12. нигродхакаппасутта-(ван̇гӣсасутта)-ван̣н̣ана̄

евам̣ ме сутанти нигродхакаппасуттам̣, ‘‘ван̇гӣсасутта’’нтипи вуччати. ка̄ уппатти? айамева йа̄сса нида̄не вутта̄. таттха евам̣ метиа̄дӣни вуттаттха̄нева, йато та̄ни ан̃н̃а̄ни ча татха̄видха̄ни чхад̣д̣етва̄ авуттанайамева ван̣н̣айисса̄ма. агга̄л̣аве четийети а̄л̣авийам̣ аггачетийе. ануппанне хи бхагавати агга̄л̣аваготамака̄дӣни анека̄ни четийа̄ни ахесум̣ йаккхана̄га̄дӣнам̣ бхавана̄ни. та̄ни уппанне бхагавати манусса̄ вина̄сетва̄ виха̄ре акам̣су, тенева ча на̄мена вохарим̣су. тато агга̄л̣авачетийасан̇кха̄те виха̄ре вихаратӣти вуттам̣ хоти. а̄йасмато ван̇гӣсасса̄ти еттха а̄йасма̄ти пийавачанам̣, ван̇гӣсоти тасса тхерасса на̄мам̣. со джа̄тито пабхути евам̣ ведитаббо – со кира парибба̄джакасса путто парибба̄джика̄йа куччхимхи джа̄то ан̃н̃атарам̣ виджджам̣ джа̄на̄ти, йасса̄нубха̄вена чхавасӣсам̣ а̄кот̣етва̄ сатта̄нам̣ гатим̣ джа̄на̄ти. манусса̄пи судам̣ аттано н̃а̄тӣнам̣ ка̄лаката̄нам̣ суса̄нато сӣса̄ни а̄нетва̄ там̣ тесам̣ гатим̣ пуччханти. со ‘‘асуканирайе ниббатто, асукамануссалоке’’ти вадати. те тена вимхита̄ тасса бахум̣ дханам̣ денти. евам̣ со сакаладжамбудӣпе па̄кат̣о ахоси.

со сатасахассакаппам̣ пӯритапа̄рамӣ абхинӣха̄расампанно пан̃чахи пурисасахассехи паривуто га̄манигамаджанападара̄джадха̄нӣсу вичаранто са̄ваттхим̣ ануппатто. тена ча самайена бхагава̄ са̄ваттхийам̣ вихарати, са̄ваттхива̄сино пуребхаттам̣ да̄нам̣ датва̄ паччха̄бхаттам̣ суниваттха̄ супа̄рута̄ пуппхагандха̄дӣни гахетва̄ дхаммассаванаттха̄йа джетаванам̣ гаччханти. со те дисва̄ ‘‘маха̄джанака̄йо кухим̣ гаччхатӣ’’ти пуччхи. атхасса те а̄чиккхим̣су – ‘‘буддхо локе уппанно, со бахуджанахита̄йа дхаммам̣ десети, таттха гаччха̄ма̄’’ти. сопи техи саддхим̣ сапарива̄ро гантва̄ бхагавата̄ саддхим̣ саммодитва̄ екамантам̣ нисӣди. атха нам̣ бхагава̄ а̄мантеси – ‘‘ким̣, ван̇гӣса, джа̄на̄си кира та̄дисам̣ виджджам̣, йа̄йа сатта̄нам̣ чхавасӣса̄ни а̄кот̣етва̄ гатим̣ паведесӣ’’ти? ‘‘евам̣, бхо готама, джа̄на̄мӣ’’ти. бхагава̄ нирайе ниббаттасса сӣсам̣ а̄хара̄петва̄ дассеси, со накхена а̄кот̣етва̄ ‘‘нирайе ниббаттасса сӣсам̣ бхо готама̄’’ти а̄ха. евам̣ саббагатиниббатта̄нам̣ сӣса̄ни дассеси, сопи татхева н̃атва̄ а̄рочеси. атхасса бхагава̄ кхӣн̣а̄савасӣсам̣ дассеси, со пунаппунам̣ а̄кот̣етва̄ на ан̃н̃а̄си. тато бхагава̄ ‘‘ависайо те еттха ван̇гӣса, мамевесо висайо, кхӣн̣а̄савасӣса’’нти ватва̄ имам̣ га̄тхамабха̄си –

