11. ра̄хуласуттаван̣н̣ана̄
338. каччи абхин̣хасам̣ва̄са̄ти ра̄хуласуттам̣. ка̄ уппатти? бхагава̄ самма̄самбодхим̣ абхисамбуджджхитва̄ бодхиман̣д̣ато анупуббена капилаваттхум̣ гантва̄ таттха ра̄хулакума̄рена ‘‘да̄йаджджам̣ ме саман̣а дехӣ’’ти да̄йаджджам̣ йа̄чито са̄рипуттаттхерам̣ а̄н̣а̄песи – ‘‘ра̄хулакума̄рам̣ пабба̄джехӣ’’ти. там̣ саббам̣ кхандхакат̣т̣хакатха̄йам̣ (маха̄ва. ат̣т̣ха. 105) вуттанайенева гахетаббам̣. евам̣ паббаджитам̣ пана ра̄хулакума̄рам̣ вуд̣д̣хиппаттам̣ са̄рипуттаттхерова упасампа̄деси, маха̄моггалла̄наттхеро асса каммава̄ча̄чарийо ахоси. там̣ бхагава̄ ‘‘айам̣ кума̄ро джа̄тиа̄дисампанно, со джа̄тиготтакулаван̣н̣апоккхарата̄дӣни нисса̄йа ма̄нам̣ ва̄ мадам̣ ва̄ ма̄ ака̄сӣ’’ти дахарака̄лато пабхути йа̄ва на арийабхӯмим̣ па̄пун̣и, та̄ва оваданто абхин̣хам̣ имам̣ суттамабха̄си. тасма̄ четам̣ суттапарийоса̄непи вуттам̣ ‘‘иттхам̣ судам̣ бхагава̄ а̄йасмантам̣ ра̄хулам̣ има̄хи га̄тха̄хи абхин̣хам̣ овадатӣ’’ти. таттха пат̣хамага̄тха̄йам̣ айам̣ сан̇кхепаттхо ‘‘каччи твам̣, ра̄хула, абхин̣хам̣ сам̣ва̄сахету джа̄тиа̄дӣнам̣ ан̃н̃атарена ваттхуна̄ на парибхаваси пан̣д̣итам̣, н̃а̄н̣ападӣпасса дхаммадесана̄падӣпасса ча дха̄ран̣ато укка̄дха̄ро манусса̄нам̣ каччи апачито тайа̄, каччи ниччам̣ пӯджито тайа̄’’ти а̄йасмантам̣ са̄рипуттам̣ сандха̄йа бхан̣ати.
339. евам̣ вутте а̄йасма̄ ра̄хуло ‘‘на̄хам̣ бхагава̄ нӣчапурисо вийа сам̣ва̄сахету ма̄нам̣ ва̄ мадам̣ ва̄ каромӣ’’ти дӣпенто имам̣ пат̣ига̄тхама̄ха ‘‘на̄хам̣ абхин̣хасам̣ва̄са̄’’ти. са̄ утта̄наттха̄ ева.
340. тато нам̣ бхагава̄ уттарим̣ оваданто пан̃ча ка̄магун̣етиа̄дика̄ авасесага̄тха̄йо а̄ха. таттха йасма̄ пан̃ча ка̄магун̣а̄ сатта̄нам̣ пийарӯпа̄ пийаджа̄тика̄ ативийа саттехи иччхита̄ паттхита̄, мано ча несам̣ рамайанти, те ча̄йасма̄ ра̄хуло хитва̄ саддха̄йа гхара̄ никкханто, на ра̄джа̄бхинӣто, на чора̄бхинӣто, на ин̣ат̣т̣о, на бхайат̣т̣о, на джӣвика̄пакато, тасма̄ нам̣ бхагава̄ ‘‘пан̃ча ка̄магун̣е хитва̄, пийарӯпе манораме, саддха̄йа гхара̄ никкхамма̄’’ти самуттеджетва̄ имасса неккхаммасса патирӯпа̄йа пат̣ипаттийа̄ нийодженто а̄ха – ‘‘дуккхассантакаро бхава̄’’ти.
