̣ипатти. татийапа̄до четтха кхаггависа̄н̣асутте (су. ни. 35 а̄дайо) чатуттхапа̄де тха̄варатасабхедо меттасуттаван̣н̣ана̄йам̣ (су. ни. 143 а̄дайо) саббаппака̄рато ван̣н̣ито. сесам̣ утта̄наттхамева. уппат̣ипа̄т̣ийа̄ пана йоджана̄ ка̄табба̄ – тасатха̄варесу саббесу бхӯтесу нидха̄йа дан̣д̣ам̣ на хане на гха̄тайеййа на̄нуджан̃н̃а̄ти. ‘‘нидха̄йа дан̣д̣а’’нти ито ва̄ парам̣ ‘‘ваттеййа̄’’ти па̄т̣хасесо а̄харитаббо. итаратха̄ хи на пуббена̄парам̣ сандхийати.

398. евам̣ пат̣хамасиккха̄падам̣ дассетва̄ ида̄ни дутийасиккха̄падам̣ дассенто а̄ха ‘‘тато адинна’’нти. таттха кин̃чӣти аппам̣ ва̄ бахум̣ ва̄. квачӣти га̄ме ва̄ аран̃н̃е ва̄. са̄вакоти ага̄рийаса̄вако. буджджхама̄ноти ‘‘парасантакамида’’нти джа̄нама̄но. саббам̣ адиннам̣ париваджджайеййа̄ти еван̃хи пат̣ипаджджама̄но саббам̣ адиннам̣ париваджджеййа, но ан̃н̃атха̄ти дӣпети. сесаметтха вуттанайан̃ча па̄кат̣ан̃ча̄ти.

399. евам̣ дутийасиккха̄падампи тикот̣ипарисуддхам̣ дассетва̄ уккат̣т̣хапариччхедато пабхути татийам̣ дассенто а̄ха ‘‘абрахмачарийа’’нти. таттха асамбхун̣антоти асакконто.

400. ида̄ни чатуттхасиккха̄падам̣ дассенто а̄ха ‘‘сабхаггато ва̄’’ти. таттха сабхаггатоти сантха̄га̄ра̄дигато. парисаггатоти пӯгамаджджагато. сесаметтха вуттанайан̃ча па̄кат̣ан̃ча̄ти.

401. евам̣ чатуттхасиккха̄падампи тикот̣ипарисуддхам̣ дассетва̄ пан̃чамам̣ дассенто а̄ха ‘‘маджджан̃ча па̄на’’нти. таттха маджджан̃ча па̄нанти га̄тха̄бандхасукхаттхам̣ евам̣ вуттам̣. айам̣ панаттхо ‘‘маджджапа̄нан̃ча на сама̄чареййа̄’’ти. дхаммам̣ иманти имам̣ маджджапа̄навераман̣ӣдхаммам̣. умма̄данантанти умма̄данапарийоса̄нам̣. йо хи саббалахуко маджджапа̄насса випа̄ко, со мануссабхӯтасса умматтакасам̣ваттанико хоти. ити нам̣ видитва̄ти ити нам̣ маджджапа̄нам̣ н̃атва̄. сесаметтха вуттанайан̃ча па̄кат̣ан̃ча̄ти.

402. евам̣ пан̃чамасиккха̄падампи тикот̣ипарисуддхам̣ дассетва̄ ида̄ни пуримасиккха̄пада̄нампи маджджапа̄намева сам̣килесакаран̃ча бхедакаран̃ча дассетва̄ дал̣хатарам̣ тато вераман̣ийам̣ нийодженто а̄ха ‘‘мада̄ хи па̄па̄ни каронтӣ’’ти. таттха мада̄ти мадахету. хика̄ро падапӯран̣аматте нипа̄то. па̄па̄ни каронтӣти па̄н̣а̄типа̄та̄дӣни сабба̄кусала̄ни каронти. умма̄данам̣ мохананти паралоке умма̄данам̣ ихалоке моханам̣. сесам̣ утта̄наттхамева.

403-4. етта̄вата̄ ага̄рийаса̄вакасса ниччасӣлам̣ дассетва̄ ида̄ни упосатхан̇га̄ни дассенто ‘‘па̄н̣ам̣ на хане’’ти га̄тха̄двайама̄ха. таттха абрахмачарийа̄ти асет̣т̣хачарийабхӯта̄. метхуна̄ти метхунадхаммасама̄паттито. раттим̣ на бхун̃джеййа вика̄лабходжананти раттимпи на бхун̃джеййа, дива̄пи ка̄ла̄тиккантабходжанам̣ на бхун̃джеййа. на ча гандханти еттха гандхаггахан̣ена вилепаначун̣н̣а̄дӣнипи гахита̄нева̄ти ведитабба̄ни. ман̃чети каппийаман̃че. сантхатети тат̣т̣ика̄дӣхи каппийаттхаран̣ехи аттхате. чхама̄йам̣ пана гонака̄дисантхата̄йапи ват̣т̣ати. ат̣т̣хан̇гиканти пан̃чан̇гикам̣ вийа тӯрийам̣, на ан̇гавинимуттам̣. дуккхантагуна̄ти ват̣т̣адуккхасса антагатена. сесаметтха па̄кат̣амева. паччхимад̣д̣хум̣ пана сан̇гӣтика̄ракехи вуттантипи а̄ху.