‘‘гатӣ мига̄нам̣ паванам̣, а̄ка̄со паккхинам̣ гати;

вибхаво гати дхамма̄нам̣, нибба̄нам̣ арахато гатӣ’’ти. (пари. 339);

ван̇гӣсо га̄тхам̣ сутва̄ ‘‘имам̣ ме, бхо готама, виджджам̣ дехӣ’’ти а̄ха. бхагава̄ ‘‘на̄йам̣ виджджа̄ апаббаджита̄нам̣ сампаджджатӣ’’ти а̄ха. со ‘‘пабба̄джетва̄ ва̄ мам̣, бхо готама, йам̣ ва̄ иччхаси, там̣ катва̄ имам̣ виджджам̣ дехӣ’’ти а̄ха. тада̄ ча бхагавато нигродхакаппаттхеро самӣпе хоти, там̣ бхагава̄ а̄н̣а̄песи – ‘‘тена хи, нигродхакаппа, имам̣ пабба̄джехӣ’’ти. со там̣ пабба̄джетва̄ тачапан̃чакакаммат̣т̣ха̄нам̣ а̄чиккхи. ван̇гӣсо анупуббена пат̣исамбхида̄ппатто араха̄ ахоси. етадагге ча бхагавата̄ ниддит̣т̣хо ‘‘етадаггам̣, бхиккхаве, мама са̄вака̄нам̣ бхиккхӯнам̣ пат̣ибха̄наванта̄нам̣ йадидам̣ ван̇гӣсо’’ти (а. ни. 1.212).

евам̣ самуда̄гатасса а̄йасмато ван̇гӣсасса упаджджха̄йо ваджджа̄ваджджа̄диупаниджджха̄йанена евам̣ ладдхавоха̄ро нигродхакаппо на̄ма тхеро. каппоти тасса тхерасса на̄мам̣, нигродхамӯле пана арахаттам̣ адхигататта̄ ‘‘нигродхакаппо’’ти бхагавата̄ вутто. тато нам̣ бхиккхӯпи евам̣ вохаранти. са̄сане тхирабха̄вам̣ паттоти тхеро. агга̄л̣аве четийе ачирапариниббуто хотӣти тасмим̣ четийе ачирапариниббуто хоти. рахогатасса пат̣исаллӣнасса̄ти ган̣амха̄ вӯпакат̣т̣хатта̄ рахогатасса ка̄йена, пат̣исаллӣнасса читтена техи техи висайехи пат̣иниваттитва̄ саллӣнасса. евам̣ четасо паривитакко удапа̄дӣти имина̄ а̄ка̄рена витакко уппаджджи. касма̄ пана удапа̄дӣти. асаммукхатта̄ дит̣т̣ха̄севанатта̄ ча. айан̃хи тасса паринибба̄нака̄ле на саммукха̄ ахоси, дит̣т̣хапуббан̃ча̄нена асса хаттхакуккучча̄дипубба̄севанам̣, та̄дисан̃ча акхӣн̣а̄сава̄нампи хоти кхӣн̣а̄сава̄нампи пуббапаричайена.

татха̄ хи пин̣д̣олабха̄радва̄джо паччха̄бхаттам̣ дива̄виха̄раттха̄йа уденасса уййа̄намева гаччхати пуббе ра̄джа̄ хутва̄ таттха парича̄ресӣти имина̄ пуббапаричайена, гавампатиттхеро та̄ватим̣сабхаване сун̃н̃ам̣ девавима̄нам̣ гаччхати девапутто хутва̄ таттха парича̄ресӣти имина̄ пуббапаричайена. пилиндаваччхо бхиккхӯ васалава̄дена самуда̄чарати аббокин̣н̣а̄ни пан̃ча джа̄тисата̄ни бра̄хман̣о хутва̄ татха̄ абха̄сӣти имина̄ пуббапаричайена. тасма̄ асаммукхатта̄ дит̣т̣ха̄севанатта̄ часса евам̣ четасо паривитакко удапа̄ди ‘‘париниббуто ну кхо ме упаджджха̄йо, уда̄ху но париниббуто’’ти. тато парам̣ утта̄наттхамева. екам̣сам̣ чӣварам̣ катва̄ти еттха пана пуна сан̣т̣ха̄панена евам̣ вуттам̣. екам̣санти ча ва̄мам̣сам̣ па̄рупитва̄ т̣хитассетам̣ адхивачанам̣. йато йатха̄ ва̄мам̣сам̣ па̄рупитва̄ т̣хитам̣ хоти, татха̄ чӣварам̣ катва̄ти евамассаттхо ведитаббо. сесам̣ па̄кат̣амева.