таттха сийа̄ ‘‘нану ча̄йасма̄ да̄йаджджам̣ паттхенто балакка̄рена пабба̄джито, атха касма̄ бхагава̄ а̄ха – ‘саддха̄йа гхара̄ никкхамма̄’’’ти вуччате – неккхамма̄дхимуттатта̄. айан̃хи а̄йасма̄ дӣгхараттам̣ неккхамма̄дхимутто падумуттарасамма̄самбуддхасса путтам̣ упареватам̣ на̄ма са̄ман̣ерам̣ дисва̄ сан̇кхо на̄ма на̄гара̄джа̄ хутва̄ сатта дивасе да̄нам̣ датва̄ татха̄бха̄вам̣ паттхетва̄ тато пабхути паттхана̄сампанно абхинӣха̄расампанно сатасахассакаппе па̄рамийо пӯретва̄ антимабхавам̣ упапанно. евам̣ неккхамма̄дхимуттатан̃часса бхагава̄ джа̄на̄ти. татха̄гатабалан̃н̃атаран̃хи етам̣ н̃а̄н̣ам̣. тасма̄ а̄ха – ‘‘саддха̄йа гхара̄ никкхамма̄’’ти. атха ва̄ дӣгхараттам̣ саддха̄йева гхара̄ никкхамма ида̄ни дуккхассантакаро бхава̄ти айаметтха адхиппа̄йо.
341. ида̄нисса а̄дито пабхути ват̣т̣адуккхасса антакирийа̄йа пат̣ипаттим̣ дассетум̣ ‘‘митте бхаджассу калйа̄н̣е’’тиа̄дима̄ха. таттха сӣла̄дӣхи адхика̄ калйа̄н̣амитта̄ на̄ма, те бхаджанто химавантам̣ нисса̄йа маха̄са̄ла̄ мӯла̄дӣхи вийа сӣла̄дӣхи вад̣д̣хати. тена̄ха – ‘‘митте бхаджассу калйа̄н̣е’’ти. пантан̃ча сайана̄санам̣, вивиттам̣ аппаниггхосанти йан̃ча сайана̄санам̣ пантам̣ дӯрам̣ вивиттам̣ аппа̄кин̣н̣ам̣ аппаниггхосам̣, йаттха мигасӯкара̄дисаддена аран̃н̃асан̃н̃а̄ уппаджджати, татха̄рӯпам̣ сайана̄санан̃ча бхаджассу. маттан̃н̃ӯ хохи бходжанети пама̄н̣ан̃н̃ӯ хохи, пат̣иггахан̣аматтам̣ парибхогаматтан̃ча джа̄на̄хӣти аттхо. таттха пат̣иггахан̣аматтан̃н̃уна̄ деййадхаммепи аппе да̄йакепи аппам̣ да̄тука̄ме аппамева гахетаббам̣, деййадхамме аппе да̄йаке пана бахум̣ да̄тука̄мепи аппамева гахетаббам̣, деййадхамме пана бахутаре да̄йакепи аппам̣ да̄тука̄ме аппамева гахетаббам̣, деййадхаммепи бахутаре да̄йакепи бахум̣ да̄тука̄ме аттано балам̣ джа̄нитва̄ гахетаббам̣. апича матта̄йева ван̣н̣ита̄ бхагавата̄ти парибхогаматтан̃н̃уна̄ путтамам̣сам̣ вийа аккхаббхан̃джанамива ча йонисо манаси каритва̄ бходжанам̣ парибхун̃джитаббанти.
342. евамима̄йа га̄тха̄йа брахмачарийасса упака̄рабхӯта̄йа калйа̄н̣амиттасевана̄йа нийоджетва̄ сена̄санабходжанамукхена ча паччайапарибхогапа̄рисуддхисӣле сама̄дапетва̄ ида̄ни йасма̄ чӣвара̄дӣсу тан̣ха̄йа миччха̄а̄джӣво хоти, тасма̄ там̣ пат̣иседхетва̄ а̄джӣвапа̄рисуддхисӣле сама̄дапенто ‘‘чӣваре пин̣д̣апа̄те ча̄’’ти имам̣ га̄тхама̄ха. таттха паччайети гила̄наппаччайе. етесӯти етесу чатӯсу чӣвара̄дӣсу бхиккхӯнам̣ тан̣хуппа̄даваттхӯсу. тан̣хам̣ ма̄ка̄сӣти ‘‘хирикопӣнапат̣иччха̄дана̄диаттхамева те чатта̄ро паччайа̄ ничча̄тура̄нам̣ пуриса̄нам̣ пат̣ика̄рабхӯта̄ джаджджарагхарассевимасса атидуббаласса ка̄йасса упаттхамбхабхӯта̄’’тиа̄дина̄ найена а̄дӣнавам̣ пассанто тан̣хам̣ ма̄ джанеси, аджаненто ануппа̄денто вихара̄хӣти вуттам̣ хоти. ким̣ ка̄ран̣ам̣? ма̄ локам̣ пунара̄гами. етесу хи тан̣хам̣ каронто тан̣ха̄йа а̄кад̣д̣хийама̄но пунапи имам̣ локам̣ а̄гаччхати. со твам̣ етесу тан̣хам̣ ма̄ка̄си, евам̣ санте на пуна имам̣ локам̣ а̄гамиссасӣти.