405. евам̣ упосатхан̇га̄ни дассетва̄ ида̄ни упосатхака̄лам̣ дассенто а̄ха ‘‘тато ча паккхасса̄’’ти. таттха татоти падапӯран̣аматте нипа̄то. паккхассупавассупосатханти евам̣ парападена йоджетаббам̣ ‘‘паккхасса ча̄туддасим̣ пан̃чадасим̣ ат̣т̣хаминти ете тайо дивасе упавасса упосатхам̣, етам̣ ат̣т̣хан̇гикаупосатхам̣ упагамма васитва̄’’ти. па̄т̣иха̄рийапаккхан̃ча̄ти еттха пана вассӯпана̄йика̄йа пуримабха̄ге а̄са̄л̣хама̄со, антовассам̣ тайо ма̄са̄, каттикама̄соти име пан̃ча ма̄са̄ ‘‘па̄т̣иха̄рийапаккхо’’ти вуччанти. а̄са̄л̣хакаттикапхаггун̣ама̄са̄ тайо ева̄ти апаре. паккхупосатхадиваса̄нам̣ пуримапаччхимадивасавасена паккхе паккхе терасӣпа̄т̣ипадасаттамӣнавамӣсан̇кха̄та̄ чатта̄ро чатта̄ро диваса̄ти апаре. йам̣ руччати, там̣ гахетаббам̣. саббам̣ ва̄ пана пун̃н̃ака̄мӣнам̣ бха̄ситаббам̣. еваметам̣ па̄т̣иха̄рийапаккхан̃ча пасаннама̄насо сусаматтарӯпам̣ супарипун̣н̣арӯпам̣ екампи дивасам̣ апариччаджанто ат̣т̣хан̇гупетам̣ упосатхам̣ упавасса̄ти самбандхитаббам̣.

406. евам̣ упосатхака̄лам̣ дассетва̄ ида̄ни тесу ка̄лесу етам̣ упосатхам̣ упавасса йам̣ ка̄таббам̣, там̣ дассенто а̄ха ‘‘тато ча па̄то’’ти. еттха̄пи татоти падапӯран̣аматте нипа̄то, анантараттхе ва̄, атха̄ти вуттам̣ хоти. па̄тоти апараджджудивасапуббабха̄ге. упавуттхупосатхоти упаваситаупосатхо. аннена̄ти йа̄губхатта̄дина̄. па̄нена̄ти ат̣т̣хавидхапа̄нена. анумодама̄ноти анупамодама̄но, нирантарам̣ модама̄ноти аттхо. йатха̄раханти аттано анурӯпена, йатха̄сатти йатха̄баланти вуттам̣ хоти. сам̣вибхаджетха̄ти бха̄джеййа патима̄неййа. сесам̣ па̄кат̣амева.

407. евам̣ упавуттхупосатхасса киччам̣ ватва̄ ида̄ни йа̄ваджӣвикам̣ гаруваттам̣ а̄джӣвапа̄рисуддхин̃ча катхетва̄ та̄йа пат̣ипада̄йа адхигантаббат̣т̣ха̄нам̣ дассенто а̄ха ‘‘дхаммена ма̄та̄питаро’’ти. таттха дхаммена̄ти дхаммаладдхена бхогена. бхареййа̄ти посеййа. дхаммикам̣ со ван̣иджджанти саттаван̣иджджа̄, саттхаван̣иджджа̄, висаван̣иджджа̄, мам̣саван̣иджджа̄, сура̄ван̣иджджа̄ти има̄ пан̃ча адхаммаван̣иджджа̄ ваджджетва̄ авасеса̄ дхаммикаван̣иджджа̄. ван̣иджджа̄мукхена четтха касигораккха̄ди апаропи дхаммико воха̄ро сан̇гахито. сесамутта̄наттхамева. айам̣ пана йоджана̄ – со ниччасӣлаупосатхасӣлада̄надхаммасаманна̄гато арийаса̄вако пайоджайе дхаммикам̣ ван̣иджджам̣, тато ладдхена ча дхаммато анапетатта̄ дхаммена бхогена ма̄та̄питаро бхареййа. атха со гихӣ евам̣ аппаматто а̄дито пабхути вуттам̣ имам̣ ваттам̣ ваттайанто ка̄йасса бхеда̄ йе те аттано а̄бха̄йа андхака̄рам̣ видхаметва̄ а̄локакаран̣ена сайампабха̄ти ладдхана̄ма̄ чха ка̄ма̄вачарадева̄, те сайампабхе на̄ма деве упети бхаджати аллӣйати, тесам̣ ниббаттат̣т̣ха̄не ниббаттатӣти.

параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа

суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа дхаммикасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.

нит̣т̣хито ча дутийо вагго аттхаван̣н̣ана̄найато, на̄мена

чӯл̣авагготи.