346. аномапан̃н̃анти омам̣ вуччати париттам̣ ла̄макам̣, на омапан̃н̃ам̣, аномапан̃н̃ам̣, маха̄пан̃н̃анти аттхо. дит̣т̣хева дхаммети паччаккхамева, имасмим̣йева аттабха̄вети ва̄ аттхо. вичикиччха̄нанти еварӯпа̄нам̣ паривитакка̄нам̣. н̃а̄тоти па̄кат̣о. йасассӣти ла̄бхапарива̄расампанно абхиниббутаттоти гуттачитто апарид̣айхама̄начитто ва̄.

347. тайа̄ катанти нигродхамӯле нисиннатта̄ ‘‘нигродхакаппо’’ти вадата̄ тайа̄ катанти йатха̄ аттана̄ упалаккхети, татха̄ бхан̣ати. бхагава̄ пана на нисиннатта̄ ева там̣ татха̄ а̄лапи, апича кхо таттха арахаттам̣ паттатта̄. бра̄хман̣асса̄ти джа̄тим̣ сандха̄йа бхан̣ати. со кира бра̄хман̣амаха̄са̄лакула̄ паббаджито. намассам̣ ачарӣти намассама̄но виха̄си. мутйапеккхоти нибба̄насан̇кха̄там̣ вимуттим̣ апеккхама̄но, нибба̄нам̣ паттхентоти вуттам̣ хоти. дал̣хадхаммадассӣти бхагавантам̣ а̄лапати. дал̣хадхаммо хи нибба̄нам̣ абхиджджанат̣т̣хена, тан̃ча бхагава̄ дассети. тасма̄ там̣ ‘‘дал̣хадхаммадассӣ’’ти а̄ха.

348. сакйа̄типи бхагавантамева кулана̄мена а̄лапати. майампи саббети ниравасесапарисам̣ сан̇ган̣хитва̄ атта̄нам̣ дассенто бхан̣ати. самантачаккхӯтипи бхагавантамева саббан̃н̃утан̃н̃а̄н̣ена а̄лапати. самават̣т̣хита̄ти самма̄ ават̣т̣хита̄ а̄бхогам̣ катва̄ т̣хита̄. ноти амха̄кам̣. савана̄йа̄ти имасса пан̃хасса веййа̄каран̣ассаванаттха̄йа. сота̄ти сотиндрийа̄ни. тувам̣ но саттха̄ твамануттаросӣти тхутивачанаматтамеветам̣.

349. чхиндева но вичикиччханти акусалавичикиччха̄йа ниббичикиччхо со, вичикиччха̄патирӯпакам̣ пана там̣ паривитаккам̣ сандха̄йевама̄ха. брӯхи метанти брӯхи ме етам̣, йам̣ майа̄ йа̄читоси ‘‘там̣ са̄вакам̣ сакйа, майампи саббе ан̃н̃а̄тумиччха̄ма̄’’ти, брӯванто ча там̣ бра̄хман̣ам̣ париниббутам̣ ведайа бхӯрипан̃н̃а маджджхева но бха̄са, париниббутам̣ н̃атва̄ маха̄пан̃н̃ам̣ бхагава̄ маджджхева амха̄кам̣ саббесам̣ бха̄са, йатха̄ саббева майам̣ джа̄неййа̄ма. саккова дева̄на сахассанеттоти идам̣ пана тхутивачанамева. апичасса айам̣ адхиппа̄йо – йатха̄ сакко сахассанетто дева̄нам̣ маджджхе техи саккаччам̣ сампат̣иччхитавачано бха̄сати, евам̣ амха̄кам̣ маджджхе амхехи сампат̣иччхитавачано бха̄са̄ти.