евам̣ вутте а̄йасма̄ ра̄хуло ‘‘чӣваре тан̣хам̣ ма̄ка̄сӣти мам̣ бхагава̄ а̄ха̄’’ти чӣварапат̣исам̣йутта̄ни две дхутан̇га̄ни сама̄дийи пам̣сукӯликан̇ган̃ча, течӣварикан̇ган̃ча. ‘‘пин̣д̣апа̄те тан̣хам̣ ма̄ка̄сӣти мам̣ бхагава̄ а̄ха̄’’ти пин̣д̣апа̄тапат̣исам̣йутта̄ни пан̃ча дхутан̇га̄ни сама̄дийи – пин̣д̣апа̄тикан̇гам̣, сапада̄нача̄рикан̇гам̣, ека̄саникан̇гам̣, паттапин̣д̣икан̇гам̣, кхалупаччха̄бхаттикан̇ганти. ‘‘сена̄сане тан̣хам̣ ма̄ка̄сӣти мам̣ бхагава̄ а̄ха̄’’ти сена̄санапат̣исам̣йутта̄ни чха дхутан̇га̄ни сама̄дийи – а̄ран̃н̃икан̇гам̣, аббхока̄сикан̇гам̣, руккхамӯликан̇гам̣, йатха̄сантхатикан̇гам̣, соса̄никан̇гам̣, несаджджикан̇ганти. ‘‘гила̄наппаччайе тан̣хам̣ ма̄ка̄сӣти мам̣ бхагава̄ а̄ха̄’’ти саббаппаччайесу йатха̄ла̄бхам̣ йатха̄балам̣ йатха̄са̄руппанти тӣхи сантосехи сантут̣т̣хо ахоси, йатха̄ там̣ суббачо кулапутто падаккхин̣агга̄хӣ ануса̄санинти.
343. евам̣ бхагава̄ а̄йасмантам̣ ра̄хулам̣ а̄джӣвапа̄рисуддхисӣле сама̄дапетва̄ ида̄ни авасесасӣле саматхавипассана̄су ча сама̄дапетум̣ ‘‘сам̣вуто па̄тимоккхасми’’нтиа̄дима̄ха. таттха сам̣вуто па̄тимоккхасминти еттха бхавассӯти па̄т̣хасесо. бхава̄ти антимападена ва̄ самбандхо ведитаббо, татха̄ дутийападе. еваметехи двӣхи вачанехи па̄тимоккхасам̣варасӣле, индрийасам̣варасӣле ча сама̄дапеси. па̄кат̣авасена четтха пан̃чиндрийа̄ни вутта̄ни. лаккхан̣ато пана чхат̣т̣хампи вуттам̣йева хотӣти ведитаббам̣. сати ка̄йагата̄ тйаттхӯти евам̣ чатупа̄рисуддхисӣле патит̣т̣хитасса туйхам̣ чатудха̄туваваттха̄начатуббидхасампаджан̃н̃а̄на̄па̄нассатиа̄ха̄репат̣икӯласан̃н̃а̄бха̄вана̄дибхеда̄ ка̄йагата̄ сати аттху бхавату, бха̄вехи нанти аттхо. ниббида̄бахуло бхава̄ти сам̣са̄рават̣т̣е уккан̣т̣ханабахуло саббалоке анабхиратасан̃н̃ӣ хохӣти аттхо.