350. йе кечӣти имампи га̄тхам̣ бхагавантам̣ тхунантойева ваттука̄матам̣ джанетум̣ бхан̣ати. тассаттхо йе кечи абхиджджха̄дайо гантха̄ тесам̣ аппаха̄не мохавичикиччха̄нам̣ паха̄на̄бха̄вато ‘‘мохамагга̄’’ти ча ‘‘ан̃н̃а̄н̣апаккха̄’’ти ча ‘‘вичикиччхат̣т̣ха̄на̄’’ти ча вуччанти. саббе те татха̄гатам̣ патва̄ татха̄гатасса десана̄балена виддхам̣сита̄ на бхаванти нассанти. ким̣ ка̄ран̣ам̣? чаккхун̃хи етам̣ парамам̣ нара̄нам̣, йасма̄ татха̄гато саббагантхавидхаманапан̃н̃а̄чаккхуджананато нара̄нам̣ парамам̣ чаккхунти вуттам̣ хоти.

351. но че хи джа̄тӯти имампи га̄тхам̣ тхунантойева ваттука̄матам̣ джанентова бхан̣ати. таттха джа̄тӯти екам̣савачанам̣. пурисоти бхагавантам̣ сандха̄йа̄ха. джотимантоти пан̃н̃а̄джотисаманна̄гата̄ са̄рипутта̄дайо. идам̣ вуттам̣ хоти – йади бхагава̄ йатха̄ пураттхима̄дибхедо ва̄то аббхагханам̣ виханати, евам̣ десана̄вегена килесе на виханеййа. татха̄ йатха̄ аббхагханена нивуто локо тамова хоти екандхака̄ро, евам̣ ан̃н̃а̄н̣анивутопи тамовасса. йепи име да̄ни джотиманто кха̄йанти са̄рипутта̄дайо, тепи нара̄ на тапеййунти.

352. дхӣра̄ ча̄ти имампи га̄тхам̣ пуриманайенева бхан̣ати. тассаттхо дхӣра̄ ча пан̣д̣ита̄ пуриса̄ паджджотакара̄ бхаванти, пан̃н̃а̄паджджотам̣ уппа̄денти. тасма̄ ахам̣ там̣ вӣра падха̄навӣрийасаманна̄гато бхагава̄ татхева ман̃н̃е дхӣроти ча паджджотакаротвева ча ман̃н̃а̄ми. майан̃хи випассинам̣ саббадхамме йатха̄бхӯтам̣ пассантам̣ бхагавантам̣ джа̄нанта̄ ева упа̄гамумха̄, тасма̄ париса̄су но а̄викарохи каппам̣, нигродхакаппам̣ а̄чиккха пака̄сехӣти.

353. кхиппанти имампи га̄тхам̣ пуриманайенева бхан̣ати. тассаттхо кхиппам̣ гирам̣ ерайа лахум̣ ачира̄йама̄но вачанам̣ бха̄са, ваггум̣ манорамам̣ бхагава̄. йатха̄ суван̣н̣ахам̣со гочарапат̣икканто джа̄тассараванасан̣д̣ам̣ дисва̄ гӣвам̣ паггайха учча̄ретва̄ раттатун̣д̣ена сан̣икам̣ атарама̄но ваггум̣ гирам̣ никӯджати ниччха̄рети, евамева твампи сан̣икам̣ никӯджа, имина̄ маха̄пурисалаккхан̣ан̃н̃атарена биндуссарена сувикаппитена сут̣т̣хувикаппитена абхисан̇кхатена. ете майам̣ саббева уджугата̄ авиккхиттама̄наса̄ хутва̄ тава никӯджитам̣ сун̣ома̄ти.

354. пахӣнаджа̄тимаран̣анти имампи га̄тхам̣ пуриманайенева бхан̣ати. таттха на сесетӣти асесо, там̣ асесам̣. сота̄панна̄дайо вийа кин̃чи асесетва̄ пахӣнаджа̄тимаран̣анти вуттам̣ хоти. ниггайха̄ти сут̣т̣ху йа̄читва̄ нибандхитва̄. дхонанти дхутасаббапа̄пам̣. вадесса̄мӣти катха̄песса̄ми дхаммам̣. на ка̄мака̄ро хи путхуджджана̄нанти путхуджджана̄намева хи ка̄мака̄ро наттхи, йам̣ паттхенти н̃а̄тум̣ ва̄ ваттум̣ ва̄, там̣ на сакконти. сан̇кхеййака̄ро ча татха̄гата̄нанти татха̄гата̄нам̣ пана вӣмам̣сака̄ро пан̃н̃а̄пуббан̇гама̄ кирийа̄. те йам̣ паттхенти н̃а̄тум̣ ва̄ ваттум̣ ва̄, там̣ сакконтӣти адхиппа̄йо.

355. ида̄ни там̣ сан̇кхеййака̄рам̣ пака̄сенто ‘‘сампаннавеййа̄каран̣а’’нти га̄тхама̄ха. тассаттхо – татха̄ хи тава бхагава̄ идам̣ самуджджупан̃н̃асса таттха таттха самуггахӣтам̣ вуттам̣ паваттитам̣ сампаннавеййа̄каран̣ам̣, ‘‘сантатимаха̄матто саттата̄ламаттам̣ аббхуггантва̄ паринибба̄йиссати, суппабуддхо сакко саттаме дивасе патхавим̣ пависиссатӣ’’ти евама̄дӣсу авипарӣтам̣ дит̣т̣хам̣. тато пана сут̣т̣хутарам̣ ан̃джалим̣ пан̣а̄метва̄ а̄ха – айаман̃джалӣ паччхимо суппан̣а̄мито, айамапаропи ан̃джалӣ сут̣т̣хутарам̣ пан̣а̄мито. ма̄ мохайӣти ма̄ но акатханена мохайи джа̄нам̣ джа̄нанто каппасса гатим̣. аномапан̃н̃а̄ти бхагавантам̣ а̄лапати.

356. пароваранти имам̣ пана га̄тхам̣ апаренапи парийа̄йена амоханамева йа̄чанто а̄ха. таттха пароваранти локийалокуттаравасена сундара̄сундарам̣ дӯресантикам̣ ва̄. арийадхамманти чатусаччадхаммам̣. видитва̄ти пат̣ивиджджхитва̄. джа̄нанти саббам̣ н̃еййадхаммам̣ джа̄нанто. ва̄ча̄бхикан̇кха̄мӣти йатха̄ гхаммани гхаммататто пурисо киланто тасито ва̄рим̣, евам̣ те ва̄чам̣ абхикан̇кха̄ми. сутам̣ павасса̄ти сутасан̇кха̄там̣ садда̄йатанам̣ павасса паггхара мун̃ча паваттехи. ‘‘сутасса васса̄’’типи па̄т̣хо, вуттаппака̄расса садда̄йатанасса вут̣т̣хим̣ васса̄ти аттхо.

357. ида̄ни йа̄дисам̣ ва̄чам̣ абхикан̇кхати, там̣ пака̄сенто –

‘‘йадаттхикам̣ брахмачарийам̣ ачарӣ,

каппа̄йано каччисса там̣ амогхам̣;

нибба̄йи со а̄ду саупа̄дисесо,

йатха̄ вимутто аху там̣ сун̣ома̄’’ти. –

га̄тхама̄ха. таттха каппа̄йаноти каппамева пӯджа̄васена бхан̣ати. йатха̄ вимуттоти ‘‘ким̣ анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ йатха̄ асеккха̄, уда̄ху упа̄дисеса̄йа йатха̄ секкха̄’’ти пуччхати. сесаметтха па̄кат̣амева.