344. етта̄вата̄ ниббедхабха̄гийам̣ упача̄рабхӯмим̣ дассетва̄ ида̄ни аппана̄бхӯмим̣ дассенто ‘‘нимиттам̣ париваджджехӣ’’тиа̄дима̄ха. таттха нимиттанти ра̄гат̣т̣ха̄нийам̣ субханимиттам̣. тенева нам̣ парато висесенто а̄ха – ‘‘субхам̣ ра̄гӯпасан̃хита’’нти. париваджджехӣти аманасика̄рена париччаджа̄хи. асубха̄йа читтам̣ бха̄вехӣти йатха̄ савин̃н̃а̄н̣аке авин̃н̃а̄н̣аке ва̄ ка̄йе асубхабха̄вана̄ сампаджджати, евам̣ читтам̣ бха̄вехи. екаггам̣ сусама̄хитанти упача̄расама̄дхина̄ екаггам̣, аппана̄сама̄дхина̄ сусама̄хитам̣. йатха̄ те ӣдисам̣ читтам̣ хоти, татха̄ нам̣ бха̄вехӣти аттхо.
345. евамасса аппана̄бхӯмим̣ дассетва̄ випассанам̣ дассенто ‘‘анимитта’’нтиа̄дима̄ха. таттха анимиттан̃ча бха̄вехӣти евам̣ ниббедхабха̄гийена сама̄дхина̄ сама̄хитачитто випассанам̣ бха̄вехӣти вуттам̣ хоти. випассана̄ хи ‘‘аничча̄нупассана̄н̃а̄н̣ам̣ ниччанимиттато вимуччатӣти анимитто вимоккхо’’тиа̄дина̄ найена ра̄ганимитта̄дӣнам̣ ва̄ аггахан̣ена анимиттавоха̄рам̣ лабхати. йатха̄ха –
‘‘со кхва̄хам̣, а̄вусо, саббанимитта̄нам̣ аманасика̄ра̄ анимиттам̣ четосама̄дхим̣ упасампаджджа вихара̄ми. тасса майхам̣, а̄вусо, имина̄ виха̄рена вихарато нимитта̄нуса̄ри вин̃н̃а̄н̣ам̣ хотӣ’’ти (сам̣. ни. 4.340).
ма̄на̄нусайамуджджаха̄ти има̄йа анимиттабха̄вана̄йа аниччасан̃н̃ам̣ пат̣илабхитва̄ ‘‘аниччасан̃н̃ино, мегхийа, анаттасан̃н̃а̄ сан̣т̣ха̄ти, анаттасан̃н̃ӣ асмима̄насамуггха̄там̣ па̄пун̣а̄тӣ’’ти евама̄дина̄ (а. ни. 9.3; уда̄. 31) ануккамена ма̄на̄нусайам̣ уджджаха паджаха париччаджа̄хӣти аттхо. тато ма̄на̄бхисамайа̄, упасанто чариссасӣти атхевам̣ арийамаггена ма̄насса абхисамайа̄ кхайа̄ вайа̄ паха̄на̄ пат̣иниссагга̄ упасанто ниббуто сӣтибхӯто саббадаратхапарил̣а̄хавирахито йа̄ва анупа̄дисеса̄йа нибба̄надха̄туйа̄ паринибба̄си, та̄ва сун̃н̃ата̄нимитта̄ппан̣ихита̄нам̣ ан̃н̃атаран̃н̃атарена пхаласама̄паттивиха̄рена чариссаси вихариссасӣти арахаттаникӯт̣ена десанам̣ нит̣т̣ха̄песи.
тато парам̣ ‘‘иттхам̣ судам̣ бхагава̄’’тиа̄ди сан̇гӣтика̄рака̄нам̣ вачанам̣. таттха иттхам̣ суданти иттхам̣ су идам̣, евамева̄ти вуттам̣ хоти. сесаметтха утта̄наттхамева. евам̣ овадийама̄но ча̄йасма̄ ра̄хуло парипа̄кагатесу вимуттипарипа̄чанийесу дхаммесу чӯл̣ара̄хулова̄дасуттапарийоса̄не анекехи девата̄сахассехи саддхим̣ арахатте патит̣т̣ха̄сӣти.
параматтхаджотика̄йа кхуддака-ат̣т̣хакатха̄йа
суттанипа̄та-ат̣т̣хакатха̄йа ра̄хуласуттаван̣н̣ана̄ нит̣т̣хита̄.