358. евам̣ два̄дасахи га̄тха̄хи йа̄чито бхагава̄ там̣ вийа̄каронто –

‘‘аччхеччхи тан̣хам̣ идха на̄марӯпе, (ити бхагава̄)

кан̣хасса сотам̣ дӣгхаратта̄нусайитам̣;

ата̄ри джа̄тим̣ маран̣ам̣ асесам̣,

иччабравӣ бхагава̄ пан̃часет̣т̣хо’’ти. –

га̄тхама̄ха. таттха пуримападасса та̄ва аттхо – йа̄пи имасмим̣ на̄марӯпе ка̄матан̣ха̄дибхеда̄ тан̣ха̄дӣгхараттам̣ аппахӣнат̣т̣хена анусайита̄ кан̣хана̄макасса ма̄расса ‘‘сота’’нтипи вуччати, там̣ кан̣хасса сотабхӯтам̣ дӣгхаратта̄нусайитам̣ идха на̄марӯпе тан̣хам̣ каппа̄йано чхиндӣти. ити бхагава̄ти идам̣ панеттха сан̇гӣтика̄ра̄нам̣ вачанам̣. ата̄ри джа̄тим̣ маран̣ам̣ асесанти со там̣ тан̣хам̣ чхетва̄ асесам̣ джа̄тимаран̣ам̣ ата̄ри, анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄йӣти дассети. иччабравӣ бхагава̄ пан̃часет̣т̣хоти ван̇гӣсена пут̣т̣хо бхагава̄ етадавоча пан̃чаннам̣ пат̣хамасисса̄нам̣ пан̃чаваггийа̄нам̣ сет̣т̣хо, пан̃чахи ва̄ саддха̄дӣхи индрийехи, сӣла̄дӣхи ва̄ дхаммаккхандхехи ативисит̣т̣хехи чаккхӯхи ча сет̣т̣хоти сан̇гӣтика̄ра̄намевидам̣ вачанам̣.

359. евам̣ вутте бхагавато бха̄ситамабхинандама̄насо ван̇гӣсо ‘‘еса сутва̄’’тиа̄дига̄тха̄йо а̄ха. таттха пат̣хамага̄тха̄йа исисаттама̄ти бхагава̄ иси ча саттамо ча уттамат̣т̣хена випассӣсикхӣвессабхӯкакусандхакон̣а̄гаманакассапана̄маке чха исайо аттана̄ саха сатта каронто па̄тубхӯтотипи исисаттамо, там̣ а̄лапанто а̄ха. на мам̣ ван̃чесӣти йасма̄ париниббуто, тасма̄ тасса париниббутабха̄вам̣ иччхантам̣ мам̣ на ван̃чеси, на висам̣ва̄десӣти аттхо. сесаметтха па̄кат̣амева.

360. дутийага̄тха̄йа йасма̄ мутйапеккхо виха̄си, тасма̄ там̣ сандха̄йа̄ха ‘‘йатха̄ва̄дӣ татха̄ка̄рӣ, аху буддхасса са̄вако’’ти. маччуно джа̄лам̣ татанти тебхӯмакават̣т̣е виттхатам̣ ма̄расса тан̣ха̄джа̄лам̣. ма̄йа̄виноти бахума̄йасса. ‘‘татха̄ ма̄йа̄вино’’типи кечи пат̣ханти, тесам̣ йо анека̄хи ма̄йа̄хи анекаккхаттумпи бхагавантам̣ упасан̇ками, тасса татха̄ ма̄йа̄виноти адхиппа̄йо.

361. татийага̄тха̄йа а̄дӣти ка̄ран̣ам̣. упа̄да̄насса̄ти ват̣т̣асса. ват̣т̣ан̃хи упа̄да̄таббат̣т̣хена идха ‘‘упа̄да̄на’’нти вуттам̣, тассева упа̄да̄насса а̄дим̣ авиджджа̄тан̣ха̄дибхедам̣ ка̄ран̣ам̣ аддаса каппоти евам̣ ваттум̣ ват̣т̣ати бхагава̄ти адхиппа̄йена вадати. аччага̄ вата̄ти атикканто вата. маччудхеййанти маччу еттха дхийатӣти маччудхеййам̣, тебхӯмакават̣т̣ассетам̣ адхивачанам̣. там̣ судуттарам̣ маччудхеййам̣ аччага̄ вата̄ти ведаджа̄то бхан̣ати. сесаметтха па̄кат̣амева̄ти.

параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа

суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа нигродхакаппасуